Redakcja: Anna Brzezińska
Korekta: Maciej Korbasiński, Kinga Kosiba

Projekt okładki: © Pola Rusiłowicz / Kav Studio
Fragmenty wiersza Ciemność Elsy Grave ze zbioru Från taggarnas värld (1958), publikacja za pozwoleniem wydawnictwa Norstedts Förlag.
Copyright © Christoffer Carlsson 2021
Published by agreement with Ahlander Agency
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2022
Copyright © for the Polish translation by Elżbieta Frątczak-Nowotny, 2022

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).
Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.
Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8143-531-4

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla Idy

Wszystko ma swoje miejsce.

Wszystko ma swój czas.

Życie ma swój i śmierć ma swój.

I lato, i zima.

Jest pora siewu i pora żniw.

Noc i dzień.

Pora pożegnań i pora powrotów.

Najsroższa z zim ma swój czas,

lato i żar,

i największe zakochanie,

i miłość też mają swój czas.

Więc rozpal mi tej nocy słońce,

ty, który dasz mi ciemność.

Elsa Grave

I

POWRÓT

Hallandia, 2019 rok

1

To było tego lata, kiedy Evy Carlén mocno podupadła na zdrowiu. Uświadomiła sobie, że wkrótce umrze, i postanowiła opowiedzieć mi o tym, co przydarzyło się Svenowi Jörgenssonowi i jego synowi Vidarowi w pobliskim Tiarp.

Nie znaliśmy się długo. Wiedziałem, że dawniej pracowała w policji i że kilka lat po przejściu na emeryturę przeniosła się do niewielkiego domku w pobliżu Tofta. Jej mąż Ronnie zmarł. Była wdową, a ostatnie dni życia poświęcała pielęgnacji pięknego ogrodu, który otaczał ich dom, położony kilka kilometrów w głąb lasu. W ten sposób się poznaliśmy.

Od powrotu prowadzę dość spokojne życie. Tego właśnie pragnąłem. Skończyłem czterdziestkę, w moim życiu nie ma dzieci, kobiet, żadnych rozpraszających uwagę momentów. Spędzam czas, pisząc albo czytając. Zdarza się, że w tygodniu wsiadam do samochodu i jadę na zakupy, odwiedzam księgarnię albo spotykam się z rodzicami. Oboje są już po siedemdziesiątce. Zdarza się też, że jadę do Lund, gdzie pracuje mój brat i gdzie mój wydawca spędza połowę swojego czasu. Dużo więcej nie robię. Jeśli najdzie mnie ochota, mogę iść na przystanek autobusowy na Växjövägen, pojechać do miasta, spotkać się ze starym znajomym i wypić z nim kawę czy napić się piwa. To jednak zdarza się coraz rzadziej.

Jedyną regularną czynnością w moim obecnym życiu poza pisaniem i czytaniem są spacery. W latach, kiedy mieszkałem w Sztokholmie, właściwie nigdy nie spacerowałem, chyba że postanowiłem pójść gdzieś na piechotę, natomiast tutaj niemal codziennie pokonuję kilka kilometrów. Nie wiem, dlaczego czuję taką potrzebę, ale tak jest. Poza szklaneczką whisky, na którą pozwalam sobie po szczególnie pracowitym dniu, spacery należą do nielicznych nagród, do których uznałem, że mam prawo.

Pierwszy raz spotkaliśmy się pod koniec czerwca. Starsza pani stała w ogrodzie, nachylona nad otwartym workiem z ziemią ogrodową. W panującej wokół ciszy szybko zorientowała się, że się zbliżam. Uniosła głowę, skinęła mi i uśmiechnęła się.

– To ty niedawno zamieszkałeś tam na końcu drogi? W żółtym domku?

– Tak, niedawno się tu przeprowadziłem.

– A gdzie mieszkałeś wcześniej?

– W Sztokholmie. Ale pochodzę stąd.

– Widziałam, jak spacerujesz po okolicy.

– Owszem, lubię spacerować. A to ładna okolica.

– Ach tak. Możliwe. Sama już tego nie zauważam. – Podeszła do płotu i wyciągnęła do mnie rękę. – Mam na imię Evy.

Kiedy się przedstawiłem, powiedziała:

– No właśnie. Piszesz książki, prawda?

– Tak – przytaknąłem, chociaż od powrotu nie napisałem jeszcze ani słowa. – To się zgadza.

– Przyznaję, że żadnej nie czytałam.

– Nie ma takiej potrzeby. Od dawna pani tu mieszka?

– Wkrótce minie piętnaście lat. Ja i mój mąż kupiliśmy ten dom. Teraz zostałam już tylko ja. Oczywiście zastanawiałam się, czy go nie sprzedać – dodała, jakby często zadawano jej to pytanie. – Tylko co bym ze sobą zrobiła? Mam osiemdziesiąt lat. Więc dalej tu żyję, po prostu.

Kiedy spotkaliśmy się następnym razem, jakiś tydzień później, zaprosiła mnie na filiżankę kawy i wymieniliśmy się numerami telefonów. Siedzieliśmy w jej kuchni. Miała nową komórkę, którą dostała od jednego ze swoich wnucząt. Pokazałem jej, jak działa budzik.

Czasem mnie odwiedzała. Piliśmy wino, rozmawialiśmy, graliśmy w karty, dotrzymywaliśmy sobie towarzystwa. Opowiadała o epizodach ze swojego życia, kiedy jeszcze była policjantką. Zabawne, ale niekiedy i smutne historie o chuliganach, narkomanach, ofiarach i ich krewnych. Bycie policjantką w tamtych czasach było czymś innym niż teraz, chociaż nie do końca. Pokazywała mi zdjęcia w albumie, opowiadała o nieżyjącym już mężu Ronniem, dzieciach, wnukach i bracie Einarze. Ja mówiłem o tym, że wróciłem do domu mojego dzieciństwa, że próbuję doprowadzić go do porządku, ale nie bardzo wiem jak, i że od dłuższego czasu nie jestem w stanie pisać, a może po prostu nie mam o czym.

– To samotność. Mam na myśli ciebie. Sprawiasz wrażenie samotnego.

– Pani też – odpowiedziałem.

Roześmiała się.

– To nie to samo.

Miała bystry wzrok, patrzyła na mnie w rozbrajający sposób, do czego nie przywykłem – jakby patrzenie na kogoś było sztuką, którą opanowała i z której przez całe lata robiła użytek podczas spotkań z tymi, którzy trafiali w ręce władz porządkowych. Minęło trochę czasu, zanim zrozumiałem, że chociaż wydawała się powściągliwa, to przez wiele lat paliła papierosy i koiła nocne nerwy dżinem, by w ogóle przetrwać.

Nagle pewnego dnia na początku sierpnia okazało się, że coś jest nie tak. Evy obudziła się wczesnym rankiem i dziwnie się poczuła. Coś było nie tak z błędnikiem. Parząc poranną kawę, poczuła, że kręci się jej w głowie, a kiedy wyszła do holu, musiała chwycić się ściany, ponieważ wszystko zaczęło się dziwnie pochylać. Mdłości podeszły jej do gardła. Stojąc przed lustrem, wyprostowała się i spróbowała się uśmiechnąć, chociaż wcale nie miała na to ochoty. Nie była w stanie unieść kącika ust po jednej stronie. Wyglądała, jakby się krzywiła. Uniosła ręce i zaczęła liczyć do dziesięciu, ale przerwała, gdy zauważyła, że jej lewa ręka opada. Dotarła do fotela i wybrała numer 112.

– Nazywam się Evy Carlén. Jest piękny poranek. Słyszycie, co mówię?

– Przepraszam – odezwał się operator po drugiej stronie. – Może pani powtórzyć? Nie dosłyszałem. Jak się pani nazywa?

– Nazywam się Evy Carlén i powiedziałam, że jest piękny poranek. Słychać mnie?

– Widzę, że dzwoni pani z Norteforsen w pobliżu Tofta. Norteforsen sto dziewięćdziesiąt pięć, tak? Jak się pani nazywa? Nie słyszę, co pani mówi.

– No cóż – westchnęła Evy. – Rozumiem. Chyba musicie tu przyjechać.

Z trudem udało jej się dojść do drzwi i z komórką w dłoni przekręcić klucz, tak żeby można było wejść. Osunęła się na podłogę, droga z powrotem na fotel była zbyt długa. Gdy zjawiła się karetka, była nieprzytomna.

Dowiedziałem się, że miała udar. Kiedy obudziła się w szpitalnym łóżku, nie była w stanie mówić, nie była w stanie przypomnieć sobie czegokolwiek. Jedyne, co potrafiła, to płakać. Minęło wiele dni, zanim wydobyła z siebie pierwsze słowa, a kiedy to nastąpiło, okazało się, że wymówiła imię i nazwisko. Ale nie swojego nieżyjącego męża czy przyjaciółki, z którą czasem spotykała się w Kupan, nie brata Einara ani dzieci czy wnuków. Powiedziała: – Sven Jörgensson.

I znów zaczęła płakać.

W tym momencie zrozumiała już zapewne, że nie byłem wobec niej do końca szczery, że tak naprawdę oszukałem ją. Ale co mogłem zrobić? Kiedy dostała udaru, moje życie zaczęło powoli skupiać się wokół tego, co wydarzyło się w Tiarp tamtego przedwiośnia dawno temu.

Cierpienie moralne jest szczególnym rodzajem cierpienia. Dotyka zarówno silnych, jak i słabych i nic nie pomaga, żaden zabieg chirurgiczny czy sztuczne oddychanie, nic nie złagodzi bólu. Cierpienie moralne jest wyjątkowe. Jedyne rozwiązanie to albo pozwolić, by powoli nas niszczyło, albo próbować się uwolnić, stosując drastyczne środki.

Tego miała mnie nauczyć.

2

Kiedy byłem dzieckiem, widywałem Svena Jörgenssona kilka razy w tygodniu. Tak to jest, kiedy dorasta się w takim miejscu jak Tofta. Człowiek dowiaduje się różnych rzeczy o innych, nawet szczególnie się nie wysilając.

Ja, mój brat Rasmus i nasi rodzice mieszkaliśmy w pobliżu jeziora Tofta, przy drodze krajowej prowadzącej w kierunku Simlångsdalen. W roku, w którym skończyłem dziesięć lat, czyli w 1986, zacząłem jeździć szkolnym autobusem do Snöstorpsskolan. Każdego ranka szedłem do stojących przy drodze skrzynek na listy i czekałem, aż na zakręcie przed Skedala pojawi się stary pomarańczowo-biały autobus. Nie pamiętam, jak nazywał się kierowca, ale zawsze przyjeżdżał ten sam cichy mężczyzna z przerzedzonymi włosami. Jechał od strony miasta, zatrzymywał się przy nas, a potem jechał dalej w stronę Marbäck, zawracał przy Domu Sztuki, po czym jechał drogą krajową aż do skrętu w kierunku Snöstorp.

Mój brat jest trzy lata młodszy ode mnie. Kiedy zaczął chodzić do szkoły, czekaliśmy razem przy skrzynkach na listy. Nigdy nie czułem się bardziej dorosły, niż gdy wczesnym rankiem stałem obok niego, obserwując drogę i pilnując, by nie podchodził za blisko niej. Sprawdzałem, czy odblaski na jego kurtce są widoczne jesienią i zimą, gdy ranki były ciemne, i czy pamiętał, żeby wszystko zabrać. Z siedmiolatkami nigdy nie wiadomo.

Właśnie wtedy widywaliśmy Svena Jörgenssona. Nadjeżdżał samochodem od strony Marbäck, w mundurze i ze zmęczoną twarzą, z papierosem w kąciku ust i lekko opuszczoną boczną szybą, mrużąc oczy w porannym słońcu, jakby przechodził ciężką próbę, o której my, dzieci, nic nie wiedziałyśmy. Zdarzało się, że jechał radiowozem, zwykle jednak jechał swoim prywatnym czerwonym volvem kombi. Wówczas trudniej było dojrzeć go z daleka, ale było to możliwe.

Pewnego ranka, kiedy mijał nas swoim volvem, zaczerpnęliśmy głęboko powietrza. Z dachu samochodu spływała gęsta czerwona maź, ciekła po bocznych szybach i zastygała na błotnikach.

Bardzo się podnieciliśmy. Całą drogę do szkoły usiłowaliśmy zgadnąć, co mogło się stać, wymienialiśmy szeptem różne pomysły i scenariusze zdarzeń, jeden bardziej zatrważający od drugiego. Może złapał złodzieja i go zranił. Mógł go zastrzelić. Wiedzieliśmy, że Sven nosi pistolet, jak wszyscy policjanci. A może został zmuszony do stoczenia z kimś bitwy na dachu samochodu, z kimś, kto najwyraźniej ją przegrał, a może ten ktoś ukradł coś wartościowego z jakiegoś sklepu i próbował uciekać. Niewykluczone, że Sven zatłukł go pałką niemal na śmierć.

Kiedy wieczorem opowiedzieliśmy o tym ojcu, który już wtedy był człowiekiem o dużym poczuciu humoru, zdziwił się tak samo jak my.

– Pomyśleć, że tuż obok nas mógł rozegrać się prawdziwy dramat. Może to właśnie słyszałem. Mam na myśli strzał.

– Strzał? – Spojrzałem na brata. – Jaki strzał?

– Obudziłem się około trzeciej w nocy. Wiecie, jak to jest, kiedy do snu nagle wdziera się rzeczywistość.

– Tak – przytaknął brat, robiąc wielkie oczy.

– Pamiętam, że śniło mi się, że jakieś drzwi zamknęły się z hukiem, takim naprawdę głośnym. – Ojciec zmrużył oczy i ściszył głos. – Może właśnie wtedy Sven zastrzelił złodzieja.

Siedzieliśmy i słuchaliśmy zafascynowani, aż mama przekrzywiła lekko głowę i uśmiechnęła się zmęczona. Ojciec roześmiał się, a w jego głosie nagle nie było już żadnej fantazji czy podniecenia – ustąpiły miejsca suchej ojcowskiej rzeczywistości: tak, oczywiście nie można wykluczyć, że złapano złodzieja, powiedział. Coś poszło nie tak, na dachu doszło do rękoczynów albo zrealizował się któryś z naszych wymyślonych scenariuszy. Ale, dodał, pamiętajcie, że Sven kiedyś polował. Teraz już przestał, oddał broń i w ogóle, ale dobrze znał Lennarta Börjessona, Görana Lundgrena i pozostałych myśliwych w miasteczku. Zdarzało się, że pomagał im oporządzić zwierzynę po polowaniu. Niedawno zastrzelili łosia i Sven musiał wieźć go na dachu, bo nigdzie się nie mieścił, a brezent, w który go owinęli, przeciekał.

Poczuliśmy się zawiedzeni, to zrozumiałe. Chociaż gdy się zastanowić, to wydawało się niemożliwe, żeby Sven tak po prostu kogoś zastrzelił, nawet złodzieja. Czy choćby tylko kogoś pobił. Sven był Svenem. Machaliśmy mu, kiedy mijał nas rano. Czasem nam odpowiadał. Mieliśmy wrażenie, że się uśmiecha, nie tak szeroko, bo wtedy papieros wypadłby mu z ust, ale jednak się uśmiechał.

W okolicach Marbäck i Tofta było w owym czasie dwóch mechaników samochodowych. Jednym z nich był Peter Nyqvist, który mieszkał w miasteczku na Svanåsvägen. Drugim był mój tata. Pracował w warsztatach Rejmes w Halmstad, tuż za Sannarp, naprzeciwko straży pożarnej. Kiedy komuś w okolicy zepsuł się samochód, zwracano się albo do niego, albo do Petera, by wstępnie ocenili, jak poważna jest sytuacja, szczególnie latem i w święta. Doholowanie samochodu do warsztatu było nie lada przedsięwzięciem, więc lepiej, żeby najpierw spojrzał na niego tata albo Peter. No i tak było też taniej. Ileż to razy budził mnie rano dzwonek telefonu. Słyszałem, jak tata wstaje z łóżka i mówi sennie: „Cześć, Göran”, a potem: „Niech to szlag, przykra historia”, i po chwili: „Tak, jestem w domu, dobrze, dasz radę przyjechać?”.

Przywykliśmy, że na podjeździe przed domem stały samochody, które nie były nasze. Stały na podnośniku z otwartą maską, a tata leżał na plecach na zniszczonej gumowej macie, która kiedyś była żółta, a później stała się ciemnobrązowa od oleju i smarów. Pamiętam, że dwa razy widziałem tam samochód Svena Jörgenssona. Nie pamiętam, jaka wtedy była pogoda, dlaczego samochód się zepsuł ani czy tata był w stanie go naprawić, czy też musiał dzwonić po pomoc do firmy holowniczej Kennetha. W pamięci został mi tylko Sven.

Miał szeroką brodę, kanciastą jak łopata koparki, ręce wielkie jak miechy, potężne ramiona, rzadkie włosy i lekko sterczący brzuch, co pewnie było skutkiem kiepskiego policyjnego jedzenia, no i piwa, które lubił wypić wieczorem. Prawdę mówiąc, wyglądał bardziej jak farmer niż jak policjant. Wszyscy jednak wiedzieli, że jest policjantem. Po prostu. Ja i brat stawaliśmy w oknie albo siadywaliśmy na schodach i przyglądaliśmy się, jak się porusza, jak mówi, jak trzyma papierosa w jednej dłoni, drugą opierając na pasku dżinsów, jakby brakowało mu kabury, która powinna tam być, żeby wszystko było na swoim miejscu. Kiedy tata sprawdzał samochód, rozmawiali o swoich domach, o tym, co trzeba było naprawić, a co już naprawili, o samochodach, wakacjach, piłce nożnej, meczu drużyny z Breared z drużyną ze Snöstorp, zakończonym wynikiem 1:2, o tym, co się działo w Marbäck i w Tofta, i o nas. Dzieciach.

Sven i jego żona Bibbi mieli syna Vidara. Był łudząco podobny do ojca, wysoki, silny i o miękkim sercu. Vidar uczył się w liceum, był napastnikiem w drużynie piłkarskiej Breared, rąbał drewno jak dorosły facet i był powszechnie lubiany. Czasem spotykaliśmy go w mieście, często słyszeliśmy, jak ludzie go wspominali. „Tego drzewa nie ściąłby nawet Vidar Jörgensson, trzeba było wezwać firmę”, powiedział kiedyś Andersson, miejscowy rolnik, wskazując głową na potężny świerk na granicy łąki. „No proszę, zaraz pobijecie rekord Vidara Jörgenssona”, zawołał kiedyś nasz nauczyciel wuefu, przesuwając z nabożeństwem poprzeczkę do skoku wzwyż na niewyobrażalne metr siedemdziesiąt sześć centymetrów. Od czasu do czasu Vidar zatrudniał się u rolników, głównie dlatego, że go to bawiło. Pamiętam, że już wtedy on, miejsce, gdzie mieszkał, całe jego życie i wszystkie jego marzenia, jakiekolwiek były, tworzyły całość.

„Dajcie znać, jeśli będziecie czegoś potrzebować albo jeśli będę mógł wam w czymś pomóc”, mawiał niekiedy Sven. A kiedy patrzył na nas swoimi jasnymi, zielonymi oczami, kładł nam ciężką dłoń na ramieniu i mówił: „Dbaj o siebie, chłopcze, i bądź dobry dla rodziców”, to braliśmy to sobie do serca. Traktowałem te słowa bardzo poważnie, właśnie dlatego, że pochodziły od Svena. Zwracał się do mnie „chłopcze”, ale patrzył na mnie, jakbym był już prawie dorosły.

Nie żebyśmy chcieli być tacy jak Sven. Chodziło raczej o świat wokół niego, iluzję, która wydawała się prawdziwa, a która dotyczyła Marbäck i Tofta, ludzi i życia w ogóle – to do nas przemawiało. Świat, który był bezpieczny i pewny, dawał poczucie, że także nasze drobne kroki tu na ziemi były istotne i miały swoje znaczenie, że czyniły różnicę, sprawiały, że wierzyliśmy, że nigdy nie zostaniemy sami. Bo był ktoś, kto zawsze nas widział.

Sven chyba już wtedy był chory. Tylko nie dawał tego po sobie poznać. A może to my nie chcieliśmy tego widzieć. Tyle rzeczy nie widzimy, bo byłoby to zbyt bolesne.

3

To, że teraz – po tylu latach – piszę o Svenie i Vidarze, wydaje mi się czymś niemal nierzeczywistym. W swoim czasie często się mijaliśmy, bywaliśmy bardzo blisko siebie. Wyobrażam sobie linie życia, które przez sekundę się przecinają, można by pomyśleć, że zaraz się ze sobą splotą, ale w ostatnim momencie – z takiego czy innego powodu – oddalają się od siebie.

Wszystko mogło potoczyć się inaczej. Dużo o nich myślałem, o tych dwóch mężczyznach i upływie czasu, o tym wszystkim, co mogło się dziać, chociaż nikt tego nie zauważył.

Pewnego wieczoru w maju 2019 roku, kilka miesięcy po moim powrocie, byłem w centrum Halmstad. Dokładnie mówiąc, siedziałem w barze. Moje małżeństwo z Sarą się rozpadło, papiery rozwodowe zostały podpisane, podział majątku przeprowadzony – pewien rozdział został zakończony, kartka znów była pusta. Byłem świeżo po rozwodzie, nie miałem ochoty na nic, a już na pewno nie na pisanie. Tak to mniej więcej wyglądało.

Specjalnie wybrałem bar położony nieco na uboczu, w pobliżu rynku Lilla Torg. Prawie wszyscy goście siedzieli w ogródku na zewnątrz, korzystając z wieczornego słońca, więc wybrałem stolik wewnątrz, w rogu, niedaleko baru, mając nadzieję, że nie będę musiał wstawać z krzesła, kiedy będę chciał coś zamówić. W tym względzie barman wydawał się skory do współpracy.

Powrót w rodzinne strony nie wyglądał dokładnie tak, jak to sobie wyobrażałem. Uderzyło mnie, jak niewiele zmieniło się przez te prawie trzydzieści lat. Poczułem się poruszony, ale też – co szybko sobie uświadomiłem – zasmucony z powodów, których do końca nie rozumiałem. Chciałem, żeby coś się zmieniło? Ja, który wróciłem tu właśnie po to, by żyć w przeszłości?

To dylemat powracających. Bo tak naprawdę nie da się wrócić, a jeśli ktoś mimo wszystko spróbuje, będzie zdezorientowany. Może to jest ta największa zmiana, która się dokonuje, nie w miejscu, do którego się wraca, tylko w tych, którzy wracają.

Siedziałem więc przygnębiony i piłem piwo, wsłuchując się w anonimowy gwar i płynącą z głośników spokojną muzykę, i patrzyłem przez okno. Od czasu do czasu ktoś szedł ulicą. Kobiety wydały mi się ładne, natomiast mężczyźni zniszczeni.

Tej wiosny pochłaniały mnie myśli z przeszłości, o tym, co było kiedyś, dawno temu, ale nie tylko – także myśli o moim dzieciństwie, o wzorcach, które miałem, marzeniach. O mężczyznach i kobietach, którzy obiecywali więcej, niż byli w stanie spełnić.

Potężnie zbudowany, wyraźnie zmęczony mężczyzna wszedł do baru. Pochylił się nad blatem, jakby potrzebował wsparcia, zamówił piwo i rozejrzał się wokół z butelką w ręku.

Patrzył prosto na mnie. I wtedy dotarło do mnie, kto to jest.

– Vidar?

Potężnie zbudowany mężczyzna zrobił kilka kroków w moją stronę, zmrużył oczy.

– Mól? Niech to licho, to ty?

Wstałem i podałem mu rękę. Dłoń Vidara była zimna i wilgotna od butelki z piwem. Ręce miał brudne, paznokcie z czarną obwódką, jakby przed chwilą wykopywał ziemniaki z pola.

– Nie widziałem cię… ile to już będzie? Trzydzieści lat? Przyjechałeś w odwiedziny?

– Prawdę mówiąc, to wróciłem tu.

– Od kiedy tu jesteś?

– Od lutego. Jakieś trzy miesiące.

– A to dopiero. I co zamierzasz?

– No cóż. – Roześmiałem się. – Zamierzam pisać. Pracować. Żyć.

Vidar otworzył usta, jakby chciał jeszcze coś powiedzieć, ale może przypomniał sobie, po co tu przyszedł, bo ponownie spojrzał na wolne krzesła.

– W porządku – rzuciłem. – Nie szukam towarzystwa.

Spojrzał na moją w połowie pustą szklankę z piwem. Przytknął do ust butelkę i połowa zawartości zniknęła. Z jego klatki piersiowej wydobył się dudniący głos.

– Pierwsze piwo przegadamy, drugie wypijemy w ciszy.

Odsunął krzesło i usiadł.

Mól. Dawno tego nie słyszałem, ale tak właśnie kiedyś mnie nazywano. W klasie było nas dwóch noszących takie samo nazwisko, ja lubiłem czytać książki, mój kolega nie. Jego wielką miłością był hokej. Nie wiem, kto pierwszy użył tego określenia, ale gdy pewnego dnia rozległo się na dziedzińcu szkoły, brzmiało zapewne Mól Książkowy. Z czasem został tylko Mól. I tak nie było tak źle, jeden z chłopaków został Fasolą, ponieważ ktoś powiedział, że jest podobny do Jasia Fasoli, a najgorzej miał chłopak, którego przezwano Ruchacz, ksywką, której znaczenie jest oczywiste dla każdego, nie trzeba być pisarzem, by to wiedzieć.

Dziwnie się czułem, słysząc znów dawne przezwisko. Zdziwiłem się, że Vidar je zapamiętał.

Dopiero teraz zauważyłem, że także jego ubranie było pobrudzone ziemią, a ciemne plamy na twarzy nie były wyłącznie zarostem, ale i brudem. Pachniał ziemią i potem i znacznie się postarzał.

Dla mnie, człowieka, który kiedyś go podziwiał, był to zaskakujący i smutny widok. We wspomnieniach widziałem, jak biegł przez boisko, by zapewnić drużynie zwycięstwo w decydującym dla nas meczu, sprawiając, że już po chwili wyciągaliśmy ręce ku niebu. Widziałem, jak tańczy z piękną, młodą kobietą, i marzyłem, by być na tyle mężczyzną, by odważyć się jej dotknąć. Pamiętam nasze zdziwienie piętnastolatków, że można było poruszać się tak łagodnie, ale zdecydowanie i z taką lekkością przyswoić sobie trudną sztukę prowadzenia kobiety w tańcu, nie sprawiając wrażenia, że coś się jej narzuca. I jak on to robił, gdy idąc ulicą, sprawiał wrażenie tak pewnego siebie. W moich wspomnieniach roztaczał wokół siebie jakiś blask, blask, który tu, w barze, trudno było zauważyć.

– Przyszedłeś prosto z pracy? – spytałem.

Vidar spojrzał na mnie zmieszany.

– Co?

Skinąłem głową, wskazując na jego ubranie.

– Ach, to. Nie, pracowałem w ogródku. Musiałem oderwać się na chwilę, a nie chciało mi się brać prysznica. Jak to się stało, że wróciłeś?

– Zacznę od tego, że nie jestem już żonaty.

– A byłeś?

– Przez czterdzieści siedem miesięcy. – Mój wzrok zatrzymał się na palcu serdecznym jego lewej ręki. – Ty też, widzę. To znaczy też jesteś żonaty.

– W sierpniu miną dwadzieścia trzy lata. Nie mam pojęcia, ile to miesięcy.

Piliśmy piwo, Vidar przeciągnął palcem po obrączce, jakby chciał usunąć z niej trochę brudu.

– Gdzie teraz mieszkasz? – spytał.

– Tam, gdzie zawsze mieszkałem. – Uśmiechnąłem się. – Nad jeziorem Tofta. W żółtym domku.

– W tym samym? Wróciłeś do domu dzieciństwa?

Rodzice postanowili sprzedać dom, a ja nie mogłem pogodzić się z jego utratą. Ważne decyzje często podejmujemy dlatego, że boimy się, iż w przeciwnym razie coś utracimy.

– Przejąłem go, czy jak to powiedzieć – zwróciłem się do Vidara. – Rodzice chcieli go sprzedać. Przeprowadzili się do trzypokojowego mieszkania w Tegelbruket.

– To te nowy budynki na Slottsmöllan? Wieżowce?

Skinąłem głową.

– Więc teraz bez przerwy się zamartwiam i obdzwaniam fachowców, rozsyłam zapytania, analizuję oferty, szukam nowych mebli. To nie jest moje ulubione zajęcie.

– Domyślam się.

– Z jakiegoś powodu rodzice chcieli go sprzedać.

Dom wymagał nowej izolacji, trzeba było zerwać podłogi, zrobić remont, wilgoć zniszczyła fundamenty. Trzeba również było położyć nowy dach, kable elektryczne w łazience się zestarzały, armatura też, a cała mająca ponad dwa tysiące metrów kwadratowych działka została opanowana przez zatrzymującą wilgoć, nieokiełzaną przyrodę typową dla okolic Marbäck. Teraz wszystko spadło na mnie, nagle musiałem zająć się czymś, z czym nie do końca sobie radziłem.

Całe życie dystansowałem się od takich codziennych spraw, od pracy fizycznej, która sprawiała, że świat się kręcił. Pochodziłem z rodu rzemieślników, dorastałem w przekonaniu, że pracuje się rękami, nie głową. Czasem zdarzało się, że gdy będąc w domu, poczułem ból pleców i spływające po nich krople potu, nagle doświadczałem radości i dumy z pracy fizycznej.

Nie zamierzam przesadzać. Te chwile zdarzały się rzadko.

Tak rzadko, że zacząłem żałować wszystkiego i poczułem się bardziej samotny niż w najgorszym okresie mojego rozwodu. Chyba właśnie dlatego trafiłem do baru.

– Jak się tam czują? – spytał Vidar.

– O dziwo, cholernie dobrze. Co tydzień chodzą do muzeum. Wynajdują nowe kawiarnie. Ojciec zaczął czytać książki. Czyta chyba więcej niż ja.

Vidar roześmiał się.

– To dobrze.

– Nie jesteś już w policji?

– Od piętnastu lat. Pracuję na lotnisku.

– Dobrze ci tam?

– Prawdę mówiąc, wiosną proponowano mi, żebym wrócił do policji – powiedział Vidar, uśmiechając się ostrożnie. – Ale odmówiłem, więc chyba dobrze mi tam, gdzie jestem – dodał.

Najwyraźniej tak było. Zresztą jak by mógł – on, który zawsze był sobą – nie czuć się dobrze w miejscu, w którym był? Chociaż powiedział to tak, jakby to wcale nie było takie proste. Uniósł butelkę, a w jego wzroku pojawiło się coś mrocznego. Butelka była niemal pusta. Niechętnie wypiłem kolejny łyk, nie chcąc, żeby rozmowa się skończyła.

Vidar opróżnił butelkę, zwrócił się do barmana i zamówił kolejną. Nadal miał siłę przyciągania, którą czułem w dzieciństwie. Teraz jednak miała zalec cisza. Mieliśmy po prostu siedzieć naprzeciwko siebie i pić? Sytuacja wydała mi się dziwna.

Ale rozmowa się nie urwała. Jakby zapomniał. Albo zmienił zdanie. Więc siedzieliśmy i dalej rozmawialiśmy – no właśnie, a co z nim? No proszę, to ona za niego wyszła. Nie, drań przepił wszystko, co miał, to smutne. A słyszałeś o gospodarstwie w Frösakull, które rozebrali? W stajni znaleźli trzy padłe konie, a w stodole czerwone MG z 1960 roku. Mint condition. Co, do diabła, przychodzi ludziom do głowy? Widziałem ją i jej męża, kiedy podpisywałem swoje książki w Falkenbergu jakiś rok temu. Byliśmy sobie obcy, a jednak nie do końca. Łączył nas ten sam skrawek ziemi. Czasem to wystarcza.

Vidar śmiał się od czasu do czasu, ja też. Wspaniałe uczucie. Ale ciemne chmury wokół niego nie zniknęły tak do końca. Kiedy wróciłem po pobycie w toalecie, siedział pogrążony w myślach i wpatrywał się w blat.

– To chyba przyjemnie być pisarzem – powiedział. – Pisarz nigdy się nie myli.

Nagle wypowiedziane zdanie zdumiało mnie. Miałem wrażenie, że nie doszedł do tego sam.

– Pisarz zawsze się myli – odpowiedziałem.

– Ach tak. Być może. – Najwyraźniej nie zrozumiał, co miałem na myśli. – Mogę cię o coś spytać?

– Zakładam, że tak. – Roześmiałem się. Wypiłem trochę za dużo piwa i szumiało mi w głowie. Nie bardzo wiedziałem, co odpowiedzieć. – To zależy o co.

– Dlaczego się rozstaliście. Ty i…

– Sara – dokończyłem i zacząłem się zastanawiać. – Powiedziała, że jest we mnie pustka.

Vidar uniósł gęstą brew.

– Co to znaczy?

– Dokładnie nie wiem. Ale miałem wrażenie, że ma rację.

– Więc to ona chciała się rozwieść?

– Nie tylko ona.

Vidar próbował zrozumieć, o co mi chodziło, ale chyba mu się to nie udało.

– Myślę, że… – zacząłem i wypiłem kolejny łyk piwa. – To znaczy: nie wiem. Wydaje mi się, że to ma związek z tym, że teraz tu siedzę. Wiem, że nie ma jednej rzeczy, która nadawałaby życiu sens, ale na pewno bardzo ważne są rodzicielstwo i nasze uczucia do dziecka. Sam nie mam dzieci, ale wyobrażam sobie, że rodzicielstwo ma sens. Dostajemy zadanie do wykonania. Jakiś cel. Mam rację?

– Tak, na pewno.

– Remont domu też nadaje życiu sens. Stawiamy taki dom, jaki chcemy mieć. Albo staramy się dbać o ten, w którym dorastaliśmy. Teraz sensem mojego życia stało się pisanie, tylko wtedy czuję związek z rzeczywistością. Wyobrażam sobie, że żyję życiem innych ludzi. Tak dzieje się z pisarzami. Kiedy czuję, że robię to, po co jestem tu na ziemi, odnajduję w tym jakiś sens. Pewnie to sprawiło, że wydawałem się nieobecny. To, co zostało, nie wystarczało jej. Chciała, żebyśmy oboje odnaleźli sens życia w nas obojgu. A ja nie potrafiłem.

Vidar pokiwał głową zamyślony.

– To rzeczywiście tak brzmi: jak pustka. Trochę to smutne. Ale być może tak jest, kiedy jest się pisarzem. Żyje się życiem innych. Chyba nigdy tak tego nie widziałem. Z drugiej strony nigdy też się nad tym specjalnie nie zastanawiałem. Skoro już o tym mowa. – Vidar odstawił butelkę z piwem. – Miłe spotkanie, ale na mnie już pora. Muszę przemyśleć pewne rzeczy.

– Jakie?

– Chodzi o ojca.

– O Svena? A co z nim?

Vidar najwyraźniej nieopatrznie powiedział o słowo za dużo, bo spojrzał na mnie pustym wzrokiem z na wpół otwartymi ustami. Nagle wydał się zażenowany.

– No cóż… Ciesz się, że twoi rodzice nadal żyją. Kiedy ich zabraknie, nie będzie już komu zadawać pytań. Nawet jeśli bardzo by się chciało. Jesteśmy przekonani, że wiemy o nich wszystko, a tak nie jest.

– To prawda – przytaknąłem, nie będąc do końca pewien, o co mu chodzi.

I właśnie wtedy to spostrzegłem. Na jego twarzy malował się smutek, jaki czujemy w obliczu tragedii, z którą nie potrafimy sobie poradzić. Poza tym okłamał mnie. Nie wiem, dlaczego miał brudną twarz, ubranie i ręce, ale byłem pewien, że nie przyszedł tu z domu i nie pracował w ogródku. Nie miałem do niego o to pretensji. Wyraz jego twarzy tego wiosennego dnia był dla mnie łatwy do odczytania, wielokrotnie widywałem go w lustrze i u Sary, kiedy siedziała naprzeciwko mnie podczas naszych trudnych rozmów i kłótni. Coś w życiu Vidara Jörgenssona było nie tak i dotyczyło to spraw zasadniczych.

– Dobrze było cię zobaczyć, Molu.

– I nawzajem.

Wstał i opuścił bar, a ja siedziałem i patrzyłem za nim. Przypomniałem sobie Svena, jak kiedyś stał obok samochodu na podjeździe, podczas gdy ojciec pochylał się nad maską. Potężnie zbudowany mężczyzna wydał mi się sympatyczny i stabilny, taki spokojny i mądry. Pamiętam, jak Vidar krążył po miasteczku z tym swoim małym bezpiecznym światem na ramionach, przekonany, że nigdy się nie rozpadnie.

Ale we wszystkim znajdzie się jakaś szczelina. To żadna tajemnica. Tej wiosny zrozumiałem to lepiej niż wielu innych, ale nie potrafiłem odnieść tego do Vidara, trudno mi było wyobrazić sobie, co dotknęło jego i bliskich mu ludzi.

4

Wiadomość wybuchła w mediach jakieś dwa tygodnie później, 12 czerwca 2019 roku.

PO 33 LATACH: TO ON JEST
MĘŻCZYZNĄ Z TIARP

Chodziło o trzy morderstwa i jedno usiłowanie morderstwa, które miały miejsce tu w okolicy ponad trzydzieści lat temu, ale dopiero teraz zostały rozwiązane. To była pasjonująca lektura, minęło trochę czasu, zanim odłożyłem gazetę. Jednak zaraz znów po nią sięgnąłem. Zrozumiałem, że był to pewien trop.

Przez kolejne dni mężczyzna z Tiarp był na ustach wszystkich, wszędzie o nim mówiono i pisano, można było odnieść wrażenie, że całkowicie zawładnął naszymi myślami. Próbowałem pracować i zajmować się codziennymi sprawami, ale myślami wciąż wracałem do przeszłości, do Vidara, jego ojca i morderstw w Tiarp.

Pierwsze miało miejsce w marcu 1986 roku, kiedy w samochodzie w pobliżu Tiarp znaleziono ciało Stiny Franzén. Dochodzenie prowadził Sven Jörgensson, a rozwiązanie zagadki nastąpiło dopiero niedawno, trzydzieści lat po jego śmierci. To jego syn poskładał części układanki tak, że w końcu ukazała się prawda. Ale jaka to była prawda?

Kiedy spotkałem w barze Vidara, poczułem się niemal zawiedziony. Zawiedziony. Ale czym? Może tym, że odniosłem wrażenie, że coś złamało tego mężczyznę, który zawsze wydawał mi się niezłomny.

Sześćdziesiąt minut – ani mniej, ani więcej. Czytałem gdzieś, że jeśli stajemy przed problemem i tracimy godzinę, próbując go rozwiązać, i nam się to nie udaje, to równie dobrze możemy zająć się czymś innym. Nie pamiętam, w jakiej książce to przeczytałem ani czy w ogóle przeczytałem to w książce, a nie na przykład w jakimś artykule, ale codziennie spędzałem dokładnie sześćdziesiąt minut przed komputerem, jakby to był mój obowiązek, z którego nie zamierzałem rezygnować w nadziei, że stanie się coś, co pozwoli mi napisać zdanie, którego następnie od razu nie usunę.

Jako dziecko widywałem Svena Jörgenssona kilka razy w tygodniu.

Za oknem między czubkami drzew pojawiło się pasemko nieba niczym cienka, jasnoniebieska szyja. Pomyślałem o Svenie i jego synu, odchyliłem się do tyłu i zamknąłem oczy. Kiedy je otworzyłem, minęły pięćdziesiąt trzy minuty. Siedziałem jeszcze siedem, zanim skreśliłem zdanie i opuściłem pokój, wyraźnie zdezorientowany, nie bardzo wiedząc dlaczego.

Za każdym razem, kiedy kończyłem pracę nad książką, czułem się dziwnie wolny, jakby spuszczony ze smyczy. Jakby książka trzymała mnie w swoich szponach i nareszcie mnie puściła. Teraz byłem wolny już od dłuższego czasu. To było właśnie t o uczucie? Słowa takie jak wolny są kruche i delikatne, cienkie jak papier. Nie wytrzymują obciążeń.

Następnego ranka wszystko się powtórzyło.

Jako dziecko widywałem Svena Jörgenssona kilka razy w tygodniu.

Wpatrywałem się w to zdanie. Świadomie do niego wracałem. Po chwili przypomniałem sobie szkolny autobus. Jesienny chłód, gdy razem z bratem czekaliśmy przy drodze krajowej, i ludzi podróżujących samochodami do miasta. Czasem widywaliśmy też Svena. Spisałem te kilka wspomnień, które miałem o nim i Vidarze. Pamiętam mecz piłki nożnej w marcu 1986 roku. Drużyna Breared grała z jakąś drużyną z miasta, może HBK z Halmstad? Nie, to raczej niemożliwe. Nie pamiętam, kto był naszym przeciwnikiem, ale pamiętam, że wygraliśmy i że było to ważne. To nie Vidar strzelił wtedy rozstrzygającą bramkę, tego byłem pewien, ale jak nazywał się ten, który…

Szukałem w pamięci. I pisałem dalej. Spisywałem wszystkie wspomnienia. Kilka dni później uświadomiłem sobie, że próbuję powiązać swoje wspomnienie tych dwóch mężczyzn z tym, co wydarzyło się później, już po moim wyjeździe z Tofta. Po tym, kiedy wyjechałem do Sztokholmu i zacząłem studia, po tym, jak zostałem pisarzem i stałem się prawie kimś innym, a oni zostali i dalej wiedli tu swoje życie.

W końcu nie byłem w stanie iść dalej, ale wtedy było już za późno. Coś zaczęło się we mnie budzić, tu, w tym żółtym domku nad jeziorem, zacząłem szukać kogoś, a może czegoś, jakiegoś miejsca, w którym mógłbym zniknąć.

5

Wkrótce zacząłem przesiadywać w domach innych ludzi, przeglądać ich albumy ze zdjęciami, zadawać pytania i dokumentować ich opowieści niewielkim dyktafonem. Odwiedziłem okolice Vapnö, pojechałem do biblioteki miejskiej przejrzeć stare wycinki z gazet. Zacząłem zbierać materiały dotyczące morderstwa w Tiarp, robiłem notatki, zestawiałem informacje, dołączyłem do grup na Facebooku: Stary Halmstad i Halmstad Wczoraj i Dziś. W dalszym ciągu unikałem rozmów z Vidarem. Sama myśl mnie przerażała, być może dlatego, że domyślałem się, jakie może mieć to konsekwencje.

Wciąż jeszcze nie wiedziałem dokładnie, co badam, ale to częste uczucie na początku: dopiero kiedy wszystko trafi na swoje miejsce i opowieść zostanie zakończona, można spojrzeć wstecz i wszystko zrozumieć. Nigdy wcześniej nie pisałem o zbrodniach, ale w mężczyźnie z Tiarp było coś, co mnie poruszyło. Myślę, że chciałem zrozumieć, co robił z ludźmi, którzy w taki czy inny sposób musieli stawić czoło jemu i jego zbrodniom. To przynajmniej mówiłem ludziom, a kiedy siedzieliśmy i rozmawialiśmy o Vidarze i jego ojcu, często powracało jedno imię i nazwisko: Evy Carlén.

Przez wiele lat pracowała blisko Svena. Doniesiono mi, że mieszkała niedaleko Söndrum, potem w Kärleken, zanim pod koniec życia się stamtąd wyprowadziła. Dokąd – tego nie wiedziałem. Kiedy zacząłem szukać jej aktualnego adresu, musiałem się roześmiać. Norteforsen 195 było oddalone zaledwie o kilka kilometrów od ciągle jedynie połowicznie odremontowanego domu mojego dzieciństwa, w którym właśnie siedziałem przy stole w kuchni.

Jeszcze tego samego dnia postanowiłem udać się tam i zobaczyć, jak wygląda dom, w którym mieszka. Może uda mi się zobaczyć i ją. Podkreślam, że niczego więcej nie planowałem. Kiedy okazało się, że stoi na trawniku przed domem, przywitaliśmy się i zaczęliśmy rozmawiać. Uderzyło mnie, jak łatwo było się do niej zbliżyć. Podczas spotkań, które potem nastąpiły, zacząłem opowiadać jej o zdarzeniach z mojego życia i zwierzać się z rzeczy, o których mało kto wiedział: dlaczego wyjechałem stąd jako młody chłopak, jak się czułem teraz, kiedy tu wróciłem. Opowiedziałem jej nawet o swoim rozwodzie.

Prawdę mówiąc, dobrze mi to zrobiło, ale nie dlatego zacząłem z nią rozmawiać. Zrobiłem to dlatego, że tkwiący we mnie pisarz był chciwy, chciał, by Evy mi zaufała. Zacząłem się domyślać, że było coś, o czym mi nie mówiła, coś, co dotyczyło ich: Svena i Vidara. Świadczyły o tym drobiazgi: przypadkowy ruch ręką, spojrzenie czy trwająca nieco za długo cisza, kiedy sam zaczynałem o nich mówić. Czekałem, aż zdradzi mi, co wie.

– Jak dobrze znasz Vidara? – spytałem pewnego wieczoru.

– Powiedziałabym, że nie za dobrze. Tyle że się znamy, on i ja. Ale znałam jego ojca. Svena Jörgenssona. To był porządny chłop. Szkoda, że zachorował i tak wcześnie zmarł.

Kiedy rozmawialiśmy o Svenie, często wracała do jego śmierci.

– No cóż, wszystko ma swój czas – mówiła. – I życie, i śmierć.

Wszystko ma swój czas. Tak niekiedy mówiła.

– Wybacz starej kobiecinie o tej późnej porze, ale pozwól, że spytam, czego ty naprawdę chcesz? – zwróciła się kiedyś do mnie.

– Ja? Jak to czego chcę?

– Wypytujesz o Svena i Vidara.

– Próbuję tylko zrozumieć – odpowiedziałem. – Zrozumieć to, co czytałem latem w gazetach. O Tiarp i mężczyźnie z Tiarp. I jak to się ma do mojego obrazu ich. Coś mi tu nie pasuje. Przede wszystkim chodzi mi o Vidara, on… On był kimś szczególnym. W każdym razie takim go pamiętam. Miałem wrażenie, że nic nie może go dotknąć.

Odchyliła głowę i uśmiechnęła się niepewnie.

– Czyżbyś mnie okłamywał?

Moje dłonie zrobiły się nagle wilgotne i śliskie. Odchrząknąłem.

– Dlaczego miałbym?

Evy nie odpowiedziała. Patrzyła na mnie tym swoim dziwnym wzrokiem, który sprawiał, że zacząłem podejrzewać, iż domyśla się właściwego celu mojej wizyty, i zrozumiałem, że nigdy mi nic nie powie.

A potem dostała udaru.

6

Początkowo potrafiła jedynie powiedzieć tak. To była jej odpowiedź na wszystkie pytania, podczas gdy mózg próbował dotrzeć do miejsca, gdzie znajdowały się pozostałe słowa: Tak, tak, tak. Evy odwiedzało dużo osób: ludzie z okolicy, starzy znajomi, dzieci, wnuki. Sam zachodziłem do niej czasem, żeby zobaczyć, jak sobie radzi.

– Co z tobą? – spytałem pewnego dnia.

– Tak.

Była postawną kobietą o szerokich ramionach i silnych dłoniach, ale to, co się wydarzyło, i czas spędzony w szpitalu sprawiły, że wydała mi się nienaturalnie blada i wychudzona. Widziałem jej kości policzkowe. Siedziała przy stole, na którym stało radio cicho wyrzucające z siebie wiadomości. Kiedy byłem u niej ostatnim razem, zaproponowałem jej kartkę i ołówek, ale nie była w stanie pisać. Niewielki bloczek i ołówek leżały na stole nietknięte.

– Pójdziemy na krótki spacer?

– Tak.

Podniosła się z trudem i chwyciła chodzik. Chciałem pomóc jej włożyć buty, ale poirytowana machnęła ręką i włożyła je sama.

Przed południem spadła ciężka mżawka, asfalt nadal pachniał wilgocią. Wciąż jeszcze był sierpień. Widzieliśmy niewiele samochodów. Wciąż trwały wakacje, wszystko nadal było uśpione. Znaleźliśmy się w wielkiej szwedzkiej ciszy.

Nagle Evy zastygła.

– Sven.

– Co?

– Sven Jörgensson.

– Właśnie teraz o nim pomyślałaś?

– Singing in the rain.

– Co takiego?

Powtórzyła słowa, a ja nic nie rozumiałem. Resztę spaceru odbyliśmy w milczeniu.

Po tym zdarzeniu mowa zaczęła jej powoli wracać, a kiedy już wróciła, coś się zmieniło. Zaczęła opowiadać, może dlatego, że nie zostało jej już wiele życia, a ona o tym wiedziała.

– Podejrzewam, że wkrótce umrę – stwierdziła pewnego popołudnia na początku jesieni. – To nie może tak trwać.

– Jestem przekonany, że będziesz żyła jeszcze co najmniej dwadzieścia lat.

– To wszystko dzięki Svenowi – odezwała się. – Bez niego by się to nie udało.

– Co masz na myśli?

– Tiarp.

– To, że zagadka tych morderstw została rozwiązana? To zasługa Svena?

– Tak, tak.

Nic nie rozumiałem. Sven Jörgensson nie żył już od blisko trzydziestu lat. Zagadka morderstw została rozwiązana dopiero jakiś miesiąc temu.

– Wszystko ma swój czas.

Czekałem.

– Tak. Wszystko ma swój czas.

– Pamięć ma swój czas. I zapomnienie. Tak sądziłam: że przecież prędzej czy później zapomnę. Ale akurat tego nie jestem w stanie zapomnieć.

– Czego?

– Tego wieczoru w lesie.

– Jakiego wieczoru?

Długo musiałem czekać na odpowiedź.

Pomyślałem, że potrzebuje chwili, by dojść do siebie, ale szybko zrozumiałem, że było wręcz odwrotnie. Wraz z nastaniem jesieni, a potem zimy umysł Evy stał się trzeźwiejszy, myśli spójniejsze, jednak jej ciało poddało się. To był długi, ale nieuchronny proces. Wszędzie w domu były leki, miały pomóc jej wstać, zasnąć, unikać zatorów, tak by nie dostała kolejnego udaru. Już wkrótce nie była w stanie spacerować. Jej pamięć stała się zawodna, apetyt też ją zawodził, a noce były długie i bezsenne. Za każdym razem, kiedy się z nią spotykałem, rozkładała ręce i uśmiechała się jakby nieobecna.

– Najwyraźniej jeszcze nie umarłam – mówiła. – Nadal tu jestem. Ale już niedługo.

Podejrzewałem, że ma rację.

Pewnego wieczoru wzięła album ze zdjęciami i pokazała mi je, wskazywała ludzi, których znałem z jej opowiadań.

– Nawet Sven tu jest – powiedziała, wskazując na gruboziarniste zdjęcie. – To była chyba wiosna tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego szóstego roku.

Nie bardzo wiem, dlaczego to zrobiła. Może po prostu chciała mi je pokazać, a może już zaczęła się żegnać i chciała jeszcze po raz ostatni zobaczyć ludzi, którzy kiedyś byli jej bliscy, których lubiła. Myśl o tym pogrążyła mnie w smutku.

– Gdzie zostało zrobione? Przed komendą?

– Nie wiem – odpowiedziała. – Nie pamiętam. Chcesz je?

Pytanie zaskoczyło mnie.

– Chcesz mi je dać?

Wyjęła zdjęcie z plastikowej koszulki i zaczęła mu się dokładnie przyglądać. Sven stał oparty o ścianę domu, trzymając w dłoni papierosa. Sprawiał wrażenie zmęczonego. Odwróciłem zdjęcie.

– To była jesień osiemdziesiątego piątego roku. Tak przynajmniej jest tu napisane. To twój charakter pisma?

– Tak. No widzisz, nie pamiętam już wszystkiego.

Kiedy siedzę i to piszę, zdjęcie Svena leży na samym wierzchu zebranych na kupkę materiałów, razem z jeszcze jedną fotografią.

– To też możesz dostać – powiedziała. – Mam ich dużo.

Evy przewróciła stronę w albumie i wyjęła jeszcze jedno zdjęcie. Zrobione było we wnętrzu i przedstawiało rodzinę. W tle widać było gęstą, kolorowo udekorowaną choinkę.

– To ja – powiedziała Evy. – A to mój brat Einar. I Ronnie, i jego matka, wtedy jeszcze żyła. Przed nami, przede mną i Ronniem, siedzą nasze dzieciaki. Nie wiem, z którego to roku. – Evy zmrużyła oczy. – Ale całkiem nieźle się prezentowałam. Spójrz. Piękna i młoda. Dzisiaj zostało z tego jedynie „i”.

– Nieprawda.

Roześmiała się. Sięgnąłem po zdjęcie z pewnym wahaniem.

– Boże Narodzenie, tysiąc dziewięćset osiemdziesiąty siódmy rok – przeczytałem na odwrocie. – Naprawdę chcesz mi je dać?

Evy skinęła głową.

– Żebyś miał po mnie jakąś pamiątkę, kiedy mnie tu już nie będzie.

Nie bardzo wiedziałem, co powiedzieć, więc włożyłem oba zdjęcia do kieszeni, przeprosiłem ją i z gulą w gardle wyszedłem do łazienki.

Sven i Vidar budzili we mnie, podobnie jak w wielu okolicznych dzieciach, różne skojarzenia, dawali iluzję bycia na swoim miejscu i płynącego z tego zadowolenia. Lecz to samo w sobie nie było żadną historią. To był po prostu obrazek, pięknie wyglądający z daleka.

Zacząłem rozważać kwestie, które musiały dręczyć Svena aż do śmierci, a potem być może także jego syna: jak to możliwe, że on, o n, człowiek o takim poczuciu sprawiedliwości, został zmuszony do spotkania się ze sprawcą, który był zaprzeczeniem wszystkiego, w co on sam wierzył? Dlaczego padło na niego, człowieka, który zawsze szukał prawdy, dlaczego został wplątany w sprawę, która pozostawała nierozwiązana? No i był jeszcze jego syn. Jak on to odbierał?

Wiem, że mój portret ich nigdy nie będzie doskonały. Tylu rzeczy nadal nie wiem: o Svenie, Vidarze, Evy i całej reszcie. Przypisujemy innym różne motywy i cele, różne intencje. Cały czas to robimy. Ale czy na pewno słusznie? Bo co tak naprawdę możemy wiedzieć o drugiej osobie?

Pisarz ma możliwość wprowadzić różne osoby na scenę, nad którą sam panuje, może uzupełnić luki, puste miejsca, by zrozumieć, co się stało. Wprowadziłem na scenę ludzi, którzy nie tylko żyli i pracowali w Szwecji, lecz także w pewnym sensie byli Szwecją, taką, jaką znaliśmy my, którzy byliśmy dziećmi w 1986 roku, roku, który bardziej niż inne miał się okazać rokiem strachu.

Teraz wszystko się zaczyna.

II

ŚMIERĆ NA NYÅRSÅSEN

1986

7

Ze wszystkich ptaków najbardziej kochaliśmy pliszki siwe. Zimy były długie, a dni tak krótkie, że kiedy te niewielkie ptaszki w końcu się pojawiały, trudno było nam się opanować.

Z nadejściem wiosny do naszej niewielkiej miejscowości powracało życie. Wszystko błyszczało, kolory wydawały się mocniejsze. Nadchodziły piękne czasy.

Pierwsze spotkanie z pliszką było chwilą niepewności. Nauczyliśmy się być bardzo ostrożni. Jeśli zobaczyło się pliszkę od tyłu, co zdarzało się najczęściej, oznaczało to radość i szczęście. Jednak w rzadkich przypadkach, gdy zdarzyło się zobaczyć ją z przodu z wyraźnie widoczną czarną plamką na maleńkiej piersi, była to przestroga zwiastująca nadchodzące nieszczęście i smutek.

Takie było życie: przyjemne. Ale niepewne.

Może nie była to do końca prawda, ale ostrzeżenie traktowaliśmy bardzo poważnie. Zapewne istniał ku temu powód. Tej wiosny, kiedy Nilsson znad Torvsjön pierwszy zobaczył pierś pliszki z czarną plamką, jego firma zaczęła podupadać, a zaledwie tydzień później jego żona spadła ze schodów i złamała biodro. Z czasem uzależniła się od środków przeciwbólowych. W końcu wszystko się ułożyło, żona wyzdrowiała, chociaż musiała brać tabletki, a Nilsson zawsze przecież mógł sprzedać firmę. Ale jednak było to nieszczęście, a nieszczęścia chodzą parami. A wszystko zaczęło się od pliszki.

Carl Jörgensson, syn niejakiego Jörgena, urodził się w Marbäck w maju 1860 roku. Carl miał siedmioro potomstwa, najmłodszy, chłopiec, miał na imię Ludvig. Zdrowe, silne dziecko, niestety trudy porodu okazały się ponad siły jego matki. Elfrid zmarła w szpitalu następnego dnia jeszcze przed wschodem słońca. Tydzień później skończyłaby trzydzieści osiem lat. Nie mamy żadnych informacji o pliszkach, chociaż stało się to wiosną.

Ludvig poznał Märtę jeszcze w szkole. Życie było proste. Pracował, był stójkowym, zajmował się gospodarstwem, uprawiał ziemię, uczestniczył w zebraniach lokalnego stowarzyszenia i w walkach o władzę w nowo utworzonych związkach zawodowych. Jedyne, z czym zwlekał, to dzieci. Zdążył skończyć trzydzieści pięć lat, zanim Märta zaczęła tyć w pasie i cierpieć na bezsenność. Wtedy oboje zrozumieli, co się stało. Było to jesienią. Sven Jörgensson urodził się 21 maja 1937 roku.

Dorósł, spotkał Bibbi, ożenił się i z czasem został policjantem. Kiedy ta historia się zaczęła, służył w siłach porządkowych już od ponad dwudziestu pięciu lat. Mężczyzna, którego widywaliśmy, gdy rankiem jechał samochodem do miasta, był pracowity jak wół. Wychowany w Marbäck, przejął miejscowy światopogląd i wartości. Wydawał się małomówny i zamknięty w sobie, ale serce miał gorące i był przyjacielski, wyraźnie starał się być wszystkim, czym powinien: dobrym mężem, przyzwoitym ojcem, dobrym sąsiadem i zaufanym kolegą. Jako dziecko Sven także kochał pliszki. Jednak kiedy wiosną 1986 roku zobaczył pliszkę siwą, poczuł chłód. Chwycił go strach, chociaż – tak, dobrze pamiętał – kiedyś je wręcz ubóstwiał, prawda?

Gdy zamykam powieki i przed oczami widzę mężczyznę, to jest to on. Tego ranka, kiedy Sven jak zwykle szykował się do pracy, jego syn, prawie dorosły już Vidar, siedział przy stole w kuchni, przed nim stała szklanka mleka, obok leżało podanie o przyjęcie do służby. Bibbi stała w szlafroku przy kuchence i parzyła herbatę.

Wszystko było jak zawsze: był już ubrany, czarny notes, którego zwykle używał w pracy, też był na swoim miejscu – w kieszeni koszuli – w tylnej kieszeni spodni miał długopis, w ręku trzymał kluczyki od samochodu. Powiedział „cześć”, wyszedł i niemal natychmiast wrócił.

– Co się stało? – spytała Bibbi, stojąc do niego plecami. – Silnik nie zapalił?

– Nie, nie. Chodzi o pliszkę.

Bibbi należała do osób, które nie biorą na siebie zbyt wiele obowiązków. Ale kiedy już się czegoś podjęła, to robiła to porządnie: pracowała bez zarzutu, gotowała, jakby szykowała przyjęcie, a kiedy sprzątała, to tak, jakby zaraz miała się zjawić teściowa z wizytą. Wychowywała syna z przekonaniem i zacięciem, co znaczyło, że miał dużą szansę naprawić coś, co kiedyś poszło nie tak. A jej miłość do Svena była jak ostatnia miłość na ziemi. A teraz się odwróciła.

– Co powiedziałeś?

– Widziałem pliszkę.

– W lutym? Coś ci się przywidziało.

– To była pliszka. Przyleciała i usiadła na płocie od strony działki Janssona.

– Czyżby wiosna w tym roku przyszła tak wcześnie?

– Widziałem ją z przodu. Miała plamkę na piersi… Widziałem ją z przodu.

Bibbi milczała chwilę, z pełnym samozaparciem, na jakie stać kobietę, która postanawia coś tak prostego, jak nic nie mówić. Vidar wstał z krzesła, podszedł do okna i mrużąc oczy, patrzył na działkę Janssona. Pliszki nie było.

Westchnął zrezygnowany, z zawodem na twarzy, którego Sven zapewne nie chciałby oglądać.

– To nie mogła być pliszka, Sven. Źle widziałeś. Jest za zimno. – Bibbi spojrzała na niego. – Coś jeszcze?

– Nie.

Dotknęła wargami jego policzka.

– Widzimy się wieczorem.

– Wiem, że to była pliszka. – Sven ponownie otworzył drzwi. – Wiem to na pewno.

8

Kiedy Sven dotarł na komendę, kolega spytał, czy mógłby zostać nieco dłużej. Kolega miał trójkę dzieci i dwoje z nich zachorowało w nocy na ospę. Żona potrzebowała jego pomocy.

Takie zastępstwa były na porządku dziennym. Trzeba było sobie pomagać. Sven zadzwonił do recepcji w Scandic z zapytaniem, czy jego żona dotarła już do pracy. Dotarła.

– Cześć, Bibbi. To ja. Chciałem tylko powiedzieć, że wrócę dzisiaj później. Pewnie tak koło północy.

– W porządku – rzuciła Bibbi beztrosko, wyraźnie już czymś zajęta. – Dobrze. Posłuchaj…

– Tak?

– Przepraszam za dzisiejszy poranek. Naprawdę widziałeś pliszkę?

Tak, to była pliszka. Był tego pewien, ale powiedział:

– Być może coś mi się przywidziało. Widzimy się wieczorem.

Z raportu dziennego komendy policji w Halmstad wynika, że tego dnia rano około dziesiątej Sven został wezwany do wypadku drogowego, po lunchu wypisał mandat za przekroczenie prędkości, po południu zaś dostał wezwanie do pobicia, po czym odpoczywał kilka godzin, zanim znów około ósmej wieczorem przystąpił do pracy. O dziewiątej został wezwany do przypuszczalnego włamania w domku letnim w Tylösand. Sprawa się przeciągnęła, wrócił na komendę dopiero około jedenastej, żeby załatwić sprawy papierkowe. W domu będzie później, niż obiecał. Zastanawiał się, czy nie zadzwonić do Bibbi, jednak dalej walił w maszynę, próbując odczytać własne notatki z włamania.

Lubił noc. Świat był cichy i spokojny, we wszystkich pokojach panował mrok i cisza, no i miał czas nadrobić zaległości. Z okna miał widok na miasto, które rozpościerało się przed nim na dywanie światła. Błogi spokój.

No i mógł pracować z Evy Carlén. Czego więcej mógł pragnąć? Evy urodziła się jako Evy Bengtsson, ale wychodząc za mąż, przyjęła nazwisko męża – Carlén. Miała czterdzieści sześć lat, ciało miotaczki kulą i mózg prawdziwego detektywa, była inteligentna, miła, a kiedy słyszała kiepski żart, z jej ust wydobywał się iście męski rechot.

Było prawie wpół do pierwszej w nocy, kiedy nadeszła informacja. Unieśli głowy znad maszyn do pisania. Sven odłożył żarzącego się papierosa na popielniczkę i wsłuchiwał się w głos płynący z radia. W tym samym momencie wiadomość dotarła do wszystkich komend policji w kraju.

Sven i Evy spojrzeli na siebie. Evy sprawiała wrażenie zdziwionej, skonsternowanej. Radio ucichło, przez kilka sekund słychać było jedynie szum, po czym z jednego z radiowozów rozległ się głos:

– Sześćdziesiąt trzy, odbiór. To żart?

Trzaski i szum. I głos operatora centrali.

– Nie, to nie jest żart.

Sven wpatrywał się w odbiornik. To niewyobrażalne. Nie tutaj. Nie w Szwecji.

Próbował wrócić do pisania na maszynie, do prawie już gotowego raportu z włamania. Sięgnął po leżącego w popielniczce papierosa zaciągnął się i zaczął kasłać. Poczuł ciepło i ból w piersiach.

Rozdzwoniły się telefony. Sven i Evy radzili sobie, jak mogli, ponure myśli kłębiły się im w głowach, szok. Ludzie byli zaniepokojeni, więc zwracali się do policji po informacje. Z jakiegoś powodu centrala przełączała do nich wszystkie przychodzące rozmowy. Przyciski świeciły na czerwono. Evy wzruszyła szerokimi ramionami i pokręciła gwałtownie głową, tak że włosy zaczęły falować.

Kiedy telefony milkły, czuwali przy radiu. Czekali na dalsze informacje, jak wszyscy. Sven wszedł do pokoju obok, podniósł słuchawkę i wybrał numer.

– Halo?

– To ja – powiedział. – Słyszałaś?

– Co miałam słyszeć? – Bibbi zaczęła ziewać. – Śpię. Wiesz, która jest godzina?

– Zastrzelili Palmego.

– Co?

– Strzelano do Palmego.

– Zaraz. Co ty powiedziałeś?

Sven powtórzył, co przed chwilą powiedział.

– Boże drogi. Ale żyje?

– Nie. – Wyjrzał przez okno i zobaczył wiszące nad nimi czarne niebo. – Nie żyje. Zmarł.

I wtedy usłyszał dzwonek.

Za cztery pierwsza w nocy, mniej więcej pół godziny po strzałach w Sztokholmie, komenda policji w Hallandii przyjęła zgłoszenie telefoniczne. Dzwonił mężczyzna.

– Zgwałciłem kobietę w samochodzie. W pobliżu Tiarp. – Chwila ciszy. I dalszy ciąg: – Zrobię to znów. Na razie.

Tak właśnie powiedział. Po czym przerwał rozmowę.

9

A jeśli to był żart? Głupi żart jakiegoś idioty, który chciał zobaczyć radiowóz na sygnale. Była noc z piątku na sobotę, dzień wypłaty i ktoś zastrzelił premiera, skąd miał wiedzieć? Panował chaos. W policyjnym radiu słychać było gwar głosów.

– Możemy pojechać razem – zaproponowała Evy.

– Lepiej, jeśli ktoś tu zostanie. – Sven wskazał głową na aparaty telefoniczne. – To nie musi być nic ważnego.

Tak więc pojechał sam. Droga wiodła przez cienisty krajobraz, surowy, szaroniebieski, niemal księżycowy. Było zimno, ale niebo było czyste. Widział gwiazdy, świeciły nieruchomo na niebie. To go uspokoiło.

Ulica była wąska i kręta – typowa wiejska droga, gdzie co roku wiele osób ginęło w wypadkach samochodowych. Svena wielokrotnie do nich wzywano. Przekazywanie informacji o czyjejś śmierci było najgorszą rzeczą w jego zawodzie. Ale ktoś musiał je przekazywać, tłumaczył sobie. Chociaż nie było to łatwe.

W oddali niebieściło się potężne wzgórze – grań Nyårsåsen z niewielkimi miasteczkami, takimi jak Tiarp, Risarp czy Björkebo. Pradawne zbocza zamieszkiwali nieliczni chłopi i właściciele ziemscy uprawiający duże pola. Jeśli przyjrzeć się bliżej, widać było, że przesuwający się lodowiec zostawił tu swoje ślady. Krajobraz się zmieniał, górskie zbocza przedzielały bagna i głębokie wąwozy z potokami. Latem na torfowiskach kwitła rzadka łomka zachodnia. Po północnej stronie piętrzyły się strome wzgórza ze źródłami, którym dawniej przypisywano cudowną moc.

Ale dość cudów na tę noc. Wystarczą myśli. Synu, dlaczego przestałem cię rozumieć? Bibbi, powinienem spędzać z nią więcej czasu. Chciałbym, żeby teraz była tu przy mnie. Dlaczego czasem miewam tak okropne napady kaszlu? Co pomyślą sobie sąsiedzi? Palme, niech to szlag. Co teraz będzie?

Między polami ciągnął się kilometrowej długości kamienny mur, czarny jak noc. Sven mijał ciemne budynki, w których ludzie leżeli w łóżkach, śniąc i przebywając w innym świecie.

Sven nigdy nie głosował na Palmego. Wolał Fälldina: ludowca, wyrazistego, prostego człowieka. Solidnego. Palme był za sprytny, za bogaty, za mądry, przeczytał zbyt wiele książek. Kiedy mówił, wyczuwało się poruszenie wśród cieni.

Sven spojrzał w ciemność. Kiedy go zobaczył, poczuł, że skręca mu się żołądek. Samochód, dziesięcioletni opel rekord, miał zgaszone światła, stał wzdłuż leśnej drogi, kawałek od gospodarskich zabudowań w Tiarp.

Sven sięgnął do radia i wezwał centralę.

– Widzę stojący samochód. To może być ten.

Wziął latarkę leżącą na fotelu pasażera i wyszedł w noc. Leśna droga była nierówna i śliska, miejscami pokryta kawałkami brudnego lodu. Promień światła migotał przed nim. W mroźnym powietrzu widział własny oddech.

Światło latarki oświetliło przód samochodu, maskę i szybę. Odczytał numer rejestracyjny. Zdarzało mu się rozpoznawać samochody, najczęściej te źle zaparkowane lub przeszukiwane w związku z włamaniami do domów. Halmstad się rozrastało, nadal jednak było niewielkim miastem. Ale tego auta nie znał.

Zdjął rękawiczkę i dotknął maski. Była chłodna, ale nie zimna.

Leśna droga była wąska, świerki wysokie. Ostrożnie skierował światło latarki do wnętrza kabiny i szybko się cofnął.

Leżała nieruchomo na boku na tylnym siedzeniu. Jej zmięte spodnie znajdowały się na podłodze za fotelem kierowcy. Wyglądała młodo. Sven szarpnął drzwi. Były otwarte. Wsadził głowę do środka i natychmiast uderzył go ciężki zapach żelaza i mięsa. Zdjął drugą rękawiczkę i spróbował wyczuć tętno na szyi kobiety.

Chwycił ją i zaczął coś do niej krzyczeć. Notes wysunął mu się z kieszeni na piersi i upadł na podłogę. Nic poza tym się nie wydarzyło. Miała ciemne włosy, w białej, skromnej bluzce były rozpięte dwa guziki. Pewnie wracała z pracy, pomyślał. Krwawiła silnie z rany gdzieś na głowie, nie potrafił powiedzieć gdzie dokładnie.

Sven oddychał szybko. Poplamił ręce krwią, niech to szlag, żałował, że tu przyjechał, szlag, nie powinien był się zgodzić, powinien powiedzieć „nie, niestety nie wezmę tej zmiany, muszę wracać do domu”, paskudna sytuacja.

Kluczyk od opla tkwił w stacyjce. Auto było dowodem technicznym w sprawie, ale ratowanie życia miało pierwszeństwo. Sięgnął nad niemym ciałem i zapiął pasy bezpieczeństwa.

Uruchomił silnik, samochód ruszył. Wyjechał na leśną drogę i zawrócił w stronę kamiennego murku. Samochód zarzucał, walcząc ze śliską nawierzchnią. Nie miał odwagi spojrzeć na kobietę na tylnym siedzeniu.

Na pogotowiu zaczął wołać o pomoc. Głos mu się załamał. Dwie pielęgniarki przybiegły i ruszyły z nim do samochodu. Oddychał ciężko, z wysiłkiem, zaczął kasłać. Coś paliło go w piersi. Pielęgniarki zadawały mu pytania, takie, jakie zwykle zadają pielęgniarki na pogotowiu, a Sven między charczącymi oddechami powtarzał w kółko to samo, co – miał nadzieję – było prawdą:

– Wyczułem tętno. Mam wrażenie, że żyje.

Ale nie żyła. Już nie.

Kilkakrotne uderzenie w głowę tępym narzędziem sprawiło, że nie było dla niej ratunku. Śmierć zabrała ją gdzieś między wilgotnym mrokiem Tiarp a zimnym, bladym światłem holu pogotowia. Lekarz, którego zaraz wezwano, ustalił czas zgonu na za kwadrans druga w nocy pierwszego marca.

Sven wyszedł przez ciężkie drzwi pogotowia, sięgnął po paczkę papierosów i zapalił jednego prince’a. Palił w milczeniu, tęskniąc za werandą domu w Marbäck. Lekkie płatki śniegu opadały na ziemię, wirując.

Wtedy sobie przypomniał: notes.

Wrócił do opla, ukucnął i powiódł ostrożnie dłonią wzdłuż tylnego siedzenia, aż znalazł notes i włożył go z powrotem do kieszeni na piersi.

10

Poruszony spiker w radiu robił, co mógł, żeby się opanować, podając wiadomość.

Szwedzki premier Olof Palme nie żyje. Dzisiaj wieczorem został zastrzelony w centrum Sztokholmu, na rogu Tunnelgatan i Sveavägen, zmarł wkrótce potem w szpitalu Sabbatsberg. Rząd został poinformowany. Minister finansów Kjell-Olof Feldt i wicepremier Ingvar Carlsson potwierdzili zgodnie, że Olof Palme zmarł.

Policja poszukuje mężczyzny w wieku trzydziestu pięciu, czterdziestu lat o ciemnych włosach, w długim ciemnym płaszczu.

Informacja była zwięzła, nieco mechaniczna, zawierała kilka powtórzeń i niezręczności językowych, niepasujących do gładkiej anonimowej narracji charakterystycznej dla Szwedzkiego Radia. Po chwili kolejne wiadomości. Niepewne, niezborne, podane schrypniętym głosem.

Rząd odbył… Rząd zebrał się na dodatkowym posiedzeniu. Ingvar Carlsson, wicepremier, kieruje zebraniem. Jedyne słowa, które wypowiedział po przybyciu do siedziby rządu, brzmiały: „To straszne”. To był jego komentarz dla agencji telegraficznej TT, kiedy przybył do siedziby rządu Rosenbad.

Głos zamilkł, na chwilę zapadła cisza.

Potem rozległa się muzyka.

Sven słuchał wiadomości w wozie kolegów. Odwieźli go do Tiarp, gdzie w ciemnościach czekał jego samochód. Otworzył notes i zapisał kilka słów. Drobnym pismem, niechlujnym, gęstym. Potrzebował zająć czymś ręce. Przestały mu drżeć i znów poczuł obecność martwej kobiety i krew, chwycił mocniej kierownicę, przypomniał sobie strach, jaki poczuł w ciemnościach na grani.

Koledzy mieli problemy ze znalezieniem miejsca, musiał wskazać im drogę. Patrol składał się z dwóch młodych funkcjonariuszy, jeden był wysoki, drugi niski, żaden nie był wcześniej w tej okolicy, obaj byli w szoku po śmierci Palmego.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki