Spis treści

1. Dedykacja

2. WPROWADZENIE

3. 1. NANA, LISA I RUTH

Dla Tany,

która jest moim powodem,

żeby żyć długo i zdrowo!

Wprowadzenie

Źródło młodości znajduje się między uszami

Siedem podstawowych prawd, które zmienią wszystko w twoim życiu

Młodym jest się tylko raz, ale niedojrzałym można zostać na zawsze.

OGDEN NASH

Leciałem niedawno samolotem z San Francisco do Honolulu, gdzie miałem wziąć udział w bardzo ważnej debacie zaplanowanej podczas dorocznego spotkania Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. W fotelu obok mnie siedziała starsza pani imieniem Mary, która znała mnie z programów telewizyjnych. Kiedy otwierałem laptopa, żeby się bez reszty zagłębić w rozmyślania o debacie, Mary pochyliła się w moją stronę i zapytała:

– Czy to możliwe, żeby było już za późno?

– Za późno na co? – odpowiedziałem pytaniem, próbując się skupić na czekającym mnie zadaniu.

– Mam siedemdziesiąt sześć lat – wyszeptała. – Czy może być już za późno na to, żebym poprawiła działanie swojego mózgu?

– Tylko pod warunkiem że planuje pani żyć siedemdziesiąt siedem lat – powiedziałem z uśmiechem, patrząc w jej ładne zielone oczy. – Ale jeżeli zamierza pani dożyć dziewięćdziesiątki, to najlepszy czas, żeby zacząć, jest właśnie TERAZ.

Roześmiała się, a ja się odprężyłem. Tacy ludzie zawsze napędzają pasję, z jaką oddaję się swojej pracy.

– Źródło młodości znajduje się między uszami – mówiłem dalej. – To nasz mózg podejmuje decyzje, dzięki którym jesteśmy zdrowi, szczęśliwi i mamy szansę żyć przez wiele długich lat, ale nasz mózg podejmuje także te złe decyzje, które rujnują nam zdrowie i przez które wcześniej potrzebujemy usług zakładu pogrzebowego. Jeżeli ktoś chce żyć długo i szczęśliwie, to powinien zacząć przede wszystkim od poprawienia pracy swojego mózgu.

Mary powiedziała mi, że uwielbia moje programy telewizyjne, ponieważ jest w nich tyle praktycznych informacji, i że wprowadziła już wiele zmian we własnym życiu. Opowiedziała mi też o swoim synu, który miał problem z alkoholem, ale przestał pić po obejrzeniu kilku moich programów. Zrozumiał, że nie chce u siebie żadnej ze zmian, które zobaczył dzięki obrazom SPECT, a które wywołuje w mózgu alkohol.

W Poradniach Amena korzystamy przy badaniach mózgu z wyrafinowanej metody obrazowania zwanej SPECT, która pomaga nam zrozumieć problemy zdrowotne pacjentów i prowadzić leczenie. Skrót SPECT [ang. single photon emission computed tomography] oznacza tomografię emisyjną pojedynczego fotonu, badanie z zakresu medycyny nuklearnej, które pozwala przyjrzeć się przepływowi krwi i wzorcom aktywności. Pokazuje ono, jak mózg pracuje. Obrazowanie SPECT różni się od obrazowania metodami osiowej tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego, które są badaniami anatomicznymi i pokazują, jak mózg wygląda. W ciągu minionych dwudziestu jeden lat zgromadziliśmy w Poradniach Amena największą na świecie bazę obrazów uzyskanych metodą SPECT, liczącą obecnie ponad siedemdziesiąt tysięcy wyników badań pacjentów z dziewięćdziesięciu krajów.

Badanie SPECT obrazuje zasadniczo trzy rzeczy:

1. Obszary mózgu, które działają dobrze

2. Obszary mózgu, których aktywność jest obniżona

3. Obszary mózgu, których aktywność jest podwyższona

Obraz zdrowego mózgu pokazuje jego pełną, równomierną i symetryczną aktywność.

Po obejrzeniu tak wielu obrazów SPECT stało się dla mnie jasne, że każdy z nas może albo przyspieszyć proces starzenia się mózgu i sprawić, że będzie on wyglądał i czuł się gorzej niż powinien w stosunku do naszego wieku, albo spowolnić ten proces i mieć mózg, który będzie czuł się znacznie młodziej, niż wskazywałby na to nasz wiek biologiczny.

Starzenie się nie jest naszym wyborem, ale posiadanie mózgu, który wygląda i czuje się staro, jest!

Poniżej przedstawiono trzy obrazy SPECT 60-letnich mózgów. Jeden z nich jest zdrowy, jeden ma chorobę Alzheimera, a jeden należy do osoby cierpiącej na nadwagę i zespół bezdechu sennego.

Który z tych trzech mózgów warto mieć? Kto będzie żył najdłużej i będzie miał najmłodszy i najskuteczniej działający mózg? Wybór powinien być oczywisty.

Z naszych badań obrazowych wynika jasno, że w miarę jak się starzejemy, aktywność mózgu zmniejsza się na całej jego powierzchni. Jeżeli ktoś nie troszczy się o to, jak żyje, to wszystkie złe decyzje podejmowane przez całe życie wpływają negatywnie na starzenie się jego mózgu. Paskudny sposób odżywiania, nieustanny stres, problemy zdrowotne, niedostatek snu, nadmiar alkoholu, narkotyki, ryzykowne zachowania, zatrucie środowiska i wiele innych czynników przyczynia się do tego, że nasz mózg zaczyna przedwcześnie podupadać. Niestety większość ludzi po prostu godzi się z obniżeniem sprawności poznawczej, uważając to za naturalny proces towarzyszący starzeniu się.

Nagrałem niedawno wywiad z dyrektorem wysokiego szczebla, Toddem, 53-latkiem. Powiedział mi, że ma fatalną pamięć.

– To na pewno kwestia wieku. Po prostu się starzeję – tłumaczył. – Często nie mam pojęcia, gdzie położyłem klucze, a czasem znajduję je w lodówce obok jajek.

– To na pewno nie jest normalne – odpowiedziałem. – Ja mam pięćdziesiąt siedem lat, a moja pamięć jest równie dobra, jak była zawsze. To po prostu jedno z niewinnych kłamstw, które ludzie powtarzają, żeby usprawiedliwiać swoje kłopoty z pamięcią i złe nawyki. A wypieranie problemu sprawia, że nie otrzymują pomocy, której potrzebują. Opowiedz mi, jak się odżywiasz i na ile jesteś aktywny fizycznie.

Na wzmiankę o aktywności Todd się ożywił.

– Ćwiczę pięć dni w tygodniu. Biegam na długich dystansach i mam świetną kondycję.

Coś mi w tym wszystkim nie grało.

– A odżywianie? – nalegałem.

Spuścił wzrok.

– Nie za dobrze. Co rano wypijam dietetyczną colę i w samochodzie po drodze do pracy zjadam Pop-Tarts[1]. Potem w ciągu dnia nie wygląda to dużo lepiej.

Wlewanie do samochodu zanieczyszczonego paliwa z całą pewnością pogorszy jego działanie. Wprowadzanie zanieczyszczonego pożywienia do ludzkiego organizmu z całą pewnością zaszkodzi mózgowi, bez względu na to, jak wiele będzie się przy tym ćwiczyć.

– Gdybyś miał konia wyścigowego wartego milion dolarów, to dawałbyś mu śmieciowe jedzenie? – zapytałem.

– Oczywiście, że nie – odparł.

– Ty sam jesteś wart o wiele więcej niż koń wyścigowy. Czas zacząć traktować samego siebie z odrobiną miłości i szacunku – zachęciłem go.

Trzy miesiące później Todd powiedział mi, że jego pamięć znacznie się poprawiła. Powiedział też, że myśli o mnie nawiedzają go przy każdym posiłku. A ja mam nadzieję, że tak samo będzie z czytelnikami tej książki.

U Billa, lat 85, wyniki obrazowania mózgu były typowe dla osoby w jego wieku. Bill był emerytowanym dyrektorem handlowym i narzekał na zmęczenie. Zmagał się ze swoją słabą pamięcią i brał cztery rodzaje leków w związku z nadciśnieniem, podwyższonym cholesterolem i bólami w klatce piersiowej. „Nienawidzę tego, że się starzeję”, mówił. (Zobaczymy dalej, że słowa, jakich używamy, mówiąc o starzeniu się, mają wielkie znaczenie). Obraz SPECT, jak można się było spodziewać, pokazał stary mózg o ogólnie niskiej aktywności.

Podczas pracy nad obrazowaniem mózgu odkryliśmy też grupę starszych kobiet i mężczyzn, których mózgi wyglądały i funkcjonowały olśniewająco pięknie. Wszyscy oni żyli w sposób, który był odbiciem zdrowego funkcjonowania mózgu. Ich życie było znacznie bardziej intensywne, energiczne i rozsądniejsze niż tych osób, których mózg funkcjonował słabiej. Poza tym wszyscy oni utrzymywali wiele spośród nawyków zdrowych dla mózgu, o których dowiesz się w tej książce. Co ciekawe, od żadnego z nich nie usłyszałoby się, że nienawidzi się starzeć. Wysoko cenili własne doświadczenia i związki i spoglądali przed siebie, a nie za siebie.

Za wspaniały przykład może tu posłużyć doktor Doris Rapp. Jest ona 82-letnią lekarką o pionierskim podejściu, która całe swoje życie poświęciła pomaganiu innym. Mówi się o niej, że jest matką medycyny środowiskowej i alergologii. Utrzymuje zdrową wagę, ćwiczy z wigorem, je to, co ma wartości odżywcze, i spędza całe życie, poszukując nowych okazji do uczenia się. Ma nie tylko bystry umysł, ale też wielu przyjaciół i nadal udziela porad pacjentom oraz profesjonalistom. Często zwracam się do niej, kiedy utknę w martwym punkcie, lecząc jakiegoś pacjenta, szczególnie jeśli podejrzewam, że jego problemy mają związek z zanieczyszczeniem środowiska albo alergią pokarmową. Zarówno obrazy SPECT, jak i całe życie Doris są odzwierciedleniem jej zdrowo wyglądającego mózgu. Ludzie, którzy podejmują decyzje dobre dla mózgu, mogą z całą pewnością spowolnić, a w wielu przypadkach – jak zobaczymy dalej – nawet odwrócić proces starzenia.

Zamierzam zaprezentować czytelnikom, co powinni robić, żeby ich mózg i ciało wyglądały młodziej, i będę korzystał z tego, czego nauczyliśmy się w Poradniach Amena. Jeżeli będziesz postępować według zaleceń przedstawionego tu programu, to zdecydowanie zwiększysz swoje szanse na: dłuższe życie, młodszy wygląd, poprawę pamięci, nastroju i koncentracji oraz na zwyżkę energii, a także obniżysz ryzyko otępienia. Wiem, że wiele obiecuję, ale widziałem wielokrotnie, że kiedy ludzie angażują się w opisany tu proces, wszystko w ich życiu zmienia się na lepsze. Trzeba rzeczywiście poświęcić trochę czasu, żeby się wdrożyć do programu i uczynić go częścią codzienności, ale kiedy już się to zrobi, korzyści będą trwały przez całe życie.

Carlos

Podczas pierwszej wizyty w jednej z naszych poradni Carlos miał 48 lat, był owładnięty niepokojem, negatywnym myśleniem, depresją i gniewem oraz miał kłopoty z koncentracją. W dzieciństwie borykał się z niezdiagnozowaną dysleksją, a jako dorosły zmagał się z ciężkim piciem. Jego zwyczaje zdrowotne były okropne, ważył około 100 kilogramów i jego mózg był w poważnych kłopotach – wszystko to nie sprzyjało poprawie stanu emocjonalnego. Początkowy wynik obrazowania SPECT mózgu Carlosa znajduje się na następnej stronie.

Carlos bez reszty zaangażował się w program, który dla niego opracowaliśmy. Ponieważ myśli analitycznie, logiczne założenia programu łatwo do niego trafiły. Był to ten sam program, który przedstawiam w książce. W ciągu dziesięciu tygodni Carlos zrzucił 22 kilogramy. Co ważniejsze, jego nastrój, poziom energii oraz pamięć także się poprawiły. A poza tym wyglądał i czuł się o dziesięć lat młodziej.

Ucząc się przedstawionych w programie technik i korzystając z nich, przestał się przejadać, co wcześniej miało mu pomóc uleczyć smutek i rozdrażnienie. Od kiedy zaczął jeść produkty zdrowe dla mózgu w odpowiednio krótkich odstępach czasu, nie miewał już gwałtownych spadków energii, które czyniły go tak podatnym na stres.

Z zewnątrz wygląda teraz jak zupełnie inny człowiek, ale my zobaczyliśmy równie uderzające zmiany wewnątrz jego ciała. Badanie SPECT po zakończeniu programu pokazało ogólne zwiększenie aktywności mózgu. Stosując się do programu, Carlos odmienił swój mózg i jednocześnie odmienił swoje życie!

Na koniec moja ulubiona część historii Carlosa: Zobaczywszy, jaki odniósł sukces, żona Carlosa, która nie miała nadwagi, przystąpiła do naszego programu, żeby się nauczyć, jak zastosować w ich rodzinie wskazówki sprzyjające zdrowiu mózgu, i w końcu sama schudła 4 kilogramy. Potem do programu przystąpiła ich 14-letnia córka. Sukces Carlosa wpłynął na wszystkich jego bliskich. W czasie, kiedy pisałem tę książkę, spotkałem Carlosa w poczekalni poradni. Dwa lata po tym, jak się rozstaliśmy, nadal wyglądał wspaniale. Zapytałem, jak sobie radzi. „To nie jest trudne – powiedział. – Jestem już wdrożony”.

Ty także możesz to zrobić. Nic z tego, o co poproszę, nie jest trudne. Wymaga tylko konsekwentnego wysiłku.

Obrazowanie mózgu, które wykonujemy w Poradniach Amena, od ponad dwudziestu lat dostarcza istotnych dla naszej praktyki wskazówek. Przez te lata z wyników naszej pracy wykrystalizowało się siedem bardzo prostych prawd. Rządzą one wszystkim, co robimy, i są fundamentem prezentowanego w tej książce programu.

Siedem prawd, które zmienią twój mózg i poprawią wszystko w twoim życiu

1. Mózg jest zaangażowany we wszystko, co robisz, także w to, jak myślisz, jak się czujesz, jak działasz i jak układasz sobie relacje z ludźmi. Mózg jest organem osobowości, charakteru, inteligencji i każdej decyzji, jaką podejmujesz. I jak zobaczymy dalej, to jakość podejmowanych decyzji pomaga nam żyć długo albo zabija nas przedwcześnie.

- To twój mózg mówi ci, że masz przestać jeść, kiedy jesteś najedzony… albo pozwala ci się objadać kolejną porcją lodów, żebyś w końcu poczuł się wzdęty, otępiały i przygnębiony.

- To twój mózg przypomina ci, żebyś prowadził samochód uważnie… albo nakłania cię, żebyś pędził główną ulicą z prędkością, której skutkiem może być mandat, wypadek albo czyjaś śmierć.

- To za sprawą mózgu jesteś skoncentrowany, zmotywowany i odnosisz sukcesy… albo zostajesz w tyle z powodu nieuwagi i lęków.

- To twój mózg utrzymuje cię w spokoju, szczęściu i miłości albo… wywołuje huśtawkę nastrojów i konflikty w twoich związkach.

- To twój mózg działa jak ośrodek kontroli całego twojego organizmu.

- To twój mózg zasługuje na uznanie, uwagę i troskę za to wszystko, co robi, żeby kierować twoim ciałem, umysłem i życiem!

2. Kiedy twój mózg pracuje dobrze, ty też pracujesz dobrze; kiedy twój mózg ma kłopoty, ty też z dużym prawdopodobieństwem będziesz mieć kłopoty.

Kiedy mózg jest zdrowy, my jesteśmy:

- Szczęśliwsi

- Zdrowsi

- Zamożniejsi

- Mądrzejsi

- Bardziej wydajni

- Zdolni do podejmowania lepszych decyzji, które pomagają nam przedłużać życie

Kiedy mózg nie jest zdrowy, bez względu na powód, my jesteśmy:

- Smutniejsi

- Bardziej chorzy

- Biedniejsi

- Mniej bystrzy

- Mniej wydajni

- Bardziej narażeni na podejmowanie złych decyzji

3. Mózg jest najbardziej skomplikowanym organem we wszechświecie, a w związku z tym najbardziej podatnym na uszkodzenia i starzenie się. Nic nie jest równie skomplikowane jak ludzki mózg. Naprawdę nic. Szacuje się, że mózg składa się ze stu miliardów neuronów (komórek nerwowych). Każdy neuron kontaktuje się z innymi neuronami za pośrednictwem tysięcy połączeń międzykomórkowych (zwanych synapsami), co oznacza, że w twoim mózgu jest więcej połączeń niż gwiazd we wszechświecie. Fragment tkanki mózgowej wielkości ziarnka piasku mieści sto tysięcy neuronów i miliard synaps i wszystkie one komunikują się ze sobą nawzajem.

Mózg w 80 procentach składa się z wody. Nawodnienie ma decydujące znaczenie dla jego pracy. Sześćdziesiąt procent suchej masy mózgu stanowią tłuszcze, dlatego wszelkie nieprawidłowości dotyczące zawartości tłuszczów w organizmie mogą wywołać spustoszenie w mózgu. Chociaż mózg stanowi zaledwie około 2 procent masy ciała, to zużywa on aż 20–30 procent spożywanych kalorii. Około jednej czwartej twojego dzisiejszego śniadania albo obiadu zostało przeznaczone na odżywienie mózgu. Mózg wykorzystuje ponadto 20 procent tlenu i przepływ krwi całego ciała i nigdy nie odpoczywa (nawet podczas snu). Ze względu na szybkie tempo metabolizmu mózg produkuje dużo wolnych rodników, które mogą powodować uszkodzenia, jeżeli pojemność antyoksydacyjna mózgu jest niska. Mózg jest najbardziej energochłonnym i najdroższym obszarem w majątku twojego ciała. Jest także, ze słusznych powodów, ośrodkiem dowodzenia i kontroli, który zarządza twoim życiem.

4. Mózg jest bardzo miękki, ma konsystencję podobną jak miękkie masło, tofu albo sos custard, a mieści się w twardej czaszce o wielu ostrych kostnych krawędziach. Urazy mózgu są bardzo istotnym problemem. Mogą zrujnować człowiekowi całe życie. Niewielu ludzi rozumie naprawdę, jakim problemem są urazy mózgu, ponieważ obrazowanie mózgu dopiero zaczyna zyskiwać większy rozgłos. W 2008 roku w artykule na pierwszej stronie „Wall Street Journal” Thomas Burton zacytował badaczy, którzy odkryli, że niezdiagnozowane uszkodzenia mózgu są ważną przyczyną:

- Bezdomności

- Chorób psychicznych

- Depresji i napadów lęku

- Alkoholizmu i nadużywania leków

- Samobójstw

- Trudności w uczeniu się

Jeżeli chcesz być zdrowy, to ochrona mózgu powinna być jednym z twoich priorytetów.

5. Z naszej pracy nad obrazowaniem mózgu wynika wyraźnie, że ludzie robią wiele rzeczy przyspieszających proces starzenia, przez co ich mózg wygląda i czuje się starzej. Ale jest też wiele rzeczy, które ludzie mogliby robić, żeby opóźniać proces starzenia, pomagając sobie i swojemu mózgowi wyglądać i czuć się młodziej. Właśnie ten fakt, poparty dziesiątkami tysięcy obrazów mózgu, które obejrzeliśmy w Poradniach Amena, był dla mnie najważniejszym powodem do napisania tej książki. Ludzie powinni wiedzieć, że poprzez swoje zachowania każdego dnia albo wspierają, albo niszczą zdrowie własnego mózgu.

Większość ludzi ma znacznie istotniejszy długofalowy wpływ na swoje zdrowie, niż im się wydaje. Oczywiście dobra kombinacja genów może być pomocna, ale większość genów włącza się lub wyłącza pod wpływem tego, co robimy. Według najnowszych badań długość życia jest zdeterminowana genetycznie w zaledwie 30 procentach. Pozostałe 70 procent zależy od nas. To twoje przyzwyczajenia decydują o tym, jak stary jest twój mózg, a co za tym idzie, jak długo i jak dobrze będziesz żyć.

To, co najważniejsze dla zdrowia mózgu, można podsumować w dwóch zdaniach:

UNIKAJ TEGO, CO ZŁE • RÓB TO, CO DOBRE

Oczywiście szczegóły, na których zasadzają się te dwa zdania, wymagają trochę więcej wyjaśnień.

Oto lista problemów i zachowań, które przyspieszają proces starzenia mózgu i mogą odebrać ci lata życia:

- Niestałe, bezmyślne zachowania i decyzje, które źle wpływają na zdrowie.

- Żyjący niezdrowo znajomi oraz brak pozytywnie nastawionej grupy wsparcia. To, z jakimi ludźmi spędzasz czas, ma znaczenie. Ludzie wpływają na siebie nawzajem, więc jeśli spędzasz czas z osobami mającymi niezdrowe nawyki, to bardziej narażasz się na podchwycenie szkodliwych dla mózgu zachowań. Nie znaczy to, że należy się pozbyć z otoczenia wszystkich znajomych i członków rodziny, którzy mają niezdrowe przyzwyczajenia – jeżeli jednak chcesz długo żyć, to lepiej ogranicz ilość spędzanego z nimi czasu i poszukaj sobie nowej, zdrowszej grupy.

- Uszkodzenia mózgu.

- Substancje toksyczne:

- Farmaceutyki nielegalne oraz wiele legalnych leków, jak benzodiazepiny i środki przeciwbólowe

- Alkohol, w ilości większej niż kilka kieliszków tygodniowo

- Papierosy

- Duże ilości kofeiny, czyli więcej niż 300 mg dziennie (trzy normalnej wielkości filiżanki kawy)

- Trucizny ze środowiska, jak pestycydy, rozpuszczalniki organiczne, ftalany i pleśń

- Chemioterapia przeciwnowotworowa lub wywołany przez nią zespół [ang. chemo brains]; chemioterapia zabija komórki nowotworowe, ale może działać toksycznie także na zdrowe komórki; jeżeli masz za sobą chemioterapię lub jej potrzebujesz (proszę, przedyskutuj to ze swoim lekarzem), zadbaj o to, by prowadzić styl życia zdrowy dla mózgu.

- Procesy zapalne przechodzące w przewlekłe stany zapalne uważa się obecnie za główną przyczynę wielu chorób wieku podeszłego, w tym raka, cukrzycy, chorób serca i Alzheimera. Procesom zapalnym sprzyjają skupiska wolnych rodników, niski poziom witaminy D i kwasów omega-3, dieta zawierająca duże ilości mięsa i/lub cukru, cukrzyca, długotrwałe infekcje, choroby dziąseł i stres.

- Kontakt z wolnymi rodnikami, czyli cząsteczkami, które mogą powodować uszkodzenia w organizmie. Dość podobnie jak rdza atakuje samochody, tak wolne rodniki atakują ludzkie komórki, niszczą DNA i przyspieszają starzenie. Oto, czego należy się wystrzegać: papierosy, tłuszcze trans, zbyt częste i długie wystawianie się na słońce, przypalone mięso, pestycydy, nadmierny wysiłek fizyczny, nadczynność tarczycy i stany zapalne. Chociaż owoce i warzywa są wspaniałymi źródłami przeciwutleniaczy, to należy unikać „parszywej dwunastki” (produktów najbardziej zatrutych substancjami chemicznymi) – brzoskwiń, jabłek, borówek amerykańskich, czerwonej papryki, selera naciowego, nektarynek, truskawek, wiśni, importowanych winogron, szpinaku, jarmużu i ziemniaków – i kupować ich organiczne odpowiedniki.

- Uszkodzenia DNA i telomerów. Na końcu każdego długiego łańcucha DNA znajduje się „nakładka” nazywana telomerem, która do pewnego stopnia przypomina plastikowe zakończenie sznurowadła. Zadaniem nakładki jest ochrona DNA przed „rozplątaniem”. Za każdym razem, kiedy komórka się dzieli, zużywa się mały kawałek telomeru. Po mniej więcej sześćdziesięciu podziałach telomer znika zupełnie, pozwalając, aby łańcuch DNA uległ zniszczeniu. Procesy zapalne, wolne rodniki, niedobór witamin i kwasów omega-3 mogą się przyczyniać do uszkodzenia telomeru i skracać życie komórki. Genetyk Richard Cawthon i jego współpracownicy z Uniwersytetu Utah odkryli statystyczny związek pomiędzy krótszymi telomerami a krótszym życiem. Wśród ludzi po sześćdziesiątym roku życia u tych, którzy mieli krótsze telomery, prawdopodobieństwo zgonu z powodu chorób serca było trzy razy większe, a z powodu infekcji – osiem razy większe.

- Problemy zdrowotne:

- Choroby dziąseł

- Choroby serca

- Cukrzyca

- Nadciśnienie

- Kłopoty trawienne i żołądkowe

- Nadmiar lub niedobór testosteronu

- Nadmiar lub niedobór hormonów tarczycy

- Niedobór kwasów omega-3

- Niedobór witaminy D

- Nadmiar żelaza, ponieważ zwiększa stres oksydacyjny

- Alergie

- Przewlekła bezsenność lub zespół bezdechu sennego

- Niezdrowy przyrost masy ciała lub otyłość. Kiedy twoja masa ciała rośnie, twój mózg maleje. (To powinno przegonić tkankę tłuszczową z każdego!)

- Typowy amerykański sposób odżywiania:

- Cukier; kiedy zbyt dużo cukru miesza się z białkami i tłuszczami, powstają cząsteczki nazywane końcowymi produktami zawansowanej glikacji, co sprzyja starzeniu; według obecnych zaleceń Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego kobiety nie powinny spożywać dziennie więcej niż 100 kcal pochodzących z cukrów dodanych, a mężczyźni nie więcej niż 150;

- Tłuszcze trans

- Nadmiar kalorii

- Zbyt mała aktywność fizyczna, wytrzymałość i siła.

- Pomijanie okazji uczenia się wciąż czegoś nowego.

- Problemy ze zdrowiem psychicznym i przewlekły stres:

- Depresja

- Negatywne schematy myślenia

- Zbyt wysoki albo zbyt niski poziom lęku

- Zachowania nastawione na poszukiwanie emocji i zachowania impulsywne

- Negatywne wypowiedzi na temat starzenia

- Brak strategii rehabilitacji mózgu w sytuacjach, kiedy jest potrzebna.

- Brak właściwej suplementacji albo bezkrytyczne stosowanie suplementów diety.

- Brak poczucia sensu i celu życia.

- Brak wiedzy na temat funkcjonowania mózgu.

To już w ogóle nie mogę się dobrze bawić?

Prowadzimy kurs dla szkół średnich zatytułowany „Jak z dobrego mózgu zrobić mózg wspaniały”, realizowany w czterdziestu dwóch stanach i siedmiu krajach, który uczy nastolatki, jak dbać o mózg. Niezmiennie i zawsze po przeprowadzeniu części kursu dotyczącej tego, czego należy unikać, żeby mieć wspaniały mózg, jakiś ostentacyjnie wyluzowany nastolatek wykrzykuje: „To już w ogóle nie mogę się dobrze bawić?”. Robimy wtedy z całą grupą ćwiczenie zatytułowane „Kto się bawi lepiej: człowiek z dobrym mózgiem czy człowiek ze złym mózgiem?”.

Kto umawia się na randkę z ładną dziewczyną i umie ją zatrzymać, bo nie zachowuje się jak głupek? Chłopak z dobrym mózgiem czy chłopak ze złym mózgiem? Chłopak z dobrym mózgiem!

Kto ma większą wolność, bo zachowuje się rozsądniej, więc rodzice bardziej mu ufają? Nastolatek z dobrym mózgiem czy nastolatek ze złym mózgiem? Nastolatek z dobrym mózgiem!

Kto dostaje się na studia, na które chce się dostać, bo ma dobre oceny i dobre sprawowanie? Osoba z dobrym mózgiem czy osoba ze złym mózgiem? Osoba z dobrym mózgiem!

Kto zdobywa dobrą pracę, ma więcej pieniędzy, więcej długotrwałych, znaczących związków i żyje dłużej, ponieważ przez całe życie podejmuje lepsze decyzje? Osoba z dobrym mózgiem czy osoba ze złym mózgiem? Osoba z dobrym mózgiem!

Takie ćwiczenie trochę zbija z tropu nastolatków, którzy chcieliby usprawiedliwiać zachowania szkodliwe dla mózgu.

Poniżej znajduje się lista strategii i zachowań spowalniających starzenie się mózgu. Jeżeli chcesz żyć długie lata z nienaruszonym mózgiem, zaangażuj się w następujące działania:

- Podejmuj dobre decyzje. Konsekwentne, przemyślane, sumienne postępowanie jest prognostykiem numer jeden dla długowieczności!

- Otocz się pozytywnym, zdrowym kręgiem wsparcia, złożonym z przyjaciół i rodziny.

- Chroń mózg przed uszkodzeniami.

- Dbaj, żeby twoje otoczenie było wolne od trucizn, ogranicz spożycie alkoholu do czterech kieliszków tygodniowo i zabezpiecz się przed nadmierną ekspozycją na wolne rodniki.

- Stosuj zdrowe sposoby naprawy DNA i zwiększania długości telomerów. Wykazano, że spożywanie oleju rybiego i preparatów wielowitaminowych oraz picie zielonej herbaty są statystycznie powiązane z większą długością telomerów.

- Dbaj o zdrowie fizyczne:

- Unikaj stanów zapalnych

- Unikaj chorób dziąseł i problemów jelitowych

- Dbaj o zdrowy poziom hormonów tarczycy, testosteronu i innych ważnych hormonów

- Zaspokajaj zapotrzebowanie organizmu na witaminę D oraz kwasy omega-3

- Ćwicz, uwzględniając trening wytrzymałościowy i siłowy

- Zadbaj o dobry sen trwający siedem–osiem godzin na dobę

- Utrzymuj zdrową masę ciała i mądrze dobieraj kalorie

- Skup uwagę na systemie odżywiania, który będzie służył twojemu mózgowi i organizmowi w ogóle:

- Jedz kalorie wysokiej jakości i nie jedz ich zbyt wiele

- Pij dużo wody i unikaj kalorii w płynach

- Jedz chude białko wysokiej jakości

- Jedz „mądre” węglowodany (niski indeks glikemiczny, dużo błonnika)

- Ogranicz spożycie tłuszczu do tłuszczów zdrowych, przede wszystkim zawierających kwasy omega-3

- Jedz produkty naturalne w wielu różnych kolorach, żeby wzmacniać działanie przeciwutleniaczy;

- Gotuj potrawy, używając ziół i przypraw zdrowych dla mózgu

- Unikaj cukru

- Angażuj się w aktywność fizyczną, żeby wzmacniać siłę i wytrzymałość.

- Ucz się przez całe życie.

- Ćwicz skuteczne sposoby radzenia sobie ze stresem, jak świadome oddychanie i medytacja.

- Troszcz się o swoje zdrowie psychiczne, unikaj silnego lęku i depresji:

- Utrzymuj zdrowy poziom lęku, żeby w zachowaniu nie zbaczać z dobrej drogi

- Dbaj o pogodny nastrój

- Rozpowszechniaj pozytywne wypowiedzi na temat starzenia się

- Poszukuj metod rehabilitacji mózgu, jeśli tego potrzebujesz, na przykład treningu neurologicznego [ang. neurofeedback] i hiperbarycznej terapii tlenowej.

- Zażywaj odpowiednie suplementy diety:

- Preparaty wielowitaminowe

- Suplement kwasów omega-3

- Suplement z witaminą D

- Rozważ zażywanie suplementów dobranych specjalnie dla twojego typu mózgu

- Chroń i naprawiaj swoje DNA. Działania na rzecz ochrony DNA to kontrola oksydacji i stanów zapalnych oraz unikanie toksyn. Do tego należy dołączyć zieloną herbatę, kwasy omega-3 i preparaty wielowitaminowe oraz superpokarmy, takie jak na przykład ziarna szałwii hiszpańskiej (łac. salvia hispanica) i komosy ryżowej (inaczej quinoa albo ryż peruwiański), oraz wodorosty i algi; pomóc może również wiele przypraw.

- Pracuj nad znaczeniem i celem swojego życia.

- Poznaj stan zdrowia swojego mózgu.

6. Skąd można wiedzieć, dopóki się nie zobaczy? Obrazowanie mózgu metodą SPECT jest w Poradniach Amena podstawowym narzędziem, które pomaga nam zrozumieć aktualny stan i sposób funkcjonowania mózgu pacjenta oraz wyznaczyć najodpowiedniejsze sposoby interwencji.

Od czasu, kiedy w 1991 roku wypisałem pierwsze skierowanie na SPECT, wiem, że jest to potężne narzędzie, ponieważ ludzie, którzy widzieli wyniki swoich badań, zmieniali postępowanie.

Zmiana postępowania po tym, jak otrzyma się nowe informacje, jest przejawem życiowej inteligencji.

Obrazowanie metodą SPECT jest nadzwyczaj przydatne, kiedy potrzebujemy więcej informacji, żeby pomagać pacjentom z otępieniem, problemami z pamięcią, urazami mózgu, depresją, obsesjami i ADHD [zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, ang. attention deficit hyperactivity disorder], pacjentom, którzy nadużywają różnych substancji, mają problemy z opanowaniem gniewu i wielu innym. Wykorzystywane w połączeniu ze szczegółową historią choroby, pomaga dostosować leczenie do specyficznego typu mózgu pacjenta. Ponadto dzięki obrazowaniu opracowujemy bardziej naturalne terapie regulujące pracę mózgu, między innymi dlatego, że wykazywało ono toksyczność niektórych typowych farmakoterapii. Jedno z najważniejszych zastosowań SPECT polega na tym, że obraz pomaga pacjentowi wejść w osobisty kontakt z własnym mózgiem i nabrać większego przekonania, że warto się o niego troszczyć.

Nie wszyscy moi koledzy przyjęli z otwartymi ramionami zasadę korzystania z badań obrazowych SPECT w praktyce klinicznej, ale z dnia na dzień coraz więcej lekarzy zaczyna tak postępować. Wciąż dostajemy pytania od lekarzy z całego świata, którzy chcą wykorzystywać obrazowanie SPECT i nasze podejście w swojej praktyce. Lekarz bez narzędzi do badania obrazowego błądzi po omacku, zastanawiając się, co tak naprawdę zrobić, żeby pomóc pacjentom i sobie żyć długo i zachować młodość. W rozdziale 10 znajduje się więcej informacji o tym, jak badania SPECT mogą się przydać także tobie, nawet jeżeli nigdy nie poddasz się obrazowaniu mózgu.

7. Nikt nie jest skazany na mózg, jaki ma w danej chwili. Mózg można naprawić, nawet jeżeli dotychczas był źle traktowany. Możesz zmienić swój mózg i zmienić swoje życie. Jest to jedno z najbardziej emocjonujących, przełomowych ustaleń medycyny. Ten dający nadzieję przekaz jest motorem napędowym naszej pracy od 1991 roku. Przeprowadziliśmy w Poradniach Amena setki wstępnych i kontrolnych badań obrazowych, jak w przypadku Carlosa, i zademonstrowaliśmy, że poprzez celowe, zdrowe dla mózgu działania możesz poprawić pracę swojego mózgu i obniżyć jego wiek funkcjonalny, nawet jeżeli w przeszłości źle go traktowałeś!

Większość ludzi wyczuwa intuicyjnie, że przez złe zachowania wcześniej się starzejemy. Widzimy to na skórze palaczy papierosów, w wymizerowanym wyglądzie osób uzależnionych od metamfetaminy albo w obniżonych zdolnościach poznawczych ludzi cierpiących z powodu alkoholizmu. Niestety z mojego doświadczenia wynika, że większość ludzi nie ma pojęcia, jak zdrowie fizyczne wpływa na funkcje poznawcze i zdrowie psychiczne.

Za przykład może tu posłużyć projekt realizowany przeze mnie w grupie kobiet biznesu. Bo kiedy mózg pracuje dobrze, to również biznes idzie dobrze! Jedna z naszych dyrektorek naczelnych, Tina, borykała się z depresją, otyłością i niekontrolowaną cukrzycą. Obraz SPECT jej mózgu wyglądał fatalnie.

Tina powiedziała mi, że cukrzycę zdiagnozowano u niej kilka lat wcześniej, ale ona nigdy nie znalazła czasu, żeby naprawdę zacząć ją leczyć. Myślała, że kiedyś w końcu się do tego zabierze. A ja pomyślałem: Co za brednie! (Moja kora przedczołowa, czyli jedna trzecia przedniej części mojego mózgu, powstrzymała mnie od powiedzenia tego na głos). Tina jak większość ludzi nie miała pojęcia, że cukrzyca powoduje uszkodzenie mózgu. Niszczy naczynia krwionośne, także te w mózgu, i podwaja prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Alzheimera. Już sama otyłość wiąże się z ryzykiem wystąpienia trzydziestu innych chorób, w tym choroby Alzheimera, oraz – jak zobaczymy – uszkadza mózg. Niekontrolowana cukrzyca i otyłość mogą być przyczynami depresji, która sama w sobie jest kolejnym niezależnym czynnikiem wystąpienia choroby Alzheimera.

Spojrzałem na Tinę i powiedziałem: „Nic w twoim życiu nie będzie szło dobrze, a już na pewno nie twój biznes, dopóki twój mózg nie będzie w porządku. Twoje problemy ze zdrowiem fizycznym wprowadzają stan zagrożenia dla mózgu. Uzyskanie kontroli nad masą ciała i cukrzycą ma decydujące znaczenie. Kiedy to zrobisz, poprawi się także twój nastrój”.

Odkąd zaczęliśmy razem pracować, Tina zrzuciła 18 kilogramów, jej cukrzyca jest pod kontrolą, nastrój się poprawił, a ona sama wygląda i czuje się młodziej. Co więcej, jej interesy są w zdecydowanie lepszym stanie, ponieważ potrafi się lepiej koncentrować, ma więcej energii i lepiej ocenia sytuację.

Żadna z tych rzeczy nie jest trudna ani nie polega na wyrzeczeniach! Wszystko opiera się na mądrych wyborach i dobrych decyzjach

Przekonasz się, że żadna ze strategii postępowania omówionych w tej książce nie jest trudna ani nie wymaga wyrzeczeń. Program polega na dokonywaniu mądrych wyborów i podejmowaniu dobrych decyzji. Nastawienie umysłu ma decydujące znaczenie. Kiedy uważamy, że coś jest nam odbierane, zaczynamy się bronić. Kiedy uważamy, że otrzymujemy dar w postaci przedłużonego, pomyślnego życia naszego ciała i umysłu, łatwo jest nam wytrwać w programie. Mając właściwe nastawienie, zaczniesz czujnie strzec swojego zdrowia przed wszystkimi ludźmi, którzy próbują cię z niego okradać.

Na tym etapie życia, na którym jestem, interesują mnie wyłącznie takie zwyczaje i takie jedzenie, które mi służą, a nie zniewalają mnie albo okradają. Kiedyś na przykład lubiłem lody Rocky Road, dopóki się nie dowiedziałem, że są pełne cukru i kalorii, co sprzyja otyłości, stanom zapalnym i nieprawidłowym wyładowaniom neuronalnym. Zawierają także pewien rodzaj tłuszczu – kwas palmitynowy – który ogłupia mózg, skłaniając go do myślenia, że jeszcze w ogóle nie jadł. Nic dziwnego, że w połowie pierwszej porcji lodów myślałem o następnej. Takie rzeczy nie zdarzają się podczas jedzenia beztłuszczowego jogurtu z borówkami, za którym także przepadam.

Osiągnięcie sukcesu przy stosowaniu tego programu będzie wymagało posługiwania się korą przedczołową w celu planowania i myślenia z wyprzedzeniem. Wzmocnienie tej części mózgu wyraźnie poprawi zdolność koncentracji, przezorność, ocenę sytuacji i kontrolę impulsów. Przedstawię w tej książce setki sposobów na to, jak poprawić pracę kory przedczołowej i podejmować lepsze życiowe decyzje, żeby wytrwać na drodze do realizacji celów. Do osiągnięcia sukcesu będzie potrzebny także silny mózg emocjonalny (układ limbiczny), który będzie cię motywował w dążeniu do zdrowia.

Dlaczego chcesz się bez reszty zaangażować w ten program TERAZ

Przyjmując zdrowe dla mózgu reguły postępowania szczegółowo przedstawione w tej książce, można przechytrzyć geny, przyhamować proces starzenia, a nawet odwrócić go tak, żeby wyglądać i czuć się młodziej, w bardzo krótkim czasie. Badacze wskazują, że już po trzech miesiącach od dodania jednego zdrowego nawyku można zauważyć wyraźną różnicę w przewidywanej długości życia. Jeżeli zastosujesz się do przedstawionego tu planu, to twój mózg zacznie wyglądać młodziej w ciągu zaledwie ośmiu tygodni.

Podczas wykładów często pytam słuchaczy: Ilu z was chciałoby żyć 85 lat lub dłużej? Większość obecnych na sali podnosi ręce. Następnie pytam: Czy wiecie, że ponad 50 procent ludzi w wieku 85 i więcej lat będzie miało rozpoznaną chorobę Alzheimera lub wystąpią u nich znaczące objawy tej choroby albo objawy innych form otępienia? Te dane statystyczne zwracają uwagę moich słuchaczy i powinny zwrócić także twoją.

Czym choroba Alzheimera różni się od otępienia? Otępienie jest kategorią bardzo ogólną, a choroba Alzheimera jest jednym z często występujących rodzajów otępienia. Inne rodzaje to między innymi: demencja alkoholowa, otępienie pourazowe, otępienie naczyniowe (często towarzyszące mniejszym lub większym udarom), otępienie rzekome (depresja, która naśladuje otępienie) i otępienie czołowo-skroniowe, żeby wymienić tylko kilka.

W związku ze starzeniem się populacji szacuje się, że w najbliższych dziesięcioleciach liczba Amerykanów chorych na chorobę Alzheimera potroi się – z pięciu milionów do piętnastu – a tymczasem nie ma leku na tę chorobę i nie wiadomo, kiedy może zostać odkryty. Jeżeli to nie wydaje ci się wystarczającym powodem, żeby dążyć do jak najlepszego zdrowia, to warto zdecydować się na dwutygodniowy wolontariat w domu opieki dla osób starszych, żeby poznać ludzi dotkniętych chorobą Alzheimera i innymi formami otępienia. Jest to przerażająca choroba, która odbiera człowiekowi zdolność tworzenia nowych zapisów w pamięci. Na późniejszym etapie traci się także pamięć długotrwałą. I jest to wielkim ciężarem dla całej rodziny.

Jednym z powodów, dla których wynalezienie lekarstwa na chorobę Alzheimera i inne formy otępienia nie wydaje się zbyt prawdopodobne, jest to, że zaczynają się one trzydzieści lub więcej lat przed wystąpieniem jakichkolwiek objawów. Według jednego z badań Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles u 95 procent chorych rozpoznano chorobę Alzheimera w stadium umiarkowanym lub zaawansowanym, kiedy już niewiele można zrobić. Wczesne badania przesiewowe i działania interwencyjne są naprawdę niezbędne.

Amerykański Narodowy Instytut ds. Starzenia zrewidował niedawno wytyczne dotyczące stadiów choroby Alzheimera. Według starych wytycznych choroba rozwijała się w trzech etapach:

1. Norma – pacjent nie ma żadnych objawów

2. Łagodne upośledzenie poznawcze, w którym osoby z otoczenia lub krewni zaczynają zauważać problem

3. Choroba Alzheimera – w tym stadium pojawiają się wyraźne problemy

Opierając się na nowych danych z badań obrazowych, Narodowy Instytut ds. Starzenia dodał nowe stadium:

1. Norma

2. Stan przedkliniczny, w którym nie ma oczywistych, wyraźnych objawów, ale w mózgu rozwijają się negatywne zmiany

3. Łagodne upośledzenie poznawcze

4. Choroba Alzheimera

Czy teraz lepiej widać problem? Nie ma jeszcze żadnych objawów, ale funkcjonowanie twojego mózgu zaczęło się dramatycznie pogarszać, nawet do trzydziestu lub pięćdziesięciu lat przed wystąpieniem objawów! Czas, żeby zacząć zapobiegać chorobie Alzheimera i innym chorobom wieku podeszłego, jest teraz, a nie jutro, bez względu na to, ile masz lat. Osoba, u której rozpoznano chorobę Alzheimera w wieku pięćdziesięciu dziewięciu lat, prawdopodobnie miała obciążające zmiany w mózgu około trzydziestki. Osoba z rozpoznaniem choroby Alzheimera po siedemdziesiątce miała zmiany świadczące o pogorszeniu funkcjonowania mózgu już po czterdziestce.

Utrata pamięci i przyćmienie umysłu po czterdziestce, pięćdziesiątce, siedemdziesiątce ani nawet po osiemdziesiątce nie są normalne! Są oznaką kłopotów. Okaż mądrość i przestań czekać, aż problem zwali cię z nóg, zanim zdecydujesz, że musisz wyzdrowieć.

Marianne miała 59 lat, kiedy niewiele brakowało, by rzuciła pracę. Chociaż pracowała jako dyrektor wysokiego szczebla, miała wrażenie, że jej umysł pracuje coraz gorzej. Czuła fizyczny ból w całym ciele, a jej myśli przez cały dzień były przyćmione. Początkowo myślała, że się „po prostu” starzeje i że spotyka ją to, co wszystkich. Kiedy jednak jej stan się pogarszał, uznała, że to nie w porządku wobec współpracowników, bo nie wygrywa tam, gdzie powinna, i rozważała odejście z pracy, którą uwielbiała. Myślała, że najlepszy czas ma już za sobą. Córka dała jej jedną z moich książek, a ona natychmiast zaczęła realizować program. Ku swojemu zdumieniu przed upływem dwóch miesięcy poczuła się dużo lepiej, ból zniknął, a mgła zasnuwająca umysł się rozwiała. W ciągu roku schudła prawie 14 kilogramów, a dzisiaj czuje, że jej mózg jest młodszy, sprawniejszy i pełniejszy energii niż przez ostatnich kilkadziesiąt lat. „Mam mózg, który działa szybko, a do tego mądrość wynikającą z doświadczenia – powiedziała mi. – Odnoszę wrażenie, że to szczytowy okres mojego życia, a to, co najlepsze, jest przede mną, a nie za mną”.

Czy prawdopodobieństwo skutecznego wpływu terapii, jaką obecnie możemy stosować przy chorobie Alzheimera, jest większe we wczesnym czy w późnym stadium choroby? We wczesnym. Im więcej tkanki mózgowej pozostało do ocalenia, tym lepiej. Najlepszą strategią, która pomaga zmniejszyć ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera albo nawet może całkowicie temu zapobiec, jest leczenie chorób i usuwanie towarzyszących im problemów: uszkodzeń mózgu, uzależnienia od narkotyków i alkoholu, chorób serca, chorób naczyniowych, udarów, nowotworów, otyłości, bezdechu sennego, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, depresji, zatruć, niedoborów testosteronu i hormonów tarczycy.

Ta książka jest jak mapa szlaku, który prowadzi do zmniejszenia ryzyka choroby Alzheimera i innych form otępienia, a ten, kto na niego wejdzie, już po drodze zacznie wyglądać i czuć się lepiej, będzie mieć lepszą pamięć i będzie łatwiej podejmować decyzje. Ponieważ problemy związane ze starzeniem się, w tym demencja, zaczynają się dużo szybciej, niż się ujawniają, to czas, żeby potraktować poważnie zdrowie swojego mózgu, jest TERAZ, bez względu na to, ile masz lat. Wiele chorób wieku podeszłego tak naprawdę zaczyna się w dzieciństwie lub wczesnej młodości i wiąże się z otyłością, uszkodzeniami mózgu, depresją oraz niezdrowym układem wsparcia. Troska o zdrowie naszych dzieci i wnuków to jedna z najlepszych rzeczy, jakimi możemy je obdarować. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy, jeżeli jesteś babcią lub dziadkiem, którzy radośnie rozdają słodycze i lody, kiedy tylko wnuki się u ciebie zjawią, to z całą pewnością nie robisz dla nich nic dobrego.

Materiały zawarte w tej książce zostały ułożone wokół dziesięciu historii. Każda z nich zwraca uwagę na najważniejsze założenia tego, jak wspierać swój mózg, żeby się odmładzać.

1. Historia Nany, Lisy i Ruth pokazuje, jak wielkie znaczenie ma znajomość liczb dotyczących zdrowia. Nie można zmienić czegoś, czego się nie zmierzy. Przyzwalanie na to, aby te liczby wymykały się spod kontroli, może doprowadzić nawet do twojej przedwczesnej śmierci. Poznanie wyników badań pozwoli ułożyć plan, który zmniejszy ryzyko choroby Alzheimera i związanych z wiekiem problemów z pamięcią.

2. Historia Tamary pokaże, jak to, co jemy, albo dosłownie zatruwa nasz organizm, drenuje mózg i sprawia, że przedwcześnie próbujemy się odmeldować ze świata, albo jest dla nas najlepszym lekarstwem. Jeżeli jesteś mądry, to chcesz jeść tylko to, co ci służy.

3. Historia Andy’ego pokaże, że nabieranie siły jest bardzo ważne dla długości życia. Początkowy i kontrolny obraz mózgu Andy’ego jest przykładem na to, o ile młodziej można się czuć, przechodząc przez kolejne etapy programu, szczególnie gdy doda się do niego systematyczną aktywność fizyczną.

4. Historia Josego demonstruje, jak fizyczne zdrowie mózgu zwiększa umiejętność podejmowania dobrych decyzji, pomagających przedłużyć życie.

5. Historia Jima uwypukla znaczenie nieustannego uczenia się dla zachowania młodości mózgu.

6. Historia Joni obrazuje powiązanie pomiędzy zdrowiem mózgu, piękną skórą i zdrowym życiem seksualnym. Zdrowa skóra jest zewnętrznym przejawem zdrowia mózgu. Ponieważ 50 procent reakcji mózgu to reakcje wzrokowe, zdrowa skóra przyciąga do ciebie innych.

7. Poruszająca historia Chris i Sammie pokazuje, że trzeba sobie aktywnie radzić z żalem po stracie, depresją, zaburzeniami lękowymi i innymi wyzwaniami emocjonalnymi, żeby żyć dłużej i czuć się młodziej.

8. Anthony, Patrick, Nancy i inni zademonstrują, że uszkodzenia mózgu często są odwracalne, dzięki zastosowaniu intensywnego, mądrego, odpowiednio ukierunkowanego programu.

9. Opowieść o dwóch Rickach przekonuje, jak ważne są więzi ze swoim „ludem” dla tych, którzy chcą dążyć do zdrowia i pozostać zdrowi.

10. Daniel (czyli ja) i obrazowanie metodą SPECT pokażą, jak wyniki badań mózgu zamieszczone w tej książce zmieniły całe życie Daniela i jak mogą zmienić twoje życie, nawet jeśli nigdy nie poddasz się obrazowaniu.

Dodatkowo pojawią się szczegółowe informacje o sposobach aktywnej ochrony mózgu przed starzeniem, a także o mądrym zażywaniu naturalnych suplementów diety. Cieszę się, że będę twoim przewodnikiem w tej podróży. Razem możemy wprowadzić zmiany w twoim życiu i w życiu tych, których kochasz – nawet trzech lub czterech pokoleń.

Olśniewająca przemiana Steve’a

Półtora roku przed tym, nim napisałem tę książkę, Steve miał 40 lat i ważył 286 kilogramów. Chorował na depresję i walczył z trwającym od 25 lat uzależnieniem od alkoholu i nikotyny. Cierpiał z powodu bezdechu sennego, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz dotkliwego przewlekłego bólu stóp, który dręczył go dniem i nocą. Był tak duży, że za każdym razem, kiedy się przewrócił, musiał dzwonić pod 911 po zespół ludzi, który mógłby mu pomóc. W tamtym czasie miał myśli samobójcze i w końcu doszedł do wniosku, że pozostały mu dwie możliwości: żyć albo umrzeć. Wybrał życie.

Jego siostra kupiła mu moją książkę Zmień zwój mózg, zmień swoje ciało, z której korzystał z religijną żarliwością, aż z pomocą wielu wspierających go ludzi przez pierwsze cztery miesiące schudł 70 kilogramów, a do dzisiaj – 170 kilogramów. Ponadto zamiast zażywać dziesięć różnych leków, zażywa dwa, pozbył się bólu, cukrzycy, uwolnił od papierosów i depresji, a to wszystko bez żadnej operacji. Nie dość, że Steve czuje się i wygląda zdecydowanie młodziej, to jeszcze jego mózg jest młodszy. Ponadto poprawiła się jego zdolność koncentracji, ma więcej energii i lepszą pamięć. Podsumowując: Steve wsparł swój mózg, żeby się odmłodzić, a po drodze uratował własne życie. Jestem pewien, że skoro Steve potrafił skorzystać z podstawowych prawd, ty także potrafisz.

1. Pop-Tarts – gotowe, wstępnie wypieczone tosty ze słodkim nadzieniem w wielu smakach, sprzedawane także jako mrożone; do odgrzania w piekarniku lub kuchence mikrofalowej (przyp. red.). footnotenumber

1

Nana, Lisa i Ruth

Sprawdzaj wyniki, żeby utrzymywać w zdrowiu mózg, zapobiegać chorobie Alzheimera i innym chorobom wieku podeszłego

Nigdy nie mogę znaleźć kluczy. Czasem pojawiają się w lodówce obok jajek. Mam pięćdziesiąt dwa lata. Czy to nie jest normalne?
Pomyśl jeszcze raz!

Kiedy Lisa była dziewczynką, uwielbiała swoją babcię Nanę, mamę mamy. Nana i Lisa piekły razem ciasteczka, godzinami grały w karty, opowiadały sobie kawały i zrywały śliwki w babcinym ogródku. Nana nauczyła Lisę, jak robić powidła śliwkowe, które uwielbiały wspólnie zajadać. Nana miała dużą nadwagę, dlatego tylko trzymała drabinę, kiedy wnuczka wspinała się po śliwki. Wieczorami, kiedy Lisa nocowała u babci, ta zawsze jej czytała. Lisa pamięta, że śmiała się do rozpuku, kiedy Nana zabawnie zmieniała głos, czytając jej różne historie. Nocą, po ciemku, przyrzekały sobie, że zawsze będą najlepszymi przyjaciółkami. Lisa uwielbiała wtulać się w ciało Nany, które było takie miękkie. Przy babci czuła bezwarunkową miłość i było to jedno z najlepszych uczuć, jakie zapamiętała z dzieciństwa.

Potem, kiedy Lisa miała około 12 lat, coś zaczęło się zmieniać. Najpierw prawie niedostrzegalnie. Nana jakby straciła ochotę na wspólne spędzanie czasu. Skończyło się opowiadanie kawałów, było mniej historyjek i Nana powtarzała, że jest zbyt zmęczona, żeby grać albo zrywać śliwki. Częściej gniewała się na Lisę, czasem nawet krzyczała na nią bez powodu. Lisa była zrozpaczona, ale babcia nie dostrzegała sygnałów, które powinny jej podpowiedzieć, że wnuczka potrzebuje pocieszenia. Lisa wspomina ten okres jako jeden z najsmutniejszych, najbardziej pogmatwanych w życiu. Zastanawiała się, czy zrobiła coś, o co babcia się pogniewała. Pytała mamę, co się dzieje z Naną, ale ona za każdym razem powtarzała: „Nie martw się, z babcią wszystko w porządku”. To tylko pogłębiało ból i poczucie zagubienia u Lisy. Może to naprawdę ona była problemem, a babcia po prostu przestała ją kochać?

Nana miała 65 lat, kiedy Lisa dostrzegła zmiany, o których tu mówimy. Mniej więcej w tym samym czasie u Nany rozpoznano cukrzycę i duże nadciśnienie tętnicze. Lisa pamięta, że widywała, jak Nana bierze pigułki i robi sobie zastrzyki, żeby lepiej się poczuć, ale wydawało jej się, że nikt nie był zbyt zatroskany jej zdrowiem.

Kiedy Lisa miała 14 lat, stan Nany dramatycznie się pogorszył. Zgubiła się w mieście, wioząc Lisę samochodem z zakupów do domu. Wpadła w panikę, zwróciła się do mężczyzny przechodzącego przez ulicę o pomoc, ale nie umiała mu powiedzieć, gdzie mieszka. Była wyraźnie przestraszona i zagubiona jak dziecko. Lisa poprosiła przechodnia, żeby zadzwonił do dziadka, i dziadek po nie przyjechał.

Kiedy wróciły do domu, Lisa naskoczyła na mamę: „Słuchaj, mamo, wiem, że z babcią dzieje się coś bardzo złego. Jej mózg nie pracuje dobrze. Ona potrzebuje pomocy”. Mimo to rodzina nadal szukała wymówek i traktowała jako normalne zachowania, które wyraźnie takie nie były. Wspominając te czasy jako osoba dorosła, Lisa pamięta swoją wściekłość i poczucie, że chociaż była tylko nastolatką, to była też samotnym głosem rozsądku, rzucającym słowa na wiatr. Po tym, jak Nana zgubiła się kilka razy, rodzina w końcu zmartwiła się na tyle, żeby zabrać ją do lekarza, który rozpoznał u niej coś, co nazywa się otępieniem starczym. Zalecił, żeby Nana zamieszkała w domu opieki dla ludzi z problemami z pamięcią.

Tak zniknęły uczucia szczęścia i ciepła, z których Lisa czerpała tyle radości, kiedy odwiedzała babcię. Dom opieki, w którym Nana teraz mieszkała, pachniał szpitalem, wnętrza były chłodne, a Lisa czuła się tam obca i wystraszona. Nigdy nie wiedziała, którą Nanę spotka podczas odwiedzin. Czasem Nana uśmiechała się na jej widok, a czasem w ogóle jej nie poznawała. Czasem, kiedy Lisa czytała babci, ta wydawała się zaciekawiona i szczęśliwa, kiedy indziej po prostu chciała, żeby zostawić ją samą. Po paru latach Nana zmarła w domu opieki. Lisa czuła jednak, że tak naprawdę jej babcia zmarła kilka lat wcześniej, kiedy powoli odpłynęła w niebyt jej osobowość. Na pogrzebie Nany w głowie Lisy krążyły myśli o wszystkich wspaniałych wspólnych chwilach. Nie przestawała się dziwić, jak człowiek mógł tak zniknąć, chociaż jego ciało wciąż żyło, i czuła, jak bardzo smutne było to wszystko. Lisa zastanawiała się też, czy ona albo jej mama będą miały taki sam problem jak Nana. I modliła się do Boga, żeby tak się nie stało.

Mama Lisy, Ruth, też była osobą pełną radości. Razem także przeżywały wyjątkowe chwile, wspólnie się bawiąc, gotując i czytając. Ruth tak jak Nana potrafiła piec pyszności i również walczyła z nadwagą, wcześnie rozpoznaną cukrzycą i nadciśnieniem. Była też wspaniałą babcią dla trzech córek Lisy, co przypominało Lisie o poczuciu bliskości z Naną. Jej dziewczynki też mówiły na swoją babcię Nana. A Lisa podświadomie cały czas obserwowała, czy mózg jej mamy pozostaje zdrowy. Nie chciała, żeby jej córki straciły tę żywą, wspaniałą relację, którą miały z jej mamą, tak jak to się kiedyś stało z nią i z Naną. Właśnie ta troska skłoniła Lisę, obecnie po czterdziestce, do sięgnięcia po moją książkę Zmień swój mózg, zmień swoje życie.

Kiedy Ruth skończyła 69 lat, najgorsze obawy Lisy zaczęły się sprawdzać. Na początku Ruth z trudem znajdowała właściwe słowa. Kiedy chciała powiedzieć „pies”, zdarzało jej się niechcący powiedzieć „szczekacz”; kiedy miała na myśli mleko, mówiła czasem „to od krowy”, a kiedyś, prosząc wnuczkę, żeby ją uściskała, powiedziała „daj babci klapsa”.

Także pamięć Ruth zaczynała być problemem. Lisa widziała, jak Ruth sięga po telefon, żeby zadzwonić do siostry, do której dzwoniła zaledwie pięć minut wcześniej. Siostra powiedziała, że takie sytuacje zdarzają się dość często. Tata Lisy wspomniał, że czasem znajduje jej mamę w pokoju, jak stoi zapatrzona i nie wie, dlaczego tam przyszła. Zdarzyło się też dwa razy, że Ruth zgubiła się, prowadząc samochód w mieście, w którym mieszka od trzydziestu lat, i musiała zadzwonić do męża, żeby nią pokierował. Mąż zainstalował w samochodzie Ruth system GPS, który miał jej pomagać. (Czasem zastanawiam się, czy używanie systemu GPS nie opóźnia rozpoznania choroby Alzheimera, ponieważ korzystając z jego wskazówek, ludzie nie muszą za bardzo polegać na swojej pamięci, żeby dotrzeć z punktu A do punktu B, a inni, którzy mogliby zauważyć ich problemy z orientacją i zachęcić do poszukiwania pomocy, nie mają jak tego dostrzec).

Początkowo tata Lisy zbywał trudności Ruth żartami. Pomniejszał ich znaczenie, stwierdzając: „Ona po prostu się starzeje. Żyje w wielkim stresie”. Albo: „Wiesz, że twoja mama nigdy nie miała dobrej pamięci ani orientacji. To przejdzie. Wszystko jest w porządku”.

Ponieważ wczesne objawy otępienia mogą występować na przemian z okresami przejrzystości umysłu, rodziny mają skłonność do zaprzeczania temu, co się dzieje. Jest to tragiczne, ponieważ im wcześniej pacjent poszuka pomocy, tym lepsze są rokowania. Pamiętając swoją Nanę, Lisa nie zamierzała ignorować problemów Ruth ani pozwolić innym, żeby je bagatelizowali. Zaniepokojona sytuacją stanowczo powiedziała do taty: „Mama potrzebuje pomocy i to natychmiast”. Wspólnie porozmawiali z Ruth o swoich spostrzeżeniach i obawach, nakłaniając ją, żeby udała się do Poradni Amena. Początkowo Ruth się opierała, mówiła, że poradzi sobie bez tego, co jeszcze bardziej zaniepokoiło Lisę. Potem Lisa przypomniała jej Nanę i powiedziała, że wcześniej podjęte leczenie może jej pomóc uniknąć losu Nany. Usłyszawszy ten argument, Ruth zgodziła się na wizytę w poradni oraz na badanie i obrazowanie mózgu metodą SPECT.

Kiedy Lisa i Ruth weszły do gabinetu, przywitałem się z nimi, a potem wysłuchałem ich historii. Już na podstawie tego, co mi opowiadały, podejrzewałem, że Ruth jest we wczesnym stadium choroby Alzheimera. Jednak po trzydziestu latach doświadczenia w neuropsychiatrii wiedziałem też, że nie mógłbym postawić diagnozy opartej wyłącznie na podejrzeniach. Musiałem się przyjrzeć, sprawdzić, zbadać i zebrać jak najwięcej informacji.

Obraz SPECT mózgu Ruth pokazał trzy zmiany wskazujące na chorobę Alzheimera:

1. Obniżoną aktywność w płatach ciemieniowych, w górnej tylnej części mózgu. Płaty ciemieniowe pomagają w orientacji przestrzennej.

2. Obniżoną aktywność w płatach skroniowych, które pomagają w przekazywaniu tego, co zapamiętamy, do pamięci długotrwałej. Płaty skroniowe uczestniczą także w znajdowaniu właściwych słów.

3. Obniżoną aktywność w obszarze nazywanym tylną częścią zakrętu obręczy, głęboko w tylnej części mózgu. Tylna część zakrętu obręczy jest jednym z pierwszych obszarów, które obumierają w chorobie Alzheimera; bierze udział w pamięci wzrokowej. Strukturalne testy pamięci, które prowadzimy w Poradniach Amena, również ujawniły znaczące problemy z pamięcią zarówno krótko-, jak i długotrwałą.

Poznaj swoje wyniki – nie można zmienić czegoś, czego się nie zmierzyło

Następnym etapem procesu rozpoznawania choroby Ruth było przyjrzenie się ważnym liczbom. Te liczby są ważne także dla ciebie – trzeba je znać i optymalizować. Jest to decydujący krok na drodze do tego, żeby żyć dłużej i wyglądać młodziej.

Oto lista, którą posługujemy się w Poradniach Amena:

1. Wskaźnik masy ciała [BMI, ang. body mass index]

2. Wskaźnik talia/wzrost

3. Kalorie potrzebne/kalorie zużywane

4. Liczba porcji owoców i warzyw w codziennym jadłospisie

5. Średnia liczba godzin snu dziennie (z wyeliminowaniem bezdech sennego)

6. Ciśnienie tętnicze

7. Morfologia krwi

8. Ogólny profil metaboliczny, w tym stężenie glukozy we krwi na czczo

9. Pomiar glikohemoglobiny (HbA1C) dla diabetyków

10. Pomiar witaminy D

11. Badanie hormonów tarczycy

12. Badanie CRP (białko C-reaktywne)

13. Homocysteina

14. Ferrytyna

15. Testosteron

16. Profil lipidowy

17. Stężenia kwasu foliowego i witaminy B_12

18. Badanie na obecność wirusa HIV i kiły

19. Genotypowanie apolipoproteiny E

20. Dwanaście modyfikowalnych czynników zagrożenia zdrowia

1. Poznaj swój wskaźnik masy ciała. Wskaźnik masy ciała Ruth wynosił 32, czyli był za wysoki. Za normę uważa się wskaźnik w granicach 18,5–24,9, nadwaga mieści się w zakresie 25–29,9, a powyżej 30 zaczyna się otyłość. Prosty kalkulator BMI można znaleźć na naszej stronie www.amenclinics.com. Ruth była otyła, co nie pomagało jej w utrzymaniu zdrowia mózgu. Jak już wspomniano, badania wykazują związek otyłości ze zmniejszeniem ilości tkanki mózgowej i obniżeniem aktywności mózgu. Otyłość podwaja ryzyko choroby Alzheimera. Istnieje prawdopodobnie kilka mechanizmów leżących u podłoża tego odkrycia, w tym fakt, że komórki tłuszczowe produkują prozapalne substancje chemiczne i zatrzymują toksyny w organizmie.

Chcę, żeby pacjenci znali swój BMI, między innymi dlatego, że znając go, przestają się okłamywać w kwestii masy ciała. Jadłem ostatnio obiad ze znajomym, który robił wrażenie, jakby go w ogóle nie obchodziła jego masa ciała, chociaż przy stole wstrzykiwał sobie insulinę z powodu cukrzycy. W trakcie rozmowy wyliczyłem mu jego BMI. Wierzcie mi, potrafię być bardzo irytującym przyjacielem dla kogoś, kto moim zdaniem nie troszczy się o swoje zdrowie. Jego BMI był tylko trochę wyższy niż 30, ale już w granicach otyłości, i to naprawdę zwróciło jego uwagę. Od tamtej pory schudł prawie 10 kilogramów i zaczął dbać o zdrowie. Prawda cię wyzwoli. Poznaj swój BMI.

Włączyłem Ruth do podzielonego na etapy programu odchudzania.

2. Oblicz wskaźnik talia/wzrost. Innym sposobem sprawdzenia, czy ma się zdrową masę ciała, jest obliczenie wskaźnika talia/wzrost. Niektórzy badacze uważają, że ten pomiar jest dokładniejszy niż BMI, ponieważ BMI nie uwzględnia indywidualnej budowy ciała, płci ani proporcji masy mięśni do masy tłuszczu. Oto przykład: dwoje ludzi może mieć taką samą wartość BMI, nawet jeżeli jeden z nich jest znacznie bardziej umięśniony i ma dużo mniej tłuszczu na brzuchu niż drugi. Dzieje się tak, ponieważ BMI nie uwzględnia różnic w rozkładzie tkanki tłuszczowej. Wskaźnik talia/wzrost oblicza się, dzieląc odwód talii w centymetrach przez wzrost w centymetrach i mnożąc razy 100. Na przykład wskaźnik talia/wzrost u mężczyzny, którego obwód w pasie wynosi 81 cm, a wzrost 177 cm, będzie równy 45,8%. Uważa się, że wskaźnik talia/wzrost pozwala dokładniej ocenić stan zdrowia, ponieważ brzuch jest najniebezpieczniejszym miejscem gromadzenia się tkanki tłuszczowej. Tkanka tłuszczowa na brzuchu (a zatem większy obwód talii) jest metabolicznie aktywna i produkuje hormony, które mogą wyrządzać szkody w postaci cukrzycy, podwyższonego ciśnienia tętniczego i zmian profilu lipidowego (stężenia tłuszczów we krwi). Wielu sportowców, mężczyzn i kobiet, u których mięśnie stanowią na ogół wyższy odsetek masy ciała niż tkanka tłuszczowa, ma stosunkowo wysoki BMI, ale ich wskaźnik talia/wzrost mieści się w zakresie zdrowia. Dotyczy to również kobiet o budowie ciała bardziej przypominającej gruszkę niż jabłko.

Dążymy do tego, żeby obwód w pasie był mniejszy niż połowa wzrostu. Osoba o wzroście 168 cm nie powinna mieć w talii więcej niż 84 cm. Ktoś, kto ma 180 cm wzrostu, nie powinien mieć w talii więcej niż 90 cm.

Uwaga! Trzeba zmierzyć swój obwód w pasie centymetrem krawieckim. Kierowanie się rozmiarem spodni jest nie do przyjęcia, ponieważ wielu producentów produkuje ubrania, które są większe, niż powinny być według tego, co podają na metce, żeby nie urazić swoich klientów. Sam pamiętam, że wolałem kupować krótkie i długie spodnie oznaczone jako „luźno dopasowane” [ang. relaxed fit], ponieważ dzięki temu wciąż mieściłem się w rozmiar 34 [obwód w pasie w calach]. Nie było sposobu, żebym mógł się zmieścić w dopasowany rozmiar 34 [ang. slim fit], który, jak teraz myślę, był prawdziwym rozmiarem 34. Przekonałem się, że wielu ludzi nie zna swojego obwodu w pasie albo całkowicie tę informację wypiera. Większość graczy amerykańskiej Narodowej Ligi Footballu (NFL) i większość pacjentów znacząco zaniża swój obwód w pasie. Jeden z pastorów, z którymi współpracujemy, powiedział, że ma w pasie 107 cm, ale po dokładnym zmierzeniu (na wysokości pępka), okazało się, że naprawdę ma w obwodzie 122 cm. Ruth ma 162,5 cm wzrostu. Powiedziała mi, że jej obwód w pasie to 84 cm. Miara pokazała 94 cm.

Było to kolejne potwierdzenie, że Ruth potrzebuje odpowiednio skonstruowanego programu odchudzania.

3. Dowiedz się, ile kalorii potrzebujesz i ile zużywasz w ciągu dnia. Myślę o kaloriach tak, jak o pieniądzach: jeżeli będę zjadać więcej, niż potrzebuję, to moje ciało zbankrutuje. Mądre wydatkowanie kalorii jest decydującym elementem dążenia do zdrowia. Nie pozwól sobie wmówić, że kalorie się nie liczą. Z całą pewnością się liczą. Ludzie, którzy mówią, że kalorie nie mają znaczenia, po prostu się oszukują. Każdy powinien wiedzieć, ile kalorii na dobę potrzebuje, żeby utrzymać obecną masę ciała. Przeciętna pięćdziesięcioletnia kobieta potrzebuje około 1800 kcal, a przeciętny pięćdziesięcioletni mężczyzna około 2200 kcal. Te liczby mogą być wyższe lub niższe, zależnie od wzrostu i aktywności fizycznej. Bezpłatny kalkulator indywidualnego zapotrzebowania na kalorie znajduje się na stronie www.amenclinics.com

Postaw sobie realistyczny cel osiągnięcia pożądanej masy ciała i zmień swoje zachowanie, żeby go osiągnąć. Jeżeli chcesz chudnąć około pół kilograma tygodniowo, to na ogół musisz zjadać codziennie o 500 kcal mniej niż spalasz. Nie jestem zwolennikiem gwałtownej utraty masy ciała, ponieważ nie uczy to, jak utrzymać uzyskaną wagę w dłuższej perspektywie. Jedna z moich pacjentek przeszła na dietę hCG [z wykorzystaniem gonadotropiny kosmówkowej] i straciła 18 kilogramów w ciągu trzech 26-dniowych cykli, ale odbyło się to dość wysokim kosztem. W ciągu następnych sześciu miesięcy wróciła do dawnej wagi, a co więcej – przybrała kolejnych 5 kilogramów. Przy powolnym, systematycznym chudnięciu wyrabiają się nowe nawyki. Lubię, kiedy ludzie chudną pół kilograma tygodniowo, bo to uczy ich nowego sposobu życia na bardzo długo.

Poznaj liczbę zjadanych kalorii. Wykop za drzwi kaloryczną amnezję! Jest to skuteczna strategia powrotu na właściwą drogę dla każdego, kto ma problem z nadwagą. Przestań się okłamywać na temat tego, co faktycznie wkładasz do swojego ciała. Myśl według omówionej w następnym rozdziale reguły NK-OO-PP: jedzenie ma być niskokaloryczne, optymalnie odżywcze i przepyszne. Naucz się obliczać kalorie i kup sobie mały notes, który będziesz wszędzie ze sobą nosić i który będzie twoim najlepszym przyjacielem. Zapisuj w nim wszystkie kalorie zjadane przez cały dzień. Jeżeli będziesz prowadzić ten dziennik, realizując równocześnie inne elementy programu, będzie to ważny krok na drodze do kontrolowania mózgu i ciała przez resztę życia. Jeżeli nie wiesz, ile coś ma kalorii, to tego nie jedz. Dlaczego miałbyś pozwalać komukolwiek na sabotowanie twojego zdrowia? Ignorancja nie daje szczęścia. Zwiększa ryzyko twojej przedwczesnej śmierci.

Dopóki nie nauczysz się dobrze liczyć kalorii, musisz ważyć i mierzyć jedzenie i patrzeć na etykiety, żeby sprawdzać wielkość porcji. To, co wytwórnie płatków śniadaniowych uważają za porcję, może być dalekie od tego, co za porcję uważają twoje oczy. Jeżeli rzeczywiście tak postępujesz, to czeka cię przykre przebudzenie. Wiem, bo tak było ze mną. Jeden z naszych graczy NFL w okresie kontroli spożycia kalorii napisał: „Nie miałem pojęcia, jak maltretuję swoje ciało!”.

Ruth nie miała pojęcia, ile kalorii dziennie potrzebuje ani ile rzeczywiście je. Musiała się tego nauczyć w ramach programu rehabilitacji.

4. Policz, ile porcji owoców i warzyw jesz dziennie. Policz je! Jedz więcej warzyw niż owoców i staraj się, żeby było to od pięciu do dziesięciu porcji, jeżeli chcesz poprawić pracę swojego mózgu i zmniejszyć ryzyko nowotworów. Ruth powiedziała mi, że je warzywa od czasu do czasu, i nie miała pojęcia, ile porcji zjada dziennie. Jeszcze jedną korzyścią ze zjadania od pięciu do dziesięciu porcji owoców i warzyw dziennie jest to, że są one naturalnie sycące i bardzo ułatwiają przestrzeganie limitu kalorii. Ruth potrzebowała gruntownej zmiany sposobu odżywiania.

5. Policz, ile godzin przesypiasz w nocy. Ruth spała na ogół pięć godzin na dobę. Jej mąż powiedział, że Ruth nie chrapie ani nie przestaje oddychać w nocy.

Ocena snu ma decydujące znaczenie przy problemach z pamięcią i starzeniu. Jednym z najszybszych sposobów na to, żeby się zestarzeć, jest spanie mniej niż siedem godzin na dobę. U ludzi, którzy śpią sześć godzin lub mniej, dopływ krwi do mózgu jest niższy, a to pogarsza jego pracę. Uczeni z Instytutu Badań Naukowych im. Armii Waltera Reeda i z Uniwersytetu Pensylwańskiego stwierdzili, że systematyczne przesypianie mniej niż ośmiu godzin na dobę łączy się z obniżeniem zdolności poznawczych.

Przewlekła bezsenność trzykrotnie zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci w stosunku do innych powodów.

Był to obszar, w którym Ruth zdecydowanie potrzebowała pomocy. Zaleciłem strategie zasypiania, w tym ciepłą kąpiel przed pójściem spać, wyłączanie telewizora na godzinę przed położeniem się do łóżka, CD z wywołującą sen hipnozą i suplement diety na bazie melatoniny.

Skoro jesteśmy przy śnie, to ważne jest, żeby wiedzieć, że bezdech senny dwukrotnie zwiększa ryzyko choroby Alzheimera. Na obrazach SPECT zespół bezdechu sennego często wygląda jak wczesne stadium choroby Alzheimera, z niską aktywnością w płatach ciemieniowych i skroniowych. Zespół bezdechu sennego objawia się chrapaniem, okresami bezdechu (czasowych przerw w oddychaniu) i ciągłym zmęczeniem w ciągu dnia. Przewlekły brak tlenu z powodu okresów bezdechu jest powiązany z uszkodzeniami mózgu i wczesnym starzeniem. Wykazano, że bezdech senny wiąże się również z otyłością, nadciśnieniem tętniczym, udarami mózgu i chorobami serca. Jeżeli istnieje jakiekolwiek prawdopodobieństwo, że cierpisz na zespół bezdechu sennego, idź do swojego lekarza rodzinnego, który będzie mógł cię skierować do poradni zaburzeń snu.

6. Mierz ciśnienie tętnicze. Ciśnienie tętnicze Ruth wynosiło 145/92 mmHg mimo zażywania leków. To o wiele za dużo. Wysokie ciśnienie tętnicze jest powiązane z ogólnym osłabieniem pracy mózgu, a to oznacza więcej złych decyzji. Mierz sobie ciśnienie tętnicze albo poproś lekarza, żeby mierzył je regularnie. Jeżeli masz wysokie ciśnienie tętnicze, potraktuj to poważnie. Niektóre sposoby obniżania ciśnienie tętniczego to odchudzanie, codzienna aktywność fizyczna, spożywanie oleju rybiego i, jeśli to konieczne, leki. Dodałem do zaleceń dla Ruth aktywność fizyczną i olej rybi w dużej dawce.

Ciśnienie tętnicze:

- Optymalne: poniżej 120/80 mmHg

- Wysokie prawidłowe: od 120/80 mmHg do 130/80–130/89 mmHg

- Nadciśnienie: 140/90 mmHg i więcej

Badania laboratoryjne

Następny zestaw ważnych liczb pochodzi z badań laboratoryjnych, zlecanych na ogół przez specjalistów opieki zdrowotnej. To ważne, żeby znać swoje wyniki tych badań.

7. Zrób morfologię krwi. Warto sprawdzić, czy ma się zdrową krew, w tym liczbę czerwonych i białych krwinek. Ludzie z niskimi wynikami krwi mogą się czuć rozdrażnieni, zmęczeni i mieć wyraźne problemy z pamięcią. U jednego z naszych pacjentów, który przechodził rutynowe podstawowe badania, wykryliśmy białaczkę, chociaż nie miał żadnych objawów fizycznych. Wczesne leczenie większości chorób, w tym białaczki i choroby Alzheimera, jest najlepsze.

Morfologia krwi Ruth była w normie.

8. Zbadaj profil metaboliczny. Badanie to sprawdza stan zdrowia wątroby i nerek, poziom glukozy we krwi na czczo i cholesterolu. Ruth miała wysoki poziom glukozy na czczo – 135 mg/dl (miligramów na decylitr). Norma mieści się w granicach 70–99 mg/dl. Poziom 100–125 mg/dl oznacza stan przedcukrzycowy, a od 126 wzwyż zaczyna się cukrzyca. Chociaż Ruth była leczona, jej poziom glukozy we krwi był za wysoki.

Wysoki poziom glukozy we krwi na czczo świadczy o kłopotach, ponieważ wywołuje on problemy naczyniowe w całym organizmie. Sprawia, że z czasem naczynia krwionośne stają się łamliwe i podatne na pęknięcia. Prowadzi to nie tylko do cukrzycy, ale też do chorób serca, udarów, uszkodzenia wzroku, problemów z gojeniem się ran, marszczenia się skóry i problemów poznawczych.

Chcąc poprawić sprawność poznawczą Ruth, trzeba było koniecznie zapanować nad jej poziomem glukozy we krwi przez zdrową dietę i proste suplementy, na przykład kwas alfa-liponowy.

9. Zbadaj poziomu glikohemoglobiny (HbA1C). Badanie to pokazuje średni poziom w ciągu ostatnich dwóch, trzech miesięcy. Używa się go w rozpoznawaniu cukrzycy i stanu przedcukrzycowego. Prawidłowy wynik dla osób, które nie chorują na cukrzycę, waha się w granicach 4–6 procent. Na stan przedcukrzycowy wskazuje 5,7–6,4 procent. Wielkości wyższe od wymienionych mogą świadczyć o cukrzycy.

Poziom HbA1C u Ruth był wysoki i wynosił 7,4 procent. Żeby to poprawić, zaleciłem schudnięcie, całkowite wyeliminowanie z diety cukru i rafinowanych węglowodanów, jedzenie kilku małych posiłków dziennie zawierających niewielką ilość białka, aktywność fizyczną i wprowadzenie suplementów diety: oleju rybiego i kwasu alfa-liponowego.

10. Poznaj poziom witaminy D. Stwierdzono związek zbyt niskiego poziomu witaminy D z otyłością, depresją, upośledzeniem funkcji poznawczych, chorobami serca, zmniejszoną odpornością, nowotworami, psychozami i wszystkimi przyczynami śmierci. Poproś lekarza, żeby zlecił ci badanie poziomu 25-hydroksywitaminy D (czyli jej metabolicznej postaci). Jeżeli poziom okaże się niski, częściej przebywaj na słońcu i (lub) zacznij zażywać suplement diety z witaminą D_3. Zdrowe stężenie witaminy D waha się w granicach 30–100 ng/dl (nanogramów na decylitr), a optymalne to 50–100 ng/dl. Dwie trzecie populacji Stanów Zjednoczonych ma niedobór witaminy D; tyle samo Amerykanów ma nadwagę lub cierpi na otyłość. Jednym z powodów dramatycznego powiększania się liczby osób z niedoborem witaminy D jest używanie kremów z filtrem przeciwsłonecznym i spędzanie większej ilości czasu w pomieszczeniach, przy pracy albo przed ekranem telewizora lub komputera.

Poziom witaminy D u Ruth wynosił 8 ng/dl, czyli był bardzo niski. Osiągnięcie optymalnego poziomu było kolejnym decydującym elementem w dążeniu do jej zdrowego funkcjonowania poznawczego.

11. Przeprowadź badanie hormonów tarczycy. Odbiegające od normy wydzielanie hormonów tarczycy jest pospolitą przyczyną zapominania, dezorientacji, zmęczenia i innych objawów otępienia u kobiet i mężczyzn. Przy obniżonym wydzielaniu hormonów tarczycy zmniejsza się ogólna aktywność mózgu, co może upośledzać myślenie, ocenę sytuacji i samokontrolę oraz mocno utrudniać osiągnięcie dobrego samopoczucia. Przy obniżonym wydzielaniu hormonów tarczycy kontrolowanie masy ciała jest prawie niemożliwe. Trzeba zbadać:

- TSH [ang. thyroid stimulating hormone; hormon tyreotropowy]; norma to 0,350–3,0 µIU/ml

- Frakcje wolne T3; norma: 300–400 pg/dl (pikogramów, czyli 10–12, na decylitr)

- Frakcje wolne T4; norma: 1,0–1,80 ng/dl

- Przeciwciała TPO [ang. thyroid peroxidase; peroksydaza tarczycowa]; norma: 0–34 IU/ml

Nie istnieje jedyny doskonały sposób, jedyny objaw ani wynik badania, który pozwoliłby precyzyjnie rozpoznać niedoczynność lub nadczynność tarczycy. Wszystko polega na przyjrzeniu się objawom oraz wynikom badania krwi i podjęciu decyzji. Objawy niedoczynności to między innymi zmęczenie, depresja, przyćmienie umysłu, sucha skóra, wypadanie włosów (zwłaszcza zewnętrznego końcowego odcinka brwi), uczucie zimna, kiedy inni czują się normalnie, zaparcia, chrypa i przybieranie na wadze.

Większość lekarzy nie zleca badania przeciwciał TPO, dopóki poziom TSH jest wysoki. Jest to duży błąd. Wielu ludzi wytwarza przeciwciała własnej tarczycy, co sprawia, że funkcjonuje ona słabo, chociaż poziom TSH w badaniach mieści się w normie. Uważam, że należy rutynowo badać TPO.

Przy problemach z tarczycą łatwo złagodzić objawy lekami. Zadbaj, żeby lekarz zbadał hormony tarczycy pod kątem niedoczynności lub nadczynności, i w razie potrzeby weź leki, które znormalizują ich wydzielanie.

Poziom hormonów tarczycy u Ruth był w normie.

12. Poznaj wynik badania CRP (białka C-reaktywnego). Badanie to mierzy nasilenie procesów zapalnych. Nasilenie procesów zapalnych ma związek z wieloma chorobami i stanami towarzyszącymi starzeniu i upośledzeniom poznawczym. Substancje chemiczne sprzyjające procesom zapalnym produkują na przykład komórki tłuszczowe. Zdrowe stężenie CRP wynosi 0,0–1,0 mg/dl. Badanie to bardzo dobrze wykrywa stany zapalne i informuje o ich nasileniu, ale nie wskazuje, skąd pochodzą. Najczęstsze przyczyny wzrostu poziomu białka C-reaktywnego to zespół metaboliczny i insulinooporność. Kolejną jest pewien rodzaj reakcji na jedzenie – albo wrażliwość (rzeczywista alergia), albo reakcja autoimmunologiczna, jak to się dzieje z glutenem. Podwyższone CRP może także ujawnić ukryte infekcje.

Wynik badania CRP Ruth wykazał 7,3 mg/dl, czyli o wiele za dużo, co wymagało natychmiastowego działania w postaci wysokiej dawki oleju rybiego (6 g dziennie) i wprowadzenia zdrowej, przeciwzapalnej diety, którą opisano w tej książce.

13. Sprawdź poziom homocysteiny. Wykazano, że poziom homocysteiny we krwi powyżej 10 µmol/l (mikromoli na litr) wiąże się z uszkodzeniem wyściółki naczyń krwionośnych i z arteriosklerozą (twardnieniem tętnic i zawężaniem ich światła), a także ze zwiększeniem ryzyka zawału serca, udaru, zakrzepicy oraz prawdopodobnie choroby Alzheimera. Jest też czułym markerem niedoboru witamin z grupy B, w tym niedoboru kwasu foliowego. Uzupełnianie tych witamin często pomaga przywrócić normalne stężenie homocysteiny. Inne możliwe przyczyny zwiększonego stężenia homocysteiny to niski poziom TSH, choroby nerek, łuszczyca, niektóre leki oraz skłonności rodzinne. Idealny poziom homocysteiny waha się od 6 do 10 µmol/l. Jedzenie więcej owoców i warzyw, zwłaszcza liściastych, obniża poziom homocysteiny dzięki większej ilości folianów w diecie. Do dobrych źródeł folianów należą: soczewica, szparagi, szpinak i większość gatunków fasoli. Jeżeli modyfikacja diety nie wystarcza, żeby obniżyć poziom homocysteiny, zażywaj 1 mg kwasu foliowego, 10 mg witaminy B_6 i 500 µg (mikrogramów) witaminy B_12.

Ruth miała wysoki poziom homocysteiny: 16 µmol/l. Zaleciłem zażywanie preparatu wielowitaminowego ze zwiększoną zawartością witamin z grupy B i zdrową dietę.

14. Zbadaj poziom ferrytyny. Jest to pomiar zapasów żelaza, który rośnie przy stanach zapalnych i insulinooporności. Poziom idealny to mniej niż 200 ng/ml (nanogramów, czyli 10–9, na mililitr). Kobiety mają na ogół mniejsze zapasy żelaza niż mężczyźni ze względu na utratę krwi (komórki krwi zawierają żelazo) przez lata menstruacji. Niski poziom ferrytyny wiąże się z anemią, zespołem niespokojnych nóg i ADD [zespół deficytu uwagi, ang. attention deficit disorder]. Nadmiar zapasów żelaza ma związek ze sztywnieniem naczyń krwionośnych i chorobami naczyniowymi. Niektórzy badacze sugerują, że oddawanie krwi w celu obniżenia zapasów żelaza może poprawiać elastyczność naczyń krwionośnych i zmniejszyć ryzyko chorób serca. Poza tym za każdym razem, kiedy oddajemy krew, postępujemy altruistycznie, co także sprzyja dłuższemu życiu.

Stężenie ferrytyny u Ruth było w normie.

15. Zbadaj poziom testosteronu. Wykazano, że niski poziom hormonu o nazwie testosteron łączy się u kobiet i mężczyzn z niedostatkiem energii, chorobami sercowo-naczyniowymi, otyłością, obniżeniem libido, depresją i chorobą Alzheimera.

Prawidłowy poziom testosteronu u dorosłych mężczyzn:

- Testosteron całkowity: 280–800 ng/dl,

- Testosteron niezwiązany: 7,2–24 pg/ml.

Prawidłowy poziom testosteronu u dorosłych kobiet:

- Testosteron całkowity: 6–82 ng/dl,

- Testosteron niezwiązany: 0,0–2,2 pg/ml.

Poziom całkowitego i niezwiązanego testosteronu u Ruth był bardzo niski. Czasem w takich wypadkach potrzebne jest podawanie hormonów, ale moim pierwszym sposobem działania zawsze jest zdrowa dieta, w której eliminuje się cukier. Wykazano, że skoki poziomu glukozy we krwi wiążą się z niedoborami testosteronu.

16. Poznaj swój profil lipidowy. Tłuszcze stanowią 60 procent suchej masy mózgu. Wysoki poziom cholesterolu jest oczywiście zły dla mózgu, ale zbyt niski także jest zły, ponieważ pewna ilość cholesterolu jest niezbędna do wytwarzania hormonów płciowych i pomaga mózgowi właściwie funkcjonować. Regularne kontrolowanie profilu lipidowego jest bardzo ważne. Badanie to obejmuje: (1) HDL, inaczej lipoproteinę dużej gęstości [ang. high-density lipoprotein] albo dobry cholesterol; (2) LDL, czyli lipoproteinę małej gęstości [ang. low-density lipoprotein] albo zły cholesterol; (3) trójglicerydy, które są rodzajem tłuszczu. Według wytycznych Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego optymalny poziom wynosi:

- Cholesterol całkowity < 200 mg/dl

- HDL > 60 mg/dl

- LDL < 100 mg/dl

- Trójglicerydy < 100 mg/dl

Jeżeli twój profil lipidowy odbiega od powyższego, zacznij kontrolować swoją dietę, zażywaj olej rybi i zwiększ aktywność fizyczną. Oczywiście należy się zgłosić do lekarza. Ważna jest także wielkość cząsteczek cholesterolu LDL. Większe cząsteczki są mniej toksyczne niż małe.

Ruth miała cholesterol całkowity i cholesterol LDL w normie, a cholesterol HDL poniżej normy.

17. Zbadaj poziom kwasu foliowego i witaminy B_12. Wykluczenie niedoboru tych składników odżywczych jest ważne przy ocenie problemów z pamięcią. U Ruth ilości te były w normie. Badanie SPECT jednego z moich pacjentów, u którego stwierdziliśmy poważny niedobór witaminy B_12, pokazało poważne ogólne osłabienie krążenia.

18. Zrób badanie na obecność wirusa HIV i kiły. Otępienie może towarzyszyć późnemu stadium zakażenia kiłą lub wirusem HIV. U osoby, która zaraziła się kiłą lub HIV wiele lat wcześniej i nie była odpowiednio leczona, choroby te mogą się rozwijać aż do stadium, w którym mają poważny wpływ na zachowanie i sprawność intelektualną. Chociaż w przypadku Ruth było to mało prawdopodobne, zawsze koniecznie należy to sprawdzić. Wyniki testów Ruth były negatywne.

19. Poddaj się genotypowaniu apolipoproteiny E (apoE). Badanie to określa ryzyko genetyczne. Obecność genu apoE epsilon-4 znacząco zwiększa ryzyko choroby Alzheimera i łączy się z wystąpieniem objawów od pięciu do dziesięciu lat wcześniej niż w ogólnej populacji. Dzieci osób z chorobą Alzheimera często chcą poznać genotyp apoE rodzica, żeby oszacować ryzyko odziedziczenia choroby Alzheimera, arteriosklerozy, chorób serca i udaru.

Każdy człowiek ma dwa geny apoE i jeśli jeden z nich albo, co gorsza, oba są genami epsilon-4, to prawdopodobieństwo pojawienia się problemów z pamięcią jest większe. Geny apoE nie są niebezpieczne – potrzebujemy ich, żeby normalnie funkcjonować. Pomagają w rozbudowie, dojrzewaniu i naprawianiu błony komórkowej neuronów oraz pomagają regulować ilość cholesterolu i trójglicerydów w błonie komórek nerwowych. Istnieją trzy wersje genu apoE: epsilon-2, epsilon-3 i epsilon-4, i właśnie ta ostatnia wersja jest prawdziwym winowajcą. Tak jak to jest ze wszystkimi genami, dziedziczymy po jednej kopii od każdego z rodziców, dlatego każdy może mieć jedną z następujących kombinacji: epsilon-2/epsilon-2, epsilon-2/epsilon-3, epsilon-2/epsilon-4, epsilon-3/epsilon-3, epsilon-3/epsilon-4 lub epsilon-4/epsilon-4.

Jeżeli ktoś ma dwa geny epsilon-4, to znaczy, że odziedziczył po jednym od każdego z rodziców. Wiadomo, że gen apoE epsilon-4 zwiększa kumulację beta-amyloidu i tworzenie się blaszki starczej, które występują u osób z chorobą Alzheimera, dlatego zwiększa też prawdopodobieństwo rozwoju jej najbardziej pospolitej formy – choroby Alzheimera o późnym początku. Przy jednym genie epsilon-4 prawdopodobieństwo jest 2,5 razy większe, a przy dwóch genach epsilon-4 – 4 razy większe. Gen apoE epsilon-4 jest również odpowiedzialny za pojawienie się objawów od dwóch do pięciu lat wcześniej niż u osób, które go nie mają, ale u których występują inne przyczyny zachorowania.

U około 15 procent populacji co najmniej jeden z genów apoE jest genem epsilon-4. Prawdopodobieństwo rozwoju choroby Alzheimera po sześćdziesiątym piątym roku życia u kogoś, kto nie ma ani jednego genu apoE epsilon-4, wynosi zaledwie 5–10 procent. Dla osób z jednym genem apoE epsilon-4 – 25 procent. To duża różnica. Ale dobra wiadomość jest taka, że nie u każdej osoby z genem epsilon-4 rozwija się choroba Alzheimera. W istocie nie rozwinie się ona u 75 procent tych osób. Warto też rozważyć, że nawet jeśli ktoś ma jeden gen epsilon-4 i pojawi się u niego otępienie, to jego przyczyną nie musi być choroba Alzheimera. Jest możliwe, że przyczyną otępienia okaże się coś innego. Z drugiej strony, jeżeli ktoś ma dwa geny apoE epsilon-4 i pojawi się u niego demencja, to prawdopodobieństwo, że jej źródłem jest choroba Alzheimera, jest bardzo duże i wynosi aż 99 procent.

U Ruth stwierdzono kombinację epsilon-3/epsilon-4.

20. Określ, ile modyfikowalnych czynników zagrożenia zdrowia występuje w twoim przypadku, a potem pracuj nad zmniejszeniem ich liczby. Poniżej znajduje się lista tych czynników opracowana przez badaczy Harwardzkiej Wyższej Szkoły Zdrowia Publicznego. Zaznacz te, które cię dotyczą:

- Palenie papierosów

- Nadciśnienie tętnicze

- BMI wskazujący na nadwagę lub otyłość

- Brak aktywności fizycznej

- Wysoki poziom glukozy we krwi na czczo

- Podwyższony cholesterol LDL

- Nadużywanie alkoholu (i związane z tym wypadki, obrażenia, przemoc, marskość wątroby, choroby wątroby, nowotwory, udar, choroby serca, nadciśnienie tętnicze)

- Niedobór kwasów tłuszczowych omega-3

- Zjadanie dużej ilości tłuszczów nasyconych

- Zjadanie małej ilości tłuszczów wielonienasyconych

- Duża ilość soli w diecie

- Zjadanie zbyt mało owoców i warzyw

Ruth zaznaczyła dziesięć (kursywa) spośród tych dwunastu czynników ryzyka przedwczesnej śmierci, których można uniknąć. Praca nad zmianą tej sytuacji była niezbędnym warunkiem jakiejkolwiek nadziei na odwrócenie złej tendencji.

Podsumowując: badanie Ruth pokazało obraz kliniczny, wynik obrazowania oraz wyniki testów pamięci wskazujące na chorobę Alzheimera o wczesnym początku. Ruth miała jeden gen apoE elipson-4, który zwiększał ryzyko choroby, i nie była obciążona tylko dwoma spośród dwunastu czynników ryzyka przedwczesnej śmierci, które można wyeliminować. Dobra wiadomość w przypadku Ruth była taka, że wiele ważnych wyników badań wciąż można było zmienić albo doprowadzić do normy, co mogło się przyczynić do znaczącej zmiany jej stanu umysłowego.

Na szczęście Ruth była nadal wystarczająco świadoma poznawczo, a jej kora przedczołowa funkcjonowała na tyle dobrze, aby mogła zrozumieć, że jej poważny stan będzie się pogarszać, jeżeli nie podejmie dużego wysiłku, żeby go poprawić. Plan dla Ruth obejmował następujące elementy:

- Natychmiastowe przejście na dietę NK-OO-PP, wyeliminowanie cukru, niezłożonych węglowodanów i sztucznych słodzików, jedzenie większej ilości warzyw (co najmniej pięć porcji) razem z chudym białkiem i zdrowym tłuszczem. Ruth miała się codziennie ważyć, a jej mąż miał zapisywać wyniki.

- Zażywanie suplementów diety: preparatu wielowitaminowego z dodatkową dawką witamin z grupy B, kwasu alfa-liponowego na uregulowanie poziomu glukozy we krwi, witaminy D i oleju rybiego.

- Zażywanie suplementów diety na poprawę pamięci, w tym: winpocetyny i Ginkgo biloba na poprawę krążenia, hupercyny A i acetylo-L-karnityny dla wzmocnienia działania neuroprzekaźnika acetylocholiny oraz N-acetylocysteiny (NAC), która jest superprzeciwutleniaczem.

- Dbanie o 7-8 godzin snu na dobę poprzez wyrobienie sobie lepszych nawyków towarzyszących zasypianiu, autohipnozę i zażywanie melatoniny w razie potrzeby.

- Wprowadzenie strategii obniżających ciśnienie tętnicze, które obejmują aktywność fizyczną, schudnięcie i zażywanie oleju rybiego. Gdyby zmiana stylu życia nie przyniosła rezultatów w ciągu trzech miesięcy, konieczne byłoby włączenie odpowiednich leków.

- Ponowne badanie krwi po trzech miesiącach dla sprawdzenia, czy glukoza na czczo, HbA1C, witamina D, CRP, homocysteina, testosteron i cholesterol poprawiają się dzięki suplementom i lepszej diecie.

- Gdyby po trzech miesiącach nie było poprawy, konieczne byłoby zastosowane innego leczenia, w tym leków poprawiających pamięć. (Moje skrzywienie zawodowe – po 30 latach praktyki – polega na zaczynaniu od naturalnych metod leczenia, nawet w tak poważnych przypadkach jak Ruth).

Podczas rozmowy Lisa powiedziała mi, że widok matki w tak złym stanie był dla niej ostrą pobudką do działania. Ona także poddała się badaniu SPECT mózgu, które pokazało umiarkowanie obniżoną aktywność w płatach skroniowych i ciemieniowych (dwóch spośród trzech obszarów, co do których wykazano związek z chorobą Alzheimera). Testy laboratoryjne ujawniły, że ma jeden z dwóch genów apoE epsilon-4 oraz że jej poziom glukozy we krwi na czczo jest wysoki, podobnie jak BMI i wskaźnik talia/wzrost. Żeby pomóc mamie i samej sobie pozostać na dobrej drodze, miała trzymać się nowego planu odżywiania razem z nią i zadbać, żeby tata także się zaangażował. Wsparcie decyduje o sukcesie.

Trzy miesiące później Ruth czuła się znacznie lepiej. Poprawiły się wyniki testów pamięci, masa ciała (straciła 8 kg i 7 cm w talii) i wszystkie inne ważne wyniki bez dodatkowych leków. Początkowo wprowadzenie zmian w diecie było trudne, ponieważ Ruth nigdy wcześniej nie uczyła się gotować w sposób zdrowy dla mózgu. Przedtem był tylko chleb i masło, naleśniki i mufinki, ciasta i ciasteczka. Ona i Lisa zaopatrzyły się w jedną z dwóch książek kucharskich mojej żony i potraktowały ją jak przewodnik. Program zagościł u nich na dobre po mniej więcej dwóch tygodniach, kiedy zrozumiały, że zdrowe jedzenie nie tylko im służy, ale też wspaniale smakuje. Uświadomiły sobie, że ten program nie polega na wyrzeczeniach, tylko raczej na uczeniu się, jak przygotowywać zdrowe posiłki i jak mieć pod dostatkiem zdrowego jedzenia. Nawet na diecie ograniczającej kalorie ich zachcianki znikały, a energia rosła. Poza tym uwielbiały wspólnie spędzać czas, co – jak sobie uświadomiła Lisa – było teraz ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Zdając sobie sprawę z powagi diagnozy i widząc wyniki obrazowania i testów pamięci, ojciec Lisy także przyłączył się do działania i przestał zaprzeczać sytuacji.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Tytuł oryginału: Use Your Brain to Change Your Age

Copyright © 2012 by Daniel G. Amen, M.D.

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2017

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Anna Majerska

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Piotr Majewski

Ilustracja na okładce

© Shutterstock

Informacje zawarte w tej książce zostały zgromadzone przez autora w wyniku wieloletniego doświadczenia i badań klinicznych. Informacje te są z konieczności natury ogólnej i nie mogą być traktowane na równi z badaniem lekarskim ani leczniem przez kompetentnego specjalistę. Jeżeli uważasz, że potrzebujesz pomocy medycznej, jak najszybciej spotkaj się z lekarzem. Historie zawarte w książce są prawdziwe. Imiona i okoliczności zostały zmienione ze względu na ochronę prywatności pacjentów.

Wydanie I e-book (opracowane na podstawie wydania książkowego: Wspieraj swój mózg, wyd. I, dodruk, Poznań 2021)

ISBN 978-83-8188-860-8

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61 867 81 40, 61 867 47 08

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer