Korekta

Jolanta Kucharska

Hanna Lachowska

Projekt graficzny serii

Małgorzata Cebo-Foniok

Zdjęcie na okładce

© Dmytro Zinkevych/Shutterstock

Tytuł oryginału

Bought and Sold

Originally published in the English language

by HarperCollins Publishers Ltd. under the title Bought and Sold

Copyright © Megan Stephens and Jane Smith 2015

All rights reserved.

For the Polish edition

Copyright © 2015 by Wydawnictwo Amber Sp. z o.o.

ISBN 978-83-241-7649-6

Warszawa 2020. Wydanie IV

Wydawnictwo AMBER Sp. z o.o.

www.wydawnictwoamber.pl

Konwersja do wydania elektronicznego

P.U. Opcja

Przedmowa
Sophie Hayes[1] autorka „Sprzedanej” 

Byłam zaszczycona, kiedy poproszono mnie o napisanie przedmowy do poruszającej historii Megan. Potem zastanowiłam się nad tym i poczułam niepokój: zdałam sobie sprawę, jaka to ogromna odpowiedzialność, przedstawiać coś tak osobistego i tak ważnego dla Megan. Ale niepotrzebnie się martwiłam. Kiedy tylko zaczęłam czytać manuskrypt jej niezwykłej książki Kupiona i sprzedana, uświadomiłam sobie, że Megan potrafi mówić sama za siebie, a ja mam tylko udzielić wsparcia jeszcze jednej dziewczynie, która padła ofiarą handlu ludźmi. A ponieważ wspieranie takich osób jest sprawą bardzo dla mnie ważną, chciałabym przyłączyć się do głosu Megan i jeszcze raz podkreślić kilka punktów, które poruszyła w swojej książce.

Jednym z najbardziej dla mnie uderzających aspektów historii Megan – niezależnie od jej odwagi i brutalnego traktowania, które tak długo musiała znosić – był opis psychologicznego zastraszenia, które powstrzymywało ją przed podjęciem próby ucieczki, nawet kiedy miała ku temu okazję.

Wiele osób, które były ofiarami handlu ludźmi, wspominało paraliżujący strach i przekonanie, że w jakimś sensie zasłużyły na wszystkie straszne rzeczy, jakie je spotykały. Wiem, że jest to aspekt, który nie każdy potrafi zrozumieć. Może i ja bym tego nie rozumiała, gdyby mnie samej to nie spotkało.

Prawda jest taka, że choć wszyscy handlarze ludźmi to bezwzględni przestępcy, najczęściej nie są głupcami i nieprzypadkowo wybierają ofiary, które będą uległe – i bardzo przestraszone – w reakcji na fizyczną i psychiczną przemoc. Jeśli choćby kilka osób zrozumie to po lekturze wspomnień Megan, to wyświadczy ona wielką przysługę innym ofiarom handlu ludźmi.

Jeszcze nie tak dawno nikt nie mówił otwarcie o przemocy domowej albo molestowaniu dzieci. Kilka nadzwyczaj odważnych osób zdecydowało się opowiedzieć swoją historię i stopniowo zaczęliśmy lepiej rozumieć prawdziwą skalę tych przestępstw i ich niszczycielski wpływ na ofiary. Teraz czeka nas to samo w odniesieniu do handlu ludźmi. Uświadamiając społeczeństwu istnienie tego odrażającego procederu, który może dotknąć każdego, niezależnie od płci, wieku, narodowości, możliwości intelektualnych i pochodzenia społecznego, książka Megan ma szansę uratować życie wielu ludziom.

Ostatnio w The Sophie Hayes Foundation utworzyliśmy Survivors’ Network, aby umożliwić młodym kobietom takim jak Megan poznanie innych kobiet, które mają za sobą podobne przeżycia i z którymi łączy je podobne poczucie winy, izolacji i osamotnienia. Niektóre z naszych „ocalałych” po raz pierwszy mają okazję rozmawiać otwarcie o swoich przeżyciach z ludźmi, którym mogą zaufać. Byłam głęboko poruszona, widząc, jak bardzo się wzajemnie wspierają; to prawdziwy zaszczyt móc widzieć ich ewolucję – patrzeć, jak stają się ludźmi, jakimi powinni się stać. Jedna z kobiet działających w Survivors’ Network pisze niezwykłe wiersze, inna jest utalentowaną artystką; niektóre z nich już studiują, inne zamierzają zacząć.

Ofiara handlu ludźmi nie może się „uwolnić” od tego doświadczenia; nie da się zapomnieć o fizycznej przemocy, strachu i potwornym, obezwładniającym poczuciu osamotnienia. Ale, tak jak Megan, można nie dać się przytłoczyć tym doświadczeniom; nie pozwolić, żeby te straszne przeżycia zdefiniowały całe twoje życie.

Kiedy przeczytacie wspomnienia Megan, może nadal będziecie wierzyć, że wy nigdy nie dalibyście się tak zastraszyć i zmusić do zostania ofiarą handlu ludźmi. Ale mam nadzieję, że choć po części zrozumiecie, dlaczego tyle milionów pada ofiarą tego procederu.

Prolog

Każdego dnia, przez całe sześć lat mojego życia, bałam się. Ucząc się żyć ze strachem, zdałam sobie sprawę, że tak naprawdę nie wiemy, jak będziemy reagować w sytuacjach, które wykraczają poza nasze doświadczenie. Możesz sądzić, że wiesz, co byś zrobił, ale tak ci się tylko wydaje. Prawdę mówiąc, jest mnóstwo rzeczy, których pewnie nigdy bym się nie dowiedziała – o sobie samej i o tym, do czego są zdolni inni ludzie – gdybym nie pojechała z mamą do Grecji, kiedy miałam czternaście lat, i nie zakochała się.

Wspominając te czasy, trudno mi ocenić, czy to, co czułam do Jaka, było naprawdę miłością: kiedy masz czternaście lat, wszystkie emocje przeżywasz bardzo intensywnie. Ale na pewno myślałam, że go kocham i że on mnie kocha. To jedyne możliwe wytłumaczenie, dlaczego – już długo po tym, jak przestało mi w najmniejszym stopniu na nim zależeć – nie wykorzystałam możliwej szansy ucieczki. Teraz oczywiście nic do niego nie czuję i w końcu pogodziłam się z faktem, że on nigdy mnie nie kochał.

Mam nadzieję, że kiedy będziecie czytać moją historię, zrozumiecie, dlaczego nigdy nie wskażę mężczyzny, którego nazywam Jakiem, dlaczego zmieniłam imiona wszystkich występujących w niej osób i dlaczego tak bardzo boję się, że strach może wrócić.

Mój brak odwagi budzi we mnie poczucie winy, choćby dlatego, że wiem, jak wiele innych dziewcząt zostało zmuszonych do prostytucji przez tych samych handlarzy ludźmi, którzy mnie oszukali i kontrolowali. Nawet nie próbuję sobie wyobrazić, jak bardzo są nieszczęśliwe i przerażone. Wiem, jak się czują, kiedy zasypiają co noc, pragnąc, aby poranek nie nadszedł, aby nie musiały przeżyć jeszcze jednego dnia pełnego przemocy, upokorzenia i dojmującej samotności. Ja sama czułam się tak niemal każdego dnia przez sześć lat. Dzisiaj, pięć lat później, wciąż dręczą mnie koszmary i nadal czasami zapominam, jak to jest nie czuć strachu.

To, co mi się przydarzyło w Grecji, pozbawiło mnie resztek szacunku do samej siebie. A kiedy uważasz się za osobę bezwartościową, trudno ci uwierzyć, że ktokolwiek mógłby cię kochać. Jednak wiem, że moja mama mnie kocha, i zanim opowiem swoją historię, chcę tylko powiedzieć, że ja także ją kocham.

Może wszystko potoczyłoby się inaczej, gdyby mama interweniowała bardziej zdecydowanie, kiedy podjęłam moją pierwszą naprawdę złą decyzję w Grecji. Problem w tym, że nie była wtedy ani trochę bardziej świadoma niż ja, że na świecie są ludzie, którzy kupują i sprzedają innych ludzi. To właśnie dlatego uwierzyła mi, kiedy jej mówiłam, że jestem szczęśliwa. Powiesiła zdjęcia, które jej przysłałam, na ścianie w barze, w którym pracowała, i ani przez moment nie podejrzewała, że ją okłamuję.

W mojej historii jest wiele momentów, w których będziecie się zastanawiać, jak mogłam być aż tak głupia. Ja sama nie do końca to rozumiem, poza tym że byłam bardzo młoda i naiwna, kiedy zakochałam się w Jaku. Może po części dlatego odstawiłam na bok resztki zdrowego rozsądku i wierzyłam we wszystko, co mi mówił. A skoro ja nie zdawałam sobie sprawy, co się dzieje, to na pewno nie mogę winić mojej mamy o to, że tego nie dostrzegała.

Jeszcze do niedawna nie wiedziałam też, że liczbę ofiar pracy przymusowej na całym świecie ocenia się na ponad 20 milionów – włączając w to ofiary handlu ludźmi, sprzedawane do pracy i wykorzystywane seksualnie. To znaczy, że jest ponad 20 milionów mężczyzn, kobiet i dzieci, którym skradziono życie, których oddzielono od rodzin i przyjaciół i którzy są zmuszani do ciężkiej pracy całymi godzinami, często we wstrząsających warunkach. Znaczna część tych ludzi została oszukana, podobnie jak ja, zapewnieniami o miłości albo obietnicą legalnej pracy. Ani przez chwilę nie pomyślałabym, że sami są winni swojego losu. Dlatego wiem, że nie powinnam siebie winić – w każdym razie nie całkowicie – za to, co mnie spotkało, chociaż trudno mi się przed tym powstrzymać.

Wiem, że opowiadając moją historię, wystawiam się na oceny innych ludzi; niektórzy z nich nie będą tak wyrozumiali, jak mogłabym mieć nadzieję. Ale jeśli po przeczytaniu tych wspomnień choćby jedna osoba zastanowi się dwa razy, zanim zaufa komuś, komu ufać nie powinna, i dzięki temu nie zrobi czegoś, czego mogłaby żałować przez resztę życia, to będę czuła, że jednak wynikło z tego wszystkiego coś dobrego.

Rozdział 1

Miałam czternaście lat, kiedy pojechałam z mamą do Grecji. Początkowo wydawało mi się oczywiste, że właśnie tutaj powinnam rozpocząć moją opowieść. Ale kiedy zaczęłam się nad tym zastanawiać, uświadomiłam sobie, że wszystko zaczęło się znacznie wcześniej, kiedy byłam małą dziewczynką. Wspominanie dzieciństwa pomogło mi zrozumieć, dlaczego później działałam i reagowałam tak, a nie inaczej.

Miałam prawie dwanaście lat, kiedy z „dziecka z problemami” zaczęłam się stawać „dzieckiem sprawiającym problemy”. Już w tak młodym wieku tkwił we mnie ciasno zwinięty kłębek wściekłości, który czasami eksplodował. Nigdy nie wykazywałam skłonności do przemocy; byłam tylko kłótliwa i zawsze gotowa postawić na swoim, niezależnie od tego, co głupiego i nierozsądnego przyszło mi do głowy. Choć zawsze ogromnie kochałam je obie, prowadziłam niekończące się spory z siostrą i głośno i bezczelnie odszczekiwałam się mamie, jak to nastolatka. A potem, kiedy miałam dwanaście lat, zaczęłam wagarować i uciekać z domu.

Kiedy teraz się nad tym zastanawiam, żal mi mamy. To musiał być dla niej prawdziwy wstrząs, zwłaszcza że wcześniej byłam grzeczną, raczej zdolną dziewczynką. Wiem, że trudno jej było zaakceptować nową mnie w okresie, kiedy miała dosyć własnych problemów.

Miałam cztery lata, kiedy moi rodzice się rozstali. Moje najwcześniejsze złe wspomnienie to dzień, w którym odszedł tata. Siedziałam u szczytu schodów w naszym domu i płakałam. Często wspominałam tamten dzień i myślałam, że płakałam, bo bardzo bolał mnie brzuch, dopóki nie uświadomiłam sobie, że zawsze boli mnie brzuch, kiedy jestem wystraszona albo zdenerwowana. Dlatego wydaje mi się, że powodem moich łez i bólu brzucha było to, że tata odchodził.

Kiedy wyszedł z salonu, zawołałam do niego:

– Proszę, tato, nie idź!

Zatrzymał się i spojrzał na mnie, a ja wstrzymałam oddech, myśląc, że może jednak nie odejdzie. Jednak on pomachał mi ręką i wyszedł przez frontowe drzwi.

Uwielbiałam mojego tatę i w pewnym sensie nigdy nie pogodziłam się z jego odejściem. Ale mam też mnóstwo miłych wspomnień związanych z moim ojczymem, Johnem, który zamieszkał z nami krótko po odejściu taty. Kiedy byłam mała, uwielbiałam szkołę i jedną z rzeczy, które naprawdę lubiłam w Johnie, było to, że zawsze rozmawiał ze mną o wszystkim, czego się akurat uczyłam, a potem pomagał mi w lekcjach. Był też, inaczej niż tata, schludny i w domu zawsze było czysto i miło, kiedy w nim mieszkał.

Mieszkaliśmy wtedy w dobrej okolicy. Mama o to zadbała. Powiedziała, że chce mnie i mojej siostrze dać większe szanse na dobre życie, niż ona miała, i dlatego zawsze nalegała, żebyśmy mówiły i zachowywały się „odpowiednio”.

Kiedy tata odszedł, nie wyprowadził się daleko – tylko na drugą stronę miasteczka – i niektóre weekendy ja i siostra spędzałyśmy u niego. Później mama powiedziała, że jeszcze zanim się rozstali, zaczął pić i brać narkotyki. Jako dziecko nie wiedziałam o narkotykach, ale myślę, że zdawałam sobie sprawę, że pił, a przynajmniej z konsekwencji, ponieważ czasami przerażało mnie jego zachowanie, kiedy był pijany.

Kiedy zostawałyśmy u niego z siostrą, mama dawała mu pieniądze, żeby mógł się nami zająć. Ale on musiał je wydawać na alkohol, ponieważ niekiedy wracał do domu w niedzielę wieczorem w brudnym ubraniu, ze splątanymi włosami, głodny jak wilk. To nie wpływało w żaden sposób na mój stosunek do taty: wciąż go uwielbiałam; krzyczałam i płakałam, kiedy musiałyśmy się z nim rozstać.

Nie wiem, czy próbował walczyć ze swoimi nałogami, czy też był zadowolony z życia, jakie prowadził. Może naprawdę tylko narkotyki i alkohol miały dla niego jakiekolwiek znaczenie. Na pewno czasami sprawiał takie wrażenie, a kiedy musiał wybierać między nałogami a żoną i dziećmi, to właśnie z nas zrezygnował. W końcu przestał nawet widywać się w weekendy ze mną i siostrą, kiedy stał się tak nieobliczalny, że mama zabroniła nam go odwiedzać.

Przez jakiś czas strasznie tęskniłam za tatą, ale potem dwoje przyjaciół mamy i Johna zaczęło odwiedzać nas w weekendy z dwójką swoich dzieci i już nie przejmowałam się tak bardzo tym, że go nie widuję. W każdy sobotni wieczór mama przygotowywała dla nas wielką miskę popcornu, żebyśmy mieli co chrupać przy oglądaniu filmów. Potem kładliśmy się spać, a dorośli włączali muzykę. Uwielbiałam te weekendy.

Wciąż tęskniłam za tatą, ale mieszkanie u niego zaczęło być nieco przerażające i szczerze mówiąc, nie żałowałam, że już go nie odwiedzam. W jego domu nigdy nie było nic do jedzenia, a kiedy mówiłyśmy mu, że jesteśmy głodne, wściekał się i krzyczał na nas, a wtedy bałam się – o siebie, o siostrę i o niego. Miło było spędzać weekendy w domu, będąc po prostu dzieckiem – bawiąc się, śmiejąc i niczym nie martwiąc. Dopóki nie zaczęły się bójki.

Ponieważ byłam najstarsza, czułam się odpowiedzialna za siostrę i dwójkę dzieci, które odwiedzały nas w weekendy. Dlatego kiedy z dołu zaczynały dobiegać krzyki i wrzaski, a oni troje patrzyli na mnie wielkimi, przerażonymi oczami, ja opowiadałam im różne historie i udawałam, że wcale się nie boję. Następnego dnia rano schodziliśmy cichutko na dół i zaczynaliśmy sprzątać bałagan, jaki dorośli zostawiali w salonie. Mieliśmy nadzieję, że jeśli będą z nas zadowoleni, kiedy się obudzą, przestaną być obrażeni na siebie.

Później, kiedy już byłam w Grecji, często czułam ten sam podszyty rozpaczliwą determinacją optymizm, co w niedzielne poranki w domu, kiedy zbieraliśmy przepełnione, często poprzewracane popielniczki, puste puszki i butelki po piwie czy szczątki najróżniejszych przedmiotów, którymi dorośli rzucali w siebie. Do dziś pamiętam uczucie paraliżującego strachu, jaki ogarnął mnie pewnego ranka, kiedy zeszliśmy na dół i zobaczyłam smugi krwi rozsmarowane na ścianach salonu. Ktoś napisał zakrwawionym palcem litery; nie potrafię sobie przypomnieć słów. Pamiętam tylko, że czytając je, poczułam bolesny ucisk w żołądku i pomyślałam, że zaraz zwymiotuję.

Wiem, jak to wszystko brzmi, ale mama naprawdę o nas dbała; zazwyczaj. Wiem, że chciała jak najlepiej dla mnie i siostry, i ciężko pracowała, żeby zapewnić nam wszystko, czego potrzebowałyśmy. Szkoda tylko, że wtedy nie zdawała sobie sprawy, jak katastrofalny wpływ miały na nas te awantury – najpierw kłótnie z tatą, a potem pijackie rozróby w sobotnie wieczory, między nią, Johnem i parą ich przyjaciół, którzy nas odwiedzali w weekendy. Każdy, kto choć raz jako dziecko obudził się, słysząc swoich rodziców krzyczących na siebie, wie, jakie to uczucie – leżeć w ciemnościach i słyszeć, starając się nie słuchać.

Czasami, po wyjątkowo ostrej awanturze między mamą i Johnem, John wypadał z domu, zatrzaskując za sobą z hukiem drzwi. Często znikał na kilka dni, a kiedy go nie było, mama po powrocie z pracy siedziała tylko w salonie, oglądała telewizję, słuchała muzyki i płakała. To straszne uczucie, kiedy dziecko musi się martwić o swoją mamę albo tatę; czujesz, że powinnaś coś zrobić, żeby naprawić sytuację między nimi, ale nie masz pojęcia, co zrobić ani jak się do tego zabrać.

Wiele razy chciałam przytulić mamę i pocieszyć ją. Kiedy indziej byłam na nią zła, bo zrobiła coś, co mnie przeraziło albo zaniepokoiło – chociaż wtedy nie umiałabym ująć tego uczucia w słowa.

Kiedy wyprowadzaliśmy się z tamtego domu, mama nie chciała go opuszczać. Ale między nią i Johnem było coraz gorzej i chyba miała nadzieję, że robiąc to, czego on chciał, uda się jej zapobiec nieuniknionemu rozstaniu. Oczywiście nie udało się. Nie zdążyłyśmy długo pomieszkać w nowym domu, kiedy sytuacja zmieniła się ze złej na gorszą. Mama i John kłócili się niemal bez przerwy, a potem John stracił pracę i zaczął spędzać całe dnie w domu, pijąc. Od czasu do czasu dochodziło do wielkich awantur; wtedy John wybiegał z domu i zatrzymywał się u swojej siostry, a mama płakała, snuła się z kąta w kąt i słuchała głośnej muzyki. Po jakimś czasie wracali do siebie, ja mogłam przestać wstrzymywać oddech i przez kilka dni było dobrze. Potem wszystko zaczynało się od nowa.

Za domem, z którego się wyprowadziliśmy, rozciągały się pola; to była miła część miasta i miła ulica, przy której mieszkały dwie moje najlepsze przyjaciółki. Byłam nieszczęśliwa, kiedy mama powiedziała mi, że się wyprowadzamy. I zdruzgotana, kiedy odkryłam, że nasz nowy dom znajduje się na brzydkim osiedlu, gdzie – z przyczyn, których nigdy nie pojęłam – dzieciaki takie jak ja, grzeczne i potulne, były prześladowane, a niekiedy fizycznie dręczone.

Jedyną dobrą stroną mieszkania w tamtym domu był Dean. Dean mieszkał po sąsiedzku ze swoimi rodzicami. Kiedy z siostrą zobaczyłyśmy go pierwszy raz, w dniu przeprowadzki, siedział na murze ogrodu i trzymał jeża. Obserwowałyśmy go z okna naszej sypialni, a kiedy nagle się odwrócił, kucnęłyśmy, żeby nas nie zobaczył. Ale nie byłyśmy dość szybkie, bo zdążył nas zauważyć, i gdy wychyliłyśmy się, machał do nas ręką, zapraszając, żebyśmy wyszły na zewnątrz.

Dean był naprawdę uroczym chłopakiem. W ciągu następnych kilku lat dobrze go poznałam i zaprzyjaźniliśmy się. Wciąż jeszcze robi mi się przykro, kiedy przypomnę sobie, jak wrednie był prześladowany przez niektóre dzieciaki z osiedla. Był o jakieś cztery lata starszy ode mnie, i kiedy go poznałam, miał dziewczynę. Może ludzie, którzy zamienili jego życie w piekło, wielokrotnie napadając na jego dom, bijąc go i rozpowszechniając złośliwe, zupełnie nieuzasadnione plotki, wiedzieli wcześniej niż on sam, że jest gejem.

Zawsze lubiłam chodzić do szkoły i dobrze się uczyłam, dlatego nie mogłam się doczekać pójścia do gimnazjum. Ponieważ się przeprowadziliśmy, miałam iść do innego, niż początkowo było planowane; poszłam do szkoły w pobliżu naszego nowego domu, gdzie bardzo szybko zostałam uznana za dziwadło i byłam dręczona niemal od pierwszego dnia. Należałam do najlepszych uczniów i podczas gdy nauczyciele mnie chwalili i próbowali dodawać otuchy, na boisku byłam popychana, ciągnięta za włosy, a czasami bita. Dzieciakom nie podobało się to, jak mówiłam, jak wyglądałam, jak się ubierałam – i, oczywiście, to że byłam dziwadłem.

Należałam do najlepszych uczniów między innymi dzięki temu, że szybko się uczyłam. Dlatego błyskawicznie uświadomiłam sobie, że jeśli chcę się dopasować – bo prześladowcy najwyraźniej nie zamierzali dać za wygraną – to ja będę musiała się zmienić. Zaledwie kilka miesięcy po przyjściu do nowej szkoły zaczęłam się inaczej ubierać, straciłam mój „wytworny akcent” i nauczyłam się slangowych słów, których używały inne dzieciaki; zaczęłam też wygłupiać się na lekcjach.

Wtedy po raz pierwszy zastosowałam w praktyce moją umiejętność ukrywania, kim jestem naprawdę, i udawania kogoś, kim nie byłam. Nienawidziłam sama siebie z tego powodu, ale metoda była skuteczna: spadłam w szkolnym rankingu, a prześladowcy znaleźli sobie inną ofiarę. Ale najbardziej bolało mnie to, że nauczyciele byli mną rozczarowani – choć nie aż tak bardzo, jak ja byłam rozczarowana sobą. Udawałam obojętność, kiedy wielokrotnie mnie pytali, czy nie dzieje się coś złego.

Teraz, gdy znalazłam się w gronie prześladowców, nawet jeśli tylko na jego peryferiach, zaczęłam zawierać przyjaźnie, między innymi z dziewczyną imieniem Carly. Podobnie jak ja, Carly zaczynała jako dobra uczennica, a potem zaczęła obniżać loty, kiedy jej zachowanie się pogorszyło. Znacznie lepiej niż mnie wychodziło jej „nieprzejmowanie się” i pewnego dnia, kiedy obie uciekłyśmy ze szkoły, zabrała mnie na parking przy bloku, w którym mieszkała, pokazała jeden z samochodów i powiedziała:

– Zobaczmy, co jest w środku.

Na samą myśl o włamywaniu się gdziekolwiek zrobiło mi się niedobrze ze strachu. Ale czułam, że to jest test, i jeśli go nie zdam, szybko znajdę się dokładnie tam, gdzie zaczynałam.

To była najgłupsza rzecz, jaką można zrobić, zwłaszcza w publicznym miejscu i w biały dzień. Ktoś nas zauważył i wezwał policję, zostałyśmy złapane na gorącym uczynku i odwiezione radiowozem do szkoły, a potem do domu. Miałam szczęście, że skończyło się tylko na upomnieniu ze strony policji, ale mama zrobiła mi awanturę. Jeśli ktoś słyszał, jak jej odpyskowuję i wrzeszczę, nigdy by się nie domyślił, jak bardzo wstydziłam się tego, co zrobiłam.

Za drugim razem policja zainteresowała się mną, kiedy zostałam złapana z inną koleżanką na próbie kradzieży kosmetyków w sklepie. Tym razem policjanci zadzwonili do mamy z posterunku i powiedzieli, żeby przyjechała i zabrała mnie do domu. Była wzburzona i wściekła, kiedy po mnie przyszła, a ja czułam się naprawdę podle, chociaż za żadne skarby nie dałabym tego po sobie poznać.

Policjanci powiedzieli mamie, by dopilnowała, abym stawiła się w sądzie następnego dnia rano, a kiedy ja powiedziałam, że nie mam zamiaru iść do sądu, jeden z nich dodał:

– To nie jest kwestia wyboru. Musisz przyjść.

– Och, tak? – Arogancka wrogość w moim głosie musiała zabrzmieć przekonująco. – A kto mnie zmusi?

Okazało się, że oni; zatrzymali mnie w celi na noc i nazajutrz rano zawieźli do sądu policyjnym samochodem. Myślę, że potrzebowali zgody mamy, która z pewnością chętnie jej udzieliła, mając nadzieję, że noc spędzona w celi może na tyle mną wstrząsnąć, że uświadomię sobie, jak to wszystko się skończy, jeśli się nie opamiętam, i to szybko.

Kiedy mnie ciągnęli – wierzgającą i wrzeszczącą – do celi, byłam naprawdę wściekła. Ale i wystraszona.

Gdy pewnego dnia zrobiłam w szkole coś, czego nie powinnam robić, mama i John zostali wezwani na spotkanie, żeby porozmawiać o moim zachowaniu. Dyrektor wypytywał mnie o życie w domu – jakbym miała cokolwiek powiedzieć, kiedy moja mama i ojczym siedzieli obok. Nie sądzę, żeby mama rozumiała, dlaczego stawałam się coraz bardziej niesforna. Ja też tego nie wiedziałam, choć teraz rozumiem, że przynajmniej po części wynikało to z niestabilności naszego domowego życia; poza tym miałam wrażenie, że nikogo nie obchodzi, co robimy ani co się z nami dzieje, dopóki nie sprawiamy żadnych problemów.

Zaczęłam uciekać z domu. Myślę, że mama byłaby wstrząśnięta, gdyby zobaczyła, z jakimi ludźmi się zadawałam za każdym razem, kiedy nie wiedziała, gdzie jestem. Jeśli nie wałęsałam się po okolicy, bywałam w domach, w których ludzie brali narkotyki, palili trawkę i pili. Ja nie piłam, dlatego że nie tylko nie lubiłam smaku alkoholu, ale też widziałam, jak działa on na innych ludzi. Nie brałam też narkotyków. Ale paliłam i jeździłam samochodami z chłopcami, którzy mieli na mnie ogólnie zły wpływ. Nie robiłam z nimi nic poza tym, że siedziałam w ich samochodach: pod twardą skorupą nadal byłam niepewna siebie i nieśmiała i nigdy nawet nie przychodziło mi do głowy wdawać się w jakiekolwiek uczuciowe lub seksualne związki.

Czasami mama dzwoniła na policję i zaczynano nas szukać. Ale rzadko udawało im się znaleźć. Wtedy nie lubiłam mamy. Prawdę mówiąc, nie lubiłam nikogo z rodziny poza moją siostrą – co na pewno zaskoczyłoby każdego, kto kiedykolwiek słyszał nasze nieustanne kłótnie. Pewnego dnia, kiedy w domu była moja ciocia i razem z mamą zaczęły robić mi o coś wymówki, straciłam panowanie nad sobą. Złapałam butelkę keczupu i cisnęłam nią o ścianę. Roztrzaskała się, rozsypując kawałki szkła i rozpryskując czerwone paskudztwo na wszystkie strony.

Nie wiem, czy to ciocia, czy mama zadzwoniła na policję. Mniejsza z tym; w każdym razie trafiłam na komisariat, gdzie zostałam przetrzymana kilka godzin, przez co czułam się zobligowana do pokazania, jak bardzo jestem wściekła jeszcze długo po tym, jak przestałam już czuć gniew. Prawdę mówiąc, to było straszne: zupełnie jakbym oglądała kogoś mi nieznanego, mówiącego wstrętne, podłe rzeczy. Problem polegał na tym, że to wszystko zaczęło już żyć własnym życiem, a ja nie umiałam się wycofać.

Moje zachowanie po części było takie, jakiego można się spodziewać po nastolatce przechodzącej przez gniewną fazę i zaczynającą sprawdzać, jak daleko może się posunąć. Ale nabrało to zupełnie innego wymiaru, kiedy zaczęłam sama się ranić, chociaż zrobiłam to tylko kilka razy. Kaleczyłam się żyletką. Nie wiem dlaczego. Może chciałam zwrócić na siebie uwagę; może całe moje złe zachowanie było tylko inną formą powiedzenia „Popatrzcie na mnie! Zróbcie coś, żeby mnie powstrzymać. Nie pozwólcie, żeby mi to uszło na sucho”.

Jeśli zmęczyłam się krytykowaniem w duchu samej siebie, zawsze mogłam się zająć rozmyślaniem o tym, co nie podoba mi się w mamie. Bywałam w domach znajomych, gdzie na kominkach stały oprawione w ramki rodzinne fotografie, a na podjazdach – ładne samochody.

– Dlaczego nie możesz być jak mama tej czy owej? – pytałam wtedy mamę.

Myślę, że przede wszystkim chciałam się dopasować. Czułam potężną presję, by nie odstawać od otoczenia, zwłaszcza w dzielnicy, w której mieszkaliśmy, i miałam już dość tego, że zawsze byłam inna. Myślę, że to dlatego ludzie dręczyli Deana, chłopca, który mieszkał obok nas; uważali, że jest inny, więc postanowili nie zauważać tego, że był uprzejmy, zabawny i mądry.

Mama była jedną z tych „normalnych mam” na samym początku, kiedy John zamieszkał z nami. Miała dobrą pracę i uczyła się na kursach zawodowych. A kiedy nie pracowała, w weekendy zabierała mnie i siostrę na spacery, czasami na lancz, a potem do zoo albo do kina, i wszyscy świetnie się bawiliśmy. Nie była jedną z tych mam, na których ramieniu można się zawsze wypłakać. Jeśli kiedykolwiek próbowałam z nią rozmawiać o czymś, co mnie martwiło albo denerwowało, niecierpliwiła się i złościła. Kiedy teraz się nad tym zastanawiam, myślę, że było tak, ponieważ nie radziła sobie z własnymi problemami, więc sama myśl, że miałaby rozwiązywać problemy innych, po prostu ją przytłaczała.

Na trzeźwo była niesamowitą mamą. To alkohol wszystko psuł. A właśnie piciem zajmowali się mama i John, kiedy spotykali się z rodziną i znajomymi; nie przeszkadzało mi to, dopóki nie zaczęło wpływać na życie nas wszystkich, kiedy miałam około dwunastu lat. Mama mówi, że to była wina Johna, i z pewnością on jej nie ułatwiał życia. Ale teraz wiem, z własnego doświadczenia, że trzeba wziąć odpowiedzialność za to, co robimy, i – do pewnego stopnia – za to, co się z nami dzieje. Nie można tak po prostu zrzucić wszystkich złych rzeczy na kogoś innego i zupełnie oczyścić się z winy.

W końcu, ponieważ nadal opuszczałam lekcje i uciekałam z domu, mama skontaktowała się ze służbami socjalnymi i poprosiła o pomoc. Myślę, że chciała w ten sposób wstrząsnąć mną i pokazać, że życie w domu nie jest mimo wszystko takie złe. Szczególnie trudno jej było radzić sobie z moim gniewem, co mogę zrozumieć, ponieważ ja sama nie wiem, dlaczego byłam tak wściekła ani dlaczego zaczęłam zbyt często podejmować złe decyzje.

Służby społeczne przydzieliły mi opiekuna, którego naprawdę lubiłam. Rozmawiał ze mną i robił różne zabawne rzeczy, które kiedyś robili z nami mama i John. Tak więc dla mnie było to całkiem dobre rozwiązanie, chociaż pozostało w mocy tylko do momentu, kiedy kolejny raz uciekłam. Tym razem poszłam do taty.

Miałam już czternaście lat i od dłuższego czasu nie spędzałyśmy z tatą weekendów. Ale zadzwoniłam do niego pewnego dnia, kiedy wybiegłam z domu po kłótni z mamą, a on przyszedł do miasta, żeby się ze mną zobaczyć. Wprawdzie czułam się trochę skrępowana tym, że pił piwo z puszki, kiedy szliśmy razem ulicą, ale wtedy nie uważałam, żeby cokolwiek było z nim nie w porządku. W rzeczywistości jednak zmienił się nie do poznania. Zabrał mnie do swojego domu, gdzie nie było elektryczności, żadnych pieniędzy, żeby zapłacić za prąd, a w lodówce i szafkach nic oprócz piwa. Gdyby mama wiedziała, co dzieje się z tatą, to mogłaby wysłać mnie do niego na terapię szokową, której jej zdaniem potrzebowałam. Ale tata nie przejmował się stanem domu; wydawał się w ogóle tego nie zauważać. Kiedy mnie tam zaprowadził, wyszedł po moją przyrodnią siostrę Vicky, która miała go właśnie odwiedzić.

Kiedy tata wrócił z Vicky, spytał ją:

– Wiesz, kto to jest?

Ostatni raz widziałam ją prawie osiem lat wcześniej, kiedy była niemowlakiem, niedługo po tym, jak jej mama odeszła z tatą. Dlatego nie miała pojęcia, kim jestem. Przyglądała mi się nieufnie przez chwilę, po czym spytała:

– Twoja nowa dziewczyna?

– Nie, głuptasie – roześmiał się tata. – To twoja siostra, Megan.

Vicky zalała się łzami, a potem objęła mnie tak mocno, że omal mnie nie udusiła.

Mieszkałam u taty przez prawie cały żałosny miesiąc. Jedyną nie całkiem złą stroną tego miesiąca było to, że uświadomiłam sobie, jak strasznie wyglądałoby moje dzieciństwo, gdyby tata nie odszedł. Dom był zawsze pełen jego znajomych, którzy po prostu siedzieli bezczynnie. Starałam się nie dać po sobie poznać, że przy większości z nich czułam się naprawdę nieswojo, ale on najprawdopodobniej zdawał sobie z tego sprawę; mówił przy nich do mnie zawstydzające rzeczy, a potem ryczał ze śmiechu.

Mogłam wrócić do domu, ale zostałam, ponieważ wciąż byłam zła na mamę. Mama mnie nie porzuciła: pisała do mnie i wysyłała tacie dodatek na dzieci, który dostawała co tydzień. Wiem, że byłaby wstrząśnięta, gdyby zobaczyła, jak żyję, i gdyby wiedziała, że przestałam chodzić do szkoły. Nie sądzę, żeby tata kiedykolwiek zastanawiał się nad tym, ile mam lat i czym się właściwie zajmuję przez cały dzień. A ponieważ zniknęłam z pola widzenia służbom społecznym, po prostu kręciłam się po jego domu, podobnie jak jego znajomi, i paliłam papierosy.

Mieszkałam już u taty od trzech tygodni, kiedy wprowadziła się do niego również moja siostra. Naprawdę miło było mieć ją w pobliżu.

Czasami ktoś ze znajomych taty wpadał z dzieckiem, którym ja i siostra musiałyśmy się zajmować.Pewnego wieczoru bawiliśmy się w sypialni z małym chłopcem, którego tata był na dole, kiedy wywiązała się bójka. Siedzieliśmy kilka minut, nasłuchując krzyków i mając nadzieję, że wszystko wkrótce się uspokoi. W końcu cichutko zeszliśmy na dół. Tata leżał na podłodze salonu w kałuży krwi, a jeden z kumpli pochylał się nad nim z nożem w dłoni i wrzeszczał „Zabiję cię!”

W pierwszej chwili pomyślałam, że ten człowiek już go dźgnął i tata nie żyje. Ale on wtedy jęknął i poruszył się. Później dowiedziałam się, że tamten człowiek obraził się o coś, co tata powiedział, złapał telewizor i rozbił mu go na głowie.

Wciąż stałam przy schodach zbyt wstrząśnięta, żeby zrozumieć, co się właściwie wydarzyło, kiedy usłyszałam za sobą jakiś odgłos. Kiedy się odwróciłam, zobaczyłam moją siostrę i małego chłopca, którzy przytulali się i drżeli z przerażenia.

– Ćśśś. – Przyłożyłam palec do ust.

Zabrałam ich z powrotem na górę, do sypialni. Kiedy zamknęłam za sobą drzwi, powiedziałam:

– Musimy się wydostać z domu. Musimy zejść z powrotem na dół.

Mały chłopiec załkał i pokręcił głową.

– Wszystko będzie dobrze – powiedziałam, starając się okazać pewność siebie, której wcale nie czułam. – Po postu chodź za mną i zachowuj się cicho.

Wszyscy kłócili się i krzyczeli, kiedy na paluszkach, bezszelestnie zeszliśmy po schodach i przez korytarz do kuchni. Ledwie znaleźliśmy się za kuchennymi drzwiami, zaczęliśmy biec. Zatrzymaliśmy się dopiero przy ulicy, gdzie staliśmy objęci, próbując złapać oddech. Nasza ucieczka była odruchową reakcją. Ale kiedy próbowałam wymyślić, co robić dalej, w głowie miałam pustkę. Staliśmy więc przy ulicy, co chwilę zerkając niespokojnie za siebie, ponieważ baliśmy się, że mężczyzna z nożem może pobiec za nami. Nagle usłyszeliśmy dźwięk syreny. Tuż za samochodem policyjnym jechał ambulans, a kiedy podeszliśmy do domu, tatę już wynoszono na noszach.

Ojciec chłopczyka zabrał go do domu, a moją siostrą i mną zaopiekowali się przez noc sąsiedzi. Kiedy tata wyszedł ze szpitala, siostra znowu zamieszkała u niego. Ja jednak już postanowiłam, że wrócę do mamy.

Teoretycznie była to dobra decyzja. W praktyce okazała się ucieczką z deszczu pod rynnę.

Przypisy

[1] Sophie Hayes jest autorką autobiografii Sprzedana (Wydawnictwo Amber, Warszawa 2012), która stała się bestsellerem „Sunday Timesa” w 2012 roku. Kiedy została opublikowana, Sophie założyła Fundację Sophie Hayes (www.sophiehayesfoundation.org), która pracuje niezmordowanie nad podniesieniem świadomości na temat handlu ludźmi i zapewnia wsparcie jego ofiarom. W październiku 2014 roku Sophie Hayes otrzymała od Crown Prosecution Association nagrodę Courage in Justice za odwagę, nieugiętość i hart ducha w obliczu przeciwności losu.