Rodzinie poświęcam

Redakcja i korekta: Bożena Sęk

Opracowanie graficzne i projekt okładki: Luba Ristujczina – www.studiolitera.pl

Autorzy zdjęć: Hanna Ciemniewska-Żytkiewicz, Maciej Ciemniewski, Marta Ciemniewska, Zbigniew Ciemniewski, Ewa Kasprzyk, Jacek Macoch, Anatolij Oboronkow, Tomasz Żytkiewicz

Rysunki: Michał Nowakowski

Przygotowanie ebooka - Rudy Kot / mj.printmedia@gmail.com

Copyright © for the text and illustrations by Zbigniew Ciemniewski 2021

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, przechowywana jako źródło danych ani przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu bez pisemnej zgody posiadacza praw.

ISBN 978-83-958969-1-0

Spis treści

Słowo wstępne

Rozdział 1. Pardwy w szwedzkiej tundrze

Początek drogi

Obóz Vuoggatjålme

Polowanie na pardwy – dzień pierwszy

Polowanie na pardwy – dzień drugi

Polowanie na pardwy – dzień trzeci

Polowanie na pardwy – dzień czwarty

Rozdział 2. Klasyka „dużego pola”– kuropatwy

Moje pierwsze polowania

Łowiska wielkopolskie

Łowiska świętokrzyskie

Łowiska mazowieckie

Kuropatwy na Białorusi i w Rumunii

Białoruś

Rumunia

Rozdział 3. Klasyka „małego pola” – z wyżłem na przepiórki

Przepiórki w polskich łowiskach

Przepiórki na polach Ukrainy

Pierwsze doświadczenie

Przepiórki na Ukrainie po raz drugi

Rozdział 4. Kacze łowy

Mazurskie kaczki

Kaczki na Opolszczyźnie

Stawy oświęcimskie oraz polowania w moim kole

Rozdział 5. Gęsi – nowe wyzwanie

Rozdział 6. Bażant – godny rywal.

Polskie łowiska

Koguty w dolinie Dunaju

Rozdział 7. Na białoruskich i ukraińskich błotach

Białoruskie Polesie z Jagą i Florą

Ukraińskie Podole – bekasy nad Bohem

Rozdział 8. Moje wyżły

Bim – Atom z Szyszkowia

Jaga – Jaga II z Czarnego Dworu

Flora – Flora Czarny Dwór ze Skolnitego

Gapa – Gaga ze Skolnitego

Goran – Goran ze Skolnitego

Hera – Hera ze Skolnitego

Zakończenie

Przychodzi w życiu taki moment, kiedy pojawia się potrzeba mówienia o sprawach tworzących własną przeszłość, będących elementem tożsamości, przywracających zarazem pamięć o najlepszych emocjach młodości.

Taka potrzeba zawitała również na próg mojego domu jako nieodłączna towarzyszka przemijania. Upływający szybko czas zaciera skalę, na której umieszczono poszczególne elementy życiowej układanki wedle ich wagi, a może raczej dokłada do tej skali ‒ obok twardych elementów tworzących życiową codzienność ‒ elementy miękkie, budowane na emocjach czy wartościach z czasu minionego, czyniąc z nich zarazem istotną część przeszłości.

Gniazdo rodzinne ojca — dwór w Kwiatkowcach koło Sobotnik (współcześnie Białoruś), lata 20. XX stulecia. Zarówno dwór, jak i zabudowania gospodarcze rozebrano w latach 50. na potrzeby budowanego kołchozu. Dwór wraz z kilkusethektarowym majątkiem ziemskim był posagiem mojej babci Emilii z domu Umiastowskiej. Jedna z siedzib rodu Umiastowskich, piękny pałac w Żemłosławiu, leżała dwa kilometry od Kwiatkowców, a w Sobotnikach do dzisiaj stoi w nienaruszonym stanie piękny kościół ufundowany przez rodzinę babci w XVIII stuleciu. Obraz Katarzyny Cybuli.

Nie lubię pisać o sobie, ale nie sposób pominąć tego wątku, skoro chcę opowiedzieć o tym, co stanowi przecież niemały fragment mojej przeszłości. Istotna tu jest moja droga do łowiectwa, a w szczególności do polowania z wyżłem ‒ i o tym słów parę.

Pochodzący z Kresów mój Ojciec polował w rodzinnych stronach od młodości. W tamtych czasach w świecie kresowych dworów polowanie było ważnym elementem codziennego życia. Polowali wszyscy, nawet moja babcia mogła się pochwalić wilkiem na rozkładzie. Od zawsze były też w domu psy myśliwskie. Polowano wtedy często z gończymi czy chartami, ale był również wyżeł niemiecki imieniem Trop, który niestety zaginął w czasie wojennej zawieruchy. Łowieckie opowieści Ojca były moją ulubioną domową „lekturą” w okresie przedszkolnym i szkolnym. Z zapartym tchem słuchałem o przedwojennych tokowiskach cietrzewi na łąkach nad Gawią, o dziadku strzelającym z lewego ramienia ze specjalnie zamawianej dubeltówki, o poleskich polowaniach na grubego zwierza, o powojennych wyjazdach na zające na Lubelszczyznę, skąd do Warszawy ‒ bo tam wtedy mieszkali rodzice – przywożono pokoty ciężarówką. Pamiętam też opowieści Ojca o polowaniach na kuropatwy na Kujawach z wyżłem szorstkowłosym imieniem Trop – innym niż ten przedwojenny – gdzie do noszenia ptactwa nie wystarczył jeden pomocnik, a rozkłady na dobrego strzelca dochodziły do 100 sztuk dziennie; o polowaniach na kaczki nad Wartą; o wielu, wielu innych.

Po przymusowej przeprowadzce na Śląsk na początku lat 50. XX wieku ojciec dużo polował na jelenie. Wspólne wyjazdy na rykowisko, opowieści ojca i jego kolegów na łowieckiej kwaterze, potem udział we wspaniałych koncertach króla puszczy, zapachy i barwy jesiennej kniei to kolejne etapy mojej łowieckiej edukacji. Koło łowieckie, w którym zresztą do dzisiaj poluję, oprócz wspaniałego łowiska na jelenie miało (i nadal ma) również drugi obwód zasobny w drobną zwierzynę. Bażanty, kaczki i zające, a nawet kuropatwy ‒ właśnie tam znalazłem ważne i ciekawe pole pozwalające mi budować łowieckie doświadczenie. Ojciec bardzo lubił polowanie na drobną zwierzynę, szczególnie na bażanty i kuropatwy, mieliśmy więc kolejne wyżły szorstkowłose. Ostatni z nich, imieniem Bim, nie tylko wspaniale polował na ptactwo, ale był również zwycięzcą wielu wystaw ‒ między innymi w roku 1971 otrzymał tytuł Zwycięzcy Polski na Międzynarodowej Wystawie Psów Rasowych w Poznaniu. Wielokrotnie jeździłem z Ojcem i Bimem na rozmaite konkursy wyżłów.

W tamtych czasach zarówno w polu, jak i na konkursach królował wyżeł niemiecki szorstkowłosy, a Śląsk był prawdziwym zagłębiem dobrych hodowli i kompetentnych hodowców oraz sędziów. Nazwiska takie, jak Jasiek, Tarnawski, Gustaw, Dembiniok, Fąfara i wiele innych przez dziesięciolecia budowały pozycję śląskiej kynologii łowieckiej.

Trzeba jednak powiedzieć, że prawdziwą szkołą polowania z wyżłem na ptactwo były nie konkursy, ale realne łowiectwo. Nikt w tamtych czasach nie kojarzył słowa „trening” z czymś innym niż uczenie psa podstawowych elementów relacji z myśliwym. Tak więc „trenowało się” ‒ a właściwie częściej szkoliło ‒ posłuszeństwo, chodzenie przy nodze, odłożenie czy doskonałość aportu. Nikt nie trenował stójki, wody czy niewolniczego respektowania zwierzyny, gdyż polowało się na ptactwo często, a ówczesne stany bażantów, kuropatw czy kaczek trudne są dzisiaj do wyobrażenia. Przestrzenią treningową było łowisko i dobry pies w rękach doświadczonego menera osiągał szybko łowiecką sprawność w sposób omal naturalny. Statystyki z tamtych lat mówią, że 50‒70 procent polskich myśliwych polowało na ptactwo łowne i/lub zające. Znacząca część z nich miała psy, w tym bardzo wielu wyżły i ‒ co ważniejsze ‒ polowała z nimi. Jak polowała, to już materiał na inną opowieść, ale z pewnością bliższe to było łowiectwu robotniczo-chłopskiemu niż dworskiemu. Cóż, takie to były czasy i niestety wiele z tej kynologicznej „tradycji” przetrwało do dziś.

Mój pierwszy byk w czasie polowania zbiorowego, 28 I 1978 r., leśnictwo Borowiec, nadleśnictwo Rudy Raciborskie

Wielki odyniec strzelony w Lesie Baranowickim, 16 IX 1978 r.

W roku 1972 zdałem egzamin łowiecki, a potem życie już tylko nabierało tempa. Poszedłem na studia, nadeszły nowe czasy, ożeniłem się, pojawiły się kolejne dzieci. Bardzo dużo pracowałem i równie dużo polowałem, ale trochę inaczej niż wcześniej. Zmniejszyły się stany zwierzyny drobnej, natomiast rosły jeleni, dzików czy danieli. Na nich koncentrowała się moja łowiecka emocja, one pochłaniały czas dany na polowanie. W domu pojawiły się jamniki, potem niemiecki terier myśliwski. W roku 1982 założyłem zarejestrowaną w FCI „hodowlę ze Skolnitego”, istniejącą do dnia dzisiejszego. Choć zawsze marzyłem o własnym wyżle, przewrotny los zadecydował za mnie inaczej. Przyszedł rok 1999, który oznaczał czas przeprowadzki do wybudowanego na wsi pod Pszczyną domu marzeń, przeprowadzki, która miała być połączona z zakupem wyżła. Kilka miesięcy wcześniej żona namówiła mnie do obejrzenia szczeniaków labradora retrievera u swojej znajomej. O rasie tej praktycznie niczego wtedy nie wiedziałem, ale pojechałem z ciekawością. Tak oto labradory wkroczyły do mojego życia łowieckiego i nie tylko. Kremowa Mufa okazała się psem wspaniałym i wyjątkowym. Była znakomitym cierpliwym i do granic możliwości oddanym towarzyszem życia oraz cudownym pomocnikiem na polowaniach. W polowaniach na kaczki czy bażanty była niedoścignioną mistrzynią sprawności, cierpliwości i skuteczności. Dochodziła byki na rykowiskach jak rasowy posokowiec. Po prostu była wspaniałym, wyjątkowym przedstawicielem swojej rasy. W tamtym czasie zostałem prezesem koła łowieckiego, w którym polował Ojciec, a teraz polujemy ja, mój syn Maciej i brat. Bardzo dużo polowałem na bażanty i kaczki z Mufą, a potem też z jej córką Neską i kuzynką Bubą, aż przyszła wiosna 2004 roku.

Mufa ze znalezionymi w czasie rykowiska bykami

Któregoś dnia zadzwonił Wojtek Burski, którego wcześniej nie znałem, z propozycją włączenia mnie do Komitetu Honorowego Europejskiej Klubowej Wystawy Wyżłów, która miała się odbyć latem u stóp zamku w Mosznej na Opolszczyźnie. Zgodziłem się bez wahania. Tak zaczął się mój powrót do wyżłów, powrót do marzeń, powrót do świata młodzieńczych łowów. Wystawa ta była czymś wyjątkowym w ówczesnej polskiej i ‒ śmiem twierdzić ‒ również europejskiej kynologii. Wspaniała sceneria wyjątkowego zamku i parku przy nim, ale przede wszystkim ludzie ‒ znawcy i miłośnicy wyżłów z całej Europy, od Austrii po Estonię ‒ stworzyli klimat, do którego często wracam myślami.

Po kilku miesiącach w domu pojawiła się Jaga z hodowli Wojtka i tak rozpoczęła się moja przygoda z niemieckimi wyżłami krótkowłosymi. Ta przygoda trwa do dzisiaj i stała się kanwą niniejszej opowieści. Piętnastoletnia dziś Jaga żyje nadal na zasłużonej emeryturze w moim domu, po niej pojawiły się jej córka Flora, potem jej wnuczka Gapa, a następnie jej prawnuczka Hera. Tak powstała linia hodowlana wyżłów niemieckich krótkowłosych „ze Skolnitego”, której potomków można znaleźć w rodowodach wielu hodowli polskich, czeskich, słowackich, węgierskich, ukraińskich czy rosyjskich. Chcę tutaj podzielić się swoimi wspomnieniami i przemyśleniami, przede wszystkim jednak pokazać wyżły na polowaniach ‒ od górskiej tundry północnej Szwecji po naddunajskie równiny w Rumunii, nie pomijając oczywiście polskich łowisk.

Jesienią 2013 roku, a więc już osiem lat temu, dane mi było przeżyć polowanie będące ukoronowaniem mojej przygody z wyżłami. Polowanie niezwykłe przez scenerię, w której się odbywało, polowanie niezwykłe, gdyż postawiło nam wszystkim ‒ ludziom i wyżłom ‒ prawdziwie wielkie wyzwanie w fizycznym zderzeniu z odległością oraz pierwotną niegościnną, dziką krainą.

Pytanie, dlaczego rozpoczynam właśnie tym tak wyjątkowym polowaniem, zamiast zamieścić je jako zwieńczenie niniejszych opowieści? Dlaczego polowanie tak odległe od codziennego doświadczenia polskich ‒ i zapewne nie tylko polskich ‒ myśliwych polujących z wyżłami ma otwierać serię moich wspomnień, spychając być może w cień „zwyklejsze” łowieckie doświadczenia?

Spróbuję to wyjaśnić, ale w tym celu trzeba koniecznie sięgnąć do historii psów wystawiających, przy czym proszę Czytelnika, aby przyjął ze zrozumieniem pewne uproszczenia w tej części tekstu wynikające z konieczności trzymania się głównej osi narracji. Zainteresowanych szczegółami historii wyżłów odsyłam do niezwykle ciekawej książki brytyjskiego arystokraty Williama Arkwrighta wydanej w 1902 roku, zatytułowanej The Pointer and His Predecessors: An Illustrated History of the Pointing Dog from the Earliest Times. Na szczęście w wersji oryginalnej dostępna jest w przestrzeni internetowej pod adresem https://books.google.pl/books?id=mSuCDwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=pl#v=onepage&q&f=false (dostęp luty 2021).

Historia współczesnych brytyjskich, ale też w niemałym stopniu kontynentalnych wyżłów rozpoczęła się od starego hiszpańskiego wyżła (ang. Old Spanish Pointer). Przywiezione do Anglii psy długo jeszcze były nazywane hiszpańskimi pointerami, natomiast ich ewolucja do niezrównanych ras brytyjskich psów wystawiających to było już w pełni dzieło angielskich hodowców i myśliwych. Na rozległych przestrzeniach wrzosowisk Szkocji i północnej Anglii, w majątkach ziemskich zamożnych brytyjskich rodzin przekształcono stopniowo ciężkie psy hiszpańskie w lekkie, znakomicie biegające psy wystawiające do pracy w dużym polu. Główny nacisk w hodowli położono na siłę wiatru, wytrzymałość i szybkość oraz szerokość chodów i stójkę ‒ jednym słowem, stworzono idealne psy dedykowane tylko do pracy przed strzałem. Nie wymagano od nich aportu. Do tego celu wykorzystywano retrievery czy spaniele. W drugiej połowie XIX stulecia opracowano w Anglii zasady konkursów polowych, co w połączeniu ze sportowym zacięciem Brytyjczyków i ich talentem hodowlanym doprowadziło do wyrównania eksterieru i jeszcze bardziej wysublimowało potencjał polowy ich wyżłów.

Współczesne rasy wyżłów kontynentalnych, choć mają też za sobą bardzo długą historię, ukształtowały się w dużym stopniu na fundamencie wyżłów angielskich, głównie pointera. Wyżły kontynentalne, szczególnie rasy środkowoeuropejskie, powstawały do polowania w innej przestrzeni przyrodniczej niż wyżły brytyjskie, inne też były oczekiwania myśliwych co do ich potencjału łowieckiego. Oczekiwano doskonałego aportu, pracy w wodzie, ciętości wobec drapieżnika, pracy na sfarbowanym tropie. Jednym słowem, nałożono na nie bagaż cech i umiejętności niezbędnych do pracy wszechstronnej. Warto jednak zauważyć ‒ a szczególnie dobrze widać to w niemieckich regulaminach pracy ‒ że ciągle jeszcze fundamentem cech oczekiwanych przez hodowców są cechy związane z klasyczną pracą w dużym polu: sposób szukania, stójka, siła wiatru, styl pracy. Wymagania w czasie testów pracy związane z aportem, pracą w wodzie, pracą tropową pojawiają się na kolejnych etapach rozwoju psa i są ważniejsze dla oceny stopnia wyszkolenia, efektywności pracy szkoleniowej, przydatności do realnego łowiectwa niż dla oceny cech wrodzonych.

Wracam do początkowego pytania. Dlaczego polowanie na pardwy w górskiej tundrze północnej Szwecji rozpoczyna moje opowieści, zamiast je wspaniale zakończyć?

Pamiętam chwilę, kiedy po raz pierwszy po kilkuminutowym locie śmigłowcem wylądowaliśmy z Goranem i Gapą pod szczytem niewysokich gór otaczających nasz łowiecki obóz. Pamiętam chwilę, kiedy zobaczyłem skalisty teren porośnięty miejscami płożącą się karłowatą brzozą i wierzbą, mchami oraz porostami, poprzecinany ciekami krystalicznie czystej wody i dotknąłem go stopą. Pamiętam wreszcie chwilę, kiedy ujrzałem ogrom przestrzeni, w której mieliśmy wyszukać stadka pardw. Polowanie w takich warunkach pozwala zrozumieć w pełni wyjątkowość pracy i predyspozycji wyżła, zrozumieć sens jego wysiłku, który sprowadza się przecież przede wszystkim do wyszukania i wskazania myśliwemu zwierzyny zatopionej w rozległej przestrzeni i przez tę przestrzeń skutecznie chronionej. Na bażanty, kaczki, przepiórki, nawet na kuropatwy we współczesnej Europie można skutecznie polować z omal każdą grupą psów myśliwskich, a na upartego nawet „na deptaka”. Na ptactwo w takiej przestrzeni, z jaką dane było nam się zmierzyć, z pewnością nie! Łowiecka przestrzeń, w której przyszło nam i naszym wyżłom polować, jest kwintesencją sensu ukształtowania rasy psów wystawiających, modelowym poligonem testującym zarówno wyżła, jak i jego przewodnika i bezlitośnie ujawniającym wszelkie słabości zespołu człowiek‒wyżeł.

Cel naszej wyprawy ‒ pardwa mszarna (Lagopus lagopus), zwana czasem kuropatwą północy ‒ zamieszkuje trudno dostępne regiony półkuli północnej. W Europie zasięg jej występowania obejmuje Wyspy Brytyjskie, głównie Szkocję oraz północną Anglię, ponadto Irlandię, Półwysep Skandynawski, kraje nadbałtyckie, północną Rosję. W czasach I Rzeczpospolitej pardwa zamieszkiwała jej północno-wschodnie rubieże, stąd znana jest z polskiego piśmiennictwa łowieckiego. Choć współcześnie nie ma jej stanowisk na terenie Polski, ciągle jest zaliczana do gatunków rodzimych. Były nawet próby odbudowy jej populacji w północnej Polsce, jednak nieskuteczne. Systematyka przyrodnicza dzieli ją na kilkanaście podgatunków uformowanych w różnych przestrzeniach przyrodniczych. Dla łowiectwa ważny jest podgatunek pardwy mszarnej nazwany pardwą szkocką (L. lagopus Scotia), zamieszkujący bardzo licznie Szkocję, północną Anglię i Irlandię, gdyż rasy wyżłów brytyjskich ukształtowane zostały w dużym stopniu na potrzeby polowania właśnie na te ptaki na rozległych i trudno dostępnych wrzosowiskach Wysp Brytyjskich. Do dzisiaj dzień 12 sierpnia ‒ zwany Glorious Twelfth ‒ jest tradycyjnie początkiem wielkiego sezonu łowieckiego w Wielkiej Brytanii. Szkoda, że współcześnie to wspaniałe polowanie zostało mocno skomercjalizowane i odbywa się zwykle metodą pędzeń.

Drugim gatunkiem ‒ podobnym, ale jednak mającym odrębne miejsce w systematyce przyrodniczej ‒ z którym los zetknął nas w Szwecji, była pardwa górska (Lagopus muta). Ptak ten, bardzo podobny do pardwy mszarnej, lecz nieco mniejszy od niej, zamieszkuje niedostępne skalne rumowiska powyżej granicy lasu między innymi na Półwyspie Skandynawskim.

Początek drogi

O polowaniu z wyżłem na pardwy marzyłem od lat, a marzenie to podsycałem opisami polowań z przeszłości. Moją ulubioną lekturą był Rok myśliwego autorstwa Włodzimierza Korsaka wydany w 1922 roku, opatrzony przedmową sławnego Józefa Weyssenhoffa, opisujący łowiectwo na ziemiach polskich na początku XX stulecia. Książka wspaniale napisana, ale przede wszystkim przekazująca informacje piórem człowieka doskonale obznajomionego z tematem, na który pisał. Rozdział XII zawiera znakomity opis polowania na pardwy, a w tekście zdanie: „To polowanie, najpiękniejsze i najmilsze z polowań wyżłowych…”. Kończąc ten rozdział, autor pisze:

W jesienne, ciepłe i ciche dnie, gdy w południe słońce dobrze jeszcze przygrzewa, a po ciemnym błękicie snują się srebrzyste nici babiego lata i z niezmierzonych wysokości dolatuje tęskny głos odlatujących żurawi, pardwy, wygrzane na słońcu, nieraz blisko jeszcze dopuszczają i polowanie takie, na tle cudnej złotej jesieni, na bezbrzeżnym mszystym odludziu, niezatarte w duszy zostawia wspomnienia.

Czyż nie można zacząć marzyć?

Marzenia to jedno, a przekuwanie ich w czyn to całkiem co innego. To drugie zajęło mi co najmniej dwa lata: tyle czasu szukałem właściwego biura polowań, a szerzej ‒ właściwych ludzi znających temat. Początkowo rozglądałem się za możliwością dotarcia do łowisk północnej Rosji, potem Finlandii, ale bez większego powodzenia. Polowanie w okolicach rosyjskiego Murmańska, o którym opowiadał mi kolega z Ukrainy, nie znalazło akceptacji miejscowej władzy ‒ wiadomo, wielka baza marynarki wojennej itp. Finlandię odradzono mi między innymi ze względu na realny problem z dotarciem do łowiska i ostatecznie trafiłem na ofertę polskiej firmy organizującej polowania za granicą: na jej stronie internetowej znalazłem informację o możliwości polowania na pardwy w Szwecji. Po kilku rozmowach przekierowano mnie do norweskiego partnera tej firmy i przez niego dotarłem ostatecznie do szwedzkiego organizatora. Uf! Potem nastąpił okres kolejnych uzgodnień ‒ ważny, gdyż łowisko w zupełnie nieznanym mi terenie położone było prawie 3000 kilometrów od domu i każdy szczegół miał duże znaczenie dla sprawnej organizacji wyprawy.

Jakie jeszcze elementy ważyły na naszych planach? Pierwszy ‒ czas polowania. W Szwecji, w prowincji Norrbotten na obszarze szwedzkiej Laponii, gdzie znajdowało się nasze przyszłe łowisko, sezon polowań na pardwy rozpoczynał się 28 sierpnia i trwał długo, prawie do końca zimy. Trzeba powiedzieć, że tradycyjnie polowano w Szwecji na pardwy zimą, dochodząc ptaki na nartach i strzelając kulą. Może nam wyda się to dziwne, ale zapewniam, że w tamtym terenie, szczególnie zimą, potrzeba nie lada sprawności fizycznej, ostrości wzroku i sprawności strzeleckiej, aby zdobyć pardwę na obiad. Z perspektywy mojej dzisiejszej wiedzy mogę tylko nisko i z podziwem pokłonić się szwedzkim czy lapońskim myśliwym. Dla nas termin zimowy nie wchodził oczywiście w rachubę. Pojawiły się dwie praktyczne możliwości. Pierwsza zakładała polowanie we wrześniu, czyli w najlepszym czasie dla polowania z wyżłem. Problemem było to, że w tym terminie łowisko przeżywało zwykle prawdziwy nalot myśliwych norweskich, co oznaczało ograniczenie przestrzeni do polowania i szereg innych niedogodności, takich jak na przykład problem z dostępem do śmigłowca. Druga możliwość zakładała polowanie zaraz po przejściu „norweskiej nawałnicy”, co otwierało dla nas i naszych psów całe łowisko oraz pozwalało na swobodne kreowanie miejsca polowania każdego kolejnego dnia. Organizatorzy zapewniali, że stan pardwy jest na tyle duży i stabilny, iż spotkanie ptaków nie będzie problemem. Czas pokazał, że nie do końca tak było. Ten drugi termin krył też w sobie ryzyko opadów śniegu, co mogło pokrzyżować nieco nasze plany. Ostatecznie przyjęliśmy drugą z propozycji, założywszy, że ważniejsza jest dla nas swoboda polowania niż potencjalnie większa liczba pardw na trokach. W śniegi na początku października trochę trudno było nam uwierzyć i choć na miejscu nie mieliśmy z tym problemu, to ryzyko rzeczywiście nie było tylko teoretyczne. Organizatorzy namówili nas jeszcze do poświęcenia dwóch dni na koniec pobytu i posmakowania polowania na głuszce i cietrzewie z wyżłem lub tradycyjnie po szwedzku, ze szpicem. Przyjęliśmy tę propozycję.

Ostatecznie ramy czasowe wyjazdu wyglądały następująco:

‒ 29 września rano wyjazd,

‒ 30 września późnym wieczorem spotkanie z organizatorem w miejscowości Luleå w prowincji Norrbotten,

‒ tego samego dnia, po krótkim odpoczynku, wspólny wyjazd do obozu myśliwskiego Vuoggatjålme odległego o ponad 300 kilometrów,

‒ 1‒4 października polowanie na pardwy w okolicach obozu,

‒ 5 października lub wieczorem 4 października po polowaniu przejazd do obozu Svanis w okolicach Luleå,

‒ 6‒7 października polowanie na głuszce i cietrzewie w okolicach obozu Svanis,

‒ 8 października wyjazd do Polski,

‒ 9 października przyjazd do domu.

Kolejnym elementem w budowaniu scenariusza wyjazdu był problem odległości do pokonania. Trasa przed nami liczyła niewiele mniej niż 3000 kilometrów i prowadziła prawie pod koło podbiegunowe. Jednym słowem, cztery dni przeznaczone na przejazd tam i z powrotem oznaczały prawie 6000 kilometrów trasy do pokonania! Po drodze musieliśmy się jeszcze przeprawić przez Bałtyk. Dla uruchomienia wyobraźni można powiedzieć, że dystans, z którym musieliśmy się zmierzyć, był niewiele krótszy od odległości pomiędzy naszym domem a portugalskimi krańcami Europy. Grupa składała się z czterech osób oraz z czterech wyżłów. Jechaliśmy w składzie: ja z synem Maciejem jako zespół polujący oraz moja starsza córka Hania i żona Maćka, Marta. Dziewczyny, oprócz udziału w organizacji różnych szczegółów pobytu, miały realizować fotoreportaż z wyjazdu. Planowaliśmy wziąć ze sobą cztery nasze wyżły, wychodząc z założenia, że praca przez cztery kolejne dni w trudnym terenie będzie zbyt obciążająca dla jednego czy dwóch psów. Zabraliśmy więc ze sobą dziewięcioletnią Jagę ‒ matkę rodu ‒ jej córkę, pięcioletnią Florę, oraz Gorana i Gapę ‒ półtoraroczne potomstwo Flory.

Jak w takim składzie dostać się prawie pod koło podbiegunowe? Z góry odrzuciliśmy przelot samolotem, gdyż taką możliwość wykluczała przesiadka w Sztokholmie, a potem konieczność pokonywania znacznych odległości w rejonie polowania z psami i całym wyposażeniem. Pozostał nam jedynie samochód, a właściwie dwa samochody. Do mojej navary i Maćka kugi załadowaliśmy górę odzieży i butów, aprowizację na kilka dni, broń i amunicję, karmę dla psów oraz dziesiątki drobnych, ale czasem niezbędnych rzeczy, w tym sprzęt fotograficzny. Nissanem jechałem ja z Hanią oraz Flora i Jaga, fordem ‒ Maciek z Martą oraz Goran z Gapą. Może to zabrzmi śmiesznie, ale psy miały podróż bardziej komfortową niż my. Oglądały mijaną przestrzeń z pontonów na tylnym siedzeniu, czasem tylko rozprostowując kości na krótkim spacerze.

Ostatnią część scenariusza, już na miejscu, napisało życie.

Wczesnym rankiem 29 września wyjeżdżamy z domu. Polskimi, potem niemieckimi autostradami docieramy do Sośnicy (Sassnitz), gdzie ładujemy się na prom do szwedzkiego Trelleborgu. Po ponad czterech godzinach na morzu lądujemy na szwedzkim wybrzeżu. Nocujemy w przydrożnym zajeździe przed Sztokholmem. Następnego dnia, po przebiciu się przez korki Sztokholmu, wjeżdżamy na autostradę E4, którą po przejechaniu ponad 900 kilometrów docieramy na miejsce spotkania z organizatorem polowania. Trzeba powiedzieć, że zza kierownicy samochodu Szwecja jest baaardzo długim krajem. W Luleå czeka nasz przewodnik imieniem Kim. Okazuje się wysokim, mocno zbudowanym sympatycznym Szwedem, w którego żyłach ‒ jak nam opowie później ‒ płynie niemało krwi Saamów. Spotykamy się w całodobowej restauracji szybkiej obsługi, która jak wynika ze słów Kima, należy do dużej sieci rozsianej po całej Szwecji. Nie byłoby w tym nic szczególnego, gdyby nie informacja, że założycielem tej sieci i właścicielem zarazem jest Polak nazwiskiem Ziobro.

Po krótkim posiłku ruszamy dalej, w ponad trzystukilometrową trasę do obozu Vuoggatjålme leżącego przy drodze nr 95, która łączy tę część szwedzkiej Laponii z Norwegią. O trasie mogę powiedzieć tylko tyle, że choć jechaliśmy dobrą drogą przez coraz bardziej dziewiczy i ciekawy teren, to moim głównym marzeniem było doczekanie jej końca. Przed północą jesteśmy na miejscu. Kwatera okazuje się bardzo wygodnym, typowo szwedzkim domem z wszystkim możliwymi wygodami. Sen przychodzi bardzo szybko i równie szybko nastaje poranek.

Obóz Vuoggatjålme

Następnego dnia z wielką ciekawością wychodzimy z domu, aby zobaczyć świat wokół nas. Dom będący naszą kwaterą jest jednym z kilku podobnych obiektów wyglądających na niedawno wybudowane. Całość zlokalizowana jest na zboczu, u stóp którego rozciąga się spore jezioro. Otaczające nas wzgórza oraz jezioro częściowo przesłania poranna mgła. Całość sprawia bardzo senne, jesienne i w sumie smutne wrażenie. W czasie krótkiego spaceru z psami widzimy również lądowisko dla śmigłowców z hangarem kryjącym, jak się niedługo okaże, większą maszynę od stojącej na płycie.

Polowanie na pardwy – dzień pierwszy

Po śniadaniu i krótkich ustaleniach z Kimem ruszamy na polowanie. Na ten pierwszy raz bierzemy ze sobą młode psy, Gapę i Gorana, również dlatego, że chcemy dać im szansę na wyszumienie się po długiej podróży. Jaga i Flora zostają w domu.

Plan jest prosty: śmigłowiec wynosi nas na granicę lasu porastającego zbocza nad naszym obozem, a my, polując, penetrujemy okolicę i samodzielnie schodzimy do obozu. Pierwszy lot helikopterem i pierwsze pytanie: jak zachowają się młode wyżły? Ku naszej radości zachowują się tak, jak gdyby całe życie latały śmigłowcem na polowanie. Zresztą starsze suki z równie stoickim spokojem przyjmą ten dosyć niezwykły przecież środek transportu. Lądujemy na skalistym terenie pokrytym dosyć gęsto niską płożącą się roślinnością. Wszystko ocieka poranną wilgocią, w zagłębieniach terenu spotykamy liczne, w większości zarastające mniejsze i większe oczka wody. Rozdzielamy się na dwa zespoły, tak aby pozostając w kontakcie wzrokowym, dać jednocześnie naszym wyżłom swobodę pracy. Ja z Gapą, Hania oraz towarzyszący nam tego dnia Kim stanowimy pierwszy zespół. Drugi tworzą Maciek z Martą i Goranem. Ten układ dla uważnego czytelnika może mieć znaczenie również dlatego, że album zawiera zdjęcia wykonane zarówno przez Hanię, jak i przez Martę, tak że dają czasem obraz zdarzeń z dwóch perspektyw.

Ruszamy pod górę, penetrując szersze wypłaszczenia ‒ swego rodzaju gigantyczne stopnie ‒ poprzecinane kolejnymi wałami skał. Generalnie idziemy coraz wyżej w kierunku szczytu naszej góry. W wielu miejscach spotykamy ślady obecności pardwy, ale ptaków długo nie udaje się nam zobaczyć. Miłym przerywnikiem jest słonka pięknie wystawiona przez Gorana nad jednym z małych bagienek. Idzie bez strzału. Święty Hubert mnie pierwszemu daje szansę zdobycia pardwy. Penetrujemy wtedy dosyć szeroką przestrzeń tundry, pofałdowaną licznymi kamiennymi pagórkami. W pewnym momencie Gapa staje w stójce i rozpoczyna długie, nawet bardzo długie dociąganie. Idę uważnie za nią po dosyć odkrytym terenie. Kolejne stójki i kolejne dociąganie. Zaczynam tracić wiarę we wskazania suki, bo przecież to jej pierwsze w życiu pardwy. Jednak po przejściu kolejnych kilkudziesięciu metrów daleko, na granicy skutecznego strzału, podnosi się piękne stadko pardw liczące chyba około 20 osobników. Strzelam – pudłuję. Cóż, takie jest polowanie. Analizowałem później to zdarzenie na różne sposoby i z dzisiejszej perspektywy wydaje mi się, że po prostu odległość była zbyt duża na pewny strzał.

Niedługo po moim pudle swoją szansę dostaje Maciek. Prowadzony pięknie przez Gorana, przypiera swoje stadko do granicy bardziej otwartego terenu, co skłania ptaki do startu. Pomimo emocji strzela skutecznie ‒ i tak pierwsza pardwa zawisa na naszych trokach. Zarówno Goran, jak i Gapa dostają też swoją szansę na aport nieznanego wcześniej trofeum i nie sprawiają nam zawodu. Nie dość na tym, całą akcję pięknie obfotografowuje Marta, wykonując jedne z ciekawszych zdjęć naszej wyprawy (fot. 1-4). Tego dnia, choć spotykamy pardwy, nie dochodzimy już do strzału.

Drogę do obozu zapamiętałem z niezbyt dobrej strony. Rozbolało mnie kolano, i to tak, że myślałem momentami, iż nie zrobię ani jednego kroku więcej. Mieliśmy już w nogach ponad 20 kilometrów po górskich wertepach, co skrupulatnie obserwował Kim na aplikacji swojej komórki. W tym miejscu mała dygresja: proszę sobie wyobrazić, że praktycznie wszędzie, gdzie polowaliśmy, dostępny był sygnał komórkowy i możliwa łączność z całym światem. Nie wiem, jak Szwedzi to robią, tym bardziej że absolutnie nigdzie w górach nie było widać anten.

Droga powrotna prowadzi stromo w dół, im niżej, tym bardziej stromo i co gorsza, po dotarciu do linii lasu musimy się przebijać przez uciążliwe chaszcze. Po drodze psy wypłaszają głuszca, który przypomina, że tundra szczytów to królestwo pardwy, natomiast strefa lasu to już jego świat.

Na kwaterze jesteśmy tuż przed zmrokiem. Potem prysznic, kolacja, spora dawka aspiryny, wstawienie butów do przemyślnej suszarki, krótka rozmowa o planach na jutro i do łóżek.

Polowanie na pardwy – dzień drugi

Drugiego dnia mieliśmy polecieć do odległego o ponad 20 kilometrów łowiska będącego, zdaniem Kima, najlepszym w okolicy terenem na pardwy. Kim wspominał z rozrzewnieniem swoje polowania w tej okolicy przed kilku laty, dające rozkłady po kilkanaście sztuk dziennie. Pełni dobrych nadziei na udany dzień wsiedliśmy z ochotą do śmigłowca, biorąc tym razem ze sobą weteranki, Jagę i Florę (fot. 5). Młode psy bez protestu zostały w domu i leczyły swoje obite wczorajszym polowaniem łapy. Dzień zapowiadał się inaczej niż poprzedni. Słońce przebijało się przez chmury, coraz częściej widać było błękit nieba i cały świat od razu zaczął wyglądać bardziej radośnie. Poprawiły się też wyraźnie warunki do robienia zdjęć. Miejsce, gdzie przylecieliśmy, było rzeczywiście niezwykle piękne. Rozległy płaskowyż, o wyraźnie mniej surowej i bardziej urozmaiconej roślinności, otoczony był łagodnie opadającymi wzniesieniami. Znacznie większa niż wczoraj przejrzystość powietrza potęgowała wrażenie ogromu przestrzeni przed nami (fot. 6). Wydawało się, że wzrok sięga po krańce ziemi.

Ruszyliśmy, podobnie jak wczoraj, w dwóch zespołach. Maciek z Martą wziął ze sobą Jagę. Ja z Hanią i Kimem polowaliśmy z Florą.

Niestety, pardw było niezbyt dużo, wyraźnie mniej niż wczoraj. Przede wszystkim spotykane stadka liczyły najwyżej kilka sztuk, natrafialiśmy też na pojedyncze ptaki. Nasz przewodnik był bardzo zaskoczony tym stanem rzeczy i rozważał szeroko możliwe powody tego. Za jeden z nich uważał zbyt wielką presję łowiecką ze strony wspomnianych wcześniej norweskich myśliwych. Wielką przyjemność natomiast sprawiała mi praca Flory, która chodziła szeroko, systematycznie i mądrze. Dość powiedzieć, że Kim, doświadczony zawodowy myśliwy, polujący ze swoim seterem angielskim od lat, chwaląc sukę, powiedział, że chciałby mieć po niej szczeniaka. Jako hodowca nie mogłem usłyszeć większego komplementu.

Pomimo mniejszego niż oczekiwany stanu pardw ten dzień z pewnością zaliczyliśmy do bardzo udanych za sprawą kilku zdarzeń.

Zdobyłem swoje pierwsze pardwy, i to w sposób dający sporą satysfakcję. Pierwsza wyrwała się niespodziewanie prawie spod naszych stóp, z głębokiej, ale niezbyt szerokiej rozpadliny terenu. Flora dobiegała do skraju rozpadliny, ja szedłem spokojnie z bronią na ramieniu, niczego nie podejrzewając. Błyskawicznie sięgnąłem po dubeltówkę i oddałem szybki strzał z rzutu w momencie, kiedy pardwa chowała się za skałą. Chwila niepewności. Posłałem Florę, która po chwili wybiegła zza skały ze śnieżnobiałym ptakiem w kufie (fot. 7, 8). Radość, gratulacje od Kima za piękny strzał.

Drugą dostałem od świętego Huberta w następujący sposób. Nasze dwa zespoły szły równolegle w odległości może 100‒150 metrów. Psy pracowały przed nami. W pewnym momencie Jaga, pracująca przed Maćkiem i Martą, zaznaczyła zwierzynę i zaczęła powoli dociągać. Pojedyncza pardwa zerwała się ze sporej odległości, nie dając Maćkowi szansy na skuteczny strzał, i skierowała się w naszą stronę. Zapewne nie widziała nas, gdyż byliśmy wyraźnie wyżej niż pierwsza grupa. Strzeliłem – jest! Dobiegła Jaga, podniosła ptaka i zaaportowała Maćkowi (fot. 9).

Potem jeszcze parę razy spotkaliśmy ptaki, które jednak nie dopuszczały nas na odległość strzału. Kilkakrotnie suki wystawiały, ale nie udawało się nam dojść zwierza w trudnym terenie. Zaliczyłem też jedno pudło do niespodziewanie zrywającego się kogutka, który po spudłowanym strzale „obśmiał” mnie w specyficzny ironiczny sposób. Tak, zdaniem Kima, reagują kogutki pardwy na pudło. Trzeba było uwierzyć mu na słowo

Tego dnia mieliśmy też trochę czasu na odpoczynek, wypicie terenowej kawy, spokojne omówienie dnia i uważne obejrzenie naszej zdobyczy (fot. 10).

Oprócz dochodzenia ptaków, pięknej pracy psów, wspaniałej przestrzeni wokół nas i naprawdę pięknej pogody ten dzień dał nam jeszcze szansę na dwa niezwykłe spotkania. Około południa na skraju opadającej w kierunku jeziora powierzchni zobaczyliśmy, ku naszemu zdziwieniu, spore stado ‒ może lepiej chmarę, szukając lepszego słowa w łowieckiej gwarze ‒ reniferów. Spotykaliśmy je później kilkukrotnie, ale ten pierwszy raz szczególnie wyrył mi się w pamięci. Widząc nas, spokojnie oddaliły się bez żadnych objawów paniki. W tamtych stronach wszystkie żyjące swobodnie renifery były w istocie własnością którejś z rodzin Saamów, odwiecznych mieszkańców Laponii. Nasze psy zachowały się spokojnie, przepisowo respektując zwierza.

Niedługo potem spotkaliśmy prawdziwego króla tamtego świata – wielkiego byka łosia. Potężny łopatacz, zdaniem Kima nigdy wcześniej niewidziany w tamtych stronach, spokojnie przemaszerował może 200 metrów od nas. Suki bez widocznej emocji odprowadziły go wzrokiem, a my z wielką przyjemnością przyglądaliśmy się potężnej sylwetce, ale przede wszystkim potężnym, omal alaskańskim rosochom. Widok był zapewne również niezwykły i poruszający dla naszego przewodnika, który opowiadał nam przy południowej kawie, że takie złotomedalowe byki są w Szwecji na wagę złota. Dosłownie! W szwedzkich czasopismach łowieckich pojawiają się czasem ogłoszenia typu: „Poszukuję możliwości zdobycia złotomedalowego łosia. Cena nie gra roli!!!”. Naprawdę!

W drodze na miejsce umówionego spotkania ze śmigłowcem zaczęła psuć się pogoda, nadciągnął lodowaty północny wiatr, zaczął padać deszcz. Widok nadlatującego transportu był naprawdę miłym zakończeniem tego dnia w górach.

Polowanie na pardwy – dzień trzeci

Trzeciego dnia pogoda przygotowała dla nas małą niespodziankę. Obudziliśmy się w świecie otulonym gęstą, wilgotną i zimną mgłą. Zjedliśmy spokojnie śniadanie, ale mgła nie miała zamiaru ustępować, co oznaczało, że z lotu śmigłowcem nici. Cóż, zmiana planów była konieczna. Kim zaproponował, by pojechać drogą nr 95 około 20 kilometrów w kierunku norweskiej granicy i zapolować w tamtych stronach. Innego rozwiązania nie było, toteż spakowaliśmy się i w drogę. Drogę zresztą ciekawie wijącą się pomiędzy otaczającymi ją górami i do tego opalikowaną po obu stronach wysokimi na co najmniej dwa metry tyczkami. Po co tyczki? Przez część zimowych tygodni droga ta jest zupełnie nieprzejezdna, ale przez jakiś czas można z niej korzystać i wtedy jej przebieg pod śniegiem wskazują wystające ze śniegu szczyty tyczek. Nieźle, prawda? Nasz przewodnik opowiadał też, że kiedy droga jest jeszcze przejezdna, ale biegnie w wąskim śnieżnym wąwozie, często się zdarza, że kierowca traci orientację, co uniemożliwia dalszą jazdę. Otoczony stuprocentową bielą w śnieżnym wąwozie, nie potrafi rozpoznać właściwego kierunku jazdy, co w zimowym czasie może być śmiertelnie niebezpieczne.

Ruszyliśmy. Po przejechaniu kilkunastu kilometrów mgła zaczęła rzednąć, aż w końcu zupełnie się rozproszyła. Po przebyciu kolejnych kilometrów zatrzymaliśmy się na małym przydrożnym parkingu. W teren ruszyliśmy w zwykłym składzie, mając tym razem ze sobą Gapę i Gorana.

Wędrowaliśmy ścieżkami Saamów, znaczących przez setki lat swoje trasy specyficznymi kamiennymi kopczykami (fot. 11). Może warto w tym miejscu wspomnieć, że lud ten, zamieszkujący północną Skandynawię od 10 tysięcy lat, żyjący z łowiectwa i hodowli reniferów, wspaniale przystosował się do życia w tych ekstremalnych warunkach. Kim zawsze mówił z podziwem o umiejętnościach łowieckich Saamów, ale też o niezwykłej wytrzymałości i zdolności do znajdowania właściwej drogi w tej dzikiej przestrzeni.

W przerwie w polowaniu opowiadał nam, że kilka lat wcześniej, późną już jesienią, po skutecznie zakończonym polowaniu na łosia powstał problem, jak zabrać tuszę. Zbliżała się noc, a do ludzkich osiedli droga była bardzo daleka. Z pomocą przyszedł wtedy młody Saam, który po prostu wziął swojego quada, załadował na niego tuszę i pojechał nocą przez góry do swojej rodziny mieszkającej po drugiej stronie norweskiej granicy. Kto miał okazję wędrować przez te okolice, zrozumie podziw Kima. Zresztą może warto też powiedzieć, że po okresie dyskryminacji oraz siłowej wręcz asymilacji przez rządy Norwegii i Szwecji Saamowie zbudowali dla swojej wspólnoty względną autonomię. W łowiectwie oznacza ona na przykład, że mogą polować na całym terenie eksterytorialnie, to znaczy nie bacząc na własność terenu czy uzgodnione w lokalnych wspólnotach plany pozyskania łowieckiego. Oni po prostu są u siebie.

Wróćmy jednak do naszego polowania. Tego dnia penetrowaliśmy małe płaskowyże, schodziliśmy w niewielkie doliny, których dno skrywało zarastające jeziora, przeszukiwaliśmy skaliste zbocza ‒ i nic. Nie spotkaliśmy żadnej pardwy, choć wielokrotnie trafialiśmy na ślady ich bytowania, również na ślady żerowania drapieżników znaczone rozsypanym szeroko białym pierzem. Psy kilkakrotnie sygnalizowały obecność ptaków, jednak nie dane nam było do nich dojść. Kim sugerował, że teren jest zbyt dostępny dla miejscowych myśliwych i dlatego mocno opolowany, a często płoszone pardwy przeniosły się w wyższe partie gór. Mniejsza dawka łowieckich emocji sprzyjała chwilom zadumy, spokojnym rozmowom, a naszym młodym wyżłom dawała chwilę na prawdziwie szczenięcą zabawę (fot. 12).

Wracaliśmy do samochodów nasyceni ruchem, przestrzenią, wspaniałymi widokami, lecz bez zdobyczy. Cóż, takie jest polowanie. Jednak ten dzień i łowieckie niepowodzenie utorowały nam drogę do niezwykłej nieplanowanej wcześniej przygody. Jeżeli polowanie na pardwy jest ukoronowaniem moich polowań z wyżłami, to kolejny dzień przyniósł ukoronowanie tego wyjazdu.

A było to tak.

W czasie wieczornego spotkania Kim miał niewesołą minę, gdyż czuł, że trochę zawiódł nasze oczekiwania. Miał jednak przygotowaną królewską ofertę. Zaczął od tego, że przyglądając się nam przez ostatnie dni, ocenił z uznaniem nasze kwalifikacje łowieckie oraz kwalifikacje naszych psów. Wspomniał, że w Szwecji obowiązuje niepisana zasada mówiąca, że Skandynawowie mogą polować samodzielnie, natomiast obcokrajowcy przyjeżdżający na polowanie jedynie w towarzystwie lokalnego przewodnika. Kryło się w tej zasadzie, choć nie zostało jasno wyartykułowane, przekonanie, że tutejsze łowiectwo stawia progi trudne czasem do przekroczenia „zwykłemu” europejskiemu myśliwemu. Kim opowiedział nam o swoim doświadczeniu z pewnym znanym angielskim kucharzem, który przyjechał zobaczyć polowanie na głuszce i przy okazji pokazać swoim telewizyjnym fanom, jak przyrządza się dary skandynawskich gór. Anglik o mało nie padł z wycieńczenia już po pierwszym dniu oglądania, w jaki sposób zapełnia się skandynawską spiżarnię, i na zawsze pozostał przedmiotem żartów miejscowych myśliwych.

Tak oto wprowadził nas Kim w swoją propozycję. Jaką? Zaproponował nam mianowicie polowanie na górską pardwę, żyjącą w niezwykle trudnym terenie pod szczytami gór ‒ pozwala się na nią polować jedynie nielicznym. Dodał, że według jego wiedzy nie polował na nią jeszcze nikt z Europy rozumianej jako świat leżący na południe od Skandynawii. Jeżeli wyrazimy zgodę, polecimy śmigłowcem pod szczyt najwyższej góry w okolicy, na wysokość około 1200 metrów. Polowanie odbędzie się na granicy śniegu, w bardzo trudnym skalistym terenie. Zgodziliśmy się oczywiście z radością.

Polowanie na pardwy – dzień czwarty

Ranek wstał mglisty i zaczęliśmy się obawiać powtórzenia wczorajszego scenariusza. Na szczęście około dziewiątej niebo się przetarło i pilot zgodził się lecieć. Tym razem wziąłem ze sobą Florę, a Maciek Gorana, gdyż niemłoda już Jaga nie dawała fizycznie rady, a polowanie zapowiadało się na wyjątkowo ciężkie. Goran, pomimo młodego wieku, był bardzo mocnym, dynamicznie pracującym psem i w poprzednich dniach pokazał, że można na niego liczyć w każdych warunkach.

Wsiedliśmy jak zwykle do „naszego” śmigłowca, ruszając na spotkanie niezwykłej przygody. Po dłuższym niż zwykle locie wylądowaliśmy pod szczytem najwyższej góry w naszej okolicy, na wysokości około 1200 m n.p.m. Miejscem lądowania było obrzeże niewielkiego jeziorka, pokryte mchami i porostami czepiającymi się skalistego podłoża, na szczęście dosyć płaskie. Woda w jeziorku zamarznięta była wokół brzegów. Temperatura wynosiła dwa, trzy stopnie poniżej zera. Śmigłowiec po chwili odleciał ‒ zostaliśmy sami.

Przed sobą mieliśmy zbocze pokryte mniejszymi i większymi odłamami skalnymi z zalegającymi pomiędzy nimi dużymi płatami śniegu. Ruszyliśmy pod górę przez to skalne rumowisko. Powyżej zbocza zamykającego naszą niewielką dolinę miała być większa przestrzeń, na której mieliśmy szukać pardwy górskiej. W czasie marszu po skalistym zboczu spotkaliśmy w kilku miejscach na śniegu tropy pardw oraz ich odchody. Trudno uwierzyć, że w takich warunkach mogą żyć te kuropatwy północy, ale „śnieżna księga” nie pozostawiała żadnych wątpliwości. Z niemałym trudem wydostaliśmy się na szczyt dolinki.

Pogoda poprawiła się wyraźnie, coraz częściej przez chmury przebijało słońce. O ile do tej pory przestrzeń, w której polowaliśmy, robiła wielkie wrażenie, o tyle teraz perspektywa, która się przed nami otwarła, była po prostu niewiarygodna. Mieliśmy wrażenie, że świat leży u naszych stóp w pokrytych snującymi się mgłami dolinach i w otaczających je wzniesieniach (fot. 13-14).

Na południowych stokach naszej góry spodziewaliśmy się spotkać pardwę. Podzieliliśmy się ponownie na dwa zespoły. Ja z Hanią i Kimem oraz z Florą poszliśmy wzdłuż lewego brzegu potężnego żlebu, który rozciągał się przed nami. Maciek z Martą i Goranem poszli na prawy jego skłon. Teren, choć bardziej płaski niż początkowo, był niezwykle trudny. Skały, skały i jeszcze raz skały poprzedzielane jedynie tu i ówdzie małymi powierzchniami żwirowymi z czepiającym się ich życiem. Trudność terenu polegała też na tym, że co chwila dochodziliśmy do gwałtownie opadających w dół uskoków, stwarzających wielkie niebezpieczeństwo upadku z dużej wysokości dla wyżłów, nieprzywykłych przecież do tej kategorii zagrożenia.

Nie zawiedliśmy się na swoich pomocnikach. Zarówno Flora, jak i Goran pracowały twardo i mądrze, traktując niezwykłą przestrzeń polowania z naturalnym spokojem. Były naprawdę super! Pardw spotkaliśmy niemało, ale dojście do strzału było nie lada zadaniem. Stadka rwały się z dużej odległości, nie dając szansy na skuteczny strzał, a nawet na kolejne spotkanie.

Mnie los dał jedną jedyną szansę na zdobycie tego niezwykłego trofeum.

Schodziliśmy z Florą szerokim kamiennym stokiem zwróconym na południe. Hania z ciężkim aparatem została sporo za nami, Kim był jeszcze dalej. W pewnym momencie podniósłszy wzrok, zobaczyłem Florę w twardej stójce przed wielkim głazem, na skraju schodzącego stromo w dół stoku. Spojrzałem wyżej i zobaczyłem siedzące na głazie dwie pardwy starające się wtopić w powierzchnię skały. Odległość nie przekraczała 20 metrów. Miałem swoją łowiecką szansę! Niestety zgubiła mnie łowiecka chciwość, każąca założyć strzelenie dubletu. Pardwy zerwały się błyskawicznie ‒ jedna ostro w prawo, druga równie ostro w lewo. Strzeliłem pierwszą na prawo i spudłowałem na czysto. Złożyłem się do drugiej. Strzał ‒ dostała, ale lotem koszącym spłynęła w głąb żlebu, na którego skraju cała akcja miała miejsce. Upadła w rumowisko skalne ze 100 metrów dalej i może z 20‒30 metrów niżej. Nie czekając, ruszyłem z Florą w tym kierunku, pokonując kamienne zbocze tak szybko, jak się tylko dało.

Poszukiwania nie przyniosły niestety żadnego rezultatu. Kim, który z góry obserwował całe zdarzenie, powiedział mi później, że szansa na znalezienie postrzałka pardwy wśród rumowiska skalnego, pełnego rozpadlin i szczelin, równa jest zeru. Cóż, trzeba było przełknąć gorzką lekcję. Nie zdobyłem swojej górskiej pardwy, ale obraz tych kilku chwil będę miał pod powiekami do końca życia.

Swoją szanse wykorzystał natomiast Maciek, mający do pomocy doskonale pracującego Gorana. Penetrując prawą stronę żlebu, zdobył aż trzy pardwy, stając się tym samym zapewne jednym z niewielu, a może jedynym spoza Skandynawii, którzy zdobyli to trofeum (fot. 15-18). Maciej i Marta mieli też to szczęście, że spotkali na tej wysokości ruszonego przez Gorana zająca bielaka oraz wędrującą gromadkę reniferów. Trudno doprawdy zrozumieć, jak one dają sobie radę w tej kamiennej niegościnnej krainie.

Wracaliśmy na spotkanie ze śmigłowcem omal pijani przestrzenią i łowieckimi wrażeniami. W drodze powrotnej znowu w wielu miejscach widzieliśmy liczne pozostałości po pardwach, jednakże ptaki również teraz nie dały nam szansy na spotkanie. Czekając na transport, oglądaliśmy z wielką ciekawością zdobyte przez Maćka ptaki, które potrafią żyć w tak skrajnie niekorzystnych dla nich warunkach.

Tak zakończyła się nasza przygoda, a właściwie ta jej część, która wiązała się z polowaniem na pardwy (fot. 19-20).

Po krótkim odpoczynku ruszyliśmy na południe, do odległego o ponad 300 kilometrów obozu łowieckiego Svanis. W planie było polowanie na głuszce i cietrzewie z wyżłami lub szpicami w tradycyjny szwedzki sposób. Nie chcąc odbiegać zbyt daleko od głównego wątku, powiem jedynie tyle, że o tej porze roku zdobycie spod wyżła głuszca czy cietrzewia możliwe jest tylko przypadkowo. Czas na takie polowanie to sam początek łowieckiego sezonu, czyli przełom sierpnia i września, gdy ptaki zgrupowane są jeszcze w rodzinnych stadkach.

.

.

.

...(fragment)...

Całość dostępna w wersji pełnej.