AGNIESZKA MAKOWSKA

NACZYNIE

Rozpisani.pl

Projekt okładki
Agnieszka Makowska

Korekta
Maciej Stasiowski

© Copyright by Agnieszka Makowska

ISBN 978-83-960912-0-8

Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie i kopiowanie całości lub części publikacji zabronione bez pisemnej zgody autora.

www.rozpisani.pl

info@rozpisani.pl

Konwersja: eLitera s.c.

NACZYNIE

To było, jak miałaś trzy latka. Byłaś wtedy o taka malutka. Twoja matka robiła placki, a Ty pląsałaś wkoło paleniska. Leciutko. Cichutko jak duszek. Skakałaś, kręciłaś się, machałaś rączkami. Wszędzie było Cię pełno. Śmigałaś między tykwami, przeskakiwałaś rzędy placków. Nigdy na żaden nie nadepnęłaś, ale Twoja matka bała się, że nadepniesz albo wywrócisz tykwę z mlekiem, albo kosz z mąką. W końcu miałaś dopiero trzy latka.

– Dlaczego to dziecko nie może ani chwili usiedzieć spokojnie? – westchnęła.

– Nawet nie można jej kołysanki zaśpiewać do snu, bo zamiast usnąć, tańczy.

– Nie marudź, Jare – powiedziałam. – Zobaczysz, ona będzie tancerką.

– Co to jest tacelka? – zapytałaś. Tak wtedy śmiesznie mówiłaś, wiesz? – Ktoś, kto tańczy – odpowiedziała Twoja matka. – Wszyscy tańczą – powiedziałaś, całkiem przytomnie.

– Tancerka to ktoś, kto tańczy dla bogów. No... wszyscy tańczą dla bogów, ale tancerze tańczą specjalny taniec na początek uroczystości. Tańczą tak, jak nikt inny nie umie zatańczyć.

– Jutro jest święto – powiedziałam. – Weź ją ze sobą.

– Jest za mała, będzie przeszkadzać.

– To święto Owocowej Matki. Jak dziecko może jej przeszkadzać!

Marudziłaś tak długo, aż matka zgodziła się Ciebie zabrać. Wzięła Cię na ręce, żebyś lepiej widziała. Kiedy zaczął się Taniec, z początku patrzyłaś spokojnie, ale zaraz wyrwałaś jej się, przecisnęłaś między nogami ludzi i wbiegłaś pomiędzy tancerzy. Matka próbowała Cię stamtąd zabrać, ale Szamanka pozwoliła Ci tańczyć. Nie umiałaś oczywiście wykonać tych wszystkich szybkich kroków, ani skomplikowanych ruchów, ale klaskałaś i kołysałaś się w dobrym rytmie i nawet próbowałaś przyjmować odpowiednie pozy. I zawsze odwracałaś się we właściwą stronę. Od tego czasu Szamanka miała na Ciebie oko.

Tego Anuru nie pamiętała. Pamiętała za to, co stało się wczoraj, kiedy przybyli kupcy. Jak każe zwyczaj, po zakończonych transakcjach ugoszczono ich przy wielkim ogniu, a kiedy już się najedli do syta, poproszono o wieści z dalekich stron. Gdy zapadł zmrok, a przybysze zmęczyli się już opowiadaniem, ktoś zaczął nucić piosenkę. Dołączyli do niego inni. Po kolejnych dwóch pieśniach Babka Minu poprosiła gości, żeby sami coś zaśpiewali. W odpowiedzi jeden z nich wyjął ze skórzanego futerału podłużny przedmiot. Przypominał on nieco dmuchawki, jakimi polują mężczyźni, nie był jednak zrobiony z drewna ani z trzciny, tylko z jakiegoś jasnego materiału, prawie białego, jak muszle czy perły rzeczne. Kiedy mężczyzna przytknął ją do ust, rozległy się przestraszone krzyki. Siedzący na wprost wylotu uskoczyli na bok, kilku mężczyzn sięgnęło po dzidy. Jednak z otworu zamiast zatrutej strzałki wydobył się ładny, gwiżdżący dźwięk. W wiosce nie znano fujarek, ani innych instrumentów, z wyjątkiem bębnów, ale po kilku tonach wszyscy się domyślili, że nie szykuje się mord, tylko ciąg dalszy muzykowania. Melodia była dziwna. Parę osób przez grzeczność kiwało głowami lub kołysało tułowiem. Jednak Anuru, która razem z pozostałymi dziećmi przyszła posłuchać opowieści, miała wrażenie, że robią to nie do rytmu. Zachciało jej się tańczyć. Wycofała się z kręgu światła i, upewniwszy się, że nikt na nią nie zwraca uwagi, zaczęła stawiać niepewne kroki. Prawa, lewa, prawa... Nie. Za szybko. Inaczej. Nie, tak też nie. Zrezygnowana przestała tańczyć. Słuchała. Potem, stopniowo, jej ciało samo zaczęło się kiwać. Wydało jej się, że jest straszliwie duża i ciężka. To było przyjemne uczucie. Jej noga uniosła się z ziemi, jakby coś ją ciągnęło w górę za kolano, powoli i ostrożnie, zupełnie inaczej, niż kiedy zwykle podnosi nogi. Noga wróciła z powrotem na ziemię, równie powoli i ostrożnie, bardzo miękko, a jednocześnie zdawało jej się, że ziemia powinna zadrżeć pod tym stąpnięciem. Potem uniosła się druga noga. Bardzo wolno, jakby podniesienie tak wielkiej kończyny musiało zająć aż tyle czasu. Znów: jedna noga, druga. Nie wiedząc kiedy ani dlaczego, Anuru wyciągnęła przed siebie rękę, drugą przykładając do łokcia, i zaczęła wykonywać dłonią kołyszące ruchy w rytm kroków. To było to. A przecież sama tego nie wymyśliła. Miała wrażenie, jakby ktoś inny poruszał jej ciałem. To było piękne, wspaniałe. I to poczucie ciężaru, ogromu, a jednocześnie miękkości... Nagle muzyka umilkła.

– Skąd znasz taniec słoni? – usłyszała nad sobą zdziwiony głos kupca. Nie wiadomo jak znalazła się przy samym ognisku w kręgu ludzi przyglądających się jej w osłupieniu.

– Jaki taniec? – spytała nie bardzo jeszcze przytomna.

– Słoni. Słoń to zwierzę, z którego kła wykonana została ta fujarka. Nie żyją w tych stronach, bo ziemia tu jest zbyt uboga dla ich ulubionych drzew owocowych.

– Aha – bąknęła, czując, jak ogarnia ją wstyd.

Podeszła do niej Szamanka.

– Dobrze się czujesz?

Od dawna nie czuła się równie dobrze. To było trochę tak, jak wtedy, gdy po długiej chorobie pełnej gorączkowych majaków wyszła z zaduchu chaty w rześki, świeży świt. Albo jakby spragniona w upalny dzień napiła się chłodnej wody. Nie wiedziała, jak ma to wytłumaczyć, więc tylko kiwnęła głową.

– Nie wystraszyłaś się transu?

To był trans? – pomyślała zdziwiona. Wiedziała, że szamanki wchodzą w trans. Kiedyś zakradła się w ciemności, żeby popatrzeć na obchody Święta Przodków. Dzieciom nie wolno było w nich uczestniczyć, ale ona chciała obejrzeć tańce. Przez wiele nocy prześladowała ją potem we snach wykrzywiona z bólu twarz Szamanki, jęczącej i tarzającej się po ziemi. To, co się z nią stało przed chwilą, nie było wcale straszne ani bolesne, ani nawet niesamowite. To było coś zupełnie zwyczajnego.

Następnego dnia – dzisiaj – rozpoczęła naukę u tancerzy.

W ciągu dnia pracowała w domu swojej matki, uprawiała ogródek albo chodziła z kobietami do lasu, a wieczorami, gdy inni młodzi ludzie siedzieli przy ogniskach, rozmawiając i śmiejąc się, ćwiczyła; czasem z innymi tancerzami, czasem sama.

Żartowali, że jest pilniejsza od samej mistrzyni tańca. Że jest nieśmiała wobec chłopców, więc chce zostać najlepszą tancerką, aby pozyskać sobie męża. Nie rozumieli, po co tyle ćwiczy. Ona sama tego nie rozumiała. Wiedziała tylko, że w przeciwieństwie do jej nieudolnych prób ruchy wykonywane przez tancerzy mają sens. Żeby miały sens, trzeba je wykonać dokładnie tak, a nie inaczej.

Żartowali, że nawet kiedy uciera ziarna lub ścina witki na kosze, robi to tak, jakby tańczyła. Mieli rację.

Któregoś razu, idąc z innymi dziewczętami po wodę, przypomniała sobie z żalem, że jako dziecko nigdy tak po prostu nie chodziła. Albo się przemieszczała w podskokach: dwa razy na jednej nodze, dwa na drugiej, raz na jednej, raz na drugiej..., albo wymyślała sobie różne zabawy. Czasem chodziła tak, żeby nie nastąpić na żaden patyk ani korzeń, albo właśnie skakała z korzenia na korzeń. Często chodziła po śladach innych ludzi albo tańczyła do śpiewu ptaków i szumu drzew. Teraz nie wypadało jej już tak robić. Nie mogła też cały czas tańczyć – musiała wykonać swój przydział pracy.

Pierwsza z dziewcząt doszła na skraj wąwozu, którego dnem płynął strumień. Gliniasta ziemia była mokra po deszczach. Dziewczynka poślizgnęła się i upadła. To było częścią zabawy. Z piskiem zjeżdżały na pupie. Potem wbiegały do wartkiej wody i, ochlapując się nawzajem, myły się z błota. Drugiej dziewczynce udało się dłużej utrzymać na nogach, lecz również ona wkrótce klapnęła w błoto. Jednak zanim dotarła na sam dół, odepchnęła się biodrem od ziemi, wstała i ostatni kawałek zjechała na nogach. Kiedy przyszła jej kolej, Anuru przypomniała sobie, co Mistrzyni Tańca mówiła o równowadze, i szybko wyobraziła sobie, że zwisa na sznurku z gałęzi, zaczepiona za czubek głowy. Jej stopa natrafiła na kamień, którego nie widać było pod gliną, ale tylko się z niego zsunęła i zatrzymała się. Anuru schodziła dalej. Czuła, jak miękko kołyszą się pod nią biodra, jak stopy zsuwają się po korzeniach, podczas gdy góra ciała zwisa pionowo na niewidzialnym sznurku. To było bardzo przyjemne uczucie – niczym taniec. W końcu trafiła na czystą, mokrą glinę i teraz nie było już rady, wpadła w poślizg, którego nie sposób było zatrzymać. Jednak, o dziwo, zamiast jak zwykle klapnąć na tyłek, zjechała na nogach aż na sam dół. Koleżanki przyjęły jej wyczyn gwizdami uznania.

Kiedy wracała, niosąc na głowie wypełnioną tykwę, wciąż czuła miękki, kołyszący ruch bioder i usztywnioną szyję. Jednak stopniowo tykwa ciążyła jej coraz bardziej. Wyobrażenie sznurka już jej nie wystarczało. Zaczęła fantazjować, że z ziemi coś płynie do góry, przez jej ciało i podtrzymuje ciężar tykwy. Przypomniało jej się, jak kiedyś Mistrz Tańca powiedział, że celem tancerza jest równoważenie energii ojca z energią matki, ruchu zstępującego z wstępującym. Przeważnie Mistrz uczył chłopców, a Mistrzyni dziewczynki, jednak czasem ćwiczyli razem. Anuru nie odważyła się go wtedy poprosić o wyjaśnienie, a kiedy potem spytała o to Mistrzynię, ta odparła: „Na razie nie zawracaj sobie tym głowy, to przyjdzie z czasem.”

O brzasku, gdy wioska pogrążona była jeszcze we śnie, Anuru poszła na polanę, by wypróbować sposób „z nitką i wodą” w tanecznych krokach.

Kiedy zastosowała tę umiejętność na następnym spotkaniu tancerzy, Mistrzyni przez chwilę przyglądała jej się z uwagą, a potem zaczęła ją uczyć nowego tańca.

Od tamtej pory Anuru każdy ruch robiła tak, jakby był częścią tańca. Prace, które przedtem wykonywała jedynie z obowiązku, teraz znowu sprawiały jej przyjemność. Teraz gdy zrozumiała, że przecież wszystko jest tańcem.

Żartowali, że kiedy nie tańczy, nie porusza się wcale. Też mieli rację.

To było podczas Święta Wody. Matka nigdy nie chciała zabierać jej na obchody świąt (opowieść babki wyjaśniła czemu), ale teraz, jako uczennica tancerzy, mogła wreszcie pójść na nie samodzielnie.

Tak jak się obawiała, już przy pierwszych uderzeniach bębnów zachciało jej się tańczyć. Powstrzymała się. Rytm bębnów, z początku prosty i monotonny, stawał się coraz bardziej złożony. Potem dołączył śpiew. Głosy kobiece i męskie łączyły się i przeplatały. Zanim skończyła się jedna fraza, zaczynała się druga tak, że melodia płynęła bez przerw. Jak woda. Ruchy tancerzy, o wiele bardziej skomplikowane niż to, czego ją dotąd uczono, również splatały się ze sobą, łączyły, przepływały od jednego tancerza do kolejnych. Dwanaście osób tańczyło, jakby byli jednym ciałem. Umożliwiała to muzyka, mówiąc każdemu, co ma robić, stanowiąc wzór.

Tak strasznie chciało jej się tańczyć! Mimo że nie wiedziała jak, miała ochotę zerwać się i dołączyć do nich. Ale nie mogła tego zrobić – nie miała już trzech lat.

Bębny zmieniły rytm. Taniec stał się bardziej porywczy, dzikszy, jak rzeka wezbrana po deszczach. Tancerze nie poruszali się już jak jeden człowiek. Poruszali się jak istota, która ma niewiele wspólnego z ludźmi. Anuru zrozumiała, że muzyka to coś więcej niż wzór. Poczuła ją jako coś namacalnego, co wypełnia przestrzeń, daje tworzywo do tańca, jak włókno, z którego skręca się sznurek, jak ciasto, z którego lepi się placki. Poczuła ją w swoim ciele. Poczuła rodzący się ruch. Stłumiła go. Jednak z każdym zaśpiewem, z każdym uderzeniem bębnów siła, która chciała ją porwać do tańca, narastała. Jak długo zdoła z nią walczyć? Napięte mięśnie zaczęły drżeć z wysiłku. Bała się, że za chwilę samo to drżenie przerodzi się w ruch. Szerzej rozsunęła kolana, ustawiła pionowo plecy i rozluźniła napięte mięśnie. Wtedy napór ustąpił.

Teraz fale muzyki przepływały przez nią swobodnie, nie próbując jej porwać. Anuru siedziała, słuchała i patrzyła na taniec. To było jeszcze lepsze, niż gdyby sama tańczyła. Ona nigdy nie umiałaby się poruszać tak jak mistrzyni tańca, ani jak mistrz tańca, ani jak wszyscy tancerze naraz! Patrzyła na ich ruchy i czuła je wszystkie w swoim ciele. Inni ludzie kiwali się i klaskali, dołączali do śpiewu. Ona siedziała prosto i nie ruszała się wcale. Tak, żeby mogła pomieścić w sobie cały ten taniec.

Żartowali, że próbuje zostać myśliwym. Tutaj akurat nie mieli racji, choć prawdą było, że czasem ojciec lub starszy brat brał ją ze sobą na polowanie.

Z początku, jak wszystkie dziewczynki, chodziła do lasu w towarzystwie kobiet – bardzo lubiła te wyprawy. Aż tu któregoś razu nieustający gwar rozmów zaczął ją irytować. Gdy wszystkie dojrzałe jagody zostały już wyzbierane i grupa ruszyła dalej, Anuru została przy swoim krzaku, udając, że wciąż jeszcze zbiera. Matka odwróciła się.

– Anuru, gdzie jesteś? Nie zostawaj w tyle.

Szła teraz ostatnia. W miejscu, gdzie ścieżka zatacza łuk wokół powalonego drzewa, przystanęła, czekając, aż towarzyszki skryją się za zakrętem. Nie bała się, że się zgubi – dobrze znała ten fragment ścieżki.

Gdy głosy kobiet ścichły w dali, usłyszała brzęczenie. W snopie światła, które wpadało w ciemność lasu, tańczył rój owadów. Kreśliły złociste zygzaki, to stojąc w miejscu, to nagle przyspieszając, łącząc się i oddalając. Ich brzęk nie wydawał się już jednostajny. Był muzyką. Wtem jeden błyszczący punkcik oddalił się od gromady. Dziewczynka przez chwilę podążała za nim wzrokiem, póki ten nie zgasł w cieniu.

Naraz dotarło do niej, że las jest piękny. Jak to się stało, że nigdy wcześniej tego nie dostrzegła?

Raz jeszcze rozejrzała się dokoła i przestraszyła się. Ścieżka, którą chodziła setki razy, nagle wydała jej się obca. Nie pamiętała tego drzewa. A tamten bluszcz? Nie znała w ogóle tego gatunku. Może pomyliła drogę. Ale kiedy? Nie ruszała się przecież z miejsca. Przerażona pobiegła, żeby dogonić grupę, nim ta dotrze do rozstajów. Tak mocno waliło jej serce i tak dzwoniło w uszach, że nie słyszała śmiechu kobiet, nim nie mignęła jej między liśćmi pierwsza barwna przepaska. Zwolniła, by zbliżyć się do nich niepostrzeżenie.

Ścieżka znów wyglądała znajomo i całkiem zwyczajnie. Anuru zrozumiała: kiedy kobiety szły razem do lasu, to było tak, jakby zabierały ze sobą wioskę.

Mężczyźni na niektóre zwierzęta polowali w grupach, na inne w pojedynkę. Następnym razem, gdy ojciec wybierał się sam do lasu, poprosiła, żeby ją wziął ze sobą.

– Chcesz zostać myśliwym? – zażartował.

Matka jednak wiedziała, że córka mówi poważnie.

– Kobiety nie chodzą na polowanie – powiedziała z wymuszonym spokojem.

– Kiedy ja wcale nie chcę polować – odparła Anuru. – Chcę tylko pójść do lasu z ojcem.

– Spłoszysz zwierzynę. – Ojciec, miast dyskutować o zasadach rządzących światem, znalazł praktyczny powód, by jej odmówić.

– Będę cicho.

– Wcale nie jest łatwo cicho chodzić. Chłopcy uczą się tego latami.

– Jestem tancerką. Pozwól mi chociaż spróbować.

Ojciec spojrzał na matkę pytająco. Wzruszyła ramionami, zła, lecz nic już nie powiedziała.

Poszli.

Wkrótce zboczyli z wydeptanej ścieżki. Ojciec wprawnie przekraczał korzenie drzew, mijał wykroty, wyciągał stopy spomiędzy czepliwych pnączy. Anuru musiała się skupić, żeby za nim nadążyć. Poczuła się znów jak w dzieciństwie, kiedy samo chodzenie było fascynującą zabawą.

Nagły szelest kazał jej się odwrócić. Stała przez chwilę, wytężając wzrok, lecz niczego nie dostrzegła. Chciała zapytać ojca, co to było, ale ojciec zniknął. Rozejrzała się z niepokojem. Kilkanaście kroków dalej stał obcy mężczyzna. Choć nie widziała jego twarzy, zlękła się. Wtem mężczyzna odwrócił się w jej kierunku i zobaczyła, że to ojciec! Daje jej ręką znak, by szła za nim. Czemu go nie poznała? Czemu się go przestraszyła? Bo ojciec nie poruszał się jak jej ojciec. Przyczajony, na ugiętych nogach, poruszał się lekko i bezszelestnie jak zwierzę. Jak drapieżnik. Naraz te ruchy wydały jej się znajome. To przecież Taniec Myśliwych! Czy raczej to, czego Taniec Myśliwych jest pokazową, przerysowaną wersją. Widziała go setki razy, lecz nigdy nie próbowała tańczyć. Zakładała, że jej kobiece ciało nie jest w stanie w ten sposób się poruszać.

Nagle zdała sobie sprawę z hałasu, który robi, niewprawnie przedzierając się przez poszycie. Starając się iść jak najciszej, bezwiednie zaczęła naśladować ruchy ojca. Myśliwy obejrzał się z niepokojem.

– O, jesteś – powiedział z ulgą. – Rzeczywiście cicho chodzisz.

Teraz ojciec przystanął, częściowo skryty za pniem. Nigdy dotąd nie widziała, by ktokolwiek trwał tak zupełnie bez ruchu. Jeśli jej się to często zdarzało, nie dziwiła się już reakcjom koleżanek.

Anuru przykucnęła. Znowu poczuła się tak jak wtedy – na polance przy powalonym drzewie, jak gdyby po raz pierwszy w życiu zobaczyła las. Jakby dopiero teraz zobaczyła go naprawdę. To było piękne, ale zarazem przerażające – obce. Co chwila odnajdywała wzrokiem sylwetkę ojca, aby dodać sobie otuchy.

W końcu ruszyli dalej. Skradali się, stali bez ruchu, znów się skradali. Anuru zatraciła się w tym, jak w tańcu. Kobiety zawsze chodziły w grupach, tymi samymi ścieżkami. Towarzyszyły im zawsze te same rozmowy, piosenki i żarty co przy pracach w obejściu. Ojciec chodził sam, daleko, i nic nie mówił.

Wtem rozległ się przeraźliwy krzyk, łoskot łamanych gałęzi i głuchy stuk. Ojciec zniknął w zaroślach. Wyszedł z nich, niosąc zwisającą bezwładnie małpę. Jej twarz wykrzywiał upiorny grymas, wytrzeszczone oczy były szkliste i nieruchome. „Biedna! Co jej się stało?” – pomyślała Anuru, lecz zaraz dotarło do niej, że ojciec musiał strzelić z dmuchawki. Są przecież na polowaniu.

Dotąd widywała małpy albo jako ciemne kształty śmigające wysoko w górze, albo jako kawałki mięsa gotowe do pieczenia. To mężczyźni sprawiali swoją zdobycz. Anuru padła na kolana i zwymiotowała. „Już nigdy nie pójdę na polowanie” – poprzysięgła sobie. Jednak po kilku kolejnych wyprawach z kobietami znów dołączyła do ojca.

Wreszcie nadszedł ten dzień, gdy Anuru przestała być dzieckiem i podczas święta Księżycowej Matki została włączona do grona kobiet. Największe wrażenie zrobiło na niej to, że mogła z tej okazji zatańczyć nowy taniec. Poza tym nic się dla niej nie zmieniło – matka od dawna na wszystko jej pozwalała. Anuru miała nieprzyjemne wrażenie, że odkąd została tancerką, matka trochę się jej boi.

Jednak stała się jakaś niecierpliwa i poirytowana. Chwilami nawet taniec nie dawał jej już satysfakcji. Mistrzyni wzięła ją kiedyś na stronę i poradziła, żeby zamiast tyle ćwiczyć, zaczęła rozglądać się za mężem.

Wśród tancerzy byli piękni chłopcy. Kiedy Anuru patrzyła jak ćwiczą, na ich gołe ciała, na mięśnie grające pod lśniącą od potu skórą, przechodziły ją ciarki, ale gdy próbowała z nimi rozmawiać, wydawali jej się dziecinni. Jedynym mężczyzną, z którym naprawdę lubiła rozmawiać, był stary, kulawy bębniarz Emo.

Jak co wieczór Anuru ćwiczyła na polanie za wioską. Zaczęła pracować nad jednym tańcem, zniechęcona przeszła do innego, by po chwili wrócić do poprzedniego. Prawdę mówiąc, wcale nie chciało jej się ćwiczyć.

Mistrzyni powtarzała, że Anuru nauczyła się już wszystkiego i teraz musi ćwiczyć tylko tyle, by nie wyjść z wprawy. Jednak ona wciąż znajdowała jakiś szczegół, który można było poprawić. Pewnie i teraz by znalazła, ale przecież w tańcu nie chodzi wyłącznie o szczegóły. Miała wrażenie, że w jakiś sposób tańczy teraz gorzej niż dawniej, że jej ruchy są martwe, puste, są pozbawione sensu.

Nagle z oddali usłyszała bębny. Emo zaczął ją uczyć mowy bębnów, ale to było dla niej za szybko. Nie zdołała niczego wychwycić poza „nie ma” i „tancerz”, a może się przesłyszała? Czemu akurat „tancerz”? Do tej pory sprawy wioski niewiele ją obchodziły, jednak teraz wiedziona tą samą niecierpliwością, która nie pozwalała jej się skupić na żadnym tańcu, Anuru pognała na plac. Mistrzyni Tańca właśnie wyszła z chaty Szamanki. Anuru podeszła do niej, nie wiedząc, jak sformułować pytanie, ale Mistrzyni ją ubiegła.

– W wiosce nad rzeką brakuje im jednej tancerki na Święto Owocowej Matki – wyjaśniła. – Pytają, czy ktoś od nas by do nich nie przyszedł.

– Ja pójdę! – wykrzyknęła Anuru bez zastanowienia. – Mogę pójść?

Nigdy nie była w obcej wiosce. Nie przyszło jej nigdy do głowy, że w ogóle chciałaby się tam wybrać, a teraz czekała na odpowiedź Mistrzyni, jakby od tego zależało jej życie. Mistrzyni zasępiła się, jakby miała powiedzieć: „Co na to twoja matka?”, jednak zaraz przypomniała sobie, że Anuru jest już przecież dorosłą kobietą.

Nazajutrz rano Anuru wyruszyła w drogę w towarzystwie ojca i brata. Gdy wieczorem dotarli na miejsce, ugoszczono ich z całą pompą przy wielkim ogniu. Po uczcie, gdy wszyscy słuchali opowieści ojca, Anuru po cichu podeszła do tamtejszej mistrzyni, prosząc, by pokazała jej taniec. Kobieta zdziwiła się.

– Teraz nie warto – odparła. – Kroki są wszędzie podobne, a układ i tak musisz przećwiczyć z innymi. Zaczniemy jutro rano. Z której strony tańczysz?

– Z lewej.

– Brakuje nam tancerki z prawej. Ale to nic. Momi kiedyś tańczyła z prawej, może sobie poradzi.

– Nie! – wykrzyknęła Anuru z tą samą nagłą pewnością, która kazała jej tutaj przybyć. – Jeśli można, chciałabym spróbować z prawej strony.

Mistrzyni zgodziła się przez uprzejmość dla gościa.

Kroki istotnie były takie same. Układ różnił się tylko w kilku szczegółach: tutaj tańczono w dwóch rzędach, nie w trzech; coś, co u nich robiono twarzą do ognia, tu robiono na boki. Natomiast tańczenie z prawej strony było nie lada łamigłówką. Niektóre ruchy Anuru miała robić tak samo jak zwykle, zaś inne odwrotnie: obracać się w prawo zamiast w lewo, unosić lewą rękę zamiast prawej. Czasami zwykłe odbicie nie wystarczało. Tam gdzie zawsze obracała się o jedną czwartą koła, teraz musiała obrócić się o trzy czwarte. Sekwencje, które zawsze zaczynała od lewej nogi, teraz musiała zaczynać od prawej, żeby zgodziło się później. Zawsze musiała myśleć kilka ruchów naprzód. To było wyczerpujące, ale nie bawiła się tak dobrze od dawna!

Problem sprawiało co innego: tutaj inaczej poruszano palcami dłoni. Anuru dość szybko zrozumiała, że nie nauczy się tego w kilka dni. Chociaż dla rytuału było to nieistotne, irytowało ją. Ostatnimi czasy nie myślała już prawie o palcach, układając je odruchowo. Ten inny sposób wydał jej się ładniejszy. Po święcie została w wiosce nad rzeką, żeby się go nauczyć.

Była tutaj na prawach gościa. Przez grzeczność pomagała w niektórych pracach przy gospodarstwie, gdzie mieszkała, lecz większość każdego dnia poświęcała tańcu. Jej dawne zniecierpliwienie znikło bez śladu.

Do czasu.

Kiedy tylko opanowała tutejszy taniec w stopniu, który ją zadowalał, znów dopadło ją zniechęcenie. Zaczęła już przemyśliwać nad powrotem do domu, gdy Mistrzyni wspomniała, że w kolejnej wiosce coś robią jeszcze inaczej. Anuru spytała, czy nie przyjęliby jej na naukę.

Tak wędrowała od wioski do wioski. Z początku bawiło ją uczenie się nowych wersji, porównywanie ich, lecz w końcu zaczęło ją to nużyć. Wszystkie tańce były podobne. Doszło do tego, że, kryjąc się z tym przed ludźmi, zaczęła tańczyć zmyślone tańce – jak dziecko. To przynosiło ulgę, ale tylko na chwilę.

Wreszcie zwierzyła się mistrzyni, u której wtedy ćwiczyła. Kobieta wysłuchała jej cierpliwie. Milczała chwilę. W końcu powiedziała:

– To tylko taniec.

Anuru zamurowało. Tylko taniec?! Jakby było cokolwiek innego. Już chciała coś takiego powiedzieć, jednak zawahała się. Jeśli ta kobieta wciąż tego nie rozumie, ona nie zdoła jej tego wytłumaczyć.

– Czy nigdzie nie ma wioski, gdzie tańczą zupełnie inaczej? – zapytała.

Mistrzyni wzruszyła ramionami.

– Dlaczego wciąż chcesz się uczyć nowych tańców?

– W tańcu najciekawsze jest to, czego można się nauczyć od kogoś innego.

– Dlaczego?

Anuru zastanowiła się.

– Bo można na chwilę stać się czymś innym.

Mistrzyni znowu wzruszyła ramionami. Westchnęła.

– Być może Ludzie Węże mają inne tańce.

Anuru słyszała opowieści o Ludziach Wężach albo Wężowych Ludziach, ale myślała, że to bajki.

– Gdzie oni mieszkają?

– Nie wiem. Nie wiem, kto mógłby ci powiedzieć... ale czekaj. Niemalże wszystkie opowieści o nich przychodzą z Orzechowej Wioski.

Jak zwykle odprowadzali ją myśliwi z wioski, w której ostatnio się zatrzymała. Po południu dotarli do kolejnej. Choć słońce stało jeszcze wysoko, trzeba było tutaj zatrzymać się na nocleg, bo nie zdążyliby dojść na miejsce przed nastaniem nocy. Nocą nikt nie wędrował. Sąsiednie wioski były przeważnie oddalone o niecały dzień drogi – na tyle daleko, by sobie nie przeszkadzać, ale na tyle blisko, by umożliwić kontakt.

Anuru zastanawiała się przez chwilę, czy nie skorzystać z okazji, żeby nauczyć się czegoś od tutejszej mistrzyni, lecz stwierdziła, że jej się nie chce. Spędziła wieczór wraz z innymi, siedząc przy Wielkim Ogniu i słuchając opowieści swoich towarzyszy. Dowiedziała się z nich więcej o wiosce, którą właśnie opuściła, niż podczas całego swojego pobytu w niej. Rankiem jej przewodnicy wrócili do domu, a ona w towarzystwie dwójki tutejszych mężczyzn ruszyła w dalszą drogę.

W Orzechowej Wiosce przyjęto ją serdecznie, lecz gdy spytała o Ludzi Węży, zapadła niezręczna cisza. Dopiero po kilku dniach udało jej się dowiedzieć, że jedna z sąsiadujących wiosek, zwana Graniczną, leży zaledwie o dzień drogi od terytorium Węży. Gdy poprosiła o przewodników, nie było chętnych. Prosiła po kolei wszystkich mężczyzn, lecz każdy miał coś pilnego do zrobienia. Wreszcie zwróciła się do Szamanki z prośbą o wstawiennictwo.

– W Granicznej Wiosce ludzie są dziwni – odparła tamta. – Nie mamy z nimi dobrych stosunków.

Po kilku dniach tego impasu z Granicznej Wioski przybył posłaniec. Okazało się, że tamtejsza mistrzyni tańca zwichnęła nogę na dwa dni przed Świętem Wody. Tańce na Święto Wody są trudne i skomplikowane – tylko mistrzyni może zatańczyć przeznaczoną dla niej rolę, ewentualnie uczennica, którą kształci na swoją następczynię, jeśli już jest dość zaawansowana. No i oczywiście Anuru.

Ruszyli o pierwszym brzasku. Szli szybko. Gdyby nie była tancerką, nie wytrzymałaby tego tempa. Pośpiech był jednak konieczny – i tak ledwo zdążyli na miejsce przed zapadnięciem zmroku. Od rana Anuru ćwiczyła nowy układ, który różnił się od znanych jej paroma istotnymi szczegółami. Gdy wieczorem zaczął się Taniec, była już tak zmęczona, że niemal od razu wpadła w trans.

Nazajutrz zbudziła ją Szamanka.

– Podobno zmierzasz do ziemi Ludzi Węży?

Anuru, półprzytomna, skinęła głową.

– Chcesz się uczyć ich tańców? Teraz rozumiem czemu. Znam dobrze ich szamankę. Poproszę, by cię przyjęli.

Anuru spodziewała się, że czeka ją jeszcze dłuższy marsz niż ostatnio. Zastanawiał ją brak pośpiechu przewodników. Czyżby mieli nocować w lesie?! Czy może jest jakaś specjalna wioska, gdzie zatrzymują się podróżni? Kto i po co miałby ją utrzymywać, skoro kontakty są tak rzadkie? A skąd szamanka z Granicznej Wioski może „dobrze znać” szamankę Węży? Anuru już miała zadać te pytania na głos, gdy raptem wyszli z gąszczu na otwartą przestrzeń.

Przed nimi rozciągały się pola uprawne, a dalej, w żarze południa, majaczyły zwaliste kształty, jak płaskie, kanciaste wzgórza.

– To tu – odezwał się starszy myśliwy.

– Co tu? – spytała niezbyt przytomnie, przyglądając się dziwnym kształtom.

– No... wioska – odparł młodszy.

– To my już sobie pójdziemy – podjął znów starszy mężczyzna. – Akurat zdążymy do domu przed zapadnięciem nocy.

– Jaka wioska?

– No, wioska Węży.

A więc te wzgórza to domy! Ciekawe, czy istotnie są tak ogromne, czy takie się tylko wydają z daleka.

Anuru poszła sama ścieżką między polami. W dali widziała sylwetki pracujących ludzi. Uprawy zajmowały obszar tak ogromny, że przeciwległa ściana lasu ledwie majaczyła granatowym pasmem w rozedrganym, suchym powietrzu. Unoszące się w nim drobinki pyłu drapały Anuru w gardle i kręciły w nosie.

Zajęta badaniem okolicy nagle spostrzegła idącą jej na spotkanie postać – kobietę odzianą w jeden wielki liść, a może w bardzo miękką skórę, choć nie widziała jeszcze, żeby człowiek cały ubierał się w skórę. Później dopiero dowiedziała się, co to płótno. Kobieta podeszła bliżej i powiedziała coś, czego Anuru nie zrozumiała. Przywykła już, że ludzie z odległych wiosek wymawiali słowa inaczej, ale teraz nie rozumiała nic. Kobieta pokazała jej gestem, by szła za nią.

Cała ziemia od skraju lasu aż do wsi pokryta była polami. Anuru nigdy jeszcze nie widziała tylu upraw naraz. Nie wszystkie rośliny były jej znane. Ilu ludzi może mieszkać w tej wiosce? Czy oni w ogóle nie jadają mięsa?

Wioska wyglądała inaczej niż wszystkie, które dotąd widziała. Chaty nie były okrągłe, lecz prostokątne, zrobione z długich, ociosanych pni. Były ogromne. Jak później się dowiedziała, mieszkało w nich po kilka rodzin, tyle że oni nazywali to jedną rodziną. Te domy nie były rozrzucone między drzewami, każdy we własnym ogródku, tylko stały jeden obok drugiego w niemal równych rzędach. Nawet pachniało tu inaczej.

Inne były też tańce. Anuru, oglądając je, czuła się równie szczęśliwa jak wtedy, gdy rozpoczynała naukę. Jednak już następnego dnia, kiedy sama próbowała tańczyć, radość mieszała się z frustracją. I nie chodziło nawet o to, że musiała się uczyć wszystkiego od początku, ani o to, że, będąc dorosłą kobietą, ćwiczyła razem z dziećmi. Po prostu zapomniała już, jakie to nieprzyjemne uczucie, kiedy każdy jej ruch jest zły. Może byłoby nieco łatwiej, gdyby rozumiała, co do niej mówią, a może nie. W tańcu wszystko da się pokazać. Jeśli ktoś umie patrzeć.

Dziewczynki wykonywały teraz faliste ruchy przypominające pełznącego węża. Anuru rozumiała, jak to powinno wyglądać, jednak sama nie była w stanie tego zrobić. Zdawało jej się, że umie poruszać każdą częścią ciała z osobna, ale tu trzeba było podzielić ciało na więcej części, niż była w stanie sobie wyobrazić. I wszystkie je zgrać ze sobą. Może gdyby ktoś jej zanucił kawałek melodii? Podeszła do swojej opiekunki – jednej ze starszych dziewczynek, która miała nauczyć ją podstaw. Zaczęła tańczyć prosty taniec na cześć Owocowej Matki, jednocześnie nucąc towarzyszącą mu pieśń. Potem wskazała jej usta. Tamta chyba zrozumiała, jednak zamiast zaśpiewać, zaczęła gwizdać. Anuru przymknęła oczy, wsłuchując się w melodię. Zawisła w równowadze, czekając na ruch. Ten, niespodziewanie, przyszedł z... ziemi. Ziemia lekko popchnęła jej stopy, puszczając do góry falę przez jej ciało. Anuru pozwoliła tej fali się rozhuśtać, aż powstał wężowy, pełznący ruch. To chyba było to. Anuru otworzyła oczy. Uczennica patrzyła na nią z niechęcią. Anuru już się przyzwyczaiła do takich spojrzeń – nie była zaskoczona. Zaskoczył ją za to strach w oczach mistrzyni.

Wtedy podeszła do nich potargana kobieta, jakoś dziwnie ubrana – inaczej niż wszystkie tutaj. Anuru spojrzała jej w twarz i zamarła. Ta kobieta miała oczy węża! Szybko odwróciła wzrok. Pionowe źrenice? Nie, to tylko złudzenie. Kobieta zmrużyła oczy tak, że nie widać było góry i dołu źrenic. Ale dlaczego nigdy dotąd nie miała tego złudzenia, widząc czyjeś zmrużone oczy?

– Nie bój się – usłyszała jej głos. – Wszyscy boją się szamanek, ale nie zrobię ci krzywdy.

Anuru odetchnęła z ulgą. A więc to szamanka. Że też nie zgadła od razu. Wszyscy się boją szamanek? Niby tak. Jednak jako tancerka Anuru spotkała ich w swoich wędrówkach tyle, że już jej spowszedniały. Wreszcie ciekawość zwyciężyła i Anuru podniosła wzrok. Źrenice były okrągłe. Niby zwyczajne ludzkie oczy, więc skąd się brało to wrażenie? Szamanka uśmiechnęła się.

– Widzisz to. Nie każdy to widzi – powiedziała i odeszła bez pożegnania.

Dopiero po jakimś czasie do Anuru dotarło, że szamanka rozmawiała z nią w jej własnym języku.

Teraz poszło już łatwiej. Tym niemniej kolejne miesiące wypełniała jej żmudna praca. Wreszcie któregoś dnia tancerki przyniosły kolorowe stroje, ustawiały się w grupach i rzędach. Anuru rozpoznała te przygotowania. Spojrzała na Mistrzynię. Ta pokręciła głową.

– Nie zatańczysz – powiedziała.

– Dlaczego?

– Nie możesz tańczyć dla Matki.

Anuru wciąż jeszcze kiepsko znała tutejszy język. O ile dobrze zrozumiała, nie przeżyłaby czegoś, co trzeba zrobić przedtem. Mistrzyni odeszła, a Anuru wciąż się głowiła, o co chodzi. Podeszła jedna z tancerek. Narysowała na ziemi węża z otwartą paszczą i długim zębem jadowym. Potem dotknęła palcem zęba, krzyknęła i rzuciła się na ziemię. Trzeba zostać ugryzionym przez węża? Specjalnie czy przypadkiem? Jeśli one to przeżyły, czemu ona by miała nie przeżyć? Może powinna zaryzykować kolejne spotkanie z szamanką, tylko jak je zorganizować? Nie znała nawet w tym języku słowa szamanka. Nagle coś kazało jej się odwrócić.

Wężowe oczy patrzyły na nią z ciekawością i rozbawieniem.

– Nie byłabyś w stanie tego przeżyć. My przygotowujemy się do tego od dziecka, a i tak czasem któraś umiera. Ty jednak nie jesteś kobietą z naszego ludu, więc Ciebie ten wymóg nie dotyczy. Zatańczysz na Święcie Matki.

Anuru nigdy jeszcze tak się nie przykładała. Czuła jakoś, że ten taniec jest ważniejszy niż wszystkie, które dotąd tańczyła.

Od razu wpadła w trans. Jej ciało poruszało się samo. Wtem, o zgrozo, chciało wykonać ruch inny niż te, których się uczyła. Z trudem zmusiła je do posłuszeństwa. Zgrzyt. Co ma zrobić? Wśród postaci siedzących w pierwszym rzędzie odszukała wężowe oczy. Szamanka kiwnęła głową i Anuru pozwoliła ciału poruszać się tak, jak chce.

Już nie jest człowiekiem. Nie zna smutku. Nie tęskni. Nie spieszy się. Sunie miękko, powoli, coraz wolniej... Nagle wystrzeliwuje do przodu.

Nie pamiętała, co było dalej.

Gdy otworzyła oczy, leżała na posłaniu w jednym z tych długich domów. Przy niej siedziała szamanka.

– Dziękujemy – powiedziała. – Twój taniec był naszym darem dla Matki, a jednocześnie, za Twoim pośrednictwem, Matka zesłała nam dar – nowy taniec.

Widząc, że Anuru nie rozumie, roześmiała się. Brzmiało to bardzo dziwnie – widać szamanka Węży nieczęsto znajdowała powody do śmiechu.

– To Ty nie wiesz? Jesteś Naczyniem Bogów, a nawet tego nie wiesz? Tak, to Ona tańczyła przez Ciebie. W czasie święta Bóg wstępuje w tancerzy. W ten sposób może objawić się ludziom.

To była dla niej nowość – jej własny lud wierzył, że tancerze tańczą dla bogów, a nie że bogowie tańczą przez nich. To by wiele tłumaczyło.

– Teraz rozumiem.

Szamanka nie odpowiedziała, lecz jej wężowe oczy mówiły „Wątpię”.

Anuru wędrowała teraz przez wioski Węży. Wszystkie były do siebie podobne. Przez las prowadziły ścieżki, proste jak strzała, od jednej wioski do drugiej, czasami spotykała na nich innych wędrowców. Widać wśród Ludzi Węży podróże były bardziej rozpowszechnione niż wśród jej ludu. Może dlatego ich wioski były do siebie tak podobne. Zmieniał się tylko las. Stawał się coraz bujniejszy, coraz więcej rosło w nim egzotycznych drzew.

Ku jej rozczarowaniu tańce Węży również niewiele różniły się między sobą. Któregoś razu dźwięk fujarek przywiódł jej na myśl kupców, którzy niegdyś przybyli do jej wioski. Zapytała mistrzynię o taniec słoni. Kobieta skrzywiła się z niesmakiem.

– My tańczymy tylko dla Matki – powiedziała. – Jeśli chcesz poznać taniec słoni, musisz udać się do Leśnych Ludzi. Dobrze się składa, lada dzień spodziewamy się tu ich kupców.

Anuru odeszła z kupcami. Odwiedzili jeszcze dwie wioski Węży i teraz wracali do domu. Prosta do tej pory ścieżka zaczęła wić się i kluczyć. Las stał się jeszcze gęstszy. Nie dałoby się już iść na przełaj. Tam, gdzie ścieżka zdążyła zarosnąć, kupcy torowali sobie drogę maczetami. Wszędzie wokół, pod stopami, i wyżej, na gałęziach oraz zwieszających się pnączach, połyskiwały kolorowe kwiaty. Wielkie, piękne, nieraz dziwaczne kwiaty o duszącej, zbyt intensywnej woni. Cały las pełen był gwizdów, szelestów i przenikliwych wrzasków. Czasem w mroku między listowiem zalśniły pióra, równie bajecznie kolorowe jak kwiaty.

Z rzadka któryś z mężczyzn mówił coś w swoim języku. Anuru nic z tego nie rozumiała, choć sam język brzmiał dziwnie znajomo.

Ścieżka zataczała łuk wokół pnia potężnego drzewa. Z jego omszałej kory wystawały pękate narośle, czerwono-żółte. Przewodnik obwąchał je i pomacał.

– Już dojrzały – stwierdził. – Czeka nas dzisiaj uczta. – Z nią porozumiewali się w języku Węży, choć władali nim równie kiepsko jak ona.

Owoce miały tak intensywny aromat, że Anuru sama już nie wiedziała, czy jej smakują, czy nie. W każdym razie były sycące.

Ruszyli dalej. Wtem Anuru poczuła dziwne wibracje, jakby ziemia zadrżała jej pod stopami. Pierwszy z kupców padł na kolana i przytknął ucho do ziemi. Potem szybko zaczął rąbać maczetą niszę w zaroślach obok ścieżki.

– Stań tutaj – powiedział drugi, spychając Anuru ze ścieżki. Usłyszeli trzask łamanych gałęzi. Wysoko, spomiędzy liści wysunął się wielki szary wąż z dziwnym pyskiem. Nie wąż. Trąba. Za nią dwa długie kły i ogromna szara głowa kołysząca się z boku na bok. Słoń. Wielkie nogi stąpały miękko po zbutwiałych liściach. Wędrowcy zamarli w bezruchu. Szary bok zwierzęcia przesunął się przed ich twarzami w odległości zaledwie dłoni. Potem drugi słoń, trzeci. W ciszy.

O zmierzchu dotarli do wioski. Na pierwszy rzut oka wyglądała znajomo. Nieduże okrągłe chaty, rozrzucone wśród malowniczych ogrodów i skupisk drzew. Ale chaty nie były plecione z łyka, tylko z jakichś łodyg, strzechy zrobiono z liści innych niż w rodzinnej wiosce Anuru. Nawet drzewa były dziwne. Rosły na nich jadalne owoce, których aromat przepełniał wszystko dokoła.

Anuru zbudziła się wcześnie rano. U Węży o tej porze trwała już poranna krzątanina. Tu wszystko pogrążone było we śnie. Ruszyła przed siebie krętą ścieżką między sadami. Teren zaczął opadać i zapachniało jeziorem. Usłyszała dźwięk fujarki. Melodię już kiedyś słyszała. Tak, to było to – taniec słoni. Szła dalej, próbując przypomnieć sobie kroki. Przed oczyma stanął jej obraz zwierząt widzianych zaledwie wczoraj.

– Gdzie się tego nauczyłaś?

Na drewnianym pomoście wychodzącym w wodę stał mężczyzna. W dłoni trzymał fujarkę. Obok zatknięte były wędki. Anuru już miała odpowiedzieć, gdy coś sobie uświadomiła.

– Rozumiem, co do mnie mówisz! – wykrzyknęła zdumiona.

– Ach, to Ty – przemówił teraz w jej języku. – To dlatego, że nasze języki są do siebie podobne. Kiedyś byliśmy jednym ludem. Potem z daleka przywędrowali Węże i osiedlili się między nami.

– A Ty skąd znasz mój język?

– Jak byłem młody, byłem kupcem. Teraz gram.

To, co Anuru odkryła sama, to nie był jeszcze taniec słoni. To był zaledwie podstawowy krok, na który nakładały się inne ruchy. Jednak dzięki temu, że już go opanowała, nauka nie była żmudna i frustrująca jak u Węży. Była łatwa, jak przypomnienie sobie czegoś, co kiedyś dobrze znała. Tak wędrowała dalej, poznając przecudne, skomplikowane tańce, w każdej wiosce inne. Polubiła też samą drogę przez las, który z każdą kolejną wioską stawał się bardziej dziki. To był radosny, beztroski czas.

Wreszcie doszła do wioski nad wielką rzeką. Nie wiedziała, czy to ta sama rzeka, która przepływa obok jej wioski, tylko w dole swojego biegu, czy też zupełnie inna. Tu znów dopadło ją zniechęcenie. Po nieprzespanej nocy wstała wcześniej niż zwykle. Poszła na Polanę Tancerzy. Korzystając z okazji, że o tej porze nikogo tam nie będzie, potańczy sobie tańce Węży. Czekało ją jednak rozczarowanie. Z porannej mgły wyłoniły się dwie postaci. Jedną z nich była mistrzyni tańca. Po chwili Anuru rozpoznała drugą. To Kanu – dziewczyna, w zasadzie młoda kobieta, o dużych piersiach, szerokich biodrach i silnych masywnych udach. Postacie sunęły nad ziemią zupełnie poziomo, obracały się i poruszały rękoma tak powoli, że zdawały się wcale nie poruszać. Teraz mistrzyni jest przodem do Anuru, lewą rękę ma w górze ze swojej prawej strony. Teraz jest bokiem, a lewą rękę ma koło pępka, ale nie było widać, jak ją opuszcza. Anuru bezskutecznie usiłowała wychwycić jakieś punkty zwrotne w tym ruchu, ale to było tak, jakby płynął nieprzerwanie w jednym kierunku. Nie było żadnego: krok do przodu, krok do tyłu, ręka w prawo, ręka w lewo. Ich ręce poruszały się po falistych, skomplikowanych liniach bez początku i końca.

Gdy kobiety skończyły ćwiczyć, Anuru z wypiekami na twarzy podbiegła do mistrzyni.

– Właśnie tego chciałabym się uczyć.

– To taniec Rzeki. Rzadko kto potrafi się go nauczyć, a i tak zajmuje to wiele lat. Kiedy tylko zostałam mistrzynią, od razu zaczęłam szukać odpowiednio uzdolnionej dziewczynki. Nie znalazłam jej. Na szczęście mistrzyni trzy wioski dalej miała aż dwie. Zgodziła się oddać jedną, żeby móc więcej czasu poświęcić drugiej. Każda z nas jest szczęśliwa, jeśli uda jej się wyszkolić następczynię, zanim sama będzie zbyt stara, żeby tańczyć.

– Proszę. Tak bardzo chciałabym się uczyć Tańca Rzeki! Nawet jeśli nigdy go nie zatańczę. Nawet jeśli nigdy się go nie nauczę.

– Zaczyna się od płaskiego chodzenia. Musisz poruszać się tak, żeby czubek głowy nie podskakiwał do góry przy każdym kroku. Jakbyś chodziła pod niskim dachem.

Anuru miała dziwne wrażenie, że kiedyś robiła już coś takiego. Wykonała parę niepewnych kroków i przypomniała sobie ptaka.

– Uczyłaś się tego kiedyś?! – wykrzyknęła zdziwiona Kanu.

– Jak byłam mała, robiłam to dla zabawy.

Kiedyś brat zabrał ją w zakole rzeki, gdzie woda płynęła wolno, tworząc gładką taflę. Pływały po niej ptaki, śmiesznie kiwając głowami do przodu i do tyłu. Zaciekawiona zaczęła już prawie naśladować ten ruch, lecz przypomniało jej się, że miała siedzieć nieruchomo, żeby nie spłoszyć zwierzyny bratu, który polował tutaj gdzieś blisko. Na wodzie wylądował inny ptak. Ten nie poruszał się wcale. Sunął gładko po tafli rzeki, ale pod prąd! Kiedy podpłynął bliżej, zobaczyła, że pod wodą porusza łapkami. Potem, kiedy chodziła, starała się naśladować tego ptaka – poruszać tylko nogami, tak by reszta jej ciała sunęła poziomo nad ziemią.

– Dobrze – powiedziała mistrzyni. – Pokażę ci parę prostych ruchów. Potem staraj się wykonywać je coraz wolniej.

Teraz nic jej nie wychodziło. To, co robiły jej ręce, nie miało nic wspólnego z prostymi, a magicznymi ruchami mistrzyni. Nie umiała uchwycić nawet z grubsza jakiegoś przybliżenia, czegokolwiek, od czego mogłaby zacząć.

Przypomniało jej się, jak nagle załapała Taniec Węża.

– Może gdybyś zanuciła kawałek pieśni...

– Do tego nie ma pieśni. Taniec Rzeki tańczy się w ciszy.

Od tej pory Anuru co dzień rano ćwiczyła razem z Kanu. Mistrzyni powiedziała, żeby z innymi praktykowała tylko wtedy, kiedy się czuje na siłach. Taniec Rzeki jest wyczerpujący. Teraz już rozumiała, czemu mistrzyni i jej uczennica mają takie masywne uda. W każdej wolnej chwili chodziła na brzeg rzeki, patrzeć na wodę.

Pewnego ranka gęsta mgła spowiła całą wioskę i polanę, gdzie ćwiczyli tancerze. Anuru nie widziała mistrzyni ani Kanu, ledwo widziała własne stopy. Nie wiał nawet najlżejszy wiatr, nie poruszał się żaden listek. Panowała absolutna cisza. W tej mgle i w tej ciszy ruch Anuru – niezdarnie szybki – był zakłóceniem. Próbowała go zwolnić, ale wtedy zaczynał się rwać, stawał się szarpany.

– Skup się na płynności – usłyszała we mgle głos nauczycielki. – Zwolnienie przyjdzie samo.

Anuru próbowała wyobrazić sobie, że jest rzeką. Potężny nurt płynie coraz wolniej. Bez ustanku. Wolniej. Nic nie jest w stanie go zatrzymać.

Nagle ciszę Rzeki rozdarł krzyk. Jej krzyk. Leży twarzą do ziemi. Nie może się ruszyć. Piekący ból w plecach, palący ból w mięśniach ud. I śpiew. Silny, męski głos. Bicie jej serca, oddech w płucach są tańcem do tego śpiewu.

Zdała sobie sprawę, że leży na ziemi, w kałuży wody. Ktoś ją trzyma za ręce i za nogi. Śpiewał teraz kobiecy głos. Czyżby w transie powędrowała do rzeki? Wyciągnęli ją z wody? A może zapaliło jej się ubranie i polali ją wodą, żeby je zgasić.

– Dobrze. Wróciła – przemówił kobiecy głos, który przedtem śpiewał. – Możecie ją puścić.

Zelżał ucisk na kostkach i nadgarstkach. Anuru zrozumiała już, co się stało. Wokół klęczało czterech mężczyzn, który dotąd trzymali jej ręce i nogi. Nad nią stała mistrzyni z trzciną, którą smagnęła ją po plecach. Musiała ją zerwać przed chwilą, z zarośli obok, bo zwisały z niej ubłocone korzenie. Obok stała Kanu z pustą tykwą w rękach.

– A czemu boli mnie bark?

– Szarpałaś się – wytłumaczył jeden z mężczyzn, speszony.

– Przepraszam – powiedziała zawstydzona. – Zawsze wychodziłam z transu, kiedy milkł śpiew... Jednak zawsze zdawało mi się, że bóg porusza moim ciałem dlatego, że mu na to pozwalam, że w każdej chwili mogę przestać...

– Rzeka jest potężna – powiedziała kobieta, której śpiew przywrócił ją do życia. – Łatwo się w niej zatracić, ale nabierzesz wprawy. Zatańczysz na Święcie Rzeki – stwierdziła Szamanka.

Wszyscy poszli, zostawiając ją samą z mistrzynią.

– Co to był za mężczyzna? Ten, co śpiewał? – zapytała Anuru. Mistrzyni spojrzała na nią ze zdumieniem.

– Tylko szamanka śpiewała.

Po obchodach święta Anuru powędrowała dalej w dół rzeki. Aż do delty i jej rozlewisk. Domy stały tutaj na palach. Ludzie poruszali się w czółnach, żywili się głównie rybami i roślinnością wodną. Przez większość dnia wszystko spowijała mgła. Język zmieniał się, lecz wciąż jakoś mogła się porozumieć w dialekcie Leśnych Ludzi.

Robiło się coraz bardziej parno, gorąco i duszno. Spod wody wyzierały połacie śmierdzącego błota. To przez suszę. Wszyscy martwili się, bo tak nisko wody nigdy jeszcze nie opadły. Na szczęście zbliżało się Święto Deszczu. Zawsze potem zaczynał się sezon ulew.

Anuru dotarła do wioski na skraju bagien. Położona była nieco wyżej od poprzednich i docierały tu czasem powiewy świeżego wiatru. Anuru uczyła się tańców na Święto Deszczu, lecz nie zdecydowała jeszcze, czy zostanie tu na obchody.

Gdy taniec przestawał jej wystarczać, to było tak, jakby świat przestawał być..? Jakby przestawał być. Wtedy przypominała sobie, jak to jest być wężem. Albo rzeką. To pomagało, ale tylko na krótko. Ona nie była wężem ani rzeką.

Zdecydowała, że jednak pójdzie dalej.

– Nie możesz iść dalej – powiedziała mistrzyni. – Z jednej strony są bagna, z których przyszłaś. Z drugiej mieszkają wrogowie. Jeśli tam pójdziesz, zabiją cię albo wezmą w niewolę.

Tej nocy miała bardzo dziwny sen. Jaguar goni ją przez las. Serce wali jej coraz szybciej. Nie może złapać tchu. Potyka się o korzeń. Kot spada na nią wielkim cielskiem. Warczy. Mruczy. Wibracje przenikają jej ciało. Miękkie futro i szpileczki zębów. Aksamitny nos dotyka jej powiek. Pazury wbijają się w ramię. Potem ona sama staje się jaguarem. Nie miała wiele doświadczenia z mężczyznami, ale myślała, że woli pieszczoty czułe i delikatne. Nie sądziła, że coś takiego w ogóle może być seksowne. Sny są dziwne.

Wieczorem, gdy większość rodzin jadła kolację przed szałasami, rozległ się krzyk strażnika. Do wioski weszło kilku mężczyzn w cętkowanych skórach. Byli wyżsi o głowę od tutejszych. Mieli w sobie coś z jaguarów. Wybuchła bójka. Anuru nie lubiła walk, nie lubiła nawet zabijania zwierząt, ale to było jak taniec. Na chwilę pozazdrościła mężczyznom.

– Stać! – krzyknął starszy człowiek. – Ślepi jesteście? Oni niosą znak pokoju.

Poprowadził gości do chaty wodza. Wkrótce wezwano tam Anuru.

– Ich szaman mówi, że mają szukać wędrującej tancerki, która zatańczy na ich Święcie Urodzaju – zagaił wódz. – Ich święto Urodzaju wypada wtedy, kiedy nasze święto Deszczu.– Ale miałam zatańczyć u Was na Święcie Deszczu... – bąknęła Anuru niepewnie. Czy to byli ci wrogowie? Wódz dostrzegł jej niepokój.

– Gwarantują ci bezpieczeństwo. Idź.

Wyruszyli nazajutrz. Aż do południa żaden z mężczyzn nie odezwał się do niej nawet słowem. Zakładała, że nie znają języka. Jednak w południe, gdy siedli do posiłku, jeden z nich podał jej paczuszkę zawiniętą w liść.

– Jedzenie – powiedział. Był młody, dobrze zbudowany i jeszcze wyższy od pozostałych. – Dobre jedzenie. Jedz.

Gdy po południu dotarli do wioski, na spotkanie wyszła im szczupła kobieta o sarnich oczach.

– Witaj, jestem Kiri – uśmiechnęła się przyjaźnie. – Mówię waszym językiem, bo moja matka była Żabą. Mój ojciec wziął ją do niewoli.

– Przepraszam, kim była?

– Żabą. Tak mówimy na tych, co mieszkają na bagnach.

– Jak mówicie na siebie?

– Ludzie.

W ciągu kolejnych dni Kiri towarzyszyła jej wszędzie. Anuru próbowała ją przekonać, że to zbyteczne. Większość czasu spędzała przecież, ćwicząc z tancerzami. Kobieta zdziwiła się.

– Nie masz tutaj rodziny – odparła, jakby to wyjaśniało wszystko.

Teraz zdziwiła się Anuru. Od dawna nie miała rodziny. Kiri zastanowiła się.

– Nie znasz naszych zwyczajów – odparła w końcu.

Zwyczaje istotnie były dziwne. Myśliwi nazywali się wojownikami. Każdy miał trzy czy cztery żony.

Wioska przypominała nieco osady Leśnych Ludzi. Chaty musiały być większe, by pomieścić wszystkie żony wraz z ich dziećmi, ale były okrągłe i składały się z jednej izby. Nie stały w rzędach tylko w nieregularnym kręgu, każda w swoim ogrodzie. Za to wokół wioski rozciągały się pola jak u Węży.

Któregoś dnia Anuru poprosiła Kiri, żeby pokazała jej szamankę. Kobieta zrobiła bardzo dziwną minę, potem parsknęła niepohamowanym śmiechem, speszyła się, lecz nie była w stanie powstrzymać śmiechu. Wyjaśniła, że u nich szamanem jest mężczyzna. „Szamanka” to brzmi tak niedorzecznie jak „kobieta ojciec”. Anuru odgadła powód jej zmieszania. Tutejsi mężczyźni kroczyli dumnie – piękni, wspaniali i groźni. Kobiety przemykały jak myszki, usługiwały im. Sam pomysł, że szamanem mogłaby być kobieta, musiał wydać się świętokradczy.

Wieczorem, gdy Anuru razem z innymi kobietami łuskała groch, postanowiła zapytać wprost:

– Nie przeszkadza Wam, że musicie usługiwać mężczyznom?

– Tak jest sprawiedliwie.

– Jak to sprawiedliwie? Przecież oni mają lepiej.

– No co Ty! Kobieta może umrzeć młodo, w połogu albo z choroby, ale to nie zdarza się często. Mężczyzna każdego ranka, kiedy wychodzi z wioski, nie wie, czy wróci.

– Co może mu się stać?

– Może wezwać go Kamja albo Kin.

– Może zabić go lampart albo wróg – wyjaśniła Kiri.

– Jaki wróg?

– No, wojownicy z innej wioski.

– To u was wszystkie wioski ze sobą walczą?

– No, nie cały czas. Zwykle jest pokój. Ale jeśli w którejś wiosce brakuje kobiet albo ziemi, rusza się na wojnę.

– Teraz może tak będzie. Przez tą przeklętą suszę – odezwała się jedna z milczących dotąd kobiet.

– Cii, może nie będzie – uciszyła ją inna. – Zresztą, jak się przeżyje pierwsze dziecko, nie ma się czego bać – wróciła do tematu.

– Ini zmarła przy dziewiątym.

– Bo była stara. Wszyscy mówili jej, że jest za stara na kolejne dziecko, ale się uparła.

– U nas, jak kobieta nie chce zajść w ciążę, to pije specjalne zioła, choć podobno to nie zawsze działa – powiedziała Anuru.

– Jak nie wleziesz mężowi do łóżka, to zawsze działa – zachichotały. – Dlatego dobrze, jeśli mężczyzna ma kilka żon w różnym wieku. Jak widzisz, że jesteś w tym momencie, że możesz począć, a nie chcesz, to bierze do łóżka inną.

– Chociaż stara Nuni miała dwanaścioro i mówiła, że rodziłaby dalej, gdyby tylko mogła.

– No właśnie. U nas kobiety mają po dwoje, troje dzieci. Bardzo rzadko czworo. Czemu Wy macie aż tyle?

Kobiety popatrzyły po sobie zdziwione. Nie wiedziały, co odpowiedzieć. Tak jakby ktoś zapytał je, czemu oddychają. Anuru zamyśliła się.

– Traktują Was, jakbyście były gorszymi ludźmi niż oni.

– To nie o to chodzi, że my jesteśmy gorsze, tylko że oni są lepsi.

– Czy wiesz, że każdy chłopiec, absolutnie każdy, zanim zostanie wojownikiem, musi spędzić noc w lesie? Całkiem sam. Ja za nic nie weszłabym sama do lasu, nawet w dzień, a jak pracuję wieczorem na polu i zaczyna się ściemniać, to się ciągle oglądam przez ramię i aż ciarki mi chodzą po plecach.

– No bo Wasze pola są za blisko lasu. Trzeba było wyjść za mojego brata, to byś miała pole w samym środku...

Anuru na chwilę przestała słuchać. Jej też ciarki przeszły po plecach. Czy u niej w domu mężczyźni chodzili w nocy do lasu? Chyba nie. Ani w grupach, ani tym bardziej w pojedynkę.

– To prawda, za nic nie chciałabym być mężczyzną – przetłumaczyła Kiri.

– Należy im się szacunek za to, co dla nas robią.

Dotąd tancerze – kobiety i mężczyźni – ćwiczyli osobno. Dziś po raz pierwszy ćwiczyli razem. Anuru miała odgrywać rolę Kamji – bogini lamparta. Jej partnerem w tańcu był Unu – ten duży wojownik, jeden z tych, którzy ją tutaj przyprowadzili. Kiri powiedziała, że to jej brat. On tańczył rolę Kina – kochanka Kamji.

W pewnym momencie mistrzyni odciągnęła Anuru na bok.

– Nie podchodź do niego tak blisko – szepnęła. – To nieprzyzwoite.

Anuru zdziwiła się.

– Ten taniec oznacza... no wiesz.

Anuru pokiwała głową. Tańce mające sprowadzić deszcz i urodzaj przeważnie to oznaczały, ale ten był tak dalece symboliczny, że trudno się było domyślić.

Anuru znów była głodna. Nikt nie był skąpy, ale żywności brakowało. Głupio jej było jeść więcej niż pozostali. Poszła do studni, żeby oszukać głód wodą. Trzeba było czerpać głęboko, ale woda wciąż jeszcze była czysta. Po co oni rodzą aż tyle dzieci? Ich wioski są zbyt duże, za dużo lasu wykarczowano pod uprawę. Teraz nawet gdyby chcieli, nie mogliby wyżyć tylko z puszczy.

Wtem usłyszała podniesione głosy. Unu kłócił się z jakimś mężczyzną, którego nie znała. Był nieco starszy i, mimo że również słusznej budowy, zdawał się przy nim drobny. Anuru Poprosiła Kiri, żeby przetłumaczyła, co mówią.

– Wiąże nas przymierze! Daliśmy słowo! – krzyczał Unu.

Kiri nie dosłyszała, co mówił drugi, albo nie chciała przetłumaczyć. Unu też teraz odezwał się ciszej. Musiał powiedzieć coś bardzo obraźliwego, bo tamten wyjął zza pasa nóż. Nagle pomiędzy nich wkroczyła szczupła kobieta, łapiąc starszego wojownika za rękę dzierżącą nóż. Drugą ręką uderzył ją w twarz.

– Idź do domu, kobieto – powiedział głośno, lecz ze spokojem, który wydawał się szokujący po tym, co zrobił. Unu odstąpił dwa kroki. Tamten schował nóż.

Wieczorem Anuru wraz z innymi łuskała groch. Ukradkiem przyglądała się tamtej kobiecie. Nie mogła się powstrzymać. Kobieta najpierw unikała jej wzroku, lecz wreszcie odezwała się.

– Teraz na pewno pomyślisz, że jesteśmy dzicy i nieokrzesani – roześmiała się zażenowana. – Podobno tak o nas mówią Żaby. Dorośli mężczyźni kłócą się i chcą walczyć jak chłopcy. To wszystko przez tę suszę. Mój mąż mówi, że musimy wyruszyć na wojnę. Unu jest temu przeciwny.

Próbowała zachowywać się, jakby nic się nie stało, mimo że na jej twarzy wciąż można było dostrzec odcisk dwóch palców. Anuru pomyślała, że udaje, nadrabia miną, bo wstyd jej, że ma męża furiata. Widać kobieta wyczytała coś z jej twarzy.

– Musiał to zrobić. Jakby to wyglądało? Wojownik, którego musi bronić kobieta. Poza tym on jest następcą wodza. Co ludzie by pomyśleli? Jak ma przewodzić wojownikom, skoro nie jest w stanie utrzymać w ryzach własnych żon?

– Ale nie boisz się...

– Co Ty! On jest wojownikiem – wie, jak uderzyć, żeby zabić, a jak uderzyć, żeby nie zrobić krzywdy. Nie na darmo mówią: dobry wojownik to dobry mąż.

Upał stawał się coraz gorszy. Na wyżej położonych terenach Wojowników nie było takiego zaduchu jak w delcie rzeki, jednak tej nocy Anuru nie mogła spać. O brzasku wyszła zaczerpnąć świeżego powietrza. Wiele chat miało podniesione zasłony. Przechodząc obok jednej z nich, zobaczyła, jak tamten człowiek, który chce wojny, śpi przytulony do jednej ze swoich żon – tej, którą wtedy uderzył. Na ich twarzach spokój. On trochę smutny, ona uśmiecha się przez sen. Jak ona może czuć się z nim bezpiecznie? Na macie, po drugiej stronie wejścia, śpią jego dwie młodsze żony przytulone do siebie, otoczone gromadą dzieci śpiących na kupie jak szczeniaczki. Anuru poczuła się tak obco, jak nigdy dotąd. Po raz pierwszy przyszło jej do głowy, że może jednak zawędrowała za daleko.

Wreszcie nadszedł dzień Święta. Gdy tylko zabrzmiała muzyka, Anuru poczuła się jak w tamtym śnie. Na widok Unu w masce Kina przeszył ją dreszcz pożądania. Było jej teraz na rękę, że zwyczaj wymagał zachowania bezpiecznego dystansu. Jej ciało poruszało się samo. Miękko, drapieżnie. Była lampartem.

Nagle wypada z transu. Stoi oszołomiona w migającym blasku ognia, przy dźwiękach dziwnej muzyki. Trwało to tylko moment. Zaraz się ogarnęła. Podjęła taniec, wykonując zapamiętane ruchy. Co się stało? Odszukała wzrokiem szamana. Natychmiast spojrzał w inną stronę. Na jego twarzy malował się strach.

Anuru tańczyła najlepiej, jak potrafiła. Przywołując wspomnienia snu i krótkiego transu, starała się poruszać jak Kamja. Momentami znów czuła ją w swoim ciele, ale reszta to było tylko udawanie. Jakoś dobrnęła do końca.

Tej nocy znów miała dziwny sen. Znowu była lampartem. Szła przez las, z jej gardła wydobywał się wibrujący dźwięk – ciche, chrapliwe nawoływanie. Nikt nie odpowiadał. Szła dalej, bardzo długo. Szukała. Chciało jej się pić. Tak strasznie chciało jej się pić! Tęskniła. Tak bardzo, tak długo tęskniła. Ta tęsknota i to pragnienie wypełniały ją całą. Potem skupiły się w dole brzucha – w miejscu jej kobiecości.

Obudziła się. Naprawdę chciało jej się pić. Po omacku znalazła tykwę z wodą, wypiła chyba z połowę i znów poszła spać.

Obudziło ją jakieś poruszenie przed chatą, w której mieszkała wraz z Kiri i trzema innymi kobietami.

– Wódz pyta, czy już wypoczęłaś. – Kiri weszła do izby. – Kiedy będziesz gotowa wracać, da ci eskortę.

– Gdzie wracać? – spytała półprzytomnie.

– No, tam skąd przyszłaś.

– Ale ja wcale nie chcę wracać.

– Chcesz tu zostać?

– Nie, chcę iść dalej.

Tak naprawdę dotąd się nad tym nie zastanawiała. Szykowała się do tego święta, jakby nie było ważne, co będzie potem.

Kiri wróciła w południe. Była zdenerwowana.

– Szaman spodziewał się tego. Wódz powiedział, że da ci eskortę do najbliższej wioski. Jeśli spadnie deszcz, będziesz bezpieczna, ale jeśli deszcz nie spadnie i wybuchnie wojna, nikt nie może gwarantować Ci bezpieczeństwa.

– Kiedy to się okaże?

Kiri wzruszyła ramionami.

– Odkąd sięgam pamięcią, już na drugi dzień zaczynało się chmurzyć, ale podobno to może potrwać kilka dni.

– Powiedz wodzowi, że mogę wyruszyć jutro.

Tym razem Kiri wróciła szybciej.

– Możecie ruszyć skoro świt. Unu cię odprowadzi.

– Dlaczego akurat Unu?

Kiri spojrzała na nią zdziwiona.

– Bo mówi językiem Żab. To mój brat. Był jednym z tych, którzy przyprowadzili cię tutaj, nie pamiętasz?

– Pamiętam. Ale wtedy było ich kilku.

– Bo szli na terytorium Wroga.

Anuru czuła się nieswojo na myśl, że ma opuścić wioskę w towarzystwie Unu. Zawsze dotąd przewodnikami byli mężczyźni, nigdy nie przyszło jej do głowy...

Na szczęście stara Situ, która dzieliła z nimi chatę, właściwie odczytała jej zmieszanie.

– Będziesz bezpieczna. Gdyby wojownik zhańbił kobietę, która została mu powierzona pod opiekę, zhańbiłby sam siebie.

Czy to znaczy, że mógłby zhańbić każdą inną? I co za dziwne określenie – „zhańbić”. Kiedyś w jej wiosce zdarzył się taki przypadek. To mężczyzna musiał się potem wstydzić, a nie kobieta, której to zrobił. Było to jeszcze zanim się urodziła. Mówiono o tym przez lata, choć jej lud nie wymyślił na to żadnego słowa. Węże mieli na to specjalne słowo – gwałt.

Unu szedł przodem. Nagle zatrzymał się i odwrócił do niej. Cofnęła się o krok.

– Tylko nie uciekaj. Muszę to zrobić. – Nie patrzył na nią. Mówił głównie do siebie.

– Spójrz na mnie! – krzyknęła. – Wytłumacz mi, o co chodzi.

Wzdrygnął się, złapał oddech. Wtedy dopiero na nią spojrzał.

– Musimy to zrobić jeszcze raz. Wtedy... nie stanął mi.

– Nie musi. Przecież tego nie robi się naprawdę.

– Tak się mówi kobietom... ale my wiemy. Jeśli mężczyźnie nie stanie, to jest zły znak.

– To dlatego szaman był taki... niezadowolony?

Nie mogła powiedzieć, że szaman był przerażony. Unu pokręcił głową.

– Normalnie to jest tak, że tancerze tańczą, a Kamja kocha się z Kinem, ale jak Ona w Ciebie wstąpiła, to było tak... Nie było już Ciebie, tylko Kamja. Szaman próbował mnie na to przygotować. Powiedział, że dlatego sprowadził cię z daleka... Wybacz, ale musimy to zrobić, inaczej mój lud zginie.

– Możemy to zatańczyć.

– Nie da się na nowo rozpocząć Tańca. Nie ma Szamana. Nie ma Pieśni. Czas minął.

– Spróbujmy.

– Nie rozumiesz. W czasie Tańca nie trzeba tego robić naprawdę, bo... bo to jest naprawdę. Przez taniec. Teraz nie mamy Tańca, więc musimy po prostu to zrobić. Kamja musi dostać to, po co przyszła, inaczej wszystko wyschnie.

– Zaczekaj! Zacznijmy tańczyć. Poczekajmy, aż bogowie w nas wstąpią i zobaczmy, co zrobią.

– Nie wstąpią! Właśnie o to chodzi, że nie wstąpią bez Szamana, bez śpiewu... Przed wyjściem wypiłem napar z rupicy. Musimy zrobić to, póki działa.

Postąpił krok do przodu. Ona cofnęła się odruchowo. Zrobił drugi krok naprzód, ona krok do tyłu. Jak w tańcu. Wyciągnął rękę, próbując chwycić ją za nadgarstek. Kiedy jego palce zamykały się na jej przegubie, wykonała gest, który w tańcu oznaczał „stop, nie podchodź”. Ten niewielki ruch w tym akurat momencie sprawił, że Unu zachwiał się i upadł do tyłu, jakby go coś odrzuciło. W jego oczach oprócz determinacji pojawił się strach. Determinacja była silniejsza.

Kiedy znów chwycił ją za nadgarstki, coś w niej pękło. Przerażenie i wstręt zamieniły się w dziką furię.

– Coś Ty zrobił! – krzyknęła, czując, że traci wszelką kontrolę.

Zadrapała go w policzek. Jego krew prysnęła jej na wargę. Zlizała ją. Teraz była już Kamją.

Ma ochotę go ugryźć, jest taki... piękny. Kąsa go w bark. Unu cofa się, przerażony. A potem coś w jego twarzy rozluźnia się. Spełnił swoje zadanie. Patrzy w oczy lamparta, bogini. Śmierci.

– Kamjo – mówi cicho. – Nie chciałaś przyjąć mojej spermy, przyjmij moją krew. Niech spadnie deszcz.

Znów chwyta ją za nadgarstki, ale teraz to jest dobre, bezpieczne – to on. Kin. Jedyny, kochany. Nareszcie.

Ona wyciąga się, żeby go pocałować. On unosi jej ręce do góry i rozsuwa, trzymając ją na dystans. Droczy się z nią. Ona syczy jak pantera. Czuje jeszcze swoje ręce i jego ręce, a jednocześnie czuje to drugie ciało. Cztery łapy. Ogon, który drga w podnieceniu. Jedwabiste futro. Ostre szpileczki zębów. Potworny ból, jakiego nigdy dotąd nie doświadczyła. Rozluźnia się. Przepuszcza go przez siebie, tak jak przepuszcza muzykę, gdy nie chce tańczyć. Podniecenie opada. Nie. Źle. To nie ten taniec! Zaciska mięśnie na nurcie. Zamyka tamę. Czuje narastające drżenie, spazmy, które nią wstrząsają. A potem wszystko staje się jednym.

Odsunęli się od siebie speszeni.

– Nic Ci nie jest? – zapytał.

– Chyba nie. Tobie?

– Chyba nie... Jasne, że nie. Przecież Kamja i Kin byli kochankami. Nie zrobiliby sobie krzywdy.

Odwrócił wzrok od jej nagości. Nieśmiały człowiek. Oni nigdy nie byli kochankami.

– Kamja jest nieśmiertelna – zauważyła Anuru. – W przeciwieństwie do nas.

– Gospodyni nie tłucze garnka, w którym gotuje – zacytował przysłowie.

– Garnek może się stłuc niechcący.

Bolało ją wszystko, ale jako tancerka nauczyła się odróżniać groźny ból od niegroźnego.

– Nic mi nie jest.

Odetchnął z ulgą. Może ten człowiek też wart byłby tego, żeby go poznać. Może dla jakiejś innej kobiety, ale nie dla niej. W końcu próbował ją zgwałcić. Kamja jedna wie, co ona próbowała mu zrobić. Nigdy nie będą mogli sobie ufać.

Szła wolno, każdy krok sprawiał jej ból. Nie zauważyła, jak zaczęły gromadzić się chmury. Nie zwróciła uwagi na huczący szum wiatru w koronach drzew, ani na szelest i stuk na liściach. Dopiero gdy pierwsza wielka kropla spadła jej na kark, ocknęła się. Unu zatrzymał się nagle. Przez dłuższą chwilę tak stał. Jak posąg. Wtem gwałtownie wciągnął powietrze, osunął się na kolana, jakby coś podcięło mu nogi, i ukrył twarz w dłoniach. Wstrząsał nim szloch. Anuru już chciała objąć go ramieniem, lecz powstrzymała się. Zapewne wojownikom nie wypada płakać.

O zmierzchu mokrzy, zziębnięci i wykończeni dobrnęli do sąsiedniej wioski. Przyjęto ich tam z wielką pompą. Unu przedstawił Anuru jako tancerkę, która sprowadziła deszcz.

Teraz, kiedy nie było już mowy o wojnie, również Unu otrzymał gościnę. Jednak po krótkim odpoczynku postanowił wracać, mimo że było już całkiem ciemno. Anuru wyszła za nim przed chatę. Światło, które padało z wejścia, tonęło w strugach deszczu. Po paru krokach jego zwalista sylwetka znikła w ciemności. Anuru wzdrygnęła się. Coś jednak ich połączyło, ale troszczyła się o niego jak o kolegę tancerza, z którym udało jej się wykonać wyczerpujący i trudny taniec, nie jak o mężczyznę. Prawdę mówiąc, była rozczarowana. Mimo że fizycznie nie była już dziewicą, była tak samo naiwna i niedoświadczona jak przedtem. Teraz przynajmniej, kiedy będzie musiała iść do szamanki z jakimś kobiecym problemem, nie będzie się już musiała wstydzić, że wciąż jest dziewicą. Chociaż wśród tego dziwnego ludu pewnie będzie musiała się wstydzić, że nią nie jest.

Anuru znów wędrowała od wioski do wioski, ucząc się nowych tańców. Im bardziej oddalała się od rozlewisk rzeki, tym rzadsze było poszycie lasu. W wielu miejscach dawało się iść na przełaj. Teren wznosił się.

W końcu opanowała miejscowy język na tyle, by móc się porozumieć, co było nie lada wyczynem, ponieważ rzadko udawało jej się dłużej z kimś porozmawiać. Z jednej strony otaczała ją aura magii i potęgi, niemal jak szamana, z drugiej strony była tylko kobietą. Nikt nie wiedział, jak ma się do niej odnosić, więc wszyscy jej unikali. Za to nikt nie śmiał się jej przeciwstawić, więc pozwalano jej robić, co chce.

Wreszcie towarzysząca jej fama zaczęła blaknąć i traktowano ją już prawie jak zwykłą kobietę. Prawie.

Przyszła po nią najmłodsza żona wodza.

– Wódz cię prosi przed swoje oblicze – to zabrzmiało oficjalne. Z duszą na ramieniu Anuru powlokła się za nią. Chata wodza, choć też składała się z jednej izby, była większa i wyższa od pozostałych. W środku przedzielał ją pleciony parawan. Za nim siedział wódz i jego trzy żony. Najmłodsza dołączyła do pozostałych. Anuru wskazano miejsce naprzeciwko.

– Kamja była dla nas łaskawa – zagaił wódz. – W ostatnich latach zginęło niewielu wojowników. Dojrzali mężczyźni pozostają bez żony. Doświadczeni wojownicy, którzy bez trudu mogliby utrzymać trzy czy nawet cztery żony wraz ze wszystkimi dziećmi, wciąż mają tylko jedną. Ludzie zaczynają szemrać.

Wódz zamilkł i skinął na swoją pierwszą żonę.

– Są takie kobiety – odezwała się. – Żaden mężczyzna nie jest dla nich wystarczająco dobry. Jeden jest za stary, drugi za młody. Jeden za niski, drugi za chudy, a trzeci za głupi, albo ma krzywe zęby. Jeśli wcześniej nikt ich nie zmusi do małżeństwa, potem wychodzą za najgorszego mężczyznę – nikt inny już ich nie chce, bo są za stare.

– Jeszcze nie jestem za stara – odparowała Anuru, czując, jak narasta w niej panika.

– Jeszcze nie, ale wkrótce będziesz.

– Jeśli chcesz tutaj zostać, musisz wyjść za mąż, jak wszystkie – podsumował wódz.

– Ale ja wcale... – zaczęła Anuru, lecz wódz nie dał jej dojść do słowa.

– To już ostatnia wioska – powiedział. – Tam już byłaś. – Wskazał na lewo do przodu. – I tam. Przesunął rękę na prawo.

Wzrok Anuru powędrował za jego plecy.

– Tam mieszkają już tylko Ludziki.

– Tacy byle jacy wojownicy – wyjaśniła pierwsza żona.

– Byle jacy? – nie rozumiała Anuru.

– Zapomnieli już, jak się walczy – wyjaśnił wódz.

– Mali, chudzi, bladzi, słabi – dodała pierwsza żona.

– Niby należą do naszego ludu, ale mają dziwne zwyczaje – odezwała się druga żona.

– Każdy ma tylko jedną żonę, hi hi – włączyła się trzecia żona wodza. Spuściła wzrok i zakryła usta, jakby powiedziała coś wstydliwego.

– A może ona chce zostać żoną Ludzika? – zadrwiła najmłodsza. – I mieć męża tylko dla siebie.

Pierwsza żona zgromiła ją wzrokiem. To był bardzo nieprzyzwoity żart.

Tej nocy znów śniło jej się, że tęskni. „Chcę tylko Ciebie. Ciebie. Nie chcę nikogo innego.” Kiedy się obudziła, pamiętała niewiele. Męski śpiew. Melodia, choć wydawała się znajoma, uleciała wraz ze snem. Ale tęsknota pozostała. I wrażenie, że taniec jej nie wystarcza. Przypomniało jej się, co czuła Kamja. Kiedyś widziała blady cień tego czegoś u staruszków, którzy siedzieli wieczorem przed chatą, trzymając się za ręce. Nawet u swoich rodziców, kiedy myśleli, że nikt na nich nie patrzy, ale to był tylko cień. Żeby osiągnąć taką bliskość, nie starczy jedno ludzkie życie.

A może jej wystarczyłaby zwykła ludzka miłość? Co z tego? Tutejsi mężczyźni byli wspaniali i piękni, ale się ich bała. Za każdym razem kiedy opuszczali wioskę, spodziewali się, że mogą już nie wrócić. Kobiety w ogóle nie opuszczały wioski, cichutko jak myszki krzątały się przy swoich obowiązkach, starając się nie przeszkadzać mężczyznom. Ona chciałaby męża, z którym mogłaby porozmawiać. Tutaj kobiety rozmawiały tylko ze sobą. Zdziwiły się bardzo, kiedy je zapytała czemu.

– O czym miałybyśmy z nimi rozmawiać? O tym, jaką kupkę zrobiło dziecko?

– Co oni wiedzą o dzieciach? A co my wiemy o wojnie?

– E, tam. Oni się boją, że gdybyśmy posłuchały ich rozmów, już by się nie wydawali tacy mądrzy i tajemniczy – zachichotała jedna, ale widać było, że bardziej żartuje, niż mówi poważnie.

Po raz pierwszy przyszło Anuru do głowy, że może już czas wrócić do domu. Ale jak? Jej ludzie na innych mówili „Ludzie Węże”, ale na siebie mówili „ludzie”. Na sąsiednie wioski mówiono „Prawa Wioska”, „Lewa Wioska” i „Wioska nad Rzeką”, ale ich wioska była po prostu Wioską. Ludzie z bagien, którzy połowę życia spędzali w swoich czółnach, potrafili kierować się słońcem. Dla nich świat miał cztery strony. Nie mówili „na prawo”, „na lewo”, tylko „na wschód”, „na zachód”, ale przecież w lesie nie widać słońca. Jednak wędrowni kupcy muszą jakoś się orientować. Może któryś wojownik zdradziłby swoje sekrety, ale co z tego, skoro nie wie, skąd przyszła. A może dałoby się jakoś odtworzyć drogę, którą przebyła? Nawet jeśli jej pamięć już się zatarła, może inni będą pamiętać, skąd wtedy do nich przybyła. Nagle zdała sobie sprawę, że wcale nie chce wracać. Żeby ciągle tańczyć te same tańce.

– I co, namyśliłaś się już? – Tym razem przyszła druga żona wodza. – Wracasz, czy zostajesz?

– Idę dalej – zdecydowała Anuru. – Do Ludzików.

Kobieta roześmiała się.

– Mój mąż odgadł, że tak postąpisz. Cóż, nic nie stoi na przeszkodzie. Żyjemy z nimi w pokoju. Są tak biedni, że nie opłaca się na nich najeżdżać. Ich kobiety też są niewiele warte.

Ludzikowie byli drobniejsi niż lud wojowników i mieli jaśniejszą skórę. Wojownicy twierdzili, że są zdegenerowanym odłamem ich ludu, aczkolwiek Anuru podejrzewała, że byli kiedyś odrębnym ludem, który został przez nich podbity. Tańce istotnie były mało ciekawe – popłuczyny po tańcach wojowników. Za to więcej było w nich improwizacji. Początkowo miała z tym spory problem.

– To jak mam zrobić ten ruch?

– Tak, żeby było dobrze.

Czekała, aż coś zacznie poruszać jej ciałem.

– Niepotrzebnie – mówiła mistrzyni. Tutaj znano ten sposób tańca, lecz uważano go za afektację.

Ludzie Węże i Wojownicy wierzyli, że bóg tańczy człowiekiem. Ci wierzą, że człowiek tańczy boga. W ten sposób bóg może być.

Za to tutejsi mężczyźni byli przystojni. Mieli tę samą zwierzęcą grację co wojownicy, lecz bez ich brutalności. Przypomniało jej się, jak młodzi tancerze w rodzinnej wiosce wydawali jej się dziecinni. Ci sprawiali wrażenie doroślejszych, ale może to były pozory. W przeciwieństwie do wojowników traktowali kobiety z szacunkiem, choć, podobnie jak tamci, nie byli w stosunku do nich zbyt wylewni. Z rzadka rozmawiali półgłosem z innymi mężczyznami, jednak kiedy zbliżała się kobieta, milkli. Czy u niej w domu mężczyźni też byli tacy małomówni? Nie pamiętała już.

Już od pierwszych dni jeden z tancerzy zwrócił jej uwagę. W przeciwieństwie do innych tutaj, ten tańczył równie dobrze jak najlepsi tancerze Wojowników czy Leśnych Ludzi. Zaczęła mu się przyglądać, kiedy szedł, kiedy odpoczywał. Każdy jego ruch był jak taniec. Każdy ruch miał sens.

Anuru westchnęła ciężko. Jest piękny. Może nawet jest mądry i dobry. Na pewno rozumie taniec. Ale to nie on. Jaki on?! Przecież nie ma żadnego jego. Czy te tańce kompletnie pomieszały jej w głowie? Czy wydaje się jej, że jest Kamją? Parsknęła śmiechem. Napotkała badawczy wzrok mistrzyni.

– Żal Ci, że on nie jest dla Ciebie, ale się śmiejesz?

Anuru zaczęła się zastanawiać, jak jej to wytłumaczyć i w ogóle czy ma ochotę się zwierzać, kiedy dotarło do niej, co usłyszała. Czy mistrzyni coś wie? Czy zna tajemnicę, która kieruje jej życiem?!

– Skąd wiesz, że on nie jest dla mnie? – zapytała ostrożnie.

– To Ty nie wiesz? Tak na niego patrzyłaś, jakbyś wiedziała.

– Czego nie wiem?

– Przyszłaś od nich, to może nie wiesz. On już jest przeznaczony innej. Kiedy dziecko otrzymuje swoje drugie imię (nie to, którym nazywała je matka, kiedy jeszcze ssało pierś, tylko to, którego będzie używać przez całe życie), już wiadomo kogo będzie miało poślubić. Dzieciom, które mają się potem pobrać, nadaje się takie same imiona, różniące się tylko pierwszą sylabą.

Anuru zdziwiła się, że imiona można nadawać. U nich każdy przychodził na świat wraz ze swoim imieniem. Matka zanosiła dziecko do szamanki, żeby je odczytała. Jej własne imię brzmiało dziwnie, zwłaszcza końcówka „– uru”. Podobno matka próbowała się sprzeczać z szamanką, że źle je odczytała. Potem matka z babką próbowały to obejść, wołając ją „An”, ale kiedy szamanka to usłyszała, rozgniewała się. Nakrzyczała na nie, że próbują skraść jej istotę.

Może u innych ludów też się nadaje imiona? Tyle czasu u nich mieszkała, a nie dowiedziała się o nich nawet tego. Znów poczuła się bardzo samotna.

– To ciekawy zwyczaj – powiedziała uprzejmie. – Nigdy się z takim nie spotkałam.

– Stara Ninni mówi, że przyszedł stamtąd – włączyła się jedna ze starszych tancerek, kiwając brodą w bliżej nieokreślonym kierunku.

– Stara Ninni mówi różne głupoty – parsknęła mistrzyni.

– Co tam jest? – zapytała zaciekawiona Anuru.

– Nic. Tam już nic nie ma.

Tej nocy śniło jej się, że poszła do sąsiedniej wioski, żeby coś stamtąd przynieść. Jednak zamiast od razu z tym wrócić, zwlekała. Z czasem zupełnie zapomniała, po co przyszła. Zamieszkała tam i żyła, jak gdyby nigdy nic. Nagle uświadomiła sobie ze zgrozą: „Co ja tu robię? Przecież przyszłam tu tylko po... Po co?” To było coś bardzo ważnego, ale nie mogła sobie przypomnieć co.

Kiedy się obudziła, zrozumiała, że potrzebuje wrócić do domu. Poprosiła mistrzynię tańca, żeby zaprowadziła ją do szamana, a może do szamanki? Czekała ją niespodzianka. Szamanka i Szaman mieszkali razem w jednej chacie, jak małżeństwo, ale nie mieli dzieci. A może dzieci dorosły i wyprowadziły się? Oboje byli już starzy.

Szamanka rozwinęła kawałek kolorowej skóry. Wiły się na niej czarne linie, jak pnącze, które z obu końców ma korzenie. Z jednego krótkie i rozczapierzone, z drugiego długie i rzadkie.

– To jest Rzeka – przemówiła kobieta. – Z tego, co mówisz, musiałaś przybyć stamtąd – wskazała jeden z korzeni. – Tutaj mieszkają Ludzie Węże – powiedziała, pokazując na żółtą plamę, na której narysowany był zwinięty wąż. – Tutaj mieszkają Leśni Ludzie, tu Ludzie Żaby, a tu Wojownicy.

Coś takiego właśnie Anuru próbowała sobie wyobrazić, myśląc o tym, skąd przyszła. Jednak teraz czuła się bardzo dziwnie, widząc Świat narysowany na kawałku skóry.

– Tylko na terytorium Leśnych Ludzi las jest tak gęsty, że nie da się iść na przełaj – włączył się szaman. – Jeśli pójdziecie tędy na wprost, zaoszczędzicie szmat drogi. Myślę, że znajdzie się paru młodych mężczyzn żądnych przygód, którzy cię odprowadzą na teren Twojego ludu. Potem już jakoś znajdziesz swoją wioskę.

– Mężczyźni umieją iść na przełaj w dowolnym kierunku? – upewniła się Anuru. – Jak?

– To już ich sekret – odparła szamanka, lecz uśmiech błąkający się na jej twarzy świadczył, że może dla niej ten sekret nie jest aż tak sekretny.

Wzrok Anuru powędrował teraz w przeciwnym kierunku. Szamanka dostrzegła to.

– Nie chodź tam – powiedziała. – Tam nie mieszkają ludzie.

– A kto tam mieszka?

– Pająki.

– Czarownicy.

Tej nocy Anuru nawiedził inny sen. Ma męża. Idą razem przez las. Pada. W strugach deszczu traci go z oczu. Krzyczy ile sił, biegnie. Wpada do obcej wioski. W oddali widzi mężczyznę, dogania go, ale to nie jej mąż. Na placu tłum ludzi, wielu mężczyzn. Nagle zdaje sobie sprawę, że zapomniała, jak wygląda jego twarz. Jak można zapomnieć twarz człowieka, z którym spędziło się całe życie!?

Kiedy się obudziła, przepełniał ją niepokój. Wyszła przed chatę. Dopiero zaczęło świtać, ale czuła, że już nie zaśnie. Tak bardzo pragnęła bezzwłocznie wrócić do swoich – do normalnych ludzi, gdzie nikt nikogo nie bije, gdzie nikt nie jest niczyją własnością. Nagle zdała sobie sprawę, że tam nikt jej nie będzie rozumiał. Nawet ci obcy o barbarzyńskich zwyczajach lepiej rozumieją taniec niż jej łagodni rodacy. Nie może wrócić do domu. Nie ma już domu.

Zorientowała się, że stoi na skraju wioski. Coś ją ciągnęło dalej w tym samym kierunku, w którym zmierzała ostatnio. W kierunku wyznaczonym przez niedbały ruch głowy starej tancerki. Poczuła się jak liść dryfujący na powierzchni rzeki.

Idzie sama przez las. Nigdy nie była sama w lesie. Kiedy kobiety szły razem do lasu, zabierały ze sobą wioskę. Myśliwi chodzili w pojedynkę, ale może też zabierali ze sobą swój świat. Mali chłopcy najpierw chodzą do lasu z mężczyznami, uczą się tego świata, a potem zabierają go ze sobą. Ona zawsze szła dalej, zawsze chciała czegoś więcej. Zmarnowała życie, szukając nowych tańców. Nie ma już więcej tańców ani więcej wiosek. Teraz wyszła ze świata.

To szaleństwo. Powinna natychmiast zawrócić. Spróbować odnaleźć swoją wioskę albo nawet skorzystać z propozycji i zostać żoną wojownika.

Nie może teraz zawrócić. To zbyt ważne. Może znów jakiś bóg chce, żeby go zatańczyła? Gdyby chociaż wzięła ze sobą prowiant, chociaż wodę.

Szła, aż zaczęło się ściemniać. Teraz Anuru naprawdę się przestraszyła. Za dnia było widać las: drzewa, ściółkę... zawsze coś. Teraz czeka ją czarna pustka. „Nic. Tam nic już nie ma”.

Wojownicy chodzą w nocy do lasu i wracają. Wracają? Coś wraca, ale co? To dlatego przestali być ludźmi.

Zrobiło się całkiem ciemno. Anuru szła na oślep, ale z niczym się nie zderzała. Może naprawdę nic już nie ma? Wyciągnęła w bok rękę – jest. Szorstki pień. Wyciągnęła drugą – chłodne liście. Pod stopami czuła nierówną ściółkę i korzenie drzew. Z ulgą ruszyła dalej.

To było trochę jak w transie, a jednak inaczej. Ciągły głód nowych tańców wreszcie został zaspokojony. Teraz nie tańczy żadnego boga. Idzie, oddycha. Żyje. Tańczy taniec, który jest nią. Ona jest tym tańcem.

Zaczęło świtać. Las się skończył. Dalej były pola uprawne, ogrody i chaty rozrzucone malowniczo wśród nielicznych drzew. Wtedy usłyszała śpiew. Po raz pierwszy na jawie usłyszała śpiew, który towarzyszył jej od dawna. Poszła w jego kierunku przez wioskę pogrążoną jeszcze we śnie.

Na macie przed chatą siedział człowiek i śpiewał. Podniósł na nią niewyspane oczy. To był On.

– Witaj – powiedział. – Jestem Imuru.

Imuru. Mężczyzna, który ją śpiewał.