Tytuł oryginału: Cryptonomicon

Copyright © 1999 by Neal Stephenson
Copyright for the Polish translation © 2022 by Wydawnictwo MAG

Redakcja: Joanna Figlewska
Korekta: Elwira Wyszyńska
Ilustracja na okładce: Dark Crayon
Opracowanie graficzne okładki: Piotr Chyliński

ISBN 978-83-67353-81-6
Wydanie IV

Wydawca: Wydawnictwo MAG
Pl. Konstytucji 5/10, 00-657 Warszawa
www.mag.com.pl

Wyłączny dystrybutor: Dressler Dublin sp. z o.o.
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Maz.
tel. 227 335 010
www.dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Dla S. Towna Stephensona,
który puszczał latawce z pancerników

Podziękowania

Podziękowania

Bruce Schneier wymyślił Solitaire’a, udzielił mi pozwolenia na wykorzystanie go w tej powieści oraz napisał Dodatek. Ian Goldberg napisał skrypt w Perlu, który pojawia się w emailu Enocha Roota do Randy’ego.

Z wyjątkiem owego dziwnego cytatu, pozostała część książki jest napisana – lepiej lub gorzej – przeze mnie. Jednakże czuję się dłużnikiem jeszcze wielu innych osób. Zliczając takie długi, łatwo można dojść do Adama i Ewy, dlatego postanowiłem ustalić dolną granicę mojej wdzięczności – II wojnę światową – i podzielić wszystkie osoby, którym jestem wdzięczny, na trzy kategorie.

Po pierwsze, są to ważne postaci Tytanomachii z lat 1937–45. Prawie każda rodzina posiada swój mały panteon bohaterów tej wojny – jak na przykład mój wuj Keith Wells, który służył w piechocie morskiej na Florydzie oraz Guadalcanal i być może jako pierwszy w tej wojnie amerykański marine zszedł na plażę podczas desantu. Jednakże książka ta traktuje przede wszystkim o technicznie uzdolnionych ludziach, powołanych podczas wojny do najdziwniejszych zadań. Wśród tych wojskowych hackerów specjalne słowa uznania należą się Williamowi Friedmanowi, który poświęcił swe zdrowie, by złamać japoński szyfr maszynowy zwany Purple, zanim jeszcze zaczęła się wojna.

Zadedykowałem tę powieść memu niedawno zmarłemu dziadkowi – S. Townowi Stephensonowi, ryzykując tym samym, że czytelnicy zaczną dostrzegać fałszywe podobieństwa między jego rodziną – to znaczy moją – a postaciami z książki. A zatem, niniejszym oświadczam, że wszystko to sam wymyśliłem – naprawdę! – i że nie jest to powieść z kluczem; to po prostu powieść, a nie sposób na potajemne ujawnianie niczego niepodejrzewającym czytelnikom mrocznych rodzinnych tajemnic.

Po drugie, są moi znajomi, którzy (na ogół nieświadomie) wywarli duży wpływ na kierunek moich poszukiwań. Są to, w kolejności alfabetycznej: Douglas Barnes, Geoff Bishop, George Dyson, Marc i Krist Geriene z Nova Marine Exploration, Jim Gibbons, Bob Grant, David Handley, Kevin Kelly, Bruce Sterling i Walter Wriston – który podczas wojny jeździł po Filipinach z maszyną szyfrującą i przeżył to, żeby po pięćdziesięciu latach opowiadać mi historie o przedwojennych szanghajskich bankierach.

Po trzecie, mam na myśli osoby, których wysiłki umożliwiły mi, a przynajmniej ułatwiły, napisanie tej książki. Niektórzy wspomogli mnie ogromnym ładunkiem miłości i wsparcia – moja żona, dzieci i dziadkowie moich dzieci. Inni – po prostu (choć to zwodnicza prostota) wykonując w należyty sposób swą pracę, na przykład mój wydawca – Jennifer Hershey oraz moi agenci – Liz Darhansoff i Tal Gregory.

Wielu zaś zupełnie nieświadomie wniosło do tej książki swój wkład, po prostu odbywając ze mną interesujące rozmowy, o których zapewne dawno zdążyli zapomnieć: Wayne Barker, Christian Borgs, Jeremy Bornstein, Al Butler, Jennifer Chayes, Evelyn Corbett, Hugh Davis, Dune, John Gilmore, Ben i Zenaida Gonda, Mike Hawley, Eric Hughes, Cooper Moo, Dan Simon oraz Linda Stone.

Neal Town Stephenson

Problemy, z którymi stykają się fizyk i kryptolog, wykazują niezwykłe podobieństwo. System użyty przy szyfrowaniu wiadomości odpowiada prawom naturalnym, przechwycone komunikaty – dostępnym dowodom, a klucze do wiadomości lub na dany dzień – ważnym stałym, których wartości należy wyznaczyć. Ten związek jest bardzo ścisły, jednakże problemy kryptografii łatwo rozwiązuje się przy użyciu maszyn dyskretnych. W przypadku fizyki nie jest to takie proste.

Alan Turing

Dziś rano [Imelda Marcos] opublikowała najnowsze wyjaśnienie pochodzenia miliardów dolarów; podejrzewa się, że ukradła je wraz mężem (zmarłym w roku 1989) podczas jego prezydentury.

– To zbieg okoliczności, że Marcos posiadał pieniądze – powiedziała. – Po podpisaniu porozumienia w Bretton Woods zaczął wykupywać złoto z Fortu Knox. Trzy tysiące ton, potem cztery tysiące. Mam na to dokumenty: siedem tysięcy ton. Marcos był taki bystry. Wiedział wszystko. To zabawne: Ameryka nigdy się na nim nie poznała.

„New York Times”, poniedziałek, 4 IV 1996

Prolog

Prolog

Dwa koła w górze. Pisk.

Bambusowy gaj, posiekany

Odgłosy wojny

…to najlepsze, co potrafi na poczekaniu ułożyć kapral Bobby Shaftoe – stojąc na błotniku, jedną ręką trzymając Springfielda, a drugą łapiąc się za lusterko wsteczne, tak że liczenie sylab na palcach nie wchodzi w grę. „Pisk” to jedna sylaba czy dwie? Ciężarówka w końcu postanawia się nie przewracać i z łomotem wraca na cztery koła. Pisk znika – i ulatuje ta chwila. Jednakże Bobby wciąż słyszy śpiew kulisów, a teraz także podobne do strzałów trzaski sprzęgła, gdy szeregowy Wiley redukuje bieg. Może go ponosi? A z tyłu, pod plandekami, telepie się półtorej tony szaf z aktami, lawirują książki kodów, w generatorze prądotwórczym Stacji Alfa chlupie paliwo. Nowoczesność: piekło dla twórców haiku. „Generator prądotwórczy” to ile sylab? Osiem? Nie zmieściłoby się nawet w drugiej linijce!

– Możemy przejeżdżać ludzi? – pyta szeregowy Wiley i uderza w klakson, zanim Bobby Shaftoe zdąży odpowiedzieć.

Sikhijski policjant przeskakuje przez wózek z nawozem. W pierwszym odruchu Shaftoe chciał odpowiedzieć: „No pewnie, a co nam zrobią, wypowiedzą wojnę?”, ale jako najstarszy stopniem w tej ciężarówce pewnie powinien myśleć, albo coś takiego, zatem nie wali tak prosto z mostu, najpierw lustruje sytuację:

Szanghaj, 16.45, piątek, 28 listopada 1941. Bobby Shaftoe i sześciu żołnierzy piechoty morskiej na ciężarówce gapią się w dal Kiukiang Road, w którą właśnie z niebezpiecznym przechyłem skręcili. Po prawej stronie mają katedrę, a więc przystań jest – ile? – jakieś dwie przecznice dalej? Cumuje tam kanonierka patrolu rzecznego Jangcy. Czeka na towar, który wiozą. Jedyny problem tak naprawdę stanowi fakt, że owe dwie przecznice zamieszkuje jakieś pięć milionów Chińczyków.

Choć ci Chińczycy to doświadczone mieszczuchy, a nie spaleni słońcem wieśniacy – kiedy się pędzi szybko i trąbi, schodzą z drogi. I rzeczywiście, większość odskakuje na boki, tworząc złudzenie, że ciężarówka pędzi szybciej niż siedemdziesiątką, którą pokazuje licznik.

Bambusowy gaj nie pojawił się w haiku Bobby’ego Shaftoe’a w celu nadania mu orientalnego smaczku, mającego w domu, w Oconomowoc, zrobić wrażenie na publice. Przed ciężarówką znajduje się mnóstwo ciężkich bambusowych drągów, dziesiątki prowizorycznych szlabanów tarasujących drogę ku rzece, ponieważ oficerowie Floty Azjatyckiej i Czwartej Dywizji Piechoty Morskiej planujący tę skromną operację zapomnieli uwzględnić czynnik Piątkowego Popołudnia. Bobby Shaftoe wyjaśniłby im, gdyby tylko chcieli zapytać skromnego zupaka, że droga konwoju prowadzi przez środek dzielnicy bankowej. Mieszczą się tutaj oczywiście banki Hongkongu, Szanghaju, City Bank, Chase Manhattan, Bank of America, BBME, Chiński Bank Rolny i jest pełno szajsowatych, prowincjonalnych banczków, a kilka z nich ma umowy ze szczątkowym chińskim rządem, pozwalające im na emisję waluty. Interes musi być cholernie nieopłacalny, bo tną koszty, drukując banknoty na starych gazetach, tak że, jeśli umiesz czytać po chińsku, widzisz wiadomości i wyniki meczów polo sprzed roku prześwitujące spomiędzy kolorowych cyfr i obrazków, które czynią z tej makulatury pieniądze.

Każdy handlarz drobiem i rikszarz w Szanghaju wie, że te umowy stanowią, że każdy wydrukowany banknot musi mieć pokrycie w takiej a takiej ilości srebra, to znaczy, każdy może wejść do jednego z banków na krańcu Kiukiang Road, cisnąć na kontuar kupę papierów i (założywszy, że te banknoty wydrukował właśnie ten bank) otrzymać w zamian prawdziwe srebro.

Gdyby Chiny nie były właśnie dziesiątkowane przez Cesarstwo Nipponu, rząd wysłałby pewnie swych urzędników, aby sprawdzali, czy banki mają w skarbcach odpowiednią ilość srebra, a wszystko odbywałoby się dyskretnie i elegancko. Jednakże w tych warunkach bank jest zmuszany do uczciwości tylko przez pozostałe banki.

A robią to tak: podczas normalnego urzędowania mnóstwo papierowych pieniędzy przechodzi przez okienka (dajmy na to) Chase Manhattan Banku. Są wynoszone na zaplecze i wrzucane do skrzyń na pieniądze (z pół metra kwadratowego powierzchni i metr głębokości, ze sznurami na wszystkich rogach), do jednej wszystkie banknoty wypuszczone przez, na przykład, Bank of America, do drugiej wszystkie City Banku, i tak dalej. A w piątek po południu wzywają kulisów. Każdy kulis, albo para kulisów, ma ze sobą długi bambusowy drąg – kulis bez kija jest jak chiński marine bez niklowanego bagnetu – i przetyka go przez liny na rogach skrzyni. Potem każdy z nich zakłada na ramię jeden koniec kija, unosząc pudło. Muszą iść noga w nogę, inaczej skrzynia zacznie się kołysać i wszystko wypadnie. Dlatego idą do celu – banku, którego nazwa widnieje na banknotach – ze śpiewem na ustach i stawiają kroki zgodnie z rytmem dyktowanym przez muzykę. Drąg jest dość długi, muszą więc śpiewać głośno, by się usłyszeć, poza tym każda para kulisów na ulicy śpiewa swą własną pieśń, usiłując zagłuszyć pozostałe, żeby nie zgubić rytmu.

Zatem dziesięć minut przed zamknięciem otwierają się drzwi wielu banków; jak w preludium pieprzonego broadwayowskiego musicalu, wmaszerowują do nich gromady rozśpiewanych kulisów, ciskają na podłogę skrzynie wystrzępionych banknotów i żądają w zamian srebra. Robią tak wszystkie banki. Czasem wszystkie w ten sam piątek, zwłaszcza gdy jest to dzień w rodzaju 28 listopada 1941, kiedy nawet taki trep jak Bobby Shaftoe rozumie, że lepiej mieć w kieszeni kawał srebra niż kupę starych pociętych gazet. I właśnie dlatego, kiedy już zwykli przechodnie, właściciele wózków z jedzeniem i wściekli sikhijscy gliniarze zeszli z drogi i rozpłaszczyli się pod ścianami klubów, sklepów i burdeli na Kiukiang Road, Bobby Shaftoe z kolegami wciąż nawet nie widzą będącej ich celem kanonierki, przez ten poziomy las potężnych bambusowych drągów. I nie słyszą nawet własnego klaksonu, przez tę pulsującą, pentatoniczną kakofonię śpiewu. To nie jest zwyczajna bankowa godzina szczytu. To ostateczne rozliczenie, zanim ogień ogarnie całą wschodnią półkulę. W ciągu najbliższych dziesięciu minut miliony obietnic wydrukowanych na tych skrawkach srajtaśmy zostaną dotrzymane albo złamane. Srebro i złoto zmieni właściciela albo nie. Jest to swego rodzaju skarbowy Sądny Dzień.

– Jezus Maria, nie da rady! – krzyczy szeregowy Wiley.

– Kapitan powiedział, żeby nie zatrzymywać się pod żadnym, kurwa, pozorem! – przypomina mu Shaftoe.

Nie rozkazuje Wileyowi rozjeżdżać kulisów, ale przypomina mu, że jeśli ich nie rozjedzie, to będą się musieli z tego tłumaczyć – co będzie dość skomplikowane, bo ich kapitan jedzie tuż za nimi w samochodzie wypchanym chińskimi marines wymachującymi pistoletami maszynowymi. A z dotychczasowych poczynań kapitana dotyczących tej Stacji Alfa można wywnioskować, że ma już na dupie kilka śladów od pasa, wykonanych ręką jakiegoś admirała z Pearl Harbor albo nawet (werble) Kwatery Głównej Piechoty Morskiej, między 8. Street a Eye Street w Waszyngtonie.

* * *

Shaftoe i pozostali marines od zawsze wiedzieli, że Stacja Alfa to tajemnicza klika chudoszyich próżniaków siedzących na dachu budynku w Strefie Międzynarodowej, w szopie z powiązanych sznurkami desek, z której we wszystkie strony wystawały anteny. Jeśli przyglądałeś się im wystarczająco długo, mogłeś zauważyć, jak niektóre z nich się ruszają, namierzając coś daleko na morzu. Shaftoe nawet napisał o tym haiku:

Antena szuka

Nos tropiciela na wiatr

W dal, w głos eteru.

To było jego drugie haiku w ogóle – z pewnością nie spełniało norm z listopada 1941 – i niechętnie je sobie przypomina.

Jednakże do dzisiaj żaden z marines nie miał pojęcia, jaką wielką rzeczą jest Stacja Alfa. Okazało się, że mają za zadanie opakować w brezent tonę sprzętu, kilka ton papierów i wyciągnąć je na zewnątrz. Następny dzień, czwartek, spędzili, rozwalając szopę, rozpalając ognisko z jej resztek i paląc niektóre książki i notatki.

– Chol-lera! – krzyczy szeregowy Wiley.

Tylko kilku kulisów zlazło z drogi albo w ogóle zauważyło samochód. Od rzeki dobiega ten niesamowity huk, jakby Bóg trzepnął się w kolano grubą na milę bambusową witką. Pół sekundy później na ulicy nie widać ani jednego kulisa – tylko mnóstwo skrzyń z porzuconymi bambusowymi drągami, podrygującymi na wietrze, podzwaniającymi o bruk jak wielkie wietrzne dzwonki. Wiley wrzuca wyższy bieg i wjeżdża w nie. Shaftoe przyciska się do drzwi ciężarówki i opuszcza głowę z nadzieją, że jego staroświecki hełm piechociarza z I wojny światowej na coś się przyda. Pudła z pieniędzmi zaczynają pękać i rozpadać się pod kołami ciężarówki. Shaftoe zerka przez zamieć banknotów i widzi, jak gigantyczne bambusowe drągi wzbijają się w powietrze, odbijają od siebie i wirują nad nabrzeżem.

Liście Szanghaju

Prześwity w stali nieba

Nadeszła zima.

Ugory

Ugory

Odłóżmy kwestię istnienia Boga na później; na razie przyjmijmy, że na naszej planecie jakimś sposobem pojawiły się samoreprodukujące organizmy i natychmiast zaczęły robić ze sobą nawzajem porządek: bądź zalewając otoczenie swymi przybliżonymi kopiami, bądź też w bardziej bezpośredni sposób, któremu chyba nie muszę poświęcać zbyt wielu słów. Większości z nich się nie udało, ich genetyczne dziedzictwo zostało więc na zawsze wymazane ze świata, ale kilka znalazło sposób na przetrwanie i rozmnożenie się. Mniej więcej po trzech miliardach lat tej niekiedy komicznej, na ogół jednak nudnej fugi, pełnej żądz i krwi, Blanche, żona ewangelickiego kaznodziei Bunyana Waterhouse’a z Murdo w Południowej Dakocie, urodziła syna – Godfreya Waterhouse’a IV.

Od urodzenia Godfrey był, jak każde inne stworzenie na ziemi, niesamowicie zajebistym twardzielem, choć w dość wąskim, naukowym sensie tego terminu – mianowicie, można było wyprowadzić jego genealogię aż do owego pierwszego samoreprodukującego się stwora, którego, zważywszy liczbę i różnorodność jego potomków, można by śmiało uważać za najbardziej zajebistego twardziela wszech czasów.

W kategorii koszmarnie zabójczych, memetycznie zaprogramowanych maszyn śmierci, były to najsympatyczniejsze istoty. Zgodnie z tradycją swego imiennika (purytańskiego pisarza Johna Bunyana, który większość życia spędził w więzieniu lub uciekając przed nim), wielebny Waterhouse nigdy nie nauczał dłużej w jednym miejscu. Kościół co rok czy dwa przenosił go do innego miasteczka w Dakotach. Niewykluczone, że Godfrey uważał taki styl życia za dość alienujący, ponieważ mniej więcej w połowie studiów w kongregacyjnym college’u w Fargo uciekł z zagrody i zaczął latać na wolności. Wreszcie w jakiś sposób zrobił doktorat z literatury klasycznej na małej prywatnej uczelni w Ohio. Akademicy są jednak szczepem nie mniej wędrownym niż kaznodzieje, przyjmował więc pracę wszędzie, gdzie mu zaproponowano. Wykładał grekę i łacinę w chrześcijańskim college’u Bolger (umowa nr 322) w West Point, stan Wirginia, gdzie rzeki Mattaponi i Pamunkey zbiegają się w estuarium rzeki James, a obrzydliwe wyziewy potężnej papierni przenikają wszystkie szuflady, wszystkie szafki, a nawet stronice książek. Jego świeżo poślubiona małżonka Alice, z domu Pritchard, która dorastała, jeżdżąc za swym ojcem – wędrownym kaznodzieją, po połaciach wschodniej Montany – gdzie powietrze pachniało śniegiem i szałwią – tutaj rzygała przez trzy miesiące. Sześć miesięcy później urodziła Lawrence’a Pritcharda Waterhouse’a.

Chłopczyk miał bardzo dziwny stosunek do dźwięku. Nie bał się ani wycia syreny straży pożarnej, ani bicia dzwonów, ale kiedy do domu wlatywał szerszeń i niemal niesłyszalnie brzęczał, kreśląc pod sufitem zamaszyste figury Lissajous, krzyczał z bólu spowodowanego hałasem. A gdy zobaczył lub poczuł coś, czego się bał, zatykał uszy dłońmi.

Jedynym dźwiękiem, którego w ogóle się nie bał, był głos organów w kaplicy college’u. Sama kaplica jest niewarta wspomnienia, ale organy ufundowali właściciele papierni – nadałyby się nawet do cztery razy większego kościoła. Znakomicie uzupełniał je organista, emerytowany nauczyciel matematyki, sądzący, że pewne atrybuty Pana Naszego (starotestamentową gwałtowność i kaprys, nowotestamentowy majestat i triumf) można bezpośrednio przeflancować w dusze zgromadzonych grzeszników za pomocą frontalnej powodzi dźwięków. Nie miało znaczenia, że ryzykował rozbicie witraży, ponieważ i tak nikomu się nie podobały, a wyziewy papierni wyżerały z nich ołowiane łączenia. Niestety, kiedy po mszy środkiem przeszła kolejna starsza dama, zataczająca się z dzwonieniem w uszach, i uraczyła księdza wyjątkowo kąśliwym komentarzem na temat nadmiernego dramatyzmu muzyki, znaleziono innego organistę.

Mimo to, lekcji gry wciąż udzielał matematyk. Uczniom nie wolno było dotykać instrumentu, zanim nie opanowali dobrze fortepianu; kiedy wyjaśniono to Lawrence’owi Pritchardowi Waterhouse’owi, w ciągu trzech tygodni nauczył się grać fugę Bacha i zapisał się na lekcje organów. Jako że miał wtedy zaledwie pięć lat, nie sięgał jednocześnie do manuałów i pedału, musiał zatem grać na stojąco, czy raczej chodząco – od pedału do pedału.

Kiedy skończył dwanaście lat, organy się zepsuły. Rodzina papierników nie zostawiła żadnego funduszu na konserwację, więc nauczyciel matematyki zdecydował, że spróbuje zrobić to sam. Był już wtedy chory i potrzebował zwinnego pomocnika: Lawrence pomagał mu otworzyć instrument. Po raz pierwszy zobaczył, co się działo, kiedy przyciskał klawisze.

Każdy rejestr – brzmienie, barwa dźwięku wydawanego przez organy, np. flet blokowy, trąbka, pikolo – miał oddzielny rząd piszczałek, ustawionych od największej do najmniejszej. Długie rury wydawały niskie dźwięki, a krótkie – wysokie. Ich wierzchołki tworzyły wykres: nie prostą linię, lecz wznoszącą się krzywą. Organista-matematyk usiadł z kilkoma zapasowymi piszczałkami, ołówkiem oraz kartką i pomógł Lawrence’owi zrozumieć dlaczego. Kiedy ten wreszcie pojął, poczuł się tak, jakby jego nauczyciel znienacka zagrał najlepszy fragment fantazji i fugi g-moll Bacha na organach wielkości Mgławicy Andromedy – fragment, w którym wujek Johann poddaje rozbiorowi architekturę wszechświata jednym niemiłosiernie obniżającym się i przeistaczającym akordem, jakby przebijał nogą kolejne warstwy śmieci, i zatrzymał ją w końcu na twardej opoce. Końcówka wykładu kojarzyła się zaś z sokołem, nurkującym przez warstwę po warstwie złudzeń i pozorów; zależnie od tego kim jesteś, przerażającym, denerwującym lub wprowadzającym chaos. Niebiosa się otwarły. Lawrence ujrzał chóry anielskie uszeregowane w geometryczną nieskończoność.

Z płaskiej skrzynki wypełnionej sprężonym powietrzem wyrastały w równoległych szeregach piszczałki. Wzdłuż jednej osi wszystkie piszczałki dla tej samej nuty. Wzdłuż drugiej zaś wszystkie tego samego rejestru, lecz nastrojone na różną wysokość. Przy naciśnięciu klawisza odzywały się wszystkie rury dające odpowiednią nutę, o ile ich rejestry były otwarte.

Mechanicznie, wszystko to działało w sposób klarowny, prosty i logiczny. Lawrence przypuszczał, że maszyneria musi być przynajmniej tak skomplikowana, jak najbardziej złożona z fug, które można na niej zagrać. Teraz dowiedział się, że urządzenie o prostej konstrukcji może produkować wyniki o nieskończonej złożoności.

Rejestrów rzadko używano pojedynczo – głównie po kilka naraz, w zestawach uwzględniających składowe harmoniczne poszczególnych dźwięków (kolejny smakowity kęs matematyki!). Z niektórych korzystało się częściej niż z innych. Na przykład, z mnóstwa fletów naraz podczas cichego Ofiarowania. Organy posiadały pomysłowy mechanizm zwany kombinacją, pozwalający organiście błyskawicznie wybrać dane zestawienie rejestrów – takie, które sam ustalił. Wciskał guzik i ze stołu gry wyskakiwało kilka rejestrów, popychanych sprężonym powietrzem; organy w jednej chwili stawały się całkiem nowym instrumentem o innych brzmieniach.

Następnego lata Lawrence i Alice, jego matka, zostali skolonizowani przez dalekiego kuzyna – niesamowicie zabójczą kreaturę zwaną wirusem. Lawrence wywinął się, pozostała mu tylko niemal niezauważalna skłonność do powłóczenia nogą. Alice wylądowała w żelaznym płucu. Później, ponieważ nie mogła skutecznie odkaszlnąć, dostała zapalenia płuc i umarła.

Godfrey, ojciec Lawrence’a, beztrosko przyznał, że nie będzie w stanie udźwignąć całego tego brzemienia. Zwolnił się z posady w małym college’u w Wirginii i przeprowadził, wraz z synem, do domku w Moorhead w stanie Minnesota, nieopodal Bunyana i Blanche. Później znalazł pracę jako nauczyciel w pobliskiej świeckiej szkole.

Wszyscy odpowiedzialni dorośli w życiu Lawrence’a najwyraźniej zawarli w tym momencie cichą umowę: że najlepszym sposobem jego wychowywania – a na pewno najłatwiejszym – jest zostawienie go w spokoju. Rzadkie wypadki, kiedy potrzebował pomocy kogoś dorosłego, zwykle polegały na tym, że zadawał pytania, na które nikt nie umiał odpowiedzieć. W wieku szesnastu lat, nie znalazłszy w lokalnym szkolnictwie niczego frapującego, Lawrence Pritchard Waterhouse poszedł do stanowego college’u Iowa, gdzie zdał maturę. Mieli tam między innym Korpus Szkoleniowy Rezerwy Marynarki, do którego na siłę go zapisano.

Korpus miał między innymi orkiestrę i był zachwycony, słysząc, że Lawrence interesuje się muzyką. Ponieważ na pokładzie pancernika trudno byłoby ćwiczyć na organach, dali mu glockenspiel i parę pałeczek.

Kiedy Lawrence nie maszerował tam i z powrotem na brzegu rzeki Skunk i nie walił w dzwonki, skupiał się na mechanice. Pod koniec nie szło mu za dobrze – dostał się w ręce bułgarskiego profesora Johna Vincenta Atanasoffa i jego dyplomanta, Clifforda Berry’ego. Budowali oni maszynę, która miała zautomatyzować rozwiązywanie pewnych szczególnie upierdliwych równań różniczkowych.

Głównym problemem Lawrence’a było lenistwo. Zauważył, że wszystko staje się prostsze, kiedy się patrzy na wylot – jak Superman swym rentgenowskim wzrokiem – poprzez odwracające uwagę ozdóbki i dostrzega się ukryty pod spodem matematyczny szkielet. Kiedy się rozbierze jakieś urządzenie na elementy matematyczne, wie się o nim wszystko i można nim wtedy dowolnie manipulować za pomocą zaledwie serwetki i ołówka. Dostrzegał matematykę w krzywiźnie srebrnych płytek swych dzwonków, w łańcuchowym łuku mostu i w wysadzanym kondensatorami bębnie maszyny liczącej Atanasoffa i Berry’ego. Prawdziwe walenie w glockenspiel, skręcanie mostu czy dochodzenie, dlaczego maszyna nie działa, już tak go nie interesowało.

Stąd miał złe oceny. Jednakże od czasu do czasu wykonywał na tablicy jakąś matematyczną akrobację, po której profesorom uginały się kolana, a studenci patrzyli nań podejrzliwie i wrogo. Plotka się rozchodziła.

Tymczasem babka Blanche w jego imieniu po cichu odświeżała swe kongregacyjne kontakty. Jej wysiłki zwieńczył triumf, gdy pewien owsiany magnat od Św. Pawła ufundował mu skomplikowane stypendium; jego celem było wysłać ewangelików ze Środkowego Zachodu na rok do porządnej uczelni z Ivy League, co (najwyraźniej) stanowiło okres na tyle długi, by podnieść ich IQ o kilka kluczowych punktów, i na tyle krótki, by ich nie zdeprawować. Zatem Lawrence stał się studentem drugiego roku w Princeton.

Princeton był czcigodną uczelnią i przyjęcie do niej stanowiło wielki zaszczyt, nikt jednak nie wspomniał o tym Lawrence’owi, a ten skąd miałby wiedzieć. Miało to dobre i złe skutki. Przyjął stypendium z tak mizernymi wyrazami wdzięczności, że owsiany magnat się wściekł. Z drugiej strony, łatwo przystosował się do Princeton, dla niego bowiem była to po prostu inna miejscowość. Przypominała mu ładne okolice Wirginii, w mieście było kilka pięknych organów, choć nie do końca podobały mu się prace domowe z inżynierii, dotyczące problemów projektowania mostów i wycinania kół zębatych. Jak zawsze, dawały się uprościć do matematyki, na ogół nie sprawiającej mu problemów. Czasem jednak utykał w martwym punkcie, co sprowadziło go do budynku Fine Hall, kwatery głównej Wydziału Matematyki.

Szwendało się tam pstrokate towarzystwo, często z brytyjskim lub europejskim akcentem. Z administracyjnego punktu widzenia, wielu z nich nie było nawet z Wydziału Matematyki ale z jakiegoś IZBC – Instytutu Zaawansowanych Badań nad Czymś-tam. W końcu jednak wszyscy siedzieli w tym samym budynku i wszyscy wiedzieli to i owo o matematyce. Dlatego Lawrence ich nie rozróżniał.

A kiedy szedł do nich po radę, tylko niektórzy udawali nieśmiałych; większość chętnie go słuchała. Wymyślił na przykład metodę rozwiązania pewnego trudnego problemu dotyczącego kół zębatych; inżynierski sposób wymagał szeregu bardzo rozsądnych, ale mało estetycznych przybliżeń. Metoda Lawrence’a dawała dokładne wyniki. Miała tylko jedną wadę: do obliczeń potrzeba było tryliona operatorów suwaka logarytmicznego i tryliona lat. Teraz pracował nad diametralnie różnym podejściem, które miało zredukować te wartości do biliona i biliona. Na nieszczęście, nie udało mu się nikogo w Fine Hall zainteresować rzeczą tak prozaiczną jak tryby, zanim nie zaprzyjaźnił się z energicznym Anglikiem, którego nazwisko natychmiast zapomniał, a który ostatnio naprawdę zajmował się produkcją kół zębatych. Ten facet wśród tylu możliwości postanowił zbudować właśnie mechaniczną maszynę liczącą – dokładnie, liczącą pewne wartości funkcji dzeta Riemanna:

gdzie s to liczba zespolona.

Lawrence’owi funkcja dzeta nie wydała się ani bardziej, ani mniej interesująca niż inne matematyczne problemy, ale nowy przyjaciel zapewnił go, że jest ona niesamowicie ważna i że najlepsi matematycy na świecie męczą ją od kilkudziesięciu lat. Siedzieli do trzeciej w nocy, próbując znaleźć rozwiązanie problemu Lawrence’a. Ten dumnie przedstawił wyniki swemu profesorowi od inżynierii, który odrzucił je pogardliwie ze względów praktycznych i postawił mu, za te wszystkie trudy, ocenę niedostateczną.

Po kilku następnych spotkaniach Lawrence wreszcie zapamiętał, że sympatyczny Brytyjczyk nazywa się Al Taki-owaki. Był namiętnym cyklistą – wybrali się więc na kilka wycieczek rowerowych w wiejskie okolice Ogrodowego Stanu. Jeżdżąc po New Jersey, rozmawiali o matematyce, a zwłaszcza o maszynach, które wyręczyłyby ich w jej nudnych fragmentach. Al myślał już nad tym dłużej, niż Waterhouse, i zrozumiał, że maszyny liczące to coś więcej niż tylko urządzenia oszczędzające ludzki wysiłek. Pracował nad radykalnie nową koncepcją mechanizmu liczącego, który rozwiązałby każdy arytmetyczny problem, o ile tylko wiedziałoby się, jak go zapisać. Z czysto logicznego punktu widzenia, wiedział już wszystko co trzeba o tej (na razie hipotetycznej) maszynie, choć jeszcze nie zdołał jej zbudować. Lawrence wywnioskował, że w Cambridge (Cambridge w Anglii – stamtąd pochodził Al), a i w Fine Hall, faktyczne budowanie maszyn uważano za niegodne uczonego. Al z zaskoczeniem odkrył, iż Lawrence nie podziela tego poglądu.

Pewnego dnia zapytał go delikatnie, czy nie miałby naprawdę nic przeciwko, żeby nazywać go pełnym imieniem – Alan, a nie Al. Lawrence przeprosił i obiecał, że będzie się starał mieć to na uwadze.

Kilka tygodni później, gdy siedzieli nad leśnym strumieniem ponad kanionem rzeki Delaware, Alan uczynił Lawrence’owi pewną dziwaczną propozycję dotyczącą penisów. Wymagała ona wielu metodycznych wyjaśnień, przy których często się czerwienił i jąkał. Był kulturalny jak nigdy i kilka razy podkreślił, iż jest świadom, że nie wszyscy na świecie okazują takie właśnie zainteresowania.

Lawrence stwierdził, że prawdopodobnie należy właśnie do tej reszty ludzi.

Alan był bardzo poruszony faktem, że Lawrence w ogóle się nad tym zastanawiał, i przeprosił za tę konsternację. Natychmiast wrócili do tematu maszyn liczących; ich przyjaźń wydawała się nienaruszona. Jednakże na następnej wycieczce rowerowej – mieli nocować pod namiotem na Sosnowych Ugorach – pojawił się nowy kolega, Niemiec imieniem Rudy Jakiś-tam.

Relacja między Rudym i Alanem wyglądała na bliższą, a przynajmniej bardziej wielowarstwową; Lawrence wywnioskował, że koncepcja Alana dotycząca penisów wreszcie znalazła amatora.

Dało mu to do myślenia. Z ewolucyjnego punktu widzenia, jaki sens ma przebywanie razem ludzi, którzy nie zamierzają mieć potomstwa? Musiało to mieć jakieś dobre i bardziej subtelne uzasadnienie.

Przychodził mu do głowy tylko taki pomysł: obecnie w reprodukcji i zabijaniu współzawodniczą nie pojedyncze osobniki, ale całe grupy ludzi – społeczeństwa; a w społeczeństwie jest dużo miejsca dla kogoś, kto nie ma dzieci, o ile tylko jest w jakiś sposób pożyteczny.

Alan, Rudy i Lawrence jechali na południe, rozglądając się za Sosnowymi Ugorami. Po pewnym czasie miasteczka pojawiały się rzadziej, a farmy ustępowały miejsca niskim, anemicznym i kolczastym drzewom, które ciągnęły się chyba aż na Florydę – zasłaniając im widok z przodu, ale nie osłaniając od wiatru.

– Gdzie, do licha, są te Sosnowe Ugory? – zapytał kilka razy Lawrence. Zapytał nawet o to faceta na stacji benzynowej. W końcu koledzy zaczęli się podśmiewać.

– Gdże som te Sosnowe Ugory? – zapytał Rudy, rozglądając się.

– Poszukajmy czegoś wyglądającego na ugór, z dużą liczbą sosen – rzucił w zadumie Alan.

Droga była pusta, jechali więc obok siebie, z Alanem w środku.

– Tak Kafka wyobrażałby sobie las – mruknął Rudy.

W tym momencie Lawrence zrozumiał, że znajdują się właśnie na Sosnowych Ugorach. Lecz nie wiedział kto to taki ten Kafka.

– Matematyk? – strzelił.

– To bardzo straszny pomysł – rzekł Rudy.

– Kafka to pisarz – powiedział Alan. – Lawrence, nie obraź się, że cię o to zapytam… czy ty w ogóle rozpoznajesz jakieś inne nazwiska i imiona? To znaczy, inne niż najbliższej rodziny i przyjaciół.

Lawrence zrobił zakłopotaną minę.

– Próbuję dojść, czy to wszystko wychodzi stąd – rzekł Alan, stukając knykciami w głowę Lawrence’a – czy też czasem przyswajasz jakieś pojęcia od innych istot ludzkich.

– Kiedyś, kiedy byłem mały – odparł Lawrence – w kościele w Wirginii zobaczyłem anioły, ale sądzę, że one pojawiły się w mojej głowie.

– Bardzo dobrze – stwierdził Alan.

Później podjął kolejną próbę. Dojechali do wieży straży pożarnej, która niezmiernie ich rozczarowała: tylko samotne schodki prowadzące donikąd i mała polanka poniżej, błyszcząca od odłamków butelek po trunkach. Rozbili namiot na brzegu stawu pełnego rdzawych glonów, przyklejających się do włosów na ciele. Potem nie pozostało im nic, tylko popijać schnapsa i gadać o matematyce.

Alan rzekł:

– No, to jest tak: Bertrand Russell i ten drugi gość, Whitehead, napisali Principia Mathematica…

– Teraz to mnie nabierasz – odpowiedział Waterhouse. – Nawet ja pamiętam, że to napisał Izaak Newton.

– Newton napisał inną książkę i też zatytułował ją Principia Mathematica. Ona tak naprawdę wcale nie jest o matematyce. Dzisiaj nazywamy to fizyką.

– To dlaczego ją nazwał Principia Mathematica?

– W czasach Newtona niespecjalnie odróżniano matematykę od fizyki…

– A nawet i w dżyszejszych czasach – dodał Rudy.

– …dokładnie o tym chciałem mówić – ciągnął Alan. – O Principia Mathematica, w których Russell i Whitehead zaczęli zupełnie od zera, to znaczy od niczego, i skonstruowali to wszystko – całą matematykę – z kilku fundamentalnych pewników. A mówię ci to dlatego, Lawrence, że… Lawrence! Uważaj!

– Hmm?

– Rudy, weź ten kij, o ten, tutaj, pilnuj Lawrence’a i za każdym razem, gdy zobaczysz ten nieobecny wzrok, szturchnij go!

– To nie jest angelska szkoła, tu nie można tak robitsz!

– No, słucham – powiedział Lawrence.

– Z P.M. wynikał zupełnie nowy i radykalny wniosek: że cała matematyka, ale to cała, może być wyrażona za pomocą pewnego uporządkowania symboli.

– Leibniz powiedział to na długo przed nimi! – zaprotestował Rudy.

– Noo, Leibniz wynalazł zapis, którego używamy w rachunku różniczkowym, ale…

– Nie o to mi chodży!

– I wymyślił macierze, ale…

– I nie o to!

– I robił jakieś rzeczy z arytmetyką dwójkową, ale…

– To całkiem cosz innego!

– No to o czym ty, Rudy, do cholery, gadasz?

– Leibniz wymyszlił podstawowy alfabet – zdefiniował zbiór symboli do wyrażania zdań logicznych.

– Cóż, nie wiedziałem, że do zainteresowań Herr Leibniza zaliczała się także logika, ale…

– Ocziwiszszie, że tak! Chciał zrobić to, co Russell i Whitehead, ale nie tylko z matematyką, lecz ze wszystkim!

– Hmm, zważywszy, że chyba jesteś jedynym człowiekiem na świecie, który o tym wie, możemy zdaje się założyć, że mu się to nie udało?

– Możesz zakładać sobie co tylko zechcesz, Alan – odparł Rudy. – Ale ja jestem matematykiem i nie robię żadnych założeń.

Alan westchnął urażony i rzucił Rudy’emu Znaczące Spojrzenie, które według Waterhouse’a oznaczało, że później mu to wypomni.

– Pozwólcie mi posunąć się o krok naprzód. Chcę tylko, żebyście się zgodzili, że matematyka może być wyrażona jako ciągi symboli – zabrał Lawrence’owi kij i zaczął rysować na ziemi kształty w rodzaju „+ = 3 ) √—−1 π” – i naprawdę nie dbam o to, czy będą nimi symbole Leibniza, Russella, czy heksagramy z księgi I Ching…

– Leibniz fascynował się I Ching! – wtrącił Rudy.

– Przestań na chwilę z tym swoim Leibnizem i posłuchaj. To jest tak: ty, Rudy, i ja, jesteśmy w pociągu, siedzimy w wagonie restauracyjnym, gadamy sobie miło. Pociąg z ogromną szybkością ciągną lokomotywy, nazywają się Bertrand Russell, Riemann, Euler i tak dalej. A nasz przyjaciel Lawrence biegnie wzdłuż pociągu i próbuje dotrzymać nam kroku – nie znaczy to oczywiście, że jesteśmy od niego bystrzejsi, ale że jest wieśniakiem, który nie ma biletu. I słuchaj, Rudy: ja w tym momencie po prostu wyciągam rękę przez okno i próbuję wciągnąć go do tego pieprzonego pociągu, żebyśmy mogli pogawędzić sobie o matematyce we trzech i nie słuchać przy tym, jak ten biedak sapie i łapie powietrze.

– Dobrze, Alanie.

– Nie potrwa to nawet minuty, jeśli nie będziesz przerywać.

– Ale jest też taka lokomotywa, co nazywa się Leibniz.

– Myślisz, że niewystarczający hołd złożyłem Niemcom? Właśnie miałem zamiar wspomnieć jednego faceta z umlautem.

– Taak, pewnie Herr Türinga? – chytrze zapytał Rudy.

– Herr Türing pojawi się później. Myślałem o Gödlu.

– Ale on nie jest Niemcem, to Austriak!

– Obawiam się, że teraz to na jedno wychodzi.

– Anschluss to nie mój pomysł, nie patrz na mnie w ten sposób! Dla mnie Hitler jest obrzydliwy!

– Wiem, kto to Gödel – wtrącił w samą porę Waterhouse. – Ale moglibyśmy cofnąć się kawałek?

– No pewnie.

– Po co taki kłopot? Po co Russell to zrobił? Czy w matematyce tkwił jakiś błąd? No wiecie: dwa i dwa to cztery, prawda?

Alan podniósł dwa kapsle i ułożył je na ziemi.

– Dwa. Raz, dwa. Dodać… – dołożył jeszcze dwa. – Drugie dwa. Raz, dwa. Daje cztery. Raz, dwa, trzy, cztery.

– Był w tym jakiś błąd? – rzekł Lawrence.

– Ależ, Lawrence, kiedy zajmujesz się matematyką, abstrakcyjną matematyką, to przecież nie liczysz kapsli?

– Niczego nie liczę.

– To bardzo nowoczesny pogląd – oznajmił Rudy.

– Doprawdy?

Odezwał się Alan:

– Przez długi czas w domyśle zakładano, że matematyka to coś w rodzaju fizyki, na kapslach. Że wszystkie działania, które można przeprowadzić na papierze, dowolnie skomplikowane, można – oczywiście teoretycznie – sprowadzić do zabawy z faktycznie istniejącymi liczmanami, na przykład kapslami.

– Ale nie możesz mieć dwóch i jednej dziesiątej kapsla.

– No to dobra, załóżmy, że na kapslach przedstawiamy liczby całkowite, a rzeczywiste, jak dwa przecinek jeden, reprezentujemy jako wielkości fizyczne, jak na przykład długość tego kija. – Alan dorzucił kijek do zbioru kapsli.

– A co z π? Nie możesz zrobić kija, który ma dokładnie π cali długości.

– π pochodży z geometrii. Ta sama bajka – wtrącił Rudy.

– Tak, uważało się, że geometria euklidesowa to w istocie pewna odmiana fizyki, że linie proste i tak dalej są cechami świata rzeczywistego. Ale słyszałeś o Einsteinie?

– Nie mam pamięci do nazwisk.

– Taki siwy facet z wielkimi wąsami.

– Ach, no tak – potwierdził tępo Waterhouse. – Próbowałem spytać go o sprawę kół zębatych. Twierdził, że jest już spóźniony, albo coś takiego.

– Ten facet wymyślił ogólną teorię względności, która jest jakby praktycznym zastosowaniem nie geometrii Euklidesa, lecz Riemanna…

– Tego od twojej funkcji dzeta?

– Riemann ten sam, ale temat inny. Lawrence, nie wdawajmy się w dygresje…

– Riemann wykazał, że może istnieć wiele różnych geometrii, innych od euklidesowej, ale wciąż wewnętrznie spójnych – wyjaśnił Rudy.

– No dobra, to wracajmy do tych Principiów – rzekł Lawrence.

– No pewnie! Russell i Whitehead. To wyglądało tak: kiedy matematycy zaczęli bawić się rzeczami takimi jak pierwiastek z minus jeden albo kwaterniony, przestało się to przekładać na kije i kapsle. Ale wyniki wciąż były sensowne.

– Albo przynajmniej wewnętrznie spójne – dodał Rudy.

– Okej. To oznacza, że matematyka to coś więcej niż fizyka na kapslach.

– Tak się wydawało, ale natychmiast powstało pytanie: czy matematyka to rzeczywiście prawda, czy tylko jakaś zabawa symbolami? Innymi słowy, odkrywamy prawdę czy trzepiemy kapucyna?

– To musi być prawda, bo jak opieramy na tym fizykę, to wszystko działa! Słyszałem o tej tam ogólnej względności, wiem, że zrobili jakieś doświadczenia i wszystko się sprawdziło.

– Ale większosztsz matematyki nie nadaje się do doświadczalnego sprawdzenia – zauważył Rudy.

– Ideą tego dzieła było zerwanie więzi z fizyką – rzekł Alan.

– Ale żeby przy tym samemu nie zlecieć.

– To chcieli zrobić w tych Principiach?

– Russell i Whitehead rozbili wszystkie matematyczne pojęcia na bardzo proste elementy, typu „zbiór”. Stąd wyprowadzili liczby całkowite i tak dalej.

– Ale jak możesz sprowadzić na przykład π do zbioru?

– Nie da się – rzekł Alan – ale możesz wyrazić ją jako długi ciąg cyfr. Trzy przecinek jeden, cztery, jeden, pięć, dziewięć, i tak dalej.

– A cyfry to liczby całkowite.

– Ależ jak to! π samo nie jest liczbą całkowitą!

– Ale możesz obliczyć cyfry π, jedną po drugiej, za pomocą pewnych wzorów. I możesz je zapisać, na przykład tak! – Alan zaczął rysować po ziemi.

– Żeby ucieszyć naszego przyjaciela, oto wzór na szereg Leibniza. Widzisz, Lawrence? To jest ciąg symboli.

– No dobra. Widzę ciąg symboli – przyznał z ociąganiem Lawrence.

– Możemy kontynuować? Gödel kilka lat temu powiedział: „Uważaj! Jeśli kupisz tę historię, że matematyka to po prostu ciągi symboli, to… zgadnij co?”. I wykazał, że każdy ciąg symboli – tak jak ten wzór tutaj – można przetłumaczyć na liczby całkowite.

– Jak?

– To nic szczególnego, Lawrence, po prostu kodowanie. Sposób kodowania wybieramy arbitralnie. Na przykład, zamiast tej wielkiej i brzydkiej sumy możemy napisać liczbę „538” i tak dalej.

– No, teraz to chyba przypomina już trzepanie kapucyna.

– Nie! Nic podobnego, ponieważ Gödel zastawił pułapkę! Wzory matematyczne mogą działać na liczbach, prawda?

– No pewnie. Na przykład 2x.

– Otóż to. Możesz pod x podstawić dowolną liczbę, a wzór 2x ją podwoi. Ale jeśli zakodujemy jako liczbę wzór matematyczny, taki jak ten tutaj, to inny wzór może przeprowadzić na niej działanie! Wzory do działania na wzorach!

– I to wszystko?

– Nie. Potem wykazał, przez bardzo proste rozumowanie, że jeśli wzory rzeczywiście mogą odwoływać się do siebie, można zapisać wzór oznaczający „to twierdzenie nie może być udowodnione”. Co zadziwiło wielce Hilberta i wszystkich innych, oczekiwali bowiem dokładnie odwrotnego wyniku.

– Wspominałeś wcześniej tego jakiegoś Hilberta?

– Nie, Lawrence. To nowa postać w tej dyskusji.

– Co to za jeden?

– Facet zadający trudne pytania. Kiedyś zadał ich całą listę. Gödel odpowiedział na jedno.

– A Türing na drugie – dodał Rudy.

– Kto to taki?

– To ja – odrzekł Alan. – Rudy żartuje. W Turingu nie ma umlauta.

– Ale później wieczorem, będzie w nim umlaut – powiedział Rudy patrząc nań w sposób, który dopiero po latach Lawrence odczytał jako tłumioną złość.

– No, nie trzymaj mnie w napięciu. Na które z jego pytań znalazłeś odpowiedź?

– Na Entscheidungsproblem – odpowiedział Rudy.

– Czyli?

– Hilbert chciał wiedzieć, czy w przypadku dowolnego zdania logicznego można zawsze stwierdzić, czy jest fałszywe, czy prawdziwe.

– Ale po wywodzie Gödla zmienił to – zauważył Rudy.

– To prawda. Potem sformułował to tak: czy możemy ustalić, czy dane twierdzenie jest możliwe, czy też niemożliwe do udowodnienia? Innymi słowy: czy istnieje jakiś mechaniczny proces, za pomocą którego można oddzielić zdania udowadnialne od nieudowadnialnych?

– Alan, proces mechaniczny to miała być przenośnia…

– Oj, przestań, Rudy! My z Lawrencem całkiem dobrze znamy się na maszynach.

– Teraz łapię – oświadczył Lawrence.

– Co znaczy, że łapiesz? – zapytał Alan.

– Twoja maszyna, nie ta od funkcji dzeta, ale ta druga. Rozmawialiśmy, żeby ją zbudować…

– Nazywa się Uniwersalna Maszyna Turinga – rzekł Rudy.

– Głównym celem tego ustrojstwa jest oddzielenie zdań do udowodnienia i nie do udowodnienia, tak?

– Stąd właśnie wziął mi się pomysł – rzekł Alan. – Zatem istnieje odpowiedź na pytanie Hilberta. A teraz chciałbym naprawdę zbudować taką maszynę, która wygrałaby z Rudym w szachy.

– Nie powiedziałeś biednemu Lawrence’owi, jaka jest ta odpowiedź! – zaprotestował Rudy.

– Lawrence sam do tego dojdzie. Dam mu coś do roboty.

* * *

Wkrótce stało się jasne, że Alan naprawdę chciał powiedzieć: „Dam mu coś do roboty na czas, kiedy my będziemy się pieprzyć”. Lawrence wsunął notatnik za pasek spodni, podjechał kilkaset metrów do wieży pożarniczej, wspiął się na platformę i usiadł; notatnik oparł o kolana, tak by padało nań światło.

Nie mógł jednak zebrać myśli, a potem jego uwagę odwrócił fałszywy zachód słońca, rozjaśniający chmury po stronie północno-wschodniej. Najpierw pomyślał, że nisko wiszące chmury odbijają ostatnie promienie słońca, ale światło było zbyt skupione i migocące. Potem pomyślał, że to błyskawica. Ale było za mało błękitne. Migotało intensywnie, modulowane przez (jak należało przyjąć) wielkie i dziwne zjawisko przesłonięte horyzontem. Kiedy po przeciwnej stronie świata zaszło słońce, łuna nad New Jersey ustabilizowała się, przybierając łagodną barwę latarki prześwitującej przez dłoń pod kołdrą.

Lawrence zszedł na dół, wsiadł na rower i ruszył przez Sosnowe Ugory. Niebawem trafił na drogę prowadzącą wprost do światła. Po kilku godzinach łuna odbijająca się od ciężkich chmur zaczęła rozświetlać kamienie brukowe i zmieniać strumyczki Ugorów w żarzące się rozpadliny.

Droga skręcała w niewłaściwą stronę, Lawrence pojechał więc na przełaj przez las – był już bardzo blisko, a światło na niebie stało się tak silne, że prześwitywało przez rzadki dywan krzaczastych sosen – czarnych pieńków, wyglądających na spalone, choć wcale nie były. Pod kołami roweru pojawił się piasek, ale był wilgotny i zbity; szerokie opony dobrze sobie z nim radziły. W jednym miejscu musiał się zatrzymać i przerzucić rower nad płotem z drutu kolczastego. Potem wyjechał spomiędzy drzew na idealnie płaską piaszczystą polanę usianą kępkami trawy; zdumiony ujrzał niski ognisty mur, przebiegający wzdłuż horyzontu, szeroki niemal jak zanurzający się w morzu księżyc w jesiennej pełni. Był tak jaskrawy, że trudno było zobaczyć coś poza nim – Lawrence wciąż wjeżdżał w rowy i meandrujące po polanie strumyki. Nauczył się nie patrzeć bezpośrednio w płomienie. I tak ciekawiej było rozglądać się na boki: płaskowyż znaczyły równo rozsiane największe budynki, jakie kiedykolwiek widział – wzniesione przez faraonów wielkie pudła po herbatnikach, a w kilometrowych odstępach między nimi szeroko rozkraczone gnomony ze stalowych trójkątów – wewnętrzne szkielety piramid. Największy z nich dziurawił środek idealnego okręgu torów kolejowych, o średnicy kilkudziesięciu metrów: dwie srebrzyste krzywe ułożone na płaskiej ziemi, w jednym miejscu przecięte cieniem wieży, wskazującym czas zatrzymanym zegarem słonecznym. Przejechał wzdłuż budynku mniejszego niż inne. Obok niego stały owalne zbiorniki. Z zaworów na górze ulatywała z pomrukiem para, ale zamiast unosić się w powietrze, skapywała po bokach i rozlewała się po trawie warstwą srebra.

Podłużny ogień otaczało pierścieniem tysiąc marynarzy w bieli. Jeden z nich uniósł dłoń i kazał Lawrence’owi się zatrzymać. Ten podjechał do niego i dla równowagi oparł jedną stopę o piasek. Przez chwilę gapili się na siebie, a potem Lawrence, któremu nic innego nie przyszło do głowy, odezwał się:

– Ja też jestem z marynarki.

Marynarz najwyraźniej podejmował przez chwilę jakąś decyzję. Zasalutował Lawrence’owi i wskazał mu mały budynek, nieco dalej od ognia.

Wyglądał, jakby był tylko żarzącą się odbitym blaskiem ścianą; ale czasem eksplozja magnezowego błękitnego światła powodowała, że w mroku ukazywały się jego ramy okienne – prostokątna błyskawica wielokrotnie odbijająca się echem pośród nocy. Lawrence nacisnął na pedały i przejechał obok budynku: spiralne stado skupionych filcowych kapeluszy, szturchających cienkie, zwięzłe notatniki eleganckimi wiecznymi piórami, pełzające bokiem fotografie, odwracające swe wielkie chromowane tarcze; równe szeregi śpiących ludzi, nakrytych prześcieradłami razem z twarzami, spocony facet z wybrylantynowanymi włosami, wypisujący na tablicy nazwiska pełne umlautów. W końcu, obszedłszy budynek naokoło, zwęszył zapach gorącej ropy, poczuł na twarzy płomienie i ujrzał jak trawa zwija się w żarze i wysycha.

Zapatrzył się na globus: nie wypełnioną kontynentami i oceanami kulę, lecz sam szkielet – eksplozję południków, zakrzywiających się w klatkę wokół kopuły pomarańczowego żaru. Oświetlone płonącym paliwem południki były cienkie i wyraźne, jak narysowane piórkiem kreślarza. Gdy podszedł bliżej, rozpadły się na sprytne konstrukcje z pierścieni i belek, puste w środku jak ptasie kości. Oddalając się od biegunów, wcześniej czy później zaczynały wędrować, wyginać się, albo po prostu odłamywały się i wisiały w płomieniach, drżąc jak suche badyle. Tu i ówdzie idealną geometrię plamiły sieci przewodów i uprzęże kabli elektrycznych. Lawrence prawie wjechał na rozbitą flaszkę po winie i postanowił, że dalej idzie na piechotę, żeby oszczędzić opony. Położył rower, nakrywając przednim kołem metalowy wazon, wyglądający jak wytoczony na tokarce. Sterczało z niego kilka zwęglonych róż. Kilku marynarzy złączyło ręce w tron, dźwigając kawał węgla drzewnego w kształcie człowieka, pokryty skafandrem z nieskazitelnego azbestu. Kiedy szli, ich stopy plątały się w potężnych zwojach lin i metalowych strun, kabli i drutów; te poruszały się ukradkowym ruchem w promieniu kilkunastu metrów. Lawrence zaczął starannie stawiać stopy jedna za drugą, próbując zmierzyć ogrom tego, co widział. Gondola w kształcie rakiety sterczała skosem z piasku, podpierając parasole pogiętych śmigieł. Ponad nią widniały kilometrowej długości duraluminiowe zastrzały i pomosty. Na ziemi ujrzał otwartą walizkę, z parą damskich butów, jak na wystawie eleganckiego sklepu, kartę dań, spaloną na owalny węgielek, parę zniszczonych paneli z boazerii, jakby z nieba spadł cały pokój – jeden był ozdobiony wielką mapą świata, wielkimi kołami rozchodzącymi się promieniście od Berlina, drugi zaś zdjęciem znanego grubego Niemca w mundurze, szczerzącego zęby na ukwieconej trybunie; za nim znajdował się potężny widnokrąg nowego sterowca.

Po pewnym czasie Lawrence przestał już zauważać nowe rzeczy. Wsiadł więc na rower i ruszył z powrotem przez Sosnowe Ugory. Zgubił się w mroku i trafił pod wieżę dopiero o świcie. Nie przejął się, że zabłądził – jadąc po ciemku przez las, rozmyślał o maszynie Turinga. W końcu odnalazł brzeg stawu, nad którym biwakowali. Misa spokojnej czerwonawej wody oświetlona wschodzącym słońcem wyglądała jak jezioro krwi. Alan Mathison Turing i Rudolf von Hacklheber, przytuleni jak łyżeczki, leżeli na brzegu, wciąż umazani glonami ze stawu. Lawrence rozpalił małe ognisko, zaparzył herbatę i wtedy się obudzili.

– Rozwiązałeś ten problem? – zapytał Alan.

– A więc możesz przekształcić Uniwersalną Maszynę Turinga w dowolną maszynę, po prostu zmieniając kombinację…

– Kombinację?

– Przepraszam, Alan. Myślę o twojej UMT jak o czymś w rodzaju organów.

– Aha.

– W każdym razie, jeśli ją zrobisz, będziesz mógł wykonać dowolne obliczenie, o ile tylko taśma będzie wystarczająco długa. Kurczę, Alan, ciężko będzie zrobić taśmę, która jest wystarczająco długa i można na niej pisać symbole, a potem je kasować – bęben z kondensatorami Atanasoffa będzie działał tylko do pewnej wielkości. Trzeba będzie…

– To dygresja – wtrącił łagodnie Alan.

– No… no dobrze. Jeśli masz taką maszynę, możesz wyrazić dowolną kombinację jako liczbę – ciąg symboli. Żeby rozpocząć obliczenia, wpuścisz do maszyny taśmę z innym ciągiem symboli. Cały czas polegamy na dowodzie Gödla – jeśli każda kombinacja ustawień maszyny i danych może być zapisana jako ciąg liczb, możesz po prostu ułożyć wszystkie możliwe kombinacje w olbrzymią macierz, wtedy podpada to pod przekątniowy dowód Cantora; wniosek brzmi: niektóre z liczb na pewno nie dadzą się obliczyć.

– A co z Entscheidungsproblem? – przypomniał Rudy.

– Udowodnienie bądź obalenie twierdzenia, kiedy zakodujesz je jako liczby, jest po prostu działaniem na tych liczbach. Odpowiedź więc brzmi: nie! Niektóre z twierdzeń nie mogą być udowodnione ani obalone przez mechaniczny proces! Dlatego sądzę, że mimo wszystko ma sens bycie człowiekiem!

Dotychczas Alan wyglądał na zadowolonego, ale teraz twarz mu się zapadła.

– No, Lawrence, tutaj poczyniłeś nieuzasadnione założenia.

– Nie słuchaj go, Lawrence! – rzekł Rudy. – On zaraz ci powie, że nasze mózgi to maszyny Turinga!

– Ale przecież udowodniłeś, że jest mnóstwo wzorów, których maszyna Turinga nie potrafi ugryźć!

– Ty też to udowodniłeś, Lawrence.

– A nie sądzisz, że potrafimy robić pewne rzeczy, których nie umie maszyna Turinga?

– Lawrence, Gödel zgodziłby się z tobą – dodał Rudy. – I tak samo Hardy.

– Daj mi choć jeden przykład – powiedział Alan.

– Funkcji niepoliczalnej, którą może wykonać człowiek, a maszyna Turinga nie?

– Tak. I daruj mi sentymentalne bzdury o kreatywności. Uważam, że Uniwersalna Maszyna Turinga mogłaby wykazywać zachowania, które uznalibyśmy za kreatywne.

– No to nie wiem… Postaram się rozejrzeć za czymś takim…

Jednakże później, gdy wracali do Princeton, rzucił nagle:

– A sny?

– Jak te anioły w Wirginii?

– No, na przykład.

– Lawrence, to po prostu szum w neuronach.

– A dzisiaj w nocy śniło mi się, że palił się sterowiec.

* * *

Wkrótce Alan zrobił swój doktorat i wrócił do Anglii. Napisał do Lawrence’a parę listów. W ostatnim z nich po prostu stwierdził, że nie ma już nic „istotnego” do napisania i żeby Lawrence nie brał tego do siebie. Lawrence natychmiast zrozumiał, że społeczeństwo Alana skierowało go do pracy nad czymś użytecznym – zapewne rozwiązaniem problemu, jak obronić się przed pożarciem żywcem przez jednego z sąsiadów. Zastanawiał się, jaką robotę znajdzie jemu Ameryka.

Wrócił na stanową uczelnię w Ohio, przemyśliwał nad zmianą specjalizacji na matematykę, ale nie uczynił tego. Wszyscy, których się radził, zgadzali się, że matematyka, podobnie jak konserwacja organów, to piękna rzecz, ale trzeba jeszcze jakoś zarobić na chleb. Został więc na mechanice i radził sobie coraz gorzej, aż wreszcie w połowie ostatniego roku uniwersytet zaproponował, by zajął się czymś użytecznym – na przykład kryciem dachów. Wymaszerował więc stamtąd, wprost w oczekujące ramiona marynarki wojennej.

Dali mu test na inteligencję. Pierwsze pytanie z matematyki dotyczyło łodzi na rzece: „Port Smith jest oddalony sto mil w górę rzeki od portu Jones. Rzeka płynie z szybkością 5 mil na godzinę. Łódź wyciąga 10 mil na godzinę. Ile czasu zajmie rejs od portu Smith do Jones? A ile z powrotem?”.

Lawrence od razu się zorientował, że to podchwytliwe pytanie. Trzeba być idiotą, by przyjąć to prostackie założenie, że szybkość prądu, 5 mil na godzinę, należy po prostu odjąć lub dodać od szybkości łodzi. Pięć mil na godzinę to oczywiście średnia szybkość. Prąd jest szybszy pośrodku nurtu i wolniejszy przy brzegach. Na łukach zmienia się w sposób jeszcze bardziej skomplikowany. Pytanie dotyczy więc hydrodynamiki i da się do niego podejść za pomocą pewnych, dobrze znanych, równań różniczkowych. Lawrence zanurkował w zadanie, szybko (przynajmniej tak mu się wydawało) zaczerniając obustronnie obliczeniami dziesięć kartek papieru. Gdzieś po drodze zauważył, że jedno z poczynionych założeń, wraz z uproszczonymi równaniami Naviera-Stokesa, daje możliwość zbadania szczególnie interesującej rodziny równań różniczkowych cząstkowych. Mimochodem udowodnił nowe twierdzenie. Jeśli to nie dowodzi jego inteligencji, to co mogłoby jej dowieść?

Wtem rozbrzmiał dzwonek. Zaczęto zbierać kartki. Lawrence’owi udało się wynieść brudnopis. Zabrał go do akademika, przepisał na czysto i wysłał do jednego z bardziej przystępnych profesorów matematyki w Princeton, który od razu postarał się o publikację w paryskim piśmie matematycznym.

Kilka miesięcy później Lawrence otrzymał dwa darmowe egzemplarze tego pisma. Był już w San Diego w Kalifornii, na pokładzie dużego okrętu USS Nevada. Okręt miał własną orkiestrę, a marynarka przydzieliła Lawrence’a do gry na dzwonkach, ponieważ testy wykazały, że nie jest wystarczająco inteligentny do innych zadań.

Worek z listami, zawierający wkład Lawrence’a w literaturę matematyczną, przyszedł dosłownie w ostatniej chwili. Jego okręt, wraz z kilkoma siostrzanymi, cumował do tej pory w Kalifornii. Teraz jednak wszystkie zostały skierowane do jakiegoś Pearl Harbor na Hawajach, żeby pokazać Nipom, kto tu rządzi.

Lawrence nigdy tak naprawdę nie wiedział, co chce zrobić ze swoim życiem, ale szybko stwierdził, że posada okrętowego muzyka na pancerniku kotwiczącym na Hawajach, w czasie pokoju, nie jest wcale taka zła. Główna wada: czasem trzeba było siedzieć lub maszerować w upał i wytrzymywać sporadyczne fałsze innych muzyków. Miał mnóstwo wolnego czasu, który wykorzystywał do pracy nad szeregiem nowych twierdzeń z zakresu teorii informacji. Dyscyplinę tę wynalazł i miał prawie na wyłączność jego przyjaciel Alan, lecz wiele szczegółów nadal wymagało dopracowania. Wraz z Rudym i Alanem opracowali ogólny plan: co wymaga jeszcze udowodnienia bądź obalenia. Lawrence pruł przez tę listę jak ścigacz. Zastanawiał się, co porabiają Alan i Rudy w Anglii i Niemczech, ale nie mógł do nich napisać, zachował więc swe prace dla siebie. A kiedy nie grał na dzwonkach i nie pracował nad twierdzeniami, zostawały jeszcze bary i potańcówki. Waterhouse sam trochę popracował penisem, złapał trypra, wyleczył go¹, kupił prezerwatywy. Wszyscy marynarze tak robili. Jak trzyletnie dzieci, które wtykają sobie ołówek do ucha, odkrywają, że to boli, i więcej już tego nie robią. Pierwszy rok minął mu jak z bicza trzasł. W okamgnieniu. Nie było na świecie bardziej słonecznego i rozleniwiającego miejsca niż Hawaje.

Novus Ordo Seclorum

Novus Ordo
Seclorum

– Filipińczycy to ludzie ciepli, delikatni, troskliwi i uczynni – mówi Avi. – Dobrze się składa, bo wielu z nich nosi ukrytą broń.

Randy znajduje się na lotnisku w Tokio, pełznąc wśród tłumu tak wolno, że wszyscy podróżni się wściekają. Spędzili ostatnie pół dnia w niewygodnych fotelach wetkniętych do aluminiowej rury podlanej naftą lotniczą. Ich walizki z kółkami huczą jak myśliwce na przeciwpoślizgowych rowkach w podłodze. Mijając jego zwalistą i wysoką postać, obcierają sobie o nie kolana. Randy trzyma przy uchu swój nowy telefon GSM. Podobno miał działać wszędzie na świecie, z wyjątkiem Stanów. To pierwsza okazja, by go wypróbować.

– Głos masz jak dzwon – mówi Avi. – Jak tam lot?

– W porządku – odpowiada Randy. – Na ekranie pokazywali taką animowaną mapę.

Avi wzdycha.

– Teraz wszystkie linie mają takie – rzuca monotonnym głosem.

– Jedyne miejsce między San Francisco i Tokio to wyspa Midway.

– I co z tego.

– No i tak tam wisiała przez cały czas. MIDWAY. Jak niemy wyrzut.

Randy dociera do wyjścia dla odlatujących do Manili; zatrzymuje się, podziwiając półtorametrowy telewizor o wysokiej rozdzielczości, noszący logo znanej nippońskiej firmy elektronicznej. Leci wideo, na którym profesor dziwak z kreskówki i jego wierny pomocnik pies pogodnie wypunktowują trzy drogi przenoszenia wirusa HIV.

– Mam dla ciebie mój odcisk palca – mówi.

– Dawaj.

Randy patrzy na wierzch dłoni, gdzie zanotował długopisem szereg liter i cyfr.

– AF 10 06 E9 99 BA 11 07 64 C1 89 E3 40 8C 72 55.

– Mam – odpowiada Avi. – To z Ordo, tak?

– Tak. Z lotniska w San Francisco wysłałem ci e-mailem klucz.

– Mieszkanie się jeszcze załatwia – dodaje Avi. – Na razie zarezerwowałem ci apartament w hotelu Manila.

– Co znaczy, że jeszcze się załatwia?

– Filipiny to jeden z tych posthiszpańskich krajów, gdzie nie ma jasnej granicy między stosunkami służbowymi i osobistymi – mówi Avi. – Nie wydaje mi się, żeby można tu coś wynająć bez wżenienia się w rodzinę, której nazwiskiem nazwano którąś z głównych ulic.

Randy siada na krzesełku w hali odlotów. Dziarscy celnicy w nieprawdopodobnie eleganckich kapeluszach wyszukują wzrokiem Filipińczyków obarczonych nadmiarem pakunków i poddają ich publicznemu rytuałowi wypełniania małych bagażowych przywieszek i oddawania bagaży. Filipińczycy przewracają oczami i tęsknie wyglądają przez okna. Jednakże większość oczekujących to Nippończycy – kilku biznesmenów, a reszta turyści. Oglądają film edukacyjny: jak dać się obrabować za granicą.

– No, no. – Randy spogląda przez okno. – Leci następny jumbo jet do Manili.

– W Azji żadna porządna linia nie obcyndala się z samolotami mniejszymi niż 747 – wypala Avi. – Jeśli ktoś będzie próbował zapakować cię do 737, albo, nie daj Boże, airbusa, to wyrywaj stamtąd biegiem, zadzwoń do mnie na mój sky pager, a ja wyślę po ciebie helikopter.

Randy się śmieje.

– Posłuchaj – ciągnie Avi – ten twój hotel jest bardzo stary, bardzo wielki, ale leży mocno na uboczu.

– Po co niby zbudowali wielki hotel na uboczu?

– Kiedyś ta okolica była modniejsza. To nad samym brzegiem, na skraju Intramuros.

Licealna hiszpańszczyzna Randy’ego wystarcza by to przetłumaczyć: Za Murami.

– Ale w 1945 Nippończycy zburzyli całe Intramuros – ciągnie Avi. – Metodycznie. Wszystkie hotele dla biznesmenów i biurowce mieszczą się w nowej dzielnicy, Makati. Dużo bliżej lotniska.

– A więc ty chcesz, żeby nasza firma mieściła się w Intramuros.

– Skąd wiesz?

– Normalnie nie mam za dobrej intuicji, ale trzynaście godzin siedziałem w samolocie; mózg mam wywrócony na lewą stronę i rozwieszony do wysuszenia.

Avi zarzuca go przygotowanymi wcześniej wyjaśnieniami: lokale biurowe są w Intramuros o wiele tańsze. Bliżej do wszystkich ministerstw. Makati, nowa i modna dzielnica biurowa, jest zbyt odizolowana od prawdziwych Filipin. Randy go nie słucha.

– Chcesz pracować w Intramuros, bo zostało metodycznie zburzone, a ty masz obsesję na punkcie Holocaustu – mówi w końcu Randy, cicho i bez złości.

– No tak. I co z tego?

* * *

Randy gapi się przez okno lecącego do Manili boeinga 747, popijając fluoryzujący zielony nippoński napój z pszczelego ekstraktu (przynajmniej na butelce są narysowane pszczoły) i przeżuwając coś, co stewardesa nazwała Japońską Przekąską. Niebo i woda mają ten sam kolor – odcień błękitu, który powoduje, że cierpną mu zęby. Samolot jest tak wysoko, że, patrząc i w górę, i w dół, widzi skrócone perspektywą kipiące zwały cumulonimbusów. Chmury wydobywają się z rozgrzanego oceanu, jakby był pełen wybuchających pancerników. Szybkość wzrostu mają niesamowitą; przybierają kształty tak dziwaczne i rozmaite, jak ryby głębinowe; przypuszcza, że są równie niebezpieczne dla samolotu jak bambusowe ostrza punji dla bosego pieszego. Kiedy zauważa na skrzydle czerwono-pomarańczowe godło, słońce, jest zdumiony. Czuje się jak w starym filmie wojennym.

Włącza laptopa. W jego skrzynce odbiorczej piętrzą się e-maile od Aviego, zaszyfrowane na dziesięć spustów. Są to króciutkie teksty z ostatnich trzech dni, wysyłane przezeń za każdym razem, gdy tylko przyszła mu do głowy jakaś myśl. Nawet gdyby Randy o tym nie wiedział, domyśliłby się, że Avi ma jakąś przenośną maszynkę do wysyłania mejli, łączącą się radiem z Internetem. Uruchamia kawałek oprogramowania nazywający się dokładnie Novus Ordo Seclorum, choć wszyscy mówią po prostu „Ordo”². To prosta gra słów – Ordo, program szyfrujący, ustawia bity wiadomości w Nowy Ład, taki, że wścibskie rządy spędzą stulecia na jego odszyfrowywaniu. Pośrodku ekranu pojawia się zeskanowane zdjęcie piramidy Cheopsa. Na jej wierzchołku powoli materializuje się jedno oko.

Ordo może pracować na dwa sposoby. Pierwszy, dość oczywisty: można kazać mu odszyfrować wszystkie wiadomości i zapisać je w plikach tekstowych na dysku, skąd można je potem dowolnie odczytywać. Jeśli jednak masz paranoję, czy też manię prześladowczą, takie rozwiązanie ma wadę: każdy, kto dorwie się do twardego dysku Randy’ego, może je przeczytać. Z tego co wie, celnicy w Manili przeszukają mu komputer pod kątem pornografii dziecięcej. A może też, otumaniony zmianą stref czasowych, zostawić laptopa w taksówce. Zatem przełącza Ordo w tryb strumieniowy, kiedy pliki są deszyfrowane tylko na tyle, by je przeczytać, a potem, po zamknięciu okienek, znikają z pamięci komputera i dysku twardego.

Temat pierwszej wiadomości od Aviego brzmi: „Wytyczna nr 1”.

„Szukamy miejsca, gdzie pasują nam liczby. Cóż to znaczy? Że liczba ludności za chwilę eksploduje – można to przewidzieć, patrząc na histogram wieku społeczeństwa – a dochód na głowę poszybuje w górę, tak jak w Nipponie, na Tajwanie czy w Singapurze. Te dwie liczby pomnożone przez siebie dają wykładniczy wzrost, który powinien przynieść nam od chuja kasy, zanim dojdziemy do czterdziestki”.

Jest to aluzja do rozmowy Randy/Avi sprzed dwóch lat, kiedy to Avi naprawdę wyznaczył, ile to jest „od chuja kasy”. Nie była to stała liczba, ale wzór w komórce w arkuszu kalkulacyjnym, zależny od wielu stale fluktuujących wskaźników ekonomicznych. Czasem Avi, pracując na komputerze, zostawia w maleńkim okienku uruchomiony arkusz, żeby stale mieć na oku wartość „od chuja kasy”.

Druga wiadomość, wysłana kilka godzin później, ma temat „Wytyczna nr 2”.

„Dwa: wybierz technologię, w której nikt nie stanowi dla nas konkurencji. W tej chwili są to sieci. Jeśli chodzi o sieci, kasujemy wszystkich fachowców na świecie. To nawet nie jest zabawne”.

Następnego dnia Avi przysłał pocztę zatytułowaną po prostu „Ciąg dalszy”. Może stracił rachubę wysłanych wytycznych.

„Kolejna zasada: tym razem zachowujemy kontrolę nad firmą. A zatem zatrzymujemy co najmniej 50 procent udziałów – co oznacza zerowe lub niewielkie inwestycje zewnętrzne, dopóki nie zyskamy trochę na wartości”.

– Nie musisz mnie przekonywać – mruczy Randy, czytając.

„To narzuca nam profil działalności. Odpada wszystko, co wymaga dużych początkowych inwestycji”.

* * *

Luzon to czarno-zielone góry posiekane rzekami, przypominającymi raczej lawiny mułu. Tam gdzie ocean graniczy z plażami, w kolorze khaki, woda przybiera szokujący opalizujący odcień basenu z przedmieścia. Dalej, na południe, góry są poznaczone bliznami wypalonej ziemi – prześwituje spod nich jaskrawoczerwona gleba wyglądająca jak rany. Większość nich pokrywa jednak roślinność, przypominająca węzełkowy zielony materiał, którym modelarze od kolejek pokrywają swe wzgórza z papier mâché; ich potężne łańcuchy nie noszą żadnych śladów ludzkiej ręki. Bliżej Manili niektóre stoki są już wykarczowane, zabudowane i powiązane sznurami linii wysokiego napięcia. Stawy są obramowane ryżowymi poletkami. Miasta to skupiska chatynek, pogrupowanych wokół wielkich kościołów zbudowanych na planie krzyża i pokrytych porządnymi dachami.

Nagle wykonują zwrot nad Zatoką Manilską, poznaczoną nieskończonymi szkarłatnymi włóknami – to kwitną jakieś glony. Tankowce z ropą ciągną za sobą opóźnione tęcze, wyrastające z ich kilwaterów. Każdy zakątek wypełniają długie cienkie łodzie o dwóch kadłubach, wyglądające jak jaskrawo umaszczone nartniki.

A potem już siedzą na pasie lotniska NAIA, Ninoy Aquino International Airport. Snują się po nim strażnicy i wszelkiej maści gliniarze, z M16 lub strzelbami gładkolufowymi z pistoletową kolbą; na głowach mają burnusy z chustek do nosa, przyciśnięte amerykańskimi czapkami baseballowymi. Facet w jaskrawobiałym mundurze stoi przed postrzępionym końcem lądowiska, opuszczając ręce z fluorescencyjnymi pomarańczowymi drążkami, jak Jezus obdarzający miłosierdziem świat pełen grzeszników. Siarczane, łatwopalne tropikalne powietrze zaczyna przeciekać przez wentylatory Jumbo Jeta. Wszystko wilgotnieje i więdnie.

Jest w Manili. Wyjmuje paszport z kieszeni koszuli. W paszporcie widnieje nazwisko: randall lawrence waterhouse.

* * *

Tak oto pojawiła się na świecie firma Epiphyte.

– Ja kanalizuję to, co złe! – powiedział Avi.

Numer telefonu pojawił się na pagerze Randy’ego, gdy siedział w knajpie na nabrzeżu, wśród tłumu znajomych jego dziewczyny. Był to lokal, w którym codziennie drukowali na laserówce świeżutkie menu, na imitacji pergaminu wykonanej w 100% z surowców wtórnych, gdzie dania garnirowały oscyloskopowe zygzaki jaskrawych sosów, a w charakterze przekąsek serwowano spiętrzone, architektoniczne sandwicze z rzadkich składników, wyrzeźbione w kształt przypominających drogie kamienie piramidek. Randy przez cały obiad walczył z pokusą wyciągnięcia jednego z przyjaciół Charlene (wszystko jedno którego) na chodnik i stoczenia z nim bójki na pięści.

Zerknął na pager, spodziewając się numeru Centrum Komputerowego Trzech Braci, gdzie pracował (a z administracyjnego punktu widzenia – nadal pracuje). Drapieżne cyfry numeru Aviego przeszyły jego duszę jak 666 duszę fundamentalisty.

Piętnaście sekund później sam stał na chodniku, przeciągając kartą przez automat telefoniczny, jak zamachowiec podrzynający brzytwą gardło spasionemu politykowi.

– Z Góry płynie moc – gadał Avi. – I tak się składa, biedaku, że dzisiaj płynie przeze mnie.

– Co mam zrobić? – zapytał Randy, chłodnym, niemal wrogim tonem maskując nieprzytomne podniecenie.

– Kup bilet do Manili – odparł Avi.

– Najpierw muszę to obgadać z Charlene – rzekł Randy.

– Sam w to nie wierzysz.

– Charlene i ja jesteśmy od wielu lat w zwią…

– Dziesięć lat. I jeszcze się nie ożeniłeś. Sam sobie, kurwa, dośpiewaj.

(Siedemdziesiąt dwie godziny później będzie już w Manili patrzył na Flet o Jednej Nucie).

– Cała Azja zastanawia się, kiedy wreszcie Filipiny pozbierają się do kupy – rzekł Avi. – To kwestia lat dziewięćdziesiątych.

(Pierwszą rzeczą, jaką widzisz po przejściu przez kontrolę paszportową, jest właśnie Flet o Jednej Nucie).

– Takiego olśnienia doznałem, stojąc w kolejce do kontroli na lotnisku Ninoy Aquino. – Avi skleja ostatnie trzy wyrazy w jeden raptownie wyartykułowany dźwięk. – Wiesz, że oni mają tam oddzielne bramki?

– Tak sądzę – odpowiedział Randy.

Równoległościan suszonego tuńczyka wykonał beczkę w jego żołądku. Poczuł perwersyjny apetyt na podwójne lody. Nie podróżował tak wiele jak Avi, więc miał tylko mętne wyobrażenie „bramki”.

– No, wiesz. Jedna bramka dla miejscowych. Druga dla obcokrajowców. Może i trzecia dla dyplomatów.

(Teraz, oczekując na podstemplowanie paszportu, Randy widzi to wyraźnie. Przynajmniej raz nie niecierpliwi się, czekając. Staje w kolejce tuż obok bramki dla EPK-ów i obserwuje ich. Są rynkiem dla firmy Epiphyte. Większość to młode kobiety, na ogół modnie ubrane, ale ze skromnością wprost z katolickich szkół z internatem. Wyczerpane długim lotem i oczekiwaniem, garbią się i osuwają, a potem nagle prostują i unoszą drobne podbródki, jakby wzdłuż kolejki szła niewidzialna zakonnica, tłukąc je linijką po wymanikiurowanych dłoniach).

Ale siedemdziesiąt dwie godziny temu nawet nie zrozumiał, co Avi ma na myśli, mówiąc „bramki”, więc odrzekł tylko:

– No, wiem, co to bramki.

– Ale w Manili mają oddzielne tylko dla wracających EPK-ów!

– EPK-ów?

– Emigracyjnych Pracowników Kontraktowych. Filipińczyków pracujących za granicą – z uwagi na to, że ich gospodarka jest tak kiepska. W Arabii Saudyjskiej jako opiekunki i niańki. W Stanach pielęgniarki i anestezjolodzy. Piosenkarze w Hongkongu, kurwy w Bangkoku.

– Kurwy w Bangkoku? – Tam akurat Randy był. Zakręciło mu się w głowie na pomysł importowania prostytutek do Tajlandii.

– Filipińskie kobiety są piękniejsze – dodał spokojnie Avi. – I mają w sobie tę drapieżność, która sprawia, że bardziej pociągają masochistycznych facetów na delegacjach niż te wyszczerzone i głupiutkie Tajki.

Obaj wiedzieli, że to pieprzenie; Avi, człowiek z rodziną, nie miał osobistych doświadczeń tego rodzaju. Lecz Randy nie wypomniał mu tego. Dopóki Avi zachowywał zdolność do improwizowanego wciskania ludziom nieprawdopodobnego kitu, dopóty mieli szansę na zarobienie „od chuja kasy”.

(A teraz, gdy już tu jest, kusi go zgadywanie, które z tych dziewczyn w kolejce dla EPK-ów są dziwkami. Stwierdza jednak, że to nie ma sensu, prostuje ramiona i rusza w stronę żółtej linii).

Wzdłuż linii wiodącej od kontroli paszportów do barierek rząd filipiński ustawił szklane gabloty z eksponatami głoszącymi chwałę kultury filipińskiej sprzed czasów Magellana. Pierwsza z nich zawiera gwóźdź programu: pierwotny, ręcznie wystrugany instrument, opatrzony długą i nieczytelną nazwą po tagalsku. Poniżej, mniejszymi literami, angielskie tłumaczenie: Flet o Jednej Nucie.

– Filipiny są naturalnie odizolowanym środowiskiem, rozumiesz? – mówi Avi. – Wiesz, jakie to rzadkie? Kiedy znajdujesz coś takiego, nurkujesz tam jak wściekła norka w rurę pełną surowego mięcha.

Słówko na temat Aviego: rodzina jego ojca w ostatniej chwili uciekła z Pragi. Byli typowymi Żydami z Europy Środkowej. Nietypowa była tylko jedna cecha: wciąż żyli. Ale rodzina jego matki to niewiarygodne cudaki: Żydzi z nowego Meksyku, od trzystu lat mieszkający na stepie, uciekający przed jezuitami, polujący na grzechotniki i obżerający się bieluniem; wyglądali jak Indianie, gadali jak kowboje. Dlatego Avi w stosunkach z ludźmi był nieprzewidywalny. Na ogół grzeczny i kulturalny, co robiło kolosalne wrażenie na biznesmenach – a zwłaszcza nippońskich – czasem nagle wybuchał, jakby się nażarł szaleju. Wtedy tylko Randy wiedział, jak go podejść; dlatego Avi w takich sytuacjach dzwonił właśnie do niego.

– Oj, daj spokój! – rzucił Randy. Przyglądał się mijającej go opalonej dziewczynie na rolkach. Wracała z plaży. – Naturalnie odizolowani?

– Dopóki Filipiny się nie pozbierają, będą mieli pełno EPK-ów. A ci chcą się kontaktować z rodzinami, bo Filipińczycy są niesamowicie rodzinni. Przy nich Żydzi to banda wyalienowanych samotników.

– No dobra. O jednych i drugich wiesz więcej niż ja.

– Są tak sentymentalni i uczuciowi, że od razu patrzysz na nich szyderczo.

– Nie musisz się najeżać – rzekł Randy. – Ja nie zamierzam się z nich nabijać.

– Jak usłyszysz w ichnim radiu dedykacje piosenek, to na pewno się uśmiejesz – odparł Avi. – Ale, szczerze mówiąc, w tym punkcie możemy się czegoś od nich nauczyć.

– No, teraz to chyba zgrywasz świętoszka…

– Przepraszam – rzucił zupełnie szczerze Avi.

Przez cztery lata małżeństwa żona Aviego prawie cały czas była w ciąży. On zaś z każdym dniem stawał się coraz bardziej religijny i w każdej rozmowie musiał choć raz wspomnieć o Holocauście. A Randy był kawalerem u progu zerwania z dziewczyną, z którą mieszkał.

– Avi, wierzę ci. Nie będzie problemu, jak polecę klasą business?

Avi go nie usłyszał, Randy założył więc, że odpowiedź brzmi „tak”.

– Jeśli to nie zmieni się przez dłuższy czas, będziemy mieli wielki rynek na Pinogramy.

– Pinogramy?

– Rany boskie, nie mów tego na głos! Właśnie wypełniam wniosek o zastrzeżenie tej nazwy. – Istotnie, w słuchawce rozbrzmiewał klekot klawiszy, tak gwałtowny, jakby Avi po prostu trzymał klawiaturę w swych szczupłych, bladych dłoniach i zawzięcie nią potrząsał. – Ale jeśli Filipiny pozbierają się do kupy, nastąpi boom w telekomunikacji, tak jak w każdym innym Ragu.

– Ragout?

– Rozwijającej się Azjatyckiej Gospodarce. Tak czy owak, wygrywamy.

– Pewnie ma to coś wspólnego z telekomunikacją?

– Trafiony, zatopiony. – W tle jakieś dziecko zaczęło kaszleć i popłakiwać. – Muszę kończyć – rzucił Avi. – Szlomo znów ma atak astmy. Zapisz mój odcisk palca.

– Odcisk palca?

– No, mój klucz do szyfrowania. Do wysyłania poczty.

– Ordo?

– Tak.

Randy wyjął długopis i, nie znajdując w kieszeni żadnej karteczki, wycelował go we wnętrze dłoni.

– Strzelaj.

– 67 81 A4 AE FF 40 25 9B 43 0E 29 8D 56 60 E3 2F. – Avi odłożył słuchawkę.

Randy wrócił do restauracji. Po drodze poprosił kelnera o małą butelkę dobrego czerwonego wina. Charlene usłyszała to i rzuciła mu gniewne spojrzenie. Randy wciąż myślał o wrodzonym ludzkim okrucieństwie i przeoczył to; belferskie mentorstwo częste wśród wszystkich jej przyjaciół.

– O Boże! Trzeba będzie wyjechać z Kalifornii! – zrozumiał nagle.

Wodorosty

Wodorosty

Kobieta z dzieckiem

Błysk strzału w bladych oczach

Brzęk zamarzłej łzy.

Czwarta brygada piechoty morskiej maszeruje w dół przy melodii Johna Philipa Sousy, co powinno być drugą naturą każdego marine. Ale Czwarta Brygada siedziała w Szanghaju (a to nie pałac Montezumy ani nabrzeże Trypolisu) za długo, dłużej niż powinna – Bobby już widział, jak jego sierżant, niejaki Frick, rzyga z opiumowego głodu.

Orkiestra piechoty morskiej jest o kilka szanghajskich przecznic przed nimi. Pluton Bobby’ego słyszy łupanie wielkich bębnów i świdrujące dźwięki pikolo i dzwonków, ale nie rozróżnia melodii. Dowodzi nim kapral Shaftoe, ponieważ sierżant Frick do niczego się nie nadaje.

Shaftoe maszeruje wzdłuż szyku, niby to nadzorując swych ludzi – przeważnie jednak gapi się na Szanghaj.

Szanghaj zaś gapi się na nich. Przeważnie wita ich owacją na stojąco. Oczywiście, są tacy uliczni cwaniacy, co poczytują sobie za punkt honoru pokazać marines, że się ich nie boją – z bezpiecznej odległości wykrzykują obelgi i odpalają fajerwerki, które nie uspokajają niczyich skołatanych nerwów. Europejczycy klaszczą – cały rządek rosyjskich tancerek od Delmonta pokazuje uda i przesyła pocałunki. Większość Chińczyków natomiast zachowuje kamienne twarze – co według Bobby’ego oznacza, że ze strachu srają w gacie.

Ale najgorsze są kobiety z półbiałymi dziećmi na ręku. Niektóre histeryzują i rzucają się pomiędzy żołnierzy. Nie powstrzymują ich nawet kolby karabinów. Pozostałe, ze stoickim spokojem trzymają swe jasnookie niemowlęta i gapią się na pagony i szarże w poszukiwaniu winowajców. Wszystkie słyszały, co zaszło w Nankinie, kiedy przyszli Japońcy, i wiedzą, że kiedy to wszystko się skończy, złe wspomnienia w pamięci jakiegoś marine mogą być jedynym śladem po ich istnieniu.

Przynajmniej tak jest w przypadku Shaftoe’a: polował na jelenie w Wisconsin i widział, jak kuśtykają po śniegu, wykrwawiając się. Widział, jak jeden z żołnierzy zginął podczas zwykłych ćwiczeń na wyspie Parris. Widział zwały splątanych ciał spływające rzeką z miejsca, gdzie Nippończycy rewanżowali się za Chiński Incydent; widział też, jak uchodźcy z Nankinu umierają z głodu w rynsztokach Szanghaju. Sam zabijał ludzi usiłujących wedrzeć się na łodzie, które miał obowiązek chronić. A jednak wydaje mu się, że nigdy nie widział czegoś tak przerażającego jak te Chinki z kamiennymi twarzami, piastujące swe białe dzieci, nieporuszone nawet eksplodującymi wokół petardami.

Aż do momentu, gdy zerka w twarze niektórych żołnierzy – gapią się na tłum, gdzie ich spojrzenia odwzajemniają ich własne twarze, tylko pulchniejsze i zlane łzami. Niektórzy sądzą, że to żart. Ale niektórzy wymaszerowali rano z koszar jako zdrowi i mocni mężczyźni, i zanim doszli do nabrzeża i oczekującej na nich kanonierki, zwariowali. Nie okazują tego. Shaftoe po samych oczach wie, że coś w nich pękło.

Najlepsi z żołnierzy są w podłym nastroju. Nawet ci, którzy, jak Shaftoe, nie związali się z Chinkami, musieli wiele zostawić: domy z pokojówkami, pucybutami i kulisami, kobiety i opium prawie za darmo. Nie wiedzą, dokąd ich wysyłają, ale można śmiało powiedzieć, że tam za te dwadzieścia jeden dolarów miesięcznie tyle sobie nie kupią. Zakwaterują ich w koszarach i znowu będą musieli nauczyć się glansować buty. Podniesienie trapów z kamiennej kei odcina ich od całego świata, którego już nigdy nie zobaczą – od świata, gdzie żyli jak królowie. A teraz są znowu w piechocie morskiej. Shaftoe jest zadowolony: on chciał być w marines. Jednakże wielu z nich weszło tutaj w wiek średni i im się odechciało.

Marines z minami winowajców kryją się pod pokładem. Shaftoe zostaje na górze. Kanonierka odbija od nabrzeża i kieruje się w stronę oczekującego na redzie krążownika Augusta.

Nabrzeże jest pełne pstrokato odzianych gapiów, zatem plama jednolitego oliwkowego koloru natychmiast rzuca mu się w oczy: grupa nippońskich żołnierzy przyszła urządzić swoim jankeskim odpowiednikom ironiczne pożegnanie. Shaftoe wypatruje kogoś wysokiego i potężnego – i łatwo go znajduje. Goto Dengo macha do niego.

Shaftoe zdejmuje hełm i odmachuje mu. A potem, spontanicznie, tak po prostu, robi zamach i ciska hełm prosto w Goto Dengo. Goto Dengo, żeby złapać go pośród rozszalałego tłumu, musi poprzewracać z tuzin swoich kolegów. Każdy z nich zdaje się uważa, że obalenie na ziemię przez Goto Dengo to wielki zaszczyt, a oprócz tego znakomita zabawa.

Dwadzieścia sekund później nad zatłoczonym nabrzeżem przelatuje kometa. Spada i odbija się na drewnianym pokładzie kanonierki. Niekiepski rzut. Goto Dengo popisał się swoim zamachem. Shaftoe podbiega do pocisku – kamienia obwiązanego białą szarfą – i chwyta go. To jedna z tych opasek o tysiącu splotów (prawdopodobnie; Shaftoe wprawdzie zdjął nieprzytomnym Nipom parę takich, ale nigdy nie chciało mu się liczyć nitek), które wiążą sobie na głowach jako talizmany; pośrodku ma ten ich czerwony kotlet, a po bokach jakieś nippońskie napisy. Odwiązuje ją od kamienia. Nagle zauważa, że to wcale nie kamień – to granat ręczny! Ale poczciwy Goto Dengo tylko żartował – nie wyciągnął zawleczki. Bobby Shaftoe będzie miał piękną pamiątkę.

* * *

Pierwsze haiku Shaftoe’a było szybką i byle jaką trawestacją zawołania marines:

To mój karabin

Jest takich wiele, ale

Ten tutaj jest mój.

Popełnił to w następujących okolicznościach: cała Czwarta Dywizja stacjonowała w Szanghaju, pilnując postanowień Traktatu i robiąc za fizycznych na kanonierkach patroli rzecznych na Jangcy. Jego pluton właśnie wrócił z Ostatniego Patrolu: tysiącmilowego rozpoznania bojem, aż do samego Nankinu (a raczej jego ruin), Hankow i z powrotem. Piechota morska robiła to cały czas, od Powstania Bokserów, w czasie wojny domowej i później. Ale teraz, pod koniec roku 1940, kiedy Nipy³ wałęsają się już po całych północnowschodnich Chinach, politycy z dalekiego Waszyngtonu wreszcie rzucili ręcznik na ring i rozkazali chińskim marines nie pływać już po Jangcy.

Marines ze starego zaciągu, jak Frick, twierdzili, że są w stanie odróżnić zorganizowanych bandytów od uzbrojonych band głodnych wieśniaków, nacjonalistów, komunistycznych partyzantów i nieregularnych sił opłacanych przez wojennych watażków. Ale dla Bobby’ego Shaftoe’a były to tylko pieprznięte, uzbrojone żółtki czatujące na patrol rzeczny. Ów Ostatni Patrol był niezłą wycieczką. Ale teraz miał go za sobą, siedział w Szanghaju, najbezpieczniejszym miejscu w Chinach, choć sto razy bardziej niebezpiecznym niż najniebezpieczniejsze miejsce w Ameryce. Sześć godzin temu zleźli z kanonierki, poszli do baru i dopiero teraz wyszli – zdecydowali, że najwyższy czas odwiedzić burdel. Po drodze przypadkiem przechodzili koło tej nipskiej restauracji.

Bobby Shaftoe już przedtem zaglądał tam przez okno i obserwował faceta z nożem, próbując zrozumieć, co on, u licha, robi – zdaje się, cholera, że siekał surową rybę, kładł jej kawałki na kulkach ryżu i podawał Nipom po drugiej stronie lady. Oni zaś to żarli.

To musi być jakieś złudzenie optyczne. Na pewno wcześniej ugotowali ją gdzieś na zapleczu.

Ta kwestia nurtowała Shaftoe’a mniej więcej od roku. Kiedy teraz z gromadą innych napalonych i pijanych marines przechodził obok, zwolnił kroku i zerknął przez okno, próbując zebrać kolejne dowody. Przysiągłby, że niektóre z ryb były rubinowoczerwone – nie mogłyby mieć takiego koloru, gdyby były ugotowane.

Jeden z jego towarzyszy, Rhodes ze Shreveport, zauważył to spojrzenie. Zaczął podpuszczać Shaftoe’a, żeby wszedł i zasiadł przy barze. Potem inny szeregowy, Gowicki z Pittsburga, jeszcze podwoił stawkę!

Shaftoe zagryzł wargi i zastanowił się. Już właściwie zdecydował: pójdzie tam. Był zwiadowcą-snajperem, takie szaleństwo leżało więc w jego naturze; ale uczono go także, że przed szturmem należy dokładnie zbadać teren.

Restauracja była w trzech czwartych wypełniona – wyłącznie umundurowanymi nippońskimi żołnierzami. Oficerowie koncentrowali się przy barze, gdzie kucharz kroił tę niby surową rybę. Gdybyś miał tylko jeden granat, rzuciłbyś go właśnie tam. Reszta sali była zastawiona długimi stołami, przy których szeregowcy popijali rosół z parujących czarek. Na nich Shaftoe zwrócił szczególną uwagę, to oni bowiem za jakieś sześćdziesiąt sekund mieli obijać mu mordę. Niektórzy siedzieli sami i coś czytali. W kącie jeden żołnierz opowiadał kawał, albo może jakąś historię, skupiając wokół siebie grupkę innych.

Im dłużej przeprowadzał rozpoznanie, tym bardziej Gowicki i Rhodes upewniali się, że naprawdę chce to zrobić. Podekscytowani zawołali pozostałych marines, którzy oddalili się już w stronę burdelu.

Shaftoe zobaczył, że wracają – jego taktyczne odwody.

– No, kurwa, raz się żyje – powiedział i wszedł do środka.

Pozostali nie mogli w to uwierzyć i krzyczeli coś rozemocjonowani. Przechodząc przez próg restauracji, Shaftoe przeszedł do legendy.

Kiedy pojawił się w drzwiach, wszystkie Nipy spojrzały na niego. Jeśli nawet się zdziwili, nie okazali tego. Kucharz za kontuarem zaczął wygłaszać jakieś rytualne powitanie, które zachwiało się i urwało, gdy tylko nań spojrzał. Gość po drugiej stronie sali, wielki rumiany Nip, wciąż opowiadał swój dowcip, historię, czy co tam.

Shaftoe kiwnął głową, tak ogólnie, podszedł do najbliższego stołka barowego i usiadł.

Inni marines zaczekaliby, aż zbierze się cały oddział. Potem przypuściliby masowy szturm na restaurację, połamali kilka krzeseł, rozlali trochę zupy. Ale Shaftoe przejął inicjatywę, zanim do tego doszło, i wszedł tam sam, jak przystało na zwiadowcę-snajpera. Ale nie tylko dlatego: także dlatego, że to był Bobby Shaftoe – szczerze zaciekawiony tym lokalem; gdyby się dało, chętnie spędziłby w środku kilka spokojnych minut i nauczył się czegoś nowego, nim zacznie się zabawa.

Oczywiście, pomógł też fakt, że Shaftoe po pijaku był spokojny i zamyślony, a nie zapalczywy i agresywny. Musiał nieźle cuchnąć piwem (te Szwaby z Tsingao pędziły całkiem dobre, smak kojarzył mu się z Wisconsin i sprawiał, że tęsknił za domem). Ale nie darł się i nie rozbijał.

Kucharz pochylił się nad kawałkiem ryby i udawał, że nie widzi Bobby’ego. Panowie przy kontuarze zmierzyli go zimnym wzrokiem, po czym zajęli się jedzeniem. Shaftoe patrzył na surowe ryby ułożone na tłuczonym lodzie, potem rozejrzał się po sali. Nip w rogu odczytywał z notatnika krótkie zdania – dziesięć, może dwanaście słów. Jego mała publiczność po każdej frazie spoglądała po sobie, uśmiechając się, krzywiąc, a czasem nawet tupiąc z podziwu.

O, kurwa! Gość czytał wiersze! Shaftoe nic nie rozumiał, ale po brzmieniu poznał, że to muszą być wiersze. Co prawda nie rymowały się, ale te Nipy wszystko robiły na odwrót.

Zauważył, że kucharz gapi się na niego. Odchrząknął, co i tak nie miało sensu: nie mówił po nippońsku. Spojrzał na czerwone kawałki ryby, wskazał je, uniósł dwa palce.

Wszyscy zdumieli się, że Amerykanin faktycznie coś zamówił. Napięcie nieco zelżało. Kucharz zabrał się do pracy i wyprodukował dwie porcje, które podał mu na drewnianej podstawce.

Shaftoe nauczył się jeść owady i odgryzać głowy kurczakom, sądził więc, że i z tym sobie poradzi. Chwytał palcami kawałki ryby, tak jak oni, i zjadał. Było dobre. Zamówił dwa kolejne, tym razem w innym gatunku. Gość w rogu ciągle czytał wiersze. Shaftoe zjadł i zamówił coś jeszcze. Mniej więcej przez dziesięć sekund czuł się tam bezpiecznie – pomiędzy smakiem ryby i brzmieniem poezji – i zapomniał, że przecież miał wszcząć brutalną bijatykę na tle rasowym.

Trzecie zamówienie brzmiało inaczej: surowa ryba przykryta z wierzchu cienkim, prześwitującym plasterkiem czegoś wilgotnego i lśniącego. Wyglądało to jak papier pakowy nasączony olejem. Shaftoe przyglądał się przez chwilę, ale nie przypominało mu to niczego znajomego. Rozejrzał się na boki z nadzieją, że któryś z Nipów zamówił to samo, chcąc podejrzeć, jak się to właściwie je, ale bez skutku.

Do cholery, przecież to są oficerowie. Może któryś zna trochę angielski.

– P-szam. Co to jest? – zapytał, unosząc róg tej cudacznej błony.

Kucharz spojrzał nań nerwowo, po czym pytającym wzrokiem zmierzył pozostałych klientów.

Wywiązała się dyskusja. Wreszcie, z końca baru odezwał się porucznik nippońskiej marynarki.

– Wodorosty.

Mrukliwy i wrogi ton porucznika nie spodobał się Shaftoe’owi. Mina Nipa świadczyła o tekście w rodzaju: „I tak tego nie zrozumiesz, wieśniaku, więc niech ci będzie, że to wodorosty”.

Shaftoe splótł ręce na kolanach, przez chwilę przyglądał się wodorostom, a potem przeniósł wzrok na porucznika, wciąż patrzącego na niego bez wyrazu.

– Jaki gatunek wodorostów, sir?

Po sali zaczęły przelatywać znaczące spojrzenia, jak alfabet semaforowy przed bitwą morską. Przerwano recytację wierszy, szeregowcy z tyłu sali zaczęli podchodzić do baru. Porucznik tymczasem przetłumaczył pozostałym odpowiedź Shaftoe’a; zaczęli ją szczegółowo omawiać, jakby to była poważna polityczna oferta, złożona przez Franklina Delano Roosevelta. Porucznik zamienił słówko z kucharzem. Potem znów zwrócił się do Shaftoe’a:

– Mówi, żebyś teraz zapłacił.

Kucharz uniósł dłoń i potarł palce kciukiem.

Po roku spędzonym w patrolach na Jangcy Bobby miał nerwy z tytanu i nieograniczone zaufanie do swych kolegów, zatem zwalczył pokusę odwrócenia głowy i zerknięcia w okno. Wiedział, co może zobaczyć: gotowych umrzeć za niego żołnierzy piechoty morskiej, ramię przy ramieniu. Podrapał się po niedawno wykonanym tatuażu w kształcie smoka. W ciszy, jaka nagle zapanowała w lokalu, było wyraźnie słychać skrobanie brudnych paznokci o świeże strupy.

– Nie odpowiedział pan na pytanie – powiedział Shaftoe, wymawiając słowa z typowo pijacką precyzją.

Porucznik przetłumaczył to na nippoński. Kolejna dyskusja. Tym razem jednak krótka i stanowcza. Shaftoe domyślił się, że zaraz go stąd wykopią. Wyprostował się.

Nipy były niezłe; jeszcze zanim mężczyźni podnieśli rękę na Shaftoe’a, wyprowadzili jeden szturm przez drzwi, na chodnik, tak by związać siły marines. Ów wyprzedzający atak uniemożliwił im otwarty najazd na restaurację, który mógłby przeszkodzić oficerom w spożywaniu posiłku, a przy odrobinie szczęścia spowodować także znaczne straty materialne. Potem Shaftoe poczuł, jak łapią go co najmniej trzy pary rąk i unoszą w powietrze. Pochwycił wzrok porucznika i wrzasnął:

– Kit mi wciskasz z tymi wodorostami?!

Co do samej bijatyki, niezwykły był tylko fakt, że Shaftoe, jeszcze zanim zaczął, został wyniesiony na ulicę. Potem już wszystko przebiegało tak jak w innych bójkach z nippońskimi żołnierzami w Szanghaju. Wszystko sprowadzało się do meczu: amerykańska krzepa (nie brali do Czwartego Pułku kogoś, kto nie miał przynajmniej metr osiemdziesiąt wzrostu) kontra nippońska sztuka naparzania.

Shaftoe nie był bokserem, lecz zapaśnikiem. Na szczęście. Inni marines unosili pięści i usiłowali walczyć zgodnie z regułami markiza Queensberry – zerowe szanse przeciwko wschodnim sztukom walki. On zaś nie miał złudzeń co do swego boksu, więc po prostu opuszczał głowę i szarżował jak byk, po drodze kilka razy obrywał po gębie, ale przeważnie udawało mu się porządnie chwycić przeciwnika i cisnąć go na bruk. Nip był po tym z reguły tak wstrząśnięty, że Shaftoe bez problemu zakładał mu nelsona lub wykręcał rękę do tyłu i zmuszał do poddania.

Na wynoszących go na zewnątrz żołnierzy natychmiast naskoczyli marines. Naprzeciw Shaftoe’a znalazł się przeciwnik co najmniej dorównujący mu wzrostem – co dość niespotykane. Był też solidnie zbudowany. Ale nie przypominał zapaśnika sumo, już raczej futbolistę: obrońcę, i to z jajami. Skurwysyn był silny; Shaftoe od razu wiedział, że wpadł w niezłe tarapaty. Gość walczył w innym stylu niż Amerykanie, ów styl obejmował (jak boleśnie przekonał się Bobby) rozmaite niedozwolone chwyty, na przykład duszenie i silne krótkie ciosy w główne sploty nerwowe. Rozziew między ciałem i duszą Bobby’ego, spory już po samym alkoholu, został tymi technikami poszerzony do rozmiarów otchłani. W końcu wylądował na chodniku; bezradny i sparaliżowany gapił się w pulchną twarz swego przeciwnika. Był to (zauważył) ten sam facet, który czytał wiersze w kącie restauracji. Jak na poetę był dobrym zapaśnikiem. Albo i na odwrót.

– To nie są wodorosty. – rzekł wielki Nip. Miał taką minę jak psotny uczeń. – To się po angielsku nazywa kalebasa, czy jakoś tak. – Odwrócił się i wszedł z powrotem do restauracji.

Tyle legendy. Żaden z pozostałych marines nie ma jednak pojęcia, że nie było to ostatnie spotkanie Bobby’ego Shaftoe’a i Goto Dengo. Po tym zdarzeniu Bobby’emu pozostało wiele palących pytań, dotyczących problemów tak różnych, jak wodorosty, poezja i japońskie naparzanki. Odszukał Goto Dengo, co nie było takie trudne – wynajął po prostu jakiegoś Chińczyka, żeby chodził za potężnym Nipem po mieście i codziennie zdawał Bobby’emu raport. Dowiedział się zatem, że Goto Dengo codziennie spotyka się w parku ze swymi kamratami i ćwiczy jakieś sztuki walki. Uporządkowawszy sprawy testamentowe i napisawszy ostatni list do swych rodziców i rodzeństwa w Oconomowoc, Shaftoe udał się pewnego ranka do parku, przedstawił zaskoczonemu Goto Dengo i umówił się, że będzie służył za żywy worek treningowy. Uznali, że jego umiejętności samoobrony są śmiesznie prymitywne, lecz podziwiali go za odporność; zatem, za niewielką cenę kilku złamanych żeber i palców, Bobby Shaftoe odbył wstępny kurs owej szczególnej sztuki naparzania, ulubionej przez Goto Dengo. Zwało się to dżudo. Z czasem wynikło z tego kilka towarzyskich spotkań w barach i restauracjach, gdzie Shaftoe nauczył się rozpoznawać cztery rodzaje wodorostów, trzy gatunki rybiej ikry i kilka smaków nippońskich wierszy. Oczywiście gówno rozumiał, ale potrafił liczyć sylaby. Wydawało mu się, że to wystarcza, by delektować się ichnią poezją.

Ale to mu nie pomoże – podobnie jak i pozostałe wiadomości o ich kulturze – gdy już niedługo rozkażą mu ich zabijać.

Shaftoe w rewanżu pokazał Goto Dengo, jak się porządnie rzuca piłką. Wielu Nipów jest świetnych w baseballu – nawet oni śmiali się, widząc, jak ich zwalisty przyjaciel bezsensownie wymachuje rękoma. Ale to Shaftoe nauczył go stawać w rozkroku, obracać barkami i podążać ciałem za piłką. Przez ostatni rok bardzo przykładał się do tych lekcji – może dlatego aż do Manili, a nawet potem, wciąż widział oczyma wyobraźni Goto Dengo rozstawiającego stopy na kamieniach nabrzeża, zamierzającego się i ciskającego weń owiniętym wstążką granatem.

* * *

Po kilkudniowej podróży wszyscy widzą, że sierżant Frick zapomniał, jak się czyści buty. Co noc wystawia je na pokład obok koi, jakby się spodziewał, że jakiś kulis zabierze je i wyglansuje. Co rano, budząc się, zastaje je w jeszcze gorszym stanie. Po kilku dniach zaczyna zbierać opieprz od kadry i dostawać dyżury przy obieraniu kartofli.

To byłoby jeszcze do wybaczenia. Kariera Fricka zaczęła się na prerii, od polowania na obwieszonych amunicją desperados atakujących pociągi pocztowe. Poważnie. W 1927 z zaskoczenia wywieźli go do Szanghaju, musiał więc wykazać nieco elastyczności. No dobra. A teraz siedzi na tym nędznym przedwojennym krążowniku i jest mu ciężko. No dobra. Ale nie zachowuje przy tym godności, której marines wymagają sami od siebie. Narzeka. Pozwala się upokarzać. Wścieka się. Wielu innych chińskich marines zachowuje się podobnie.

Pewnego razu, gdy Shaftoe rzuca sobie skórzanką z paroma innymi młodymi marines, widzi nagle grupkę tych starych na afterdeku. Po samych gestach i minach widać, że znowu narzekają.

Shaftoe słyszy gadkę dwóch marynarzy.

– Co się, kurwa, porobiło z tymi marines? – mówi jeden.

Drugi w smutku kiwa głową, jak lekarz, któremu pacjent właśnie fajtnął oczami do tyłu.

– Te biedaki całkiem zazjaciały.

A potem obracają się i patrzą na Shaftoe’a.

Tego wieczoru Shaftoe pochłania kolację dwa razy szybciej, wstaje i podchodzi do stołu, przy którym siedzą z ponurymi minami Starzy Marines.

– Przepraszam, że przeszkadzam, panie sierżancie! – krzyczy. – Proszę o pozwolenie wyczyszczenia panu butów!

Frickowi opada szczęka, ukazując na wpół przeżuty kawał gotowanej wołowiny.

– Czego?

Mesa milknie.

– Sierżancie, proszę o pozwolenie na wypastowanie pana butów!

Frick nawet na trzeźwo nie jest za bystry, a teraz wystarczy spojrzeć na jego źrenice, by nabrać pewności, że wraz z kolegami przeszmuglował na pokład trochę opium.

– Nu, myśle co tak – odpowiada.

Popatruje po swym plutonie zrzęd. Są trochę zmieszani, a trochę rozbawieni. Rozwiązuje sznurowadła. Bobby Shaftoe zabiera te obrzydlistwa; po chwili wraca z pięknie wyglansowanymi butami. W tym czasie Frick już nawalił się i rządzi wszystkimi.

– Nu, nieźle wyglądają te buty, kapralu – mówi, zadzierając nosa. – Niech mnie, jesteś w tym prawie tak dobry, jak mój kulis.

W nocy ktoś zaszywa kilku kolesiów Fricka w koce i robi im też inne, bardziej chamskie kawały. Jednemu nieznani sprawcy spuszczają kocówę. Z rana dowództwo robi niespodziewaną inspekcję i opieprza ich. Przez większość dnia „zazjaciali” siedzą w kącie i oglądają sobie nawzajem plecy.

Około południa Frick wreszcie pojmuje, że wszystko to sprowokował gest Shaftoe’a i że Shaftoe od razu wiedział, co się stanie. Wali na pokład, podbiega do niego i próbuje wyrzucić go za burtę.

Bobby’ego w ostatniej chwili ostrzega jeden z kolegów. Rzuca się w bok, o włos unikając ataku. Frick odbija się od relingu, odwraca i usiłuje złapać go za jaja. Shaftoe dźga go w oko. Frick się uspokaja. Odsuwają się od siebie. Formalnościom stało się zadość; unoszą pięści.

Boksują się przez kilka rund. Zbiera się wielki tłum marines. Większość stawia na Fricka. Wprawdzie jest tępy jak but, a teraz jeszcze wściekły, ale za to dobry w pięściach, no i waży ze dwadzieścia kilo więcej.

Shaftoe wytrzymuje do momentu, kiedy ciężki cios Fricka rozwala mu wargę.

– Ile jeszcze mamy do Manili?! – krzyczy.

Frick jest, jak zwykle po pytaniu, zaskoczony i osłupiały. Na chwilę się prostuje.

– Dwa dni – odpowiada jeden z oficerów.

– Niech to szlag – rzuca Bobby Shaftoe. – Jak, do cholery, mam całować moją kobietę z taką gębą?

Frick odpowiada:

– Idź na miasto i znajdź sobie tańszą.

Tyle tylko trzeba. Shaftoe opuszcza głowę i szarżuje na Fricka, wrzeszcząc jak Nip. Zanim Frick się pozbierał, Shaftoe już zapakował go w jeden z tych chwytów od Goto Dengo. Przesuwa się w górę, w końcu łapiąc go za szyję, i ściska, aż wargi Fricka przybierają barwę wnętrza ostrygi. Potem przewiesza go przez reling, trzymając za kostki. Frick przytomnieje na tyle, żeby zawołać:

– Poddaję się!

Szybko zbiera się sąd dyscyplinarny. Shaftoe zostaje uznany za winnego okazywania grzeczności (przez wyczyszczenie butów Fricka) i obrony żołnierza (siebie) przed rozwścieczonym napastnikiem. Rozwścieczony napastnik idzie prosto do paki. Już po kilku godzinach dochodzące stamtąd odgłosy informują wszystkich, jak się czuje człowiek po odstawieniu opium.

A więc sierżant Frick nie zobaczy, jak wpływają do Zatoki Manilskiej. Shaftoe’owi prawie jest go żal.

Cały dzień mają po lewej burcie wyspę Luzon – ledwie widoczną przez mgłę czarną sylwetkę; czasem przelotnie błysną palmy i plaże. Wszyscy marines już tędy przepływali, znają więc Środkowy Łańcuch, na północ od nich, a za nim Góry Zambale, opadające do morza nieopodal Zatoki Subic. Subic wyzwala lawinę pieprznych anegdot. Nie wpływają tam jednak: podążają na południe, wokół półwyspu Bata’an, następnie biorąc kurs w kierunku lądu, wprost w Zatokę Manilską. Cały okręt zajeżdża pastą do butów, talkiem i płynem po goleniu; może i Czwarta Brygada specjalizuje się w dziwkarstwie i nadużywaniu opium, ale wiadomo też, że to najprzystojniejsi marines w całym korpusie.

Mijają Corregidor, wyspę w kształcie kropli wody na wypastowanym bucie, lekko zaokrągloną pośrodku, ale stromo opadającą ku morzu. Jeden z końców to długi, chudy i suchy ogon. Marines wiedzą, że jest zryta tunelami i najeżona straszliwymi działami, lecz jedyną widoczną fortyfikacją są betonowe koszary na wierzchołku, mieszczące fachowców od obsługi tej broni. Ponad szczytem wznosi się plątanina anten. Wyglądają znajomo – wiele z nich unosiło się poprzednio nad Stacją Alfa w Szanghaju, gdzie Shaftoe musiał je zdemontować i załadować na ciężarówkę.

Niedaleko nich do morza opada olbrzymi wapienny klif. U podstawy jest wejście do kryjówki wszystkich tych szpionów i radiooperatorów. Nieopodal znajduje się port, dość w tej chwili oblężony: rozładowują towary z cywilnych frachtowców i ustawiają je na plaży. Zauważają to wszyscy marines: to pewny znak, że będzie wojna. Augusta kotwiczy w zatoczce. Przeładowują wszystkie nakryte plandekami radiowe machiny na motorówki i zawożą do przystani, wraz z cienkoszyimi facetami, którzy opiekowali się nimi w Szanghaju.

Kiedy mijają Corregidor i wchodzą do zatoki, zapach ginie. Pod powierzchnią wody pływają esy-floresy glonów. Nad nieruchomym morzem ciągną się brązowe sznury dymu z kominów statków. Nietknięte wiatrem, rozpływają się w półprzejrzyste, postrzępione łańcuchy górskie. Mijają wielką bazę wojskową w Cavite – spłacheć lądu tak płaskiego i nisko położonego, że gdyby nie palisada drzew palmowych, nie byłoby wiadomo, gdzie się kończy woda. Wznosi się tam kilka hangarów i wież ciśnień, za nimi zaś widać ciemne skupiska koszar. Manila leży wprost przed nimi, wciąż spowita mgiełką. Idzie już ku wieczorowi.

A potem mgła się rozpływa; atmosfera staje się przejrzysta jak oczy dziecka, przez niemal godzinę widoczność sięga nieskończoności. Potem wpływają na otoczoną cumulonimbusami arenę; na wskroś chmur wiją się korkociągi błyskawic. Płaskie szare chmury, jak odłamki porozbijanych dachówek pomiędzy kowadłami. Za nimi następna warstwa chmur zamyka się w sklepienie w pół drogi do księżyca, żarząc się różowo i łososiowo w promieniach zachodzącego słońca. Jeszcze dalej kolejne chmury, opatulone deszczem jak ozdoby choinkowe bibułką, przebłyski czystego nieba, kolejne cumulonimbusy strzelające do siebie dwunastomilowymi piorunami. Niebo wewnątrz nieba wewnątrz nieba.

W Szanghaju było zimno, a całą drogę się ocieplało. Niektóre dni były upalne i duszne. Jednakże kiedy na horyzoncie pojawia się Manila, pokład owiewa ciepła bryza. Marines wzdychają, jakby wszyscy unisono wytrysnęli.

Zapach Manili

Wachlowany palmami

I uda Glory.

Płaskie dachy Manili mają mieszany styl, trochę hiszpański, trochę chiński. Miasto odgradza od morza wklęsły wał, z bulwarem na szczycie. Spacerowicze odwracają się i machają do marines; niektórzy przesyłają całusy. Po schodach kościoła schodzi na bulwar para młoda; robią sobie zdjęcie w rzucającym płaskie cienie brzoskwiniowym poblasku zachodzącego słońca. Faceci noszą pstrokate, zwiewne filipińskie koszule lub amerykańskie mundury, kobiety – piękne suknie. Marines gwiżdżą i drą się, kobiety spoglądają na nich, unosząc nieco spódnice, żeby się nie potknąć. Marines dostają zawrotów głowy i prawie wypadają za burtę.

Kiedy zawijają, z wody wytryska półksiężycowy szyk latających ryb. Oddala się ruchem wędrującej pustynnej wydmy. Rybki są srebrne, w kształcie liści. Po kolei z metalicznym stuknięciem uderzają w wodę. Dźwięki zlewają się w ostry terkot. Półksiężyc szybuje pod keją, przepływa między jej filarami i znika w mroku głębin.

Manila, Perła Orientu, 7 grudnia 1941, wczesny niedzielny wieczór. Na Hawajach, po drugiej stronie linii zmiany daty, dopiero co minęła północ. Bobby Shaftoe i jego koledzy mają kilka godzin wolnego. Miasto jest nowoczesne, kwitnące, chrześcijańskie i zna angielski. Jest najbogatszym i najmniej zacofanym miastem w Azji, całkiem jakbyś był w domu, w Stanach. Pomimo katolickiej wiary, są tu miejsca najwyraźniej od fundamentów zaprojektowane specjalnie dla potrzeb napalonych marynarzy. Można tam trafić, skręcając raz w prawo, kiedy tylko stanie się na suchym lądzie.

Bobby Shaftoe skręca w lewo, grzecznie wymawiając się legionowi rozgorączkowanych prostytutek i obiera kurs na majaczące w ciemności ściany Intramuros. Przystaje tylko koło kwiaciarza w parku i kupuje bukiet róż. Facet ma niezły utarg. Park i mury są pełne przechadzających się kochanków; mężczyźni przeważnie w mundurach, kobiety w skromnych, ale eleganckich sukniach, kręcące wspartymi na ramionach parasolkami.

Kilku dorożkarzy chce z nim ubić interes, ale Bobby odmawia. Dorożka zawiozłaby go szybciej, a on jest na to zbyt zdenerwowany. Przechodzi przez bramę w murze do starej, hiszpańskiej dzielnicy.

Intramuros to labirynt kamiennych ścian o barwie jasnej skóry, stromo wznoszących się ponad wąskimi uliczkami. Żelazne kraty strzegą okien parterów, wijąc się, pęczniejąc i wypuszczając precyzyjnie wykute liście. Pierwsze piętra nadwieszają się nad ulicą, dźwigając latarnie gazowe, właśnie zapalane przez służących z długimi, kopcącymi prętami. Z okien na górze dryfuje śmiech i muzyka, a kiedy przechodzi przed otwierającymi się na wewnętrzne dziedzińce arkadami, czuje zapach kwiatów.

Za cholerę nie rozróżnia tych ulic. Pamięta nazwę „Magallanes”, bo kiedyś Glory powiedziała mu, że to to samo, co „Magellan”. Pamięta widok katedry z okna domu państwa Pascual. Kilka razy obchodzi ten kwartał – jest pewien, że to już blisko. Wtem słyszy dochodzący z pierwszego piętra wybuch dziewczęcego śmiechu i leci ku niemu jak meduza wessana w rurę. Zgadza się. To tutaj. Dziewczyny obgadują po angielsku jednego ze swych nauczycieli. Nie słyszy wprawdzie głosu Glory, ale wydaje mu się, że odróżnia jej śmiech.

– Glory! – mówi. Potem powtarza to głośniej.

Jeśli nawet go słyszą, nie zwracają uwagi. W końcu zamierza się i ciska bukietem róż jak granatem w kształcie tłuczka, ponad drewnianą balustradą, przez wąską szczelinę w okiennicach z macicy perłowej i wprost do pokoju.

Zapada tam niezwykła cisza, przeradzająca się po chwili w salwy śmiechu. Przeraźliwie nieśmiało rozsuwają się okiennice z macicy perłowej. Na balkon wychodzi dziewiętnastoletnia dziewczyna. Ma na sobie mundurek szkoły pielęgniarskiej, biały jak blask gwiazd na biegunie północnym. Włosy rozpuszczone do wyszczotkowania wiją się leniwie, poruszane wieczorną bryzą. Ostatni, rumiany promień zachodzącego słońca sprawia, że jej twarz żarzy się jak węgielek. Glory chowa się za bukietem, zanurza w nim nos, głęboko wdycha zapach, czarnymi oczyma zerkając na Bobby’ego spomiędzy kwiatów. Potem powoli opuszcza bukiet, ukazując wysokie kości policzkowe, doskonały maleńki nosek, fantastycznie wyrzeźbione wargi i ledwie widoczne zęby, białe, ale pociągająco krzywe.

– Matko z córką – mówi Bobby Shaftoe. – Kości policzkowe masz jak pług śnieżny.

Ona przykłada palec do ust. Cokolwiek dotyka jej warg, przeszywa pierś Shaftoe’a niewidzialną włócznią. Przez chwilę przygląda mu się, ustala czy skupił na niej uwagę i czy nigdzie sobie nie pójdzie. Potem się odwraca. Światło prześlizguje się po jej pośladkach, nic nie ukazując, ale sugerując wgłębienie pośrodku. Wraca do pokoju i zasuwa za sobą okiennicę.

Nagle pokój pełen dziewcząt milknie – nie słychać nic poza sporadycznymi, tłumionymi chichotami. Shaftoe zagryza język. Wszystko spieprzą. Państwo Pascual zwrócą uwagę na tę ciszę i będą coś podejrzewać.

Wielka brama otwiera się, szczękając żelastwem. Odźwierny zaprasza go do środka. Shaftoe idzie za tym starszym jegomościem przez czarny, sklepiony wjazd. Twarde podeszwy jego lśniących butów ślizgają się na kamieniach. Koń w stajni na tyłach czuje zapach jego wody po goleniu i rży. Radio w służbówce portiera pobrzękuje senną amerykańską muzyką – wolnymi tańcami z wojskowej rozgłośni.

Kamienne ściany dziedzińca obrasta kwitnąca winorośl. Jest tu cicho, czysto i przytulnie, prawie jak w pomieszczeniu. Portier wskazuje mu schody wiodące na pierwsze piętro. Glory nazywa je entresuelo i mówi, że to półpiętro. Dla Bobby’ego wygląda jak normalne, pełnoprawne piętro. Wchodzi. Zadzierając głowę, widzi pana Pascuala, drobnego, łysego mężczyznę z przystrzyżonym wąsikiem i w okularach. Ma na sobie amerykańską koszulę z krótkim rękawem, spodnie khaki i kapcie; w jednej dłoni trzyma kieliszek San Miguel, w drugiej papierosa.

– Miło znowu pana widzieć, szeregowy Shaftoe!

– Przepraszam, panie Pascual, ale już jestem kapralem.

Pan Pascual wtyka papierosa do ust i ściska rękę Bobby’ego.

– No to gratuluję! W zeszłym tygodniu spotkałem się z pana wujem, Jackiem. Nie wydaje mi się, żeby się spodziewał, że pan wraca.

– Sir, wszyscy byli zaskoczeni – odpowiada Bobby.

Idą teraz nieco wyższym pasażem wokół dziedzińca. Na poziomie gruntu mieszkają tylko trzoda i służący. Pan Pascual prowadzi ich aż do drzwi wiodących na entresuelo. Ściany są tu z szorstkiego kamienia, podłoga to zwykłe malowane deski. Przechodzą przez mroczny, posępny gabinet. Niegdyś ojciec i dziadek pana Pascuala przyjmowali tutaj zarządców swych hacjend i plantacji. Przez chwilę Bobby ma nadzieję. Na tym piętrze jest kilka pokoi, które kiedyś służyły wyższym służącym, wujom – starym kawalerom i ciotuniom – starym pannom. Teraz hacjendy to już nie to co kiedyś, więc państwo Pascual wynajmują te pokoje uczennicom. Może pan Pascual zaprowadzi go od razu do Glory?

Niestety, to tylko złudzenia wyposzczonego żołnierza: Shaftoe znajduje się u stóp olbrzymich schodów z polerowanego drewna nara. Widzi sufit z blachy falistej, żyrandole i imponującą sylwetkę pani Pascual, wbitą w potężny gorset, wyglądający jakby wymyślili go konstruktorzy statków. Wchodzą do antesali, która według Glory służy do przyjmowania przypadkowych, niezapowiedzianych gości; choć Bobby i tak w życiu nie widział elegantszego pokoju. Wszędzie stoją stare wazy i wazony, pewnie antyczne i pewnie z Chin i Japonii. Powiewa świeży wietrzyk. Bobby wygląda przez okno i widzi dobrze wykadrowaną, zieloną kopułę katedry, zwieńczoną celtyckim krzyżem; dokładnie tak, jak to sobie zapamiętał. Pani Pascual wyciąga dłoń. Shaftoe ją ściska.

– Pani Pascual – mówi – serdecznie dziękuję za przyjęcie mnie.

– Proszę usiąść. Musi pan nam wszystko opowiedzieć.

Shaftoe siada w wykwintnym fotelu koło fortepianu, nieznacznie poprawia spodnie, żeby nie uwierały sztywnego penisa, przesuwa ręką po policzku. Golenie wystarczy jeszcze na parę godzin. Nad głową brzęczy eskadra samolotów. Pani Pascual po tagalsku instruuje pokojówkę. Shaftoe bada zastrupiałe rany na kostkach palców i zastanawia się, co powiedziałaby pani Pascual, gdyby rzeczywiście wszystko jej opowiedział. Może lody skruszyłaby jakaś anegdotka o walce wręcz z chińskimi rzecznymi piratami na rzece Jangcy. Przez drzwi i hall widzi róg domowej kaplicy, same gotyckie ostrołuki, złocony ołtarz i haftowany klęcznik, całkiem wyświechtany łękotkami pani Pascual.

Podają papierosy, ułożone w dużej szkatule z laki jak pociski artyleryjskie w skrzynce. Popijają herbatę i gawędzą o byle czym, zdaje się, że przez jakieś trzydzieści sześć godzin. Panią Pascual trzeba cały czas zapewniać, że wszystko jest w najlepszym porządku i nie będzie wojny. Pan Pascual najwyraźniej sądzi, że wojna jest tuż za rogiem, i co chwila wpada w zadumę. Interesy szły ostatnio nieźle. Razem z Jackiem Shaftoe’em, wujem Bobby’ego, przewozili mnóstwo towaru do Singapuru. Ale niebawem pewnie się pogorszy.

Pojawia się Glory. Zmieniła szkolny mundurek na sukienkę. Bobby niemal wypada tyłem przez okno. Pani Pascual konwencjonalnie ponownie ich sobie przedstawia. Bobby Shaftoe całuje Glory w rękę – sądzi, że to musi być bardzo szarmancki gest. Ma szczęście, że to uczynił – Glory ukrywa w dłoni maleńką, zwiniętą karteczkę, która ląduje w jego ręce.

Glory siada i natychmiast otrzymuje filiżankę herbaty. Znów całe wieki gadki szmatki. Pan Pascual osiemdziesiąty siódmy raz pyta, czy Bobby spotkał się już z wujem Jackiem, Shaftoe zaś powtarza, że dosłownie przed chwilą zsiadł z okrętu, ale na pewno odwiedzi go jutro rano. Przeprasza i wymyka się do łazienki, staromodnej, z dwiema dziurami nad głębokimi sztolniami, na pewno prowadzącymi aż do samego piekła. Rozwija i czyta karteczkę, zapamiętuje instrukcje, po czym drze ją i spuszcza do dziury.

Pani Pascual pozwala parze zakochanych na pełne pół godziny „sam na sam”, co oznacza, że rodzice wychodzą z pokoju i nie wpadają częściej niż co pięć minut. Potem następuje boleśnie długa i szczegółowa ceremonia pożegnalna, na końcu której Shaftoe ląduje na ulicy, a Glory powiewa mu chusteczką z balkonu.

Pół godziny później ich języki trenują dżudo z tyłu dorożki galopującej po bruku w stronę nocnych klubów na Malate. Uwolnienie Glory z rezydencji państwa Pascual to prosta sprawa dla mocno zmotywowanego marine z Chin i szwadronu cwanych uczennic szkoły pielęgniarskiej.

Glory chyba całuje go z otwartymi oczami, bo nagle uwalnia się i woła do fiakra:

– Proszę stanąć! Proszę stanąć!

– Co jest? – pyta tępo Shaftoe.

Rozgląda się i nie widzi nic poza górującym nad nimi wielkim, starym kościołem. Ukłucie strachu. Ale kościół jest ciemny, w pobliżu nie ma Filipinek w długich sukniach i marines w galowych mundurach, więc to nie może być jego ślub.

– Chcę ci coś pokazać – mówi Glory i gramoli się z dorożki.

Shaftoe goni za nią – do kościoła San Agustin. Tyle razy przechodził koło tej kupy kamienia, a nie sądził, że wejdzie do środka – na randkę.

Glory zatrzymuje się u stóp potężnych schodów i pyta:

– Widzisz?

Shaftoe spogląda w mrok, myśląc, że może jest tam jakiś witraż, albo dwa, może Chrystusowe Rany, albo Przebicie Świętego Boku, ale…

– Popatrz w dół – mówi Glory, postukując miniaturową stópką w pierwszy stopień schodów. Jest to jeden gigantyczny kawał granitu.

– Wygląda mi na jakieś dziesięć do dwudziestu ton – powiada autorytatywnie Bobby.

– Pochodzi z Meksyku.

– A tam, opowiadasz!

Glory uśmiecha się do niego.

– Zanieś mnie na górę.

I na wypadek, gdyby Shaftoe śmiał odmówić, niemal pada na niego; nie ma więc wyboru – musi chwycić ją w ramiona. Glory układa kark w zgięciu ramienia Bobby’ego, żeby jak najbardziej zbliżyć się do jego twarzy; on jednak najlepiej pamięta dotyk jedwabnego rękawa na świeżo ogolonej szyi.

Zaczyna się wspinać. Choć Glory nie waży dużo, spocił się jak mysz już po czterech stopniach. Ona obserwuje go z odległości dziesięciu centymetrów, wypatrując oznak zmęczenia. Czuje, że się rumieni. Dobrze, że na całej długości schodów palą się tylko ze dwie świece. Stoi tu piękne popiersie Chrystusa w koronie cierniowej; po twarzy ściekają mu długie, równoległe krople krwi, a po prawej…

– Te wielkie głazy, po których idziesz, zostały wydobyte w Meksyku, kilkaset lat temu, zanim jeszcze Ameryka stała się państwem. Przypłynęły tutaj w dnach manilskich galeonów, jako balast. – Wymawia to słowo jak bajast.

– Niech mnie.

– Kiedy przybiły, wyciągnięto kamienie, przywieziono tutaj, do kościoła San Agustin i ułożono jeden na drugim. Co roku nowy głaz na zeszłorocznym. Wreszcie, po wielu latach, powstały takie schody.

Po chwili, Shaftoe myśli, że co najmniej tyle lat zajmie mu wejście na górę tego cholerstwa. Szczyt jest udekorowany naturalnej wielkości Chrystusem dźwigającym krzyż, chyba tak ciężki jak jeden z tych kamiennych stopni. I co, Bobby miałby się skarżyć? Wtedy odzywa się Glory:

– A teraz znieś mnie na dół, żeby dobrze zapamiętać tę historię.

– Masz mnie za jakiegoś napalonego półgłówka, który nie zapamięta historii, jeśli nie ma w niej pięknej dziewczyny?

– Tak – odpowiada Glory i śmieje mu się w twarz.

Znosi ją na dół. Potem, zanim cokolwiek innego przyjdzie jej do głowy, niesie ją wprost przez drzwi i do bryczki.

Bobby Shaftoe w trakcie akcji bojowej nigdy nie traci głowy, ale reszta wieczoru jest dla niego rozmytym majakiem. Przez mgłę przebija się tylko kilka wrażeń: wysiadają z dorożki przed nadmorskim hotelem; wszyscy żołnierze gapią się na Glory; Bobby gapi się na nich, grożąc, że nauczy ich kultury; tańczą przytulańca w sali balowej, a spowite w jedwab udo Glory wsuwa się coraz bardziej między jego nogi; jej sprężyste ciało przyciska się doń coraz mocniej; spacerują po bulwarze pod rozgwieżdżonym niebem; zauważają, że jest odpływ; wymieniają spojrzenia; Bobby znosi ją na dół, na wąski pasek kamienistej plaży.

Zanim rzeczywiście zaczął ją rżnąć, mniej lub więcej stracił świadomość, odleciał w jakiś fantastyczny, libidynalny sen. Rżną się bez najmniejszych zahamowań, bez wątpliwości, bez jakichkolwiek kłopotliwych myśli. Ich ciała same z siebie zlały się w jedno, jak para kropli deszczu na szybie. Jeśli w ogóle o czymś myśli, to o tym, że jest to kulminacyjny punkt całego życia. Narodziny w Oconomowoc, bal maturalny, polowania na jelenie na Górnym Półwyspie, poligon na wyspie Parris, wszystkie chińskie bijatyki i potyczki, pojedynek z sierżantem Frickiem, wszystko to jest drzewce za ostrzem włóczni.

Gdzieś wyją syreny. Gwałtownie odzyskuje świadomość. Czyżby przez całą noc trzymał Glory opartą o falochron, a ona ściskała go udami w talii? To niemożliwe. W ogóle nie było przypływu.

– Co to takiego? – pyta ona. Ręce ma zaciśnięte na jego szyi. Rozplata je i opuszcza na jego pierś.

Wciąż unosząc ją na rękach splecionych pod nieskazitelnym i ciepłym tyłeczkiem, Shaftoe odsuwa się od skały i odwraca w stronę morza, patrząc na niebo. Widzi włączające się reflektory. I nie jest to hollywoodzka premiera.

– To wojna, kochanie – odpowiada.

Szturmy

Szturmy

Foyer hotelu Manila jest mniej więcej wielkości boiska futbolowego. Pachnie zeszłorocznymi perfumami, egzotycznymi orchideami i sprayem na insekty. Przy frontowych drzwiach stoi wykrywacz metali; tak się składa, że od kilku dni mieszka tu premier Zimbabwe. Wysocy Afrykanie w porządnych garniturach stoją tu i ówdzie, grupkami po dwóch i trzech. Stadka nippońskich turystów w bermudach, sandałach i białych skarpetkach gnieżdżą się w miękkich, szerokich i głębokich sofach, cicho czekając na umówiony sygnał. Filipińskie dzieciaki z wyższych sfer dzierżą walcowate pojemniki po chipsach, jak wodzowie plemion swe berła. W bezpiecznej odległości krąży dystyngowany starszy boy z ręcznym rozpylaczem, spryskując podłogę środkiem owadobójczym. Wchodzi Randall Lawrence Waterhouse, ubrany w turkusową koszulkę polo, z wyszytym logo jednej z tych firm bankrutów high-tech, które założyli wraz z Avim, luźne błękitne dżinsy na szelkach i potężne sportowe buty, niegdyś białe.

Zaraz po przejściu wszystkich formalności na lotnisku zauważył, że Filipiny, podobnie jak Meksyk, są jednym z tych krajów, w którym Liczą Się Buty. Szybko podbiega do recepcji, żeby zachwycająca młoda dziewczyna w morskiej liberii nie widziała jego stóp. Kilku fagasów wdaje się w żałosną, syzyfową przepychankę wokół jego walizy, o rozmiarze i ciężarze dwuszufladowej szafki na akta. Avi powiedział mu: „Nie znajdziesz tam żadnych technicznych książek. Zabierz wszystkie, które mogą się przydać”.

Apartament Randy’ego składa się z sypialni i pokoju dziennego, oba mają ze cztery metry wysokości. Jest jeszcze korytarz z kilkoma szafkami i różnymi urządzeniami z branży inżynierii sanitarnej. Całość wyłożono jakimś twardym tropikalnym drewnem, zabarwionym na piękny kasztanowy kolor, co na północy wyglądałoby ponuro, ale tutaj daje przytulny, domowy nastrój. Dwa główne pokoje mają olbrzymie okna. Przy klamkach znajdują się maleńkie tabliczki ostrzegające przed tropikalnymi owadami. Każdy pokój jest odgrodzony od okien wielowarstwowym systemem barier: niesamowicie ciężkie drewniane okiennice, jeżdżące z łoskotem po szynach jak manewrujące na rozjazdach pociągi towarowe; druga warstwa to pięciocentymetrowe kwadraty z macicy perłowej, oprawne w wypolerowaną drewnianą kratkę – wszystko to przesuwa się na kolejnych szynach; potem firanki i na koniec grube kotary, zawieszone na podzwaniających stalowych prętach.

Zamawia wielką filiżankę kawy, która budzi go na krótko – ledwo zdąża się rozpakować. Jest późne popołudnie. Fioletowe chmury wyłaniają się z otaczających miasto gór z niemal namacalnym rozpędem wulkanicznych lawin błotnych, zamieniając połowę nieba w ciemny mur poprzecinany pionowymi piorunami; ściany pokoju błyskają, jakby pod oknem uwijali się paparazzi. Tam jednak, po chodnikach pędzą sprzedawcy żywności z Rizal Park, uciekając przed deszczem, który pada, jak padał od pięciuset lat, na pochyłe czarne ściany Intramuros. Gdyby nie biegły w linii prostej, można by wziąć je za naturalne dziwo geologiczne: nagie, ciemne wulkaniczne grzbiety wynurzające się z trawy niczym zęby z dziąseł. Mury mają klinowate wycięcia, ponad wyschniętą fosą zbiegające się ku dawnym strzelnicom, tak by pola ostrzału poszczególnych dział zachodziły na siebie. Kiedy mieszka się w Stanach, nigdy nie widzi się niczego starszego niż dwa, dwa i pół wieku, a i po to trzeba pojechać na Wschodnie Wybrzeże. Świat służbowych podróży – lotnisk i taksówek – wszędzie wygląda tak samo. Randy nigdy nie jest w stanie uwierzyć, że znalazł się w innym kraju, dopóki nie ujrzy czegoś takiego jak Intramuros, a wtedy musi dłuższy czas stać tam jak kretyn i medytować.

* * *

W tym samym momencie nad Oceanem Spokojnym, w małym, sympatycznym wiktoriańskim miasteczku leżącym w jednej trzeciej drogi z San Francisco do Los Angeles, zacinają się komputery, znikają z nich ważne pliki, poczta dryfuje w przestrzeń międzygalaktyczną, a wszystko to dlatego że Randy nie ma ich na oku. Owo miasteczko mieści trzy małe college: jeden założony przez stan Kalifornia i dwa – przez protestanckie odłamy, teraz przeklinane przez większość wykładowców. Wszystkie trzy – Trzej Bracia – stanowią do spółki ośrodek akademicki o średnim znaczeniu. Ich systemy komputerowe są połączone. Wymieniają między sobą studentów i profesorów. A od czasu do czasu urządzają konferencje naukowe. W tej części Kalifornii są plaże, góry, sekwojowe lasy, winnice, pola golfowe i rozległe instytucje penitencjarne. Jest tu też mnóstwo trzy- i czterogwiazdkowych hoteli, a Trzej Bracia dysponują w sumie wystarczającą liczbą auli i sal, by móc gościć kilka tysięcy uczestników.

Avi zadzwonił jakieś osiem godzin temu, w trakcie poważnej interdyscyplinarnej konferencji pod tytułem: „Środkowa faza (1939–45) walki o globalną hegemonię w XX wieku n.e.”. Trochę to przydługie, pojawił się więc zwięzły pseudonim: „Wojna jako tekst”.

Goście przyjeżdżają z Amsterdamu, Mediolanu i tak dalej. Komitet organizacyjny konferencji, w którym zasiada również Charlene, dziewczyna (właściwie wszystkie objawy wskazują, że była dziewczyna) Randy’ego, kazał pewnemu artyście z San Francisco namalować plakat. Artysta zaczął od czarno-białego, półtonowego zdjęcia przedstawiającego wymizerowanego żołnierza piechoty z II wojny światowej, z papierosem zwisającym z kącika ust. Przepuścił je przez ksero, rozlewając kropki rastra w grube plamy, jak przeżute przez psa gumowe piłeczki, potem poddał jeszcze innym zniekształceniom, aż otrzymał postrzępiony, agresywny, wyrazisty obraz: blade oczy żołnierza stały się niesamowicie białe. Potem dodał kilka plam koloru: czerwoną szminkę, błękitny cień do powiek oraz kawałek czerwonego paska od stanika wyłażący spod rozchełstanej mundurowej koszuli.

Zaraz po ukazaniu się plakat zdobył jakąś nagrodę. Napisano o nim w prasie, po czym został przez media okrzyknięty Oficjalnym Przedmiotem Kontrowersji. Pewien przedsiębiorczy dziennikarz zdołał wytropić żołnierza przedstawionego na oryginalnej fotografii – obwieszonego orderami weterana i starego ślusarza, który, jak się okazało, nie tylko cieszy się znakomitym zdrowiem, ale od czasu gdy rak zabrał mu żonę, objeżdża Południe swą półciężarówką, pomagając przy odbudowie podpalonych przez pijanych świrów murzyńskich kościołów.

Artysta, który zaprojektował plakat, wyznał potem, że po prostu skopiował go z książki i nie starał się nawet o uzyskanie jakiegokolwiek pozwolenia – wszakże sama idea otrzymywania pozwoleń na wykorzystanie pracy innych ludzi jest błędna, ponieważ wszystkie dzieła sztuki są wtórne wobec innych. Wysokoobrotowi prawnicy, jak bombowce nurkujące, zlecieli się na małe miasteczko, gdzie na dachu murzyńskiego kościoła siedział gniewny weteran z gębą pełną gwoździ, wbijając je w laminowaną sklejkę i pomrukując „bez komentarza” w kierunku hordy reporterów na trawniku na dole. Po szeregu narad w sali miejscowego Holiday Inn weteran wyszedł w towarzystwie jednego z pięciu najsłynniejszych adwokatów na świecie i oznajmił, że wnosi pozew przeciwko Trzem Braciom; jeśli przegrają, zamienią się w dymiącą dziurę w skorupie ziemskiej. Obiecał podzielić odszkodowanie pomiędzy murzyńskie kościoły oraz różne stowarzyszenia inwalidów wojennych i badaczy raka piersi.

Komitet organizacyjny wycofał plakat. Spowodowało to pojawienie się w Internecie tysiąca nielegalnych kopii, i w ogóle zwróciło na niego uwagę milionów ludzi, którzy w innym wypadku wcale by go nie zauważyli. Podali do sądu artystę; ten posiadał mniej więcej tysiąc dolarów i długi (przeważnie kredyty studenckie) opiewające na 69 tysięcy.

Wszystko to stało się, zanim jeszcze rozpoczęła się konferencja. Randy wiedział o tym tylko dlatego że Charlene wrobiła go w zapewnienie konferencji obsługi komputerowej, czyli wykonanie witryny internetowej i udostępnienie gościom poczty elektronicznej. Kiedy wszystko to ukazało się w gazetach, poczta napłynęła szeroką strugą, szybko zapychając wszystkie linie i zapełniając zainstalowane przez Randy’ego w ciągu ostatniego miesiąca dyski.

Zaczęli zjeżdżać się uczestnicy. Większość zdaje się nocowała w domu, w którym od siedmiu lat mieszkali Randy i Charlene. Dom był wielki, stary i wiktoriański, miejsca było więc w bród. Zjawiali się goście z Heidelbergu, Paryża, Berkeley, Bostonu, siadali wokół ich kuchennego stołu, popijali kawę i gadali o Spektaklu. Randy wywnioskował, że chodzi o tę aferę z plakatem, ale kiedy mówili dalej i dalej, wyczuł, że nie używają tego słowa w zwykłym znaczeniu, lecz jakimś slangowym, akademickim; i że zawiera ono dla nich wiele podtekstów i konotacji, których nigdy nie zrozumie, jeśli nie zostanie jednym z nich.

Dla Charlene i pozostałych uczestników „Wojny jako tekstu” było oczywiste, że podający ich do sądu weteran jest najgorszym typem człowieka – właśnie takim, jakiego na swych spotkaniach wyszydzali, palili jego kukły i nurzali w popiołach posthistorycznego dyskursu. Randy spędzał wśród nich wiele czasu i trochę się przyzwyczaił, ale wtedy głowa pękała mu od zaciskania zębów. Ciągle zrywał się na równe nogi pośrodku posiłków czy rozmów i wychodził na samotne spacery. Robił to po części po to, żeby nie chlapnąć czegoś niedyplomatycznego, po części zaś był to dziecinny i bezowocny sposób na przyciągnięcie upragnionej uwagi Charlene.

Od samego początku wiedział, że historia z plakatem będzie totalną katastrofą. Ciągle ostrzegał Charlene i resztę. Słuchali go z klinicznym spokojem, jakby był badanym pacjentem po przeciwnej stronie weneckiego lustra.

* * *

Randy zmusza się do czuwania, dopóki nie zapadnie ciemność. Potem przez kilka godzin leży w łóżku i usiłuje zasnąć. Terminal kontenerowy jest niedaleko, na północ od hotelu, a więc przez całą noc bulwar Rizal, biegnący tuż pod hiszpańskim murem, jest dokładnie zakorkowany ciężarówkami wiozącymi kontenery. Całe miasto jest jednym wielkim silnikiem spalinowym. Można odnieść wrażenie, że posiada więcej tłoków i rur wydechowych niż reszta świata. Nawet o drugiej w nocy pozornie nieporuszona masa hotelu drży i grzechocze od wylewającej się z silników energii sejsmicznej. Hałas włącza alarm w jednym z samochodów na parkingu. Od tego odpalają kolejne alarmy i tak dalej. Randy’ego budzi nie tyle samo wycie, ile totalny idiotyzm takiej reakcji łańcuchowej. Jest to lekcja przykładowa: rodzaj koszmarnego, lawinowego popierdolenia się techniki, przez który hackerzy nie śpią, nawet jeśli nie słyszą objawów.

Otwiera schłodzonego heinekena, staje przy oknie i patrzy. Ciężarówki ozdabiają piękne choinki z wielobarwnych żarówek – choć nie tak jaskrawe jak te na jeepneyach – filipińskich mikrobusach – uwijających się i zygzakujących między nimi. Widok tak wielu czuwających i pracujących ludzi sprawia, że odechciewa mu się spać.

Jest zbyt zamulony przesunięciem stref czasowych, żeby zrobić coś, co wymaga myślenia – ale jest pewna bezmyślna rzecz, którą może się zająć. Ekran, idealny prostokąt koloru rozcieńczonego mleka w skandynawski świt, wygląda, jakby lewitował pośrodku ciemnego pokoju. Światło dobywa się z małych jarzeniówek uwięzionych w poliwęglanowej trumnie wyświetlacza. Może się wydostać tylko przez skierowaną w stronę Randy’ego szybkę, w całości pokrytą małymi tranzystorkami ułożonymi w siatkę; mogą one zatrzymywać lub przepuszczać fotony – wszystkie lub tylko te o pewnej długości fali, rozbijając białe światło na barwy. Włączając je i wyłączając według pewnego planu, można przekazać Randy’emu Waterhouse’owi pewną treść. Przejmując na kilka godzin kontrolę nad tymi tranzystorkami, dobry filmowiec mógłby opowiedzieć mu całą fabułę.

Niestety, po świecie pałęta się o wiele więcej laptopów niż wartych uwagi reżyserów. Kontrola nad tranzystorami prawie nigdy nie trafia w ręce człowieka. Na ogół steruje nimi oprogramowanie. Kiedyś fascynowało Randy’ego, lecz teraz już nie. Wystarczająco trudno jest znaleźć fascynujących ludzi.

Pojawia się piramida i oko. Randy spędza teraz z Ordo tyle czasu, że kazał swojemu komputerowi uruchamiać go automatycznie.

Dzisiaj Randy ma dla laptopa tylko jedno zastosowanie: łączność z innymi ludźmi za pomocą e-maila. Kiedy koresponduje z Avim, musi używać Ordo – narzędzia zamieniającego jego pomysły w strumienie bitów niemal nieodróżnialne od białego szumu, które można wysłać do Aviego z zachowaniem poufności. Obecnie jedyne aktywa firmy Epiphyte stanowi informacja – pomysły poparte pewną liczbą faktów i danych. Można ją więc ukraść. Dlatego szyfrowanie ma sens. Pytanie brzmi: ile paranoi to w sam raz?

Avi przysyła mu zaszyfrowaną pocztę: „Kiedy przyjedziesz do Manili, chciałbym żebyś wygenerował 4096-bitową parę kluczy i zapisał ją na dyskietce. Masz ją cały czas nosić przy sobie. Nie trzymaj klucza na twardym dysku. Pod twoją nieobecność każdy może włamać się do pokoju i ukraść ten klucz”.

Randy rozwija więc menu i wybiera pozycję „Nowy klucz”.

Wyskakuje okienko zawierające kilka możliwych długości klucza: 768, 1024, 2048, 3072 oraz Inną. Wybiera tę ostatnią opcję i ze znużeniem wpisuje 4096.

Nawet złamanie 768-bitowego klucza wymaga potężnych zasobów. Dodaj jeden bit – do 769 – a stanie się to dwa razy trudniejsze. Klucz 770-bitowy jest z kolei dwa razy trudniejszy, i tak dalej. Użycie 768-bitowego klucza utajniłoby ich wiadomości przynajmniej na kilka dobrych lat przed prawie wszystkimi instytucjami na świecie, a złamanie klucza 1024-bitowego jest astronomicznie bardziej złożone.

Niektórzy używają nawet kluczy 2048- lub 3072-bitowych. Takie powstrzymają najlepszych łamaczy kodów na świecie na czas mierzony astronomicznymi jednostkami, o ile tylko nie powstaną technologie rodem z innego świata, na przykład komputery kwantowe. Większość programów szyfrujących, nawet tych napisanych przez mających hopla na punkcie poufności ekspertów od kryptografii, nie obsługuje dłuższych kluczy. Ale Avi upiera się, żeby korzystać z Ordo, uważanego zresztą za najlepszy pakiet do szyfrowania na świecie, ponieważ pozwala on na wybór dowolnej długości klucza – nieograniczonej, o ile tylko ktoś może odpowiednio długo poczekać na zmielenie przezeń odpowiedniej ilości cyferek.

Randy zaczyna pisać. Nawet nie patrzy na ekran; gapi się przez okno na światła ciężarówek i jeepneyów. Leniwie klepie w klawiaturę jedną ręką.

Wewnątrz komputera znajduje się dokładny zegar. Gdy Randy uderza w klawisz, Ordo zapamiętuje aktualny czas, z dokładnością do mikrosekund. Jeden wciska o 3.05.56.935788, drugi o 3.05.57.290664, czyli o 0,354876 sekundy później. Kolejny – po następnym 0,372307 sekundy. Ordo zapamiętuje wszystkie te odstępy czasowe i odrzuca najbardziej znaczące cyfry (w tym przykładzie 35 i 37), ponieważ one będą wykazywać największą regularność.

Ordo pragnie losowości. Interesują go tylko najmniej znaczące cyfry, powiedzmy – 76 i 07 na końcu tych liczb. Potrzebuje mnóstwa liczb bardzo, bardzo losowych. Bierze te z grubsza losowe wartości, przepuszcza przez funkcje mieszające, sprawiające, że stają się jeszcze bardziej losowe, i poddaje je testom statystycznym, by sprawdzić, czy nie zawierają ukrytych prawidłowości. Ordo ma niebotycznie wysokie normy dotyczące losowości, dopóki zaś nie zostaną spełnione, wciąż każe Randy’emu łomotać w klawiaturę.

Trwa to tym dłużej, im dłuższy klucz chce się wygenerować. Randy próbuje wygenerować potwornie długi. W zaszyfrowanej wiadomości do Aviego zauważył, że jeśli wykorzystać do budowy jednego kosmicznego superkomputera wszystkie cząsteczki wszechświata i gdyby tego superkomputera użyć do złamania 4096-bitowego klucza, to i tak potrwałoby to dłużej niż czas istnienia świata.

„Przy dzisiejszym stanie techniki, to prawda” – broni się Avi. „A jak pojawią się kwantowe komputery? Albo nowe techniki matematyczne, ułatwiające faktoryzację dużych liczb pierwszych?”.

„Na jak długo chcesz utajnić te wiadomości?” – zapytał Randy, w ostatnim e-mailu wysłanym z San Francisco. „Na pięć lat? Dziesięć? Dwadzieścia pięć?”.

Zaraz po wejściu do hotelu odszyfrował i przeczytał odpowiedź Aviego. Wciąż wisi mu przed oczyma, jak utrwalony błyskiem powidok: „Pragnę, żeby pozostały tajne tak długo, jak długo ludzie będą zdolni do wyrządzania zła”.

Wreszcie komputer wydaje sygnał dźwiękowy. Randy pozwala dłoni odpocząć. Ordo grzecznie uprzedza go, że przez chwilę będzie zajęty, i zabiera się do pracy. Przeszukuje kosmos liczb, rozglądając się za dwiema wielkimi liczbami pierwszymi, które pomnożone przez siebie dadzą wynik o długości 4096 bitów.

Jeśli chcesz, by twoje sekrety pozostały tajne dłużej niż będziesz żył, przy wybieraniu długości klucza musisz być futurologiem. Musisz ocenić, ile razy szybsze komputery powstaną w ciągu tego czasu. Musisz także wziąć pod uwagę politykę. Albowiem, jeśli cały świat stanie się państwem policyjnym z obsesją na punkcie odkrywania starych tajemnic, może skierować znaczne siły do rozwiązania problemu faktoryzacji – rozkładu na czynniki – dużych liczb pierwszych.

Zatem długość używanego przez ciebie klucza też jest czymś w rodzaju kodu. Gdyby zorientowany w temacie rządowy podsłuchiwacz zauważył, że Randy i Avi używają 4096-bitowego klucza, wyciągnąłby takie wnioski:

• Avi nie zna się na tym. Ten wniosek można obalić, zbadawszy pokrótce dotychczasowe osiągnięcia Aviego.

Albo:

• Avi jest klinicznym paranoikiem. To również można obalić po drobnym wywiadzie.

Albo:

• Avi jest nadmiernym optymistą, jeżeli chodzi o przyszły rozwój technologii komputerowych, bądź też pesymistą, jeżeli chodzi o klimat polityczny.

Albo:

• Avi planuje posunięcia w perspektywie co najmniej stu lat naprzód.

Kiedy komputer przelatuje przez liczbowy wszechświat, Randy przechadza się po pokoju. Kontenery na tych wszystkich ciężarówkach noszą takie same znaki firmowe, jak w Południowym Seattle, kiedy rozładowywano tam statek. Randy odczuwa dziwną satysfakcję, jakby, wykonując ten wariacki skok przez ocean, wprowadził do swego życia nowy rodzaj symetrii. Przyjechał z kraju, gdzie produkty są konsumowane, do kraju, gdzie są produkowane, z kraju, gdzie onanizm został wyniesiony na ołtarze przez najwyższe warstwy społeczne, do kraju, gdzie samochody mają w oknach nalepki „Stop antykoncepcji!”. I wydaje mu się to dziwnie właściwe. Ostatni raz czuł się tak, kiedy dwanaście lat temu zakładał z Avim pierwszą, skazaną na klęskę, firmę.

* * *

Randy dojrzewał w college’u na wschodzie stanu Washington, zrobił dyplom na University of Washington w Seattle i wylądował w bibliotece, a dokładniej w Wypożyczalni Międzybibliotecznej, jako referent II klasy. Jego zadaniem było przetwarzanie rewersów nadchodzących z mniejszych bibliotek, i na odwrót – wysyłanie zamówień gdzie indziej. Gdyby dziewięcioletni Waterhouse mógł zerknąć w przyszłość i ujrzeć siebie w tej roli, byłby w siódmym niebie: głównym narzędziem pracy w Wypożyczalni Międzybibliotecznej był rozszywacz. W czwartej klasie Randy zobaczył takie narzędzie w rękach nauczyciela, oczarowało go swym pomysłowym i złowrogim kształtem, przypominającym szczęki jakiegoś futurystycznego smoka-robota. Zaczął nawet celowo źle zszywać różne rzeczy, żeby potem prosić nauczyciela o usunięcie zszywek i po raz kolejny podziwiać groźne żuchwy w akcji. Posunął się do tego, że rąbnął rozszywacz z niezamkniętego biurka i wmontował go w Erektora – morderczego robota, którym sterroryzował wszystkie dzieciaki z sąsiedztwa; jego wężowa paszcza zniszczyła wiele tanich plastikowych zabawek. Wreszcie kradzież wykryto, a Randy’ego ukarano przykładnie w obliczu człowieka i Boga. W Wypożyczalni Międzybibliotecznej miał w szufladzie nie jeden, lecz kilka rozszywaczy, przy tym do jego obowiązków należało ich używanie, codziennie przez godzinę czy dwie.

Ponieważ biblioteka uniwersytecka była dobrze zaopatrzona, czytelnicy nie zamawiali książek z innych bibliotek, chyba że chodziło o pozycje, które zostały ukradzione albo były dość szczególne. Wymiębib (jak pieszczotliwie nazywali wypożyczalnię Randy i jego współpracownicy) miał swoich stałych bywalców – gości, którzy mieli na rewersach tony szczególnych książek. Byli na ogół męczący, przerażający, albo jedno i drugie. U Randy’ego zwykle lądowali przedstawiciele podgrupy „jedno i drugie” – on jako jedyny nie zamierzał pracować tu dożywotnio. Wydawało się oczywiste, że Randy, po astronomii, ze znakomitą znajomością komputerów, pewnego dnia pójdzie dalej, a jego współpracownicy nie żywią takich ambicji. Jego szersza sfera zainteresowań i szersze granice tego, co uważał za normalne, przydawały się zwłaszcza przy niektórych czytelnikach.

Dla wielu i on był męczącym, obsesyjnym, przerażającym typem. Jego obsesją były nie tylko nauki ścisłe, lecz także gry role-playing, czyli fabularne, w scenerii fantasy. Tylko dlatego mógł znosić przez tyle lat tę głupią pracę, że w czasie wolnym całkiem zajmowało go odgrywanie scenariuszy fantasy o złożoności i głębi gimnastykującej wszystkie podzespoły mózgu, tak wyraźnie marnujące się podczas pracy w Wymiębibie. Należał do grupy, która spotykała się w każdy piątek wieczorem i kończyła grę w niedzielę. Innymi filarami tej grupy byli: Chester, studiujący na dwóch fakultetach – muzyce i informatyce, oraz Avi, kończący historię.

Kiedy pewnego dnia w Wymiębibie pojawił się nowy magistrant, nazwiskiem Andrew Loeb, i wyciągnął ze złachmanionego plecaka trzycalowy stos precyzyjnie wypisanych na maszynie rewersów; natychmiast został rozpoznany jako pewien typ klienta i skierowany do Randy’ego Waterhouse’a. Kontakt tych dwóch umysłów został nawiązany w jednej chwili, choć Randy w pełni zdał sobie z tego sprawę dopiero, gdy z sali pocztowej zaczęły przyjeżdżać zamówione przez Loeba książki.

Celem pracy Andy’ego Loeba było ustalenie budżetów energetycznych tubylczych szczepów Indian. Aby zachować temperaturę ciała i podtrzymywać oddychanie, ludzkie ciało musi wydatkować pewną ilość energii. Wartość ta rośnie, kiedy robi się zimno albo rzeczone ciało wykonuje jakąś pracę. Jedynym sposobem uzyskania tej energii jest jedzenie. Niektóre produkty mają większą wartość energetyczną niż inne. Na przykład, pstrąg jest bardzo pożywny, ale tak ubogi w tłuszcz i węglowodany, że spożywając go trzy razy dziennie, można umrzeć z głodu. Inne pożywienie może dawać więcej energii, ale pozyskanie go i przygotowanie może wymagać jej tyle, że z kalorycznego punktu widzenia jest to nieopłacalne. Andy Loeb próbował ustalić, co w przeszłości jadły pewne szczepy północno-zachodnich Indian, ile energii zużywały na zdobycie tego prowiantu i ile dawał on im energii. Chciał przeprowadzić te obliczenia dla Indian nadbrzeżnych, jak Salisze (z łatwym dostępem do owoców morza) i Cayuse (nieposiadający takowego), w ramach jakiegoś niesłychanie zawiłego planu porównania ich względnych standardów życia oraz wpływu owych standardów na kulturę (nadmorskie plemiona tworzyły niezwykle misterne dzieła sztuki, śródlądowe zaś od czasu do czasu maznęły coś na skale).

Dla Andy’ego było to ćwiczenie w ramach stypendium z metahistorii. Dla Randy’ego brzmiało to jak początek zajebistej gry. Zaduś szczura piżmowego – dostaniesz 136 Punktów Energii. Wymknie ci się – temperatura rdzenia znowu ci spadnie o jeden stopień.

Andy był piekielnie metodyczny: po prostu wyszukiwał wszystkie książki na dany temat, potem wszystkie wspomniane w bibliografiach tamtych książek, no pewnie, i tak przez cztery czy pięć poziomów; sprawdzał, czy wszystkie są dostępne na miejscu, a pozostałe zamawiał w Wymiębibie. Te przechodziły przez biurko Randy’ego, który kilka przeczytał, a pozostałe przekartkował. Dowiedział się ile tłuszczu wielorybiego musieli zjeść polarnicy, żeby nie umrzeć z głodu. Przejrzał dokładne specyfikacje wojskowych żelaznych racji. Niebawem zaczął kserować kluczowe informacje.

W realistycznej grze role-playing należało notować ilość jedzenia zdobywaną przez poszczególne postaci – oraz trudność zdobycia go. Postaci wędrujące po pustyni Gobi w listopadzie roku 5000 p.n.e. musiały bardziej martwić się żywnością niż, dajmy na to, poruszające się po środkowym Illinois w roku 1950.

Randy nie był pierwszym projektantem gier, który to zauważył. Było kilka niebywale głupich gier, pomijających ów problem; Randy i jego koledzy pogardzali nimi. Te, w których brał udział, i te, które sam zaprojektował, zmuszały do poświęcenia na zdobywanie pożywienia realistycznej ilości czasu. Niestety, niełatwo było ustalić, co jest „realistyczne”. Randy, jak większość projektantów, przezwyciężył ten problem, klecąc kilka prymitywnych równań, które po prostu wyssał z palca. Jednakże w książkach, artykułach i pracach wypożyczanych przez Andy’ego Loeba znalazł właśnie dane potrzebne do opracowania skomplikowanego, naukowego, opartego na faktach, systemu reguł.

Symulowanie wszystkich fizycznych procesów zachodzących w ciele każdej postaci było nie do zrobienia; zwłaszcza gdy w grze pojawiały się armie liczące setki tysięcy ludzi. Nawet prostacka symulacja, z kilkoma zmiennymi i prostymi równaniami, robiona „na piechotę” wymagałaby koszmarnej ilości obliczeń. Tyle że działo się to w połowie lat 80. – komputery osobiste taniały i stawały się wszechobecne. Komputer mógłby automatycznie śledzić dużą bazę danych i mówić, czy dany osobnik jest syty, czy też głoduje. Nie było przeciwskazań, żeby tego nie skomputeryzować.

Chyba że miałeś, jak Randy Waterhouse, gównianą pracę i nie było cię stać na komputer.

Oczywiście każdy problem jest do obejścia. Uczelnia miała ich od cholery. Gdyby Randy załatwił sobie konto na jednym z nich, mógłby tam napisać program i uruchamiać go za darmo.

Na nieszczęście, konta dostępne były tylko dla studentów i nauczycieli akademickich. Randy nie był ani jednym, ani drugim.

Na szczęście, mniej więcej wtedy zaczął umawiać się ze studentką ostatniego roku o imieniu Charlene.

Jak, do cholery, udało się facetowi o posturze beczki od piwa, pracującemu w ślepym zaułku jako bibliotekarz i spędzającemu cały wolny czas w kompletnie odjechanym środowisku gier role-playing, zadzierzgnąć więź ze zgrabną i niebrzydką studentką-humanistką, w wolnym czasie pływającą kajakiem i chodzącą na zagraniczne filmy? Pewnie polegało to na przyciąganiu przeciwieństw – tak zwany związek komplementarny. Spotkali się oczywiście w Wymiębibie: bardzo inteligentny, ale spokojny i łagodny Randy pomógł bardzo inteligentnej, ale roztrzepanej i kapryśnej Charlene uporządkować stertę rewersów. Powinien od razu się z nią umówić, ale był zbyt nieśmiały. Druga i trzecia okazja nadarzyła się, gdy zamówione przez nią książki zaczęły się przesączać z sali pocztowej. Tym razem uczynił to. Poszli do kina. Oboje okazali się nie tyle chętni, ile wręcz rozpaczliwie spragnieni. Zanim się zorientowali, Randy już dał Charlene klucz do swego mieszkania, a ona mu hasło do swojego konta w sieci komputerowej. I wszystko było pięknie.

Uniwersytecki system komputerowy był lepszy niż żaden. Randy jednak czuł się upokorzony. Podobnie jak inne poważne akademickie sieci komputerowe, ta pracowała pod kontrolą ciężkiego, przemysłowego systemu operacyjnego zwanego Unix, który miał krzywą uczenia stromą jak Matterhorn, natomiast nie posiadał żadnych bajerów i ułatwień rodem z właśnie wchodzących w modę komputerów osobistych. Randy trochę z niego korzystał na wcześniejszych latach i mniej więcej wiedział o co chodzi. Ale i tak poświęcił sporo czasu, żeby nauczyć się pisać dobry kod. Już pojawienie się Charlene zmieniło jego życie, a teraz zmiany poszły znacznie dalej: wypadł z towarzystwa gier fabularnych, przestał chodzić na spotkania Stowarzyszenia Twórczego Anachronizmu i cały wolny czas spędzał albo z kobietą, albo przed ekranem terminalu. I była to, per saldo, chyba zmiana na lepsze. Przy Charlene znajdował nowe rozrywki, jak na przykład ćwiczenia fizyczne albo chodzenie na koncerty. Przy komputerze uczył się czegoś nowego, coś tworzył. Może coś zupełnie bezużytecznego, ale tworzył.

Mnóstwo czasu poświęcał na gadki z Andrew Loebem, który naprawdę robił te rzeczy, do których Randy pisał programy: znikał na kilka dni, wracał zmizerniały i drżący, z rybimi łuskami w brodzie albo zaschniętą posoką pod paznokciami. Pożerał kilka Big Maców, spał przez całą dobę, a potem spotykał się z Randym w barze (Charlene czuła się nieswojo, przyjmując go w domu) i ze swadą opowiadał o trudnościach codziennego życia w stylu pierwotnym. Spierali się, czy ludzie pierwotni jedli obrzydliwe części ciała zwierząt, czy też je wyrzucali. Andrew głosował za „tak”, Randy się nie zgadzał – fakt, że byli prymitywni, nie oznaczał przecież, że nie posiadali smaku. Andy wypominał mu romantyzm. W końcu, żeby zakończyć dyskusję, wybrali się razem w góry, uzbrojeni tylko w noże i kolekcję wykonanych przez Andy’ego misternych pułapek. W trzecią noc Randy zauważył, że poważnie myśli o zjedzeniu paru owadów.

„Czego należało dowieść” – powiedział Andrew.

W każdym razie, ukończenie programu zabrało Randy’emu pół roku. Był udany – podobał się Chesterowi i Aviemu. Randy był umiarkowanie zadowolony, że tak skomplikowana rzecz naprawdę działa, ale nie miał złudzeń co do jej użyteczności. Był wręcz zawstydzony, że zmarnował na to tyle czasu i energii umysłowej. Wiedział jednak, że gdyby nie pisał kodu, spędziłby tyle samo czasu, grając w gry albo chodząc w średniowiecznym kostiumie na spotkania Stowarzyszenia Twórczego Anachronizmu. Prawdopodobnie siedzenie przed komputerem wyszło mu na dobre – wypolerowało jego umiejętności programowania, już przedtem niekiepskie. Z drugiej strony, wszystko to zrobił pod systemem Unix, nadającym się dla naukowców i inżynierów – niezbyt roztropny ruch w epoce, w której wszystkie pieniądze ładowano w komputery osobiste.

Chester i Randy przezwali Aviego „Entuzjastą” ponieważ naprawdę kochał gry fantasy. Avi zawsze twierdził, że gra pozwala mu zrozumieć, jak rzeczywiście żyło się w dawnych czasach; był też maniakalnym stróżem historycznej autentyczności. I w porządku: wszyscy mieli jakieś głupawe wytłumaczenia, a historyczne obycie Aviego też często się przydawało.

Niedługo potem Avi obronił dyplom i zniknął. Wypłynął kilka miesięcy później w Minneapolis, gdzie dostał pracę u jednego z większych wydawców gier role-playing. Zaproponował Randy’emu, że kupi jego program za szokująco dużą sumę tysiąca dolarów, plus mały udział w przyszłych zyskach. Randy na podstawie ogólnego opisu przyjął ofertę, poprosił Aviego, by przysłał mu umowę, a potem wyszedł poszukać Andy’ego. Znalazł go na dachu bloku – pichcił tam jakieś rybie flaki w naczyniu z kory brzozowej. Pragnął podzielić się z nim tą rewelacją i odpalić mu jakąś dolę. Wyszła z tego jednak bardzo nieprzyjemna rozmowa, na dodatek prowadzona wśród zimnego, zacinającego deszczu.

Albowiem Andrew wziął całą sprawę o wiele poważniej niż Randy. Dla Randy’ego był to fuks, szczęśliwy traf. Andrew, syn prawnika, traktował to jak fuzję potężnych korporacji, zadał wiele upierdliwych, detalicznych pytań na temat kontraktu, który jeszcze nie istniał, a pewnie i po napisaniu zająłby nie więcej niż jedną kartkę. Randy nie zdawał sobie sprawy, że Andrew, zadając tak wiele pytań, na które on nie umie odpowiedzieć, w istocie uzurpuje sobie stanowisko Dyrektora Zarządzającego. Zakładał, że są z Randym wspólnikami, co oczywiście nie było prawdą.

Ponadto, Andrew nie miał zielonego pojęcia, jak wiele czasu i wysiłku włożył Randy w napisanie tego kodu. Albo (jak miał zrozumieć później Randy) może i miał. W każdym razie, z góry założył, że podzielą się fifty-fifty – zupełnie niewspółmiernie do wkładu pracy. Innymi słowy, postępował tak, jakby wszystkie jego badania na temat zwyczajów dietetycznych ludzi pierwotnych były częścią przedsięwzięcia, co dawało mu prawo do połowy zysków.

Zanim Randy wykręcił się od dalszej rozmowy, czacha mu dymiła. Przyszedł z własnym punktem widzenia, natomiast pogląd jego adwersarza był najoczywiściej absurdalny; ale po godzinie bicia piany przez Andrew sam zaczął mieć wątpliwości. Po dwóch czy trzech bezsennych nocach postanowił, że odwoła całą transakcję. Nędzne kilkaset dolarów nie było warte tych tortur.

Lecz Andrew (teraz już reprezentowany przez jednego z prawników z firmy ojca) stanowczo zaoponował. Według adwokata, stworzyli wspólnie coś mającego wartość ekonomiczną, jeśli zatem Randy zaniecha sprzedania tego po cenie rynkowej, to Andrew straci pieniądze. Wszystko wyglądało jak niewiarygodny kafkowski koszmar; Randy mógł jedynie wycofać się do narożnego stolika w ulubionym pubie, popijać ciemne piwo (często w towarzystwie Chestera) i obserwować rozwój tej fantastycznej psychodramy. Teraz już zdawał sobie sprawę, że dotknęła go osobliwość rodziny Andrew. Okazało się, że jego rodzice się rozwiedli, a potem zajadle walczyli o opiekę nad jedynakiem. Mamusia zabrała go, stała się hipiską i przystała do jakiejś sekty w Oregonie. Plotki głosiły, że owa sekta wykorzystuje dzieci seksualnie. Tatuś wynajął prywatnych szpicli do odbicia Andrew, a potem udowadniał swoją miłość, zasypując go dobrami materialnymi. Wywiązała się przewlekła bitwa sądowa, w trakcie której tatuś opłacił jakiegoś podejrzanego psychoterapeutę, by zahipnotyzował Andrew i wydusił z niego poddane wyparciu nieopisanie przerażające wspomnienia.

To tylko streszczenie dla kierownictwa dziwacznego życia, o którym Randy dowiadywał się tego i owego, w miarę jak mijały lata. Później miał stwierdzić, że życie Andy’ego było dziwaczne fraktalnie – to znaczy, że można było wziąć dowolnie mały fragment, dokładnie zbadać – a okazałoby się to równie skomplikowane i cudaczne jak całość.

W każdym razie, Randy przypadkiem zaplątał się w to życie i jego dziwactwa. Jeden z bardziej gorliwych cwaniaków w firmie prawniczej ojca Andy’ego postanowił, w ramach uprzedzającego ciosu, uzyskać kopie wszystkich komputerowych plików Randy’ego, wciąż znajdujących się w uczelnianym systemie. Nie trzeba mówić, że zabrał się do tego bez zbędnych ceregieli, a kiedy uczelnia zaczęła otrzymywać jego ponure pisma, zawiadomiła zarówno adwokata Andy’ego, jak i Randy’ego, że ktokolwiek, kto stworzył komercyjny produkt przy użyciu komputerów uczelni, musi się z nią podzielić zyskiem. Randy zaczął więc otrzymywać listy z pogróżkami nie od jednej, lecz dwóch grup groźnych prawników. A potem Andy zagroził, że pozwie go do sądu za sprowokowanie tej afery, co przecież zmniejszyło o połowę wartość jego udziałów w przedsięwzięciu!

W końcu, żeby zapobiec dalszym stratom i wydostać się z tarapatów, Randy sam musiał wziąć adwokata. W sumie kosztowało go to prawie pięć tysięcy dolarów. Oprogramowania nigdy nikomu nie sprzedał, bo nie dałoby się: było obciążone taką wadą prawną, że łatwiej byłoby sprzedać zardzewiałego Garbusa, którego ktoś rozkręcił na części i ukrył je w budach psów obronnych na całym świecie.

Wtedy to pierwszy i jedyny raz w życiu pomyślał o samobójstwie. Niezbyt intensywnie ani poważnie, ale pomyślał.

Kiedy to wszystko się skończyło, Avi wysłał mu odręcznie napisany liścik: „Współpraca z Tobą bardzo mi się podobała. Bardzo bym chciał, abyśmy pozostali przyjaciółmi, a także, w razie nadarzającej się okazji, wspólnikami w interesach”.

Indygo

Indygo

Pewnego ranka Lawrence Pritchard Waterhouse i reszta orkiestry stoją na pokładzie Nevady, grają hymn narodowy i przyglądają się łopoczącej na maszcie banderze, gdy nagle ze zdumieniem zauważają, że okrąża ich sto dziewięćdziesiąt nieznajomych samolotów. Niektóre lecą poziomo, tuż nad wodą, inne wysoko, nurkując niemal pionowo w dół. Te drugie pędzą tak szybko, że chyba się rozlatują – odpadają od nich jakieś elementy. Aż żal na to patrzeć – jakieś wyjątkowo nieudane manewry. Jednakże po pewnym czasie piloci wyprowadzają maszyny z samobójczego pikowania. Części, które od nich odpadły, spadają gładko i sensownie – nie kręcą się i nie wirują jak jakieś śmieci. Wszędzie jest ich pełno. Wydaje się, że mierzą prosto w cumujące okręty. To bardzo niebezpieczne – mogą na kogoś spaść! Lawrence jest wściekły.

Potem na jednym z bardziej odległych okrętów zachodzi jakieś krótkotrwałe zjawisko. Lawrence patrzy na nie. Jest to pierwsza eksplozja w jego życiu, sporo czasu zajmuje mu więc rozpoznanie co to takiego. Umie grać nawet najtrudniejsze kawałki, nie patrząc, a Gwiaździsty Sztandar jest łatwiejszy do zagrania niż zaśpiewania.

Spojrzenie jego rozbieganych oczu ogniskuje się nie na miejscu wybuchu, lecz na kilku nadlatujących tuż nad wodą samolotach. Każdy z nich zrzuca podłużne, cienkie jajeczko, potem ich stery ogonowe wyraźnie się poruszają – przelatują nad nimi. Wschodzące słońce świeci prosto przez ich kabiny. Lawrence może dosłownie spojrzeć w oczy jednemu z pilotów. Zauważa, że jest to azjatycki dżentelmen.

Te ćwiczenia są nadzwyczaj realistyczne – nawet piloci są odpowiedniej rasy, a na okrętach następują pozorowane eksplozje. Lawrence popiera to z całego serca. Ostatnio rzeczywiście straszne tu było rozprzężenie.

Pokładem okrętu szarpie potworny wstrząs. Nogi Lawrence’a uginają się, jakby skoczył z trzech metrów na beton. A on przecież tylko stoi. Bez sensu.

Orkiestra skończyła hymn narodowy i przygląda się przedstawieniu. Wszędzie rozlegają się syreny i klaksony, na Nevadzie, na Arizonie w sąsiednim basenie, w budynkach na brzegu. Lawrence nie widzi wcale ognia przeciwlotniczego, nie widzi w powietrzu żadnych samolotów o znajomych sylwetkach. Wciąż tylko wybuchy. Podchodzi do relingu i gapi się na Arizonę przez kilka metrów otwartej wody.

Następny nurkujący samolot wypuszcza pocisk, który leci wprost na pokład Arizony, a potem, co dziwne, gdzieś znika. Lawrence mruga i widzi w pokładzie otwór idealnie o kształcie bomby; postać w kreskówce Warner Brothers zostawia coś takiego za sobą, uciekając w panice przez coś płaskiego – ścianę lub sufit. Z dziury bucha ogień, a mikrosekundę później cały pokład wybrzusza się, rozpada i zamienia w puchnącą kulę ognia i czerni. Waterhouse ma niejasną świadomość, że bardzo szybko leci na niego dużo odłamków. Są tak wielkie, że czuje się, jakby sam wpadał między nie. Zamiera. Przelatują nad nim, obok i przez niego. Straszliwy hałas przewierca mu czaszkę, losowo uderzony akord, dysonans, lecz nie bez pewnej szalonej harmonii. Pominąwszy wartości muzyczne, jest tak cholernie głośny, że niemal go zabija. Lawrence zakrywa uszy dłońmi.

Hałas trwa dalej, wbijając się w bębenki niczym rozżarzone do czerwoności igły. Piekielne Dzwony. Odwraca się, ucieka, ale hałas podąża za nim. Wokół szyi Lawrence ma szeroki pas, zszyty w pętlę na wysokości krocza, gdzie opiera się na nim kielich. Na kielichu zaś wznosi się środkowa belka glockenspiela, wiszącego przed nim jak puklerz w kształcie liry, z dyndającymi na końcach frędzlami. Zabawne: jeden z frędzli się pali. Ale z instrumentem coś jeszcze jest nie tak. Trudno mu zobaczyć co, ponieważ co chwila coś mu wpada do oczu. Wie tylko, że glockenspiel połknął gigantyczny kwant czystej energii i przeskoczył w niezwykle wysokoenergetyczny stan, nigdy dotąd nieosiągnięty przez żaden z takich instrumentów: palące się, świecące, jazgoczące i promieniujące monstrum, kometę, archanioła, bryłę płonącej magnezji przyczepioną pasem do jego krocza. Brzęcząca, wibrująca centralna oś przekazuje energię wprost do jego genitaliów, co w innych warunkach spowodowałoby erekcję.

Przez pewien czas wędruje bez celu po pokładzie. Wreszcie musi komuś pomóc w otwarciu luku i zdaje sobie sprawę, że wciąż zaciska ręce na uszach, cały czas, z przerwami tylko na przecieranie oczu. Kiedy odtyka uszy, dzwonienie ustaje. Nie słyszy już samolotów. Pomyślał, że ukryje się pod pokładem – ponieważ z nieba spadają groźne rzeczy, lepiej oddzielić się od nich kilkoma solidnymi, ciężkimi blachami – ale większość marynarzy ma dokładnie odwrotny punkt widzenia. Dowiaduje się, że dostali jedną czy dwiema tak zwanymi „torpedami” i że teraz próbują podnieść parę. Różni oficerowie i podoficerowie, czarni i czerwoni od sadzy i krwi, wciąż kierują go do niezwykle pilnych zadań, których zupełnie nie pojmuje, po części dlatego, że wciąż zatyka uszy dłońmi.

Dopiero po półgodzinie wpada na pomysł pozbycia się glockenspiela, który już tylko przeszkadza. Otrzymał go od marynarki wraz z licznymi poważnymi ostrzeżeniami, dotyczącymi konsekwencji zniszczenia instrumentu. Lawrence pamięta o takich rzeczach, odkąd po raz pierwszy pozwolono mu zagrać na organach w West Point. Ale kiedy widzi palącą się i tonącą Arizonę, po raz pierwszy w życiu mówi sobie: „A, pies go trącał!”, po czym zdejmuje dzwonki z pasa i rzuca na nie ostatnie spojrzenie – ma już nigdy w życiu nie dotknąć takiego instrumentu. Zauważa, że i tak nic z niego nie będzie: kilka płytek jest zgiętych. Odwraca go i widzi, że do niektórych przyspawały się poczerniałe metalowe odłamki. Zwracając uwagę na kierunek wiatru, ciska glockenspiel za burtę mniej więcej w stronę Arizony. Wojskowa lira z osmolonej stali przygrywa tysiącowi marynarzy w drodze na spoczynek na dnie portu.

Kiedy znika w plamie płonącej ropy, nadlatuje druga fala samolotów. Wreszcie odzywają się działka przeciwlotnicze i zaczynają sypać pociskami po otoczeniu i wysadzać budynki mieszkalne. Po ulicach biegają człekokształtne płomienie, ścigane przez ludzi z kocami.

Przez pozostałą część dnia Lawrence Pritchard Waterhouse oraz reszta marynarki próbuje przejść do porządku dziennego nad faktem, że wiele stalowych płaszczyzn, mających z założenia oddzielać od siebie rozmaite substancje (np. paliwo i powietrze), ma dziury i pali się, podobnie jak wszystko naokoło. Pełno dymu. Pewne elementy, które powinny a) leżeć poziomo i b) podpierać ciężkie konstrukcje, już nie spełniają tego zadania.

Mechanikom Nevady udaje się podnieść parę w kilku kotłach, kapitan usiłuje więc wyprowadzić okręt z portu. Natychmiast staje się celem wściekłego ataku bombowców nurkujących, które bardzo chętnie zatopiłyby go w kanale, całkowicie blokując port. Aby temu zapobiec, kapitan kieruje w końcu okręt na mieliznę. Niestety, Nevada, podobnie jak większość innych okrętów wojennych, nie jest zaprojektowana do walki w nieruchomej pozycji – dlatego bombowce trafiają ją jeszcze trzy razy. Poranek jest zatem pełen wrażeń. Lawrence stracił instrument i nie bardzo wie, jakie ma obowiązki – spędza więcej czasu niż powinien na obserwowaniu samolotów i wybuchów. Kiedy na pokład jego okrętu z kaligraficzną precyzją rzuca się fala za falą nippońskich bombowców, kiedy śmietanka amerykańskiej floty staje w płomieniach, wybucha i tonie, niemal nie stawiając oporu, staje się dlań jasne, że jego społeczeństwo będzie musiało raz jeszcze przemyśleć pewne sprawy.

* * *

W pewnej chwili parzy sobie o coś dłoń. Na szczęście, to prawa ręka – Waterhouse jest mańkutem. Uświadamia sobie także, że jakiś fragment okrętu próbował go oskalpować. Bardzo lekkie obrażenia, jak na Pearl Harbor – nie zabawia więc zbyt długo w szpitalu. Lekarz ostrzega go, że skóra dłoni może się ściągnąć i ograniczyć zakres ruchów. Dlatego, kiedy nie ma nic innego do roboty, przegrywa sobie kawałki z Kunst der Fuge Bacha. Większość tych melodyjek zaczyna się bardzo prosto; można sobie łatwo wyobrazić, jak w chłodny lipski poranek stary Johann Sebastian siedzi przed klawiaturą – wyciągnięte ze dwa rejestry od fletu blokowego, lewa ręka na kolanach, w kącie gruby kalikant albo dwóch pochyla się nad miechami, wszystkie nieszczelności urządzenia posapują cichutko, a prawa dłoń Johanna przemierza bez celu wielki manuał, z jego oszukańczą prostotą, uderzając w spękaną i pożółkłą kość słoniową na klawiszach, w poszukiwaniu jakiejś jeszcze niewymyślonej melodii. Lawrence’owi podoba się to: prawą ręką powtarza ruchy Johanna; choć dłoń ma zabandażowaną, klawiaturę zastępuje odwróconą tacą, a muzykę musi sobie pomrukiwać pod nosem. Kiedy się zapamiętuje, jego nogi zaczynają poruszać się tam i z powrotem, naciskając klawisze pedału. Wtedy skarżą się ranni z łóżek obok.

Po kilku dniach wychodzi stamtąd, w samą porę, by wraz z pozostałymi muzykami z Nevady stawić się do nowego, wojennego przydziału. Dla gości zajmujących się w marynarce kadrami stanowią niezłą zagwozdkę. Ci muzycy byli przecież (z nippońskiego punktu widzenia) całkiem nieprzydatni. A teraz, po 7 grudnia, ich okręt nie jest już na chodzie, a większość pogubiła także swe klarnety.

Jednakże wojna nie polega tylko na ładowaniu pocisków i pociąganiu za spust. Żadna duża instytucja nie zdoła w systematyczny sposób zabijać Nipów, nie wykonując przy tym niewiarygodnej ilości roboty papierkowej. Logicznie rzecz biorąc, goście grający na klarnetach nie będą specjalnie pogardzać taką robotą – przynajmniej nie bardziej niż inni. Zatem Waterhouse i jego koledzy dostają przydział do jakiejś biurowej jednostki marynarki.

Mieści się ona w budynku, nie na okręcie. Paru marynarzy obśmiewa pomysł pracy w budynku, a Lawrence i kilku innych świeżych rekrutów, aby się nie wyróżniać, przyjmują ten sam stosunek. Lecz właśnie zobaczyli, co dzieje się z okrętem, gdy eksploduje na nim, w nim lub obok niego kilkadziesiąt kilogramów silnych materiałów wybuchowych. Czas zmienić zdanie na temat budynków; Lawrence z kolegami meldują się w nowej jednostce z wysokim morale.

Ich nowy dowódca nie jest taki miły, a jego stosunek do nich najwyraźniej podziela cała reszta kadry. Witają ich tu niezbyt serdecznie i niezbyt chętnie. Pracownicy tego budynku nie tylko nie żywią dla nich podziwu – a przecież siedzieli do niedawna na prawdziwym okręcie, znajdowali się bardzo blisko wybuchów, pożarów itd., i to nie spowodowanych rutynowymi pomyłkami podczas manewrów, a umyślnym działaniem nieprzyjaciela – ale też raczej nie sądzą, żeby Lawrence i jego koledzy zasługiwali na powierzenie im tego nowego zadania, cokolwiek to jest.

Z ponurą miną, na pograniczu rozpaczy, dowódca usadza ich byle gdzie. Nie ma wprawdzie wystarczającej liczby biurek, ale każdy znajduje przynajmniej miejsce siedzące przy stole czy ławie. Kadra wykazuje w tym dużą pomysłowość. Jasno widać, że starają się jak mogą, by wykonać to z pozoru beznadziejne zadanie.

Potem następuje wykład na temat tajności. Bardzo dogłębny wykład. Robią im testy na umiejętność poprawnego wyrzucania rzeczy do kosza. Trwa to ogromnie długo i jest coraz bardziej tajemnicze; nikt nie wyjaśnił im o co chodzi. Muzycy, z początku trochę wkurzeni chłodnym przyjęciem, zaczynają snuć domysły: w jaką to mianowicie operację władowali się teraz?

Wreszcie pewnego ranka zwołują ich do sali wykładowej z najczystszą tablicą, jaką Waterhouse widział w życiu. Ostatnie dni zasiały w nim tyle paranoi, że podejrzewa, że ta czystość nie jest przypadkowa: podczas wojny nie należy lekceważyć poprawnego wycierania tablicy.

Sadzają ich w małych krzesełkach z przymocowanymi pulpitami. Pulpity są przeznaczone dla praworęcznych. Lawrence kładzie notatnik na kolanach, prawą dłoń opiera na pulpicie i zaczyna grać motyw z Kunst der Fuge, krzywiąc się i pojękując z bólu, gdy poparzona skóra na dłoni rozciąga się i przesuwa na kostkach.

Ktoś szturcha go w łokieć. Lawrence otwiera oczy i widzi, że jest jedyną osobą, która nie wstała. Oficer na pokładzie. Wstaje, a jego osłabiona noga się ugina. Kiedy w końcu udaje mu się wyprostować, zauważa, że oficer (o ile to w ogóle oficer) jest bez munduru. Kompletnie bez munduru. Ma na sobie szlafrok i pali fajkę. Szlafrok jest doszczętnie wytarty – nie w tym sensie, jak szpitalny czy hotelowy szlafrok, od częstego prania. Ten nie był prany od dłuższego czasu, ale za to używany był nieźle. Jest wytarty na łokciach, a prawy rękaw jest od spodu całkiem szary i lśniący od grafitu – widocznie dziesiątki tysięcy razy przesuwał się po papierach gęsto zapisanych miękkim ołówkiem. Materiał wygląda na obsypany łupieżem, lecz nie jest to złuszczona skóra głowy – płatki są zbyt duże i zbyt geometryczne: prostokątne i okrągłe confetti, wycięte odpowiednio z perforowanych kart i taśm. Fajka zgasła wieki temu, a oficer (czy ktokolwiek to jest) nawet nie udaje, że się tym przejął. Po prostu ma w ustach coś do gryzienia i czyni to zajadle, niczym żołnierz z wojny secesyjnej podczas amputacji nogi. Drugi facet, któremu chciało się wykąpać, ogolić i wbić w mundur, przedstawia Szlafroka jako komandora Szejn-pisze-się-s-c-h-o-e-n, Schoen jednak nie zwraca na niego uwagi. Odwraca się tyłem, ukazując plecy szlafroka, na pośladkach przetarte do przezroczystości, jak damski negliż. Zerkając do notesu, wielkimi literami pisze na tablicy co następuje:

19 17 17 19 14 20 23 18 19 8 12 16 19 8 3

21 8 25 18 14 18 6 3 18 8 15 18 22 18 11

Gdy na tablicy pojawia się czwarta czy piąta liczba, Waterhouse czuje, jak jeżą mu się włosy na karku. Przy trzeciej grupie nie omieszkuje zauważyć, że żadna z liczb nie jest większa niż 26 – tyle liter ma angielski alfabet. Serce bije mu szybciej niż wtedy, gdy nippońskie bomby kreśliły parabole celujące w uziemioną Nevadę. Wyciąga z kieszeni ołówek. Nie znalazłszy pod ręką kartki, wypisuje liczby od 1 do 26 na pulpicie.

Facet w szlafroku jeszcze wypisuje ostatnie cyfry, a Lawrence jest już w trakcie liczenia częstotliwości. Kończy ją, gdy Szlafrok mówi coś w rodzaju „dla was może to wyglądać jak bezsensowny ciąg liczb, ale dla nippońskiego oficera marynarki może to znaczyć coś całkiem innego”. Potem nerwowo chichocze, kiwa głową ze smutkiem, zdecydowanie wysuwa szczękę i wypluwa litanię innych nacechowanych emocjami zwrotów – żaden nie wydaje się stosowny do przytoczenia tutaj.

Liczenie częstotliwości polega po prostu na podsumowaniu, ile razy dana liczba pojawia się na tablicy. Wygląda to tak:

1 | 8 | | | | | 15 | | 22 |
2 | 9 | 16 | | 23 |
3 | | | 10 | 17 | | | 24
4 | 11 | | 18 | | | | | | | 25 |
5 | 12 | | 19 | | | | | 26
6 | | 13 | 20 | |
7 | 14 | | | 21 | |

Najciekawszy w tym jest fakt, że dziesięć symboli (1, 2, 4, 5, 6, 9, 10, 13, 24 i 26) w ogóle nie zostało użytych. Wiadomość zawiera tylko szesnaście różnych liczb. Zakładając, że każda z tych szesnastu reprezentuje jedną i tylko jedna literę alfabetu, wiadomość ma (Lawrence szacuje w pamięci) 111136315345735680000 możliwych znaczeń. To zabawna liczba – zaczyna się od czterech jedynek, kończy czterema zerami. Lawrence chichocze, wyciera nos i leci dalej.

Najczęściej występuje 18. Pewnie jest to litera E⁴. Jeśli podstawi E do wiadomości wszędzie, gdzie widzi 18, to…

Zaraz, zaraz, szczerze mówiąc, trzeba będzie przepisać cały komunikat, zastępując wszystkie osiemnastki literami E. Zabierze to trochę czasu. A może zgadł źle i cały wysiłek na nic? Ale jeśli po prostu przestawi swój umysł tak, by postrzegał „18” jako „E” – operacja taka wydaje mu się troszeczkę analogiczna do wciśnięcia guzika kombinacji w organach – wtedy, patrząc na tablicę, ujrzy oczyma duszy coś takiego:

19 17 17 19 14 20 23 E 19 8 12 16 19 8 3

21 8 25 E 14 E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

co ma tylko 101033013995066880000 możliwych znaczeń. To też zabawna liczba, z tymi jedynkami i zerami – ale ten zbieg okoliczności jest zupełnie bez znaczenia.

– Nauka o tworzeniu szyfrów nazywa się kryptografią – powiada komandor Schoen – a nauka o ich łamaniu: kryptoanalizą. – Wzdycha, widocznie walcząc z kilkoma sprzecznymi emocjami, i z rezygnacją zagłębia się w ćwiczenie obowiązkowe: rozbicie tych terminów na greckie albo łacińskie słowa. (Lawrence nie dba o to; w ogóle nie zwraca uwagi, kątem oka zauważa tylko wypisane wielkimi literami słowo „CRYPTO”).

Ten początek, „19 17 17 19” jest dość szczególny. 19, a także 8, to druga najczęstsza litera na liście. 17 zaś występuje tylko dwa razy rzadziej. W angielskim raczej nie może być czterech samogłosek ani spółgłosek z rzędu (no, chyba że to jest po niemiecku), zatem albo 17 jest samogłoską, a 19 spółgłoską, albo na odwrót. Skoro 19 pojawia się częściej (4 razy), jest bardziej prawdopodobnym kandydatem na samogłoskę niż 17 (pojawiające się tylko dwa razy). A najczęstszą samogłoską po E jest A, zakładając więc że 19 = A, Waterhouse otrzymuje:

A 17 17 A 14 20 23 E A 8 12 16 A 8 3

21 8 25 E 14 E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

To znów zawęża liczbę kombinacji, do ledwie 8419411782922240000. Udało mu się już zredukować dziedzinę rozwiązań o kilka rzędów wielkości!

Schoen rozgadał się teraz tak, że aż się spocił i niemal fizycznie rzuca się na historyczny rys KRYPTOLOGII, jak nazywa się nauka będąca połączeniem kryptografii i kryptoanalizy. Wspomina o Angliku nazwiskiem Wilkins i księdze Cryptonomicon, którą dawno temu napisał, ale (być może dlatego, że nie ceni zbyt wysoko inteligencji publiczności) prześlizguje się tylko po tym temacie i przeskakuje bezpośrednio do kodu Paula Revere („jeden” znaczy „lądem”, „dwa” znaczy „morzem”). Rzuca nawet branżowy matematyczny żart, że jest to jedno z najwcześniejszych praktycznych zastosowań notacji dwójkowej. Lawrence śmieje się służbiście, przyciągając pełne wstrętu spojrzenie siedzącego tuż przed nim saksofonisty.

Wcześniej Schoen wspomniał, że wiadomość (w tym zmyślonym scenariuszu, którego celem jest zainteresowanie ćwiczeniem bandy muzyków, którzy zapewne mają matematykę w głębokim poważaniu) jest adresowana do nippońskiego oficera marynarki. W tym kontekście Lawrence nie może nie odgadnąć, że pierwsze słowo to ATTACK. Znaczy to, że 17 to T, 14 – C, a 20 – K. Podstawiwszy te litery, otrzymuje:

A T T A C K 23 E A 8 12 16 A 8 3

21 8 25 E C E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

Reszta jest tak oczywista, że nawet nie chce mu się tego pisać. Nie może się powstrzymać: zrywa się na równe nogi. Jest tak podekscytowany, że zapomina o zdrętwiałych nogach i z wielkim rumorem zaczepia o kilka pulpitów najbliższych sąsiadów.

– W czym problem, marynarzu? – pyta oficer w rogu, jeden z tych, którym chciało się włożyć mundur.

– Sir! Wiadomość brzmi: „Attack Pearl Harbor December Seven”⁵, sir! – krzyczy Lawrence i siada.

Cały trzęsie się z podniecenia. Rządzi nim teraz adrenalina. Mógłby na miejscu zadusić dwudziestu zapaśników sumo.

Komandor Schoen jest nieporuszony, jedynie raz, bardzo powoli mruga powiekami. Odwraca się do jednego ze swych podwładnych, stojącego pod ścianą z rękoma założonymi do tyłu, i mówi:

– Załatwcie temu tutaj egzemplarz Cryptonomiconu. I biurko, jak najbliżej ekspresu do kawy. No i, jak już jesteście przy tym, to może awansujcie skurczybyka.

* * *

Ta gadka o awansie okazuje się albo wojskowym humorem, albo też kolejnym dowodem umysłowej niestabilności komandora Schoena. Poza tym żartem, przez kolejne dziesięć miesięcy historia Waterhouse’a nie jest bardziej skomplikowana niż historia bomby zrzuconej z nurkującego samolotu. Przeszkody stojące mu na drodze (przebicie się przez Cryptonomicon, złamanie Kodu Meteorologicznego Nippońskiego Lotnictwa, szyfru maszynowego marynarki – Corala, Szyfru Bez Nazwy 3A Nippońskiej Floty Transportowej, szyfru Ministerstwa Wschodniej Azji) stawiają mniej więcej tyle oporu, co kolejne pokłady przeżartej przez korniki drewnianej fregaty. Po kilku miesiącach właściwie już pisze nowe rozdziały Cryptonomiconu. Mówi się, że to książka, ale to nieprawda. To raczej kompilacja wszystkich papierów i notatek, które w ciągu dwóch lat służby komandora Schoena w Stacji Hypo⁶ zdryfowały w kąt jego gabinetu. Jest tam wszystko, co komandor wie o łamaniu szyfrów, co równa się wszystkiemu, co o łamaniu szyfrów wiedzą Stany Zjednoczone. Gdyby do pokoju dostała się sprzątaczka i zrobiła trochę porządku, Cryptonomicon mógłby natychmiast przestać istnieć. Dlatego korpus oficerów Stacji Hypo opracował rygorystyczne procedury zabraniające jakiegokolwiek sprzątania w całym skrzydle budynku mieszczącym gabinet komandora Schoena. Innymi słowy, wiedzą tyle, by zdawać sobie sprawę, że Cryptonomicon jest niezwykle ważny, i są na tyle mądrzy, by podjąć kroki chroniące go. Niektórzy faktycznie zaglądają doń od czasu do czasu, korzystają z zawartych w nim mądrości przy łamaniu nippońskich wiadomości, albo nawet całych kryptosystemów. Jednakże Waterhouse jest pierwszym człowiekiem na tyle dobrym, by (na początku) wskazać błędy w notatkach Schoena, złożyć (zaraz potem) ten stos papierów w coś przypominającego pracę naukową i (w końcu) uzupełniać go własnymi materiałami.

Pewnego dnia Schoen zabiera go do podziemi i prowadzi długim korytarzem bez okien do strzeżonych przez dwóch wielkich Myrmidonów pancernych drzwi, po to, by ujrzał drugą najfajniejszą rzecz, jaką mają w Pearl Harbor – pokój pełen maszyn firmy Electrical Till Corporation, używanych głównie do zliczania częstotliwości w przechwyconych nippońskich radiogramach.

Najbardziej niezwykła maszyna⁷ Stacji Hypo – i najfajniejsza rzecz w Pearl Harbor – kryje się jeszcze głębiej w czeluściach budynku, w pomieszczeniu, które mogłoby uchodzić za bankowy skarbiec, gdyby nie było naszpikowane materiałami wybuchowymi, umożliwiającymi zniszczenie zawartości na wypadek totalnego najazdu Nipów.

Ta maszyna, wykonana przez komandora Schoena, służy do łamania nippońskiego szyfru o nazwie Indygo. Na początku roku 1940 Schoen był zapewne zdrowym na umyśle i zrównoważonym młodzieńcem, któremu na kolana zwalono stos kartek zapisanych liczbami przechwyconymi przez stacje nasłuchowe wokół oceanu (być może, sądzi Waterhouse, były to Alfa, Bravo, Charlie itd.). Owe liczby stanowiły w jakiś sposób zaszyfrowane nippońskie komunikaty – poszlaki sugerowały, że przez jakąś maszynę. Jednakże absolutnie nic nie było wiadomo o tej maszynie: czy miała tryby, obrotowe przełączniki, czy tablice rozdzielcze, albo wszystkie trzy rzeczy naraz, albo jeszcze inny mechanizm, na który biali ludzie do tej pory nie wpadli. Jedyną informacją był fakt nadania, być może nawet niepoprawnie, owych cyfr. Poza tym, Schoen nie dysponował niczym – niczym.

I wtem, w połowie 1941 roku, w podziemiach Stacji Hypo istniała już ta maszyna. Idealnie odszyfrowywała wszystkie komunikaty z Indygo wychwycone przez stacje nasłuchu. Była więc doskonałą funkcjonalną kopią nippońskiej maszyny szyfrującej Indygo, choć Schoen ani żaden inny Amerykanin w życiu nie widział jej na oczy. Skonstruował ją, po prostu patrząc na te sążniste listy losowych liczb i ustalając pewne rzeczy rozumowaniem indukcyjnym. Gdzieś po drodze wypalił się psychicznie i zaczął cierpieć na dopadające go raz na tydzień czy dwa regularne depresje.

Kiedy Ameryka rzeczywiście wypowiada Japonii wojnę, Schoen siedzi na zwolnieniu i szprycuje się lekami. Waterhouse spędza z nim wtedy cały wolny czas, ponieważ jest pewien, że to, co wydarzyło się w jego głowie, od czasu kiedy dostał szeregi pozornie przypadkowych liczb, do chwili, w której skończył budowę maszyny, jest przykładem procesu niepoliczalnego.

Uprawnienia Waterhouse’a są podwyższane z grubsza co miesiąc, aż wreszcie osiągają najwyższy wyobrażalny poziom (tak mu się przynajmniej wydaje): Ultra/Magic. Angole nazywają Ultra odszyfrowane informacje z niemieckiej maszyny Enigma. Jankesi mówią Magic na informacje z szyfru Indygo. W każdym razie teraz Lawrence ogląda streszczenia dokumentów Ultra/Magic – oprawne tomiszcza z groźnymi, na przemian czarnymi i czerwonymi akapitami na okładce. Paragraf trzeci oznajmia:

na podstawie informacji zawartych w niniejszym dokumencie nie wolno podejmować żadnych działań przynoszących jakiekolwiek krótkoterminowe korzyści, jeżeli działania te mogłyby spowodować ujawnienie wrogowi istnienia tego źródła informacji.

To chyba jasne, nie? Tyle że Waterhouse nie jest wcale pewien.

jeżeli działania te mogłyby spowodować ujawnienie

Mniej więcej wtedy Lawrence poczynił pewne spostrzeżenie na swój temat. Zauważył, że najlepiej pracuje mu się, kiedy nie jest napalony, czyli dzień lub dwa po ejakulacji. Zatem w ramach służby Stanom Zjednoczonym zaczął spędzać mnóstwo czasu w burdelach. Wciąż dostaje żołd muzyka, nie stać go więc aż na tyle pełnych seansów, ogranicza się więc do tak zwanych, eufemistycznie, masaży.

…działania… mogłyby spowodować… ujawnienie…

Te słowa uczepiają się go jak tryper. Podczas masaży leży na plecach, zakrywając oczy dłońmi, i mruczy. Coś go dręczy. Wie już, że jeśli coś go tak właśnie nurtuje, zwykle niebawem napisze nową pracę. Ale najpierw musi trochę uporządkować myśli.

Wreszcie, podczas bitwy o Midway, gdy wraz z kolegami spędza dwadzieścia cztery godziny na dobę między maszynami ETC, odszyfrowując radiogramy Yamamoto, mówiąc Nimitzowi, gdzie dokładnie znajduje się jego flota, wtedy właśnie następuje olśnienie.

Jakie jest prawdopodobieństwo, że Nimitz przypadkowo znajdzie tę flotę? Takie właśnie pytanie musi zadawać sobie Yamamoto.

To pytanie (ciekawe, co?) z dziedziny teorii informacji.

…działania…

Cóż to jest działanie? Cokolwiek. Coś oczywistego, na przykład zbombardowanie nippońskiej bazy wojskowej. Każdy zgodziłby się, że jest to działanie. Ale działanie to również, na przykład, zmiana kursu lotniskowca o pięć stopni – albo brak takiej zmiany. Albo wyekspediowanie pod Midway dokładnie takich sił, jakich potrzeba do zmiażdżenia nippońskiej floty inwazyjnej. Albo coś dużo mniej dramatycznego, na przykład odwołanie jakiejś operacji. W tym sensie działaniem może być nawet całkowite niedziałanie. Wszystko to może być sensowną reakcją jakiegoś dowódcy na informacje zawarte w niniejszym dokumencie. Jednakże każde z tych posunięć może być zauważone przez Nippończyków – a zatem każde niesie dla nich pewną informację. Ciekawe, jak dobrzy są w ekstrahowaniu informacji z zaszumionego przekazu? Czy mają swoich Schoenów?

…spowodować…

A gdyby Nipy to zauważyły? Jaki dokładnie byłby skutek? I w jakich okolicznościach skutkiem byłoby ujawnienie wrogowi istnienia tego źródła informacji?

Gdyby to było działanie, które nigdy nie zdarzyłoby się, gdyby Amerykanie nie złamali Indygo, wówczas stanowiłoby to dla Nippończyków dowód, że szyfr został złamany. Ujawniłoby się istnienie źródła – maszyny zbudowanej przez komandora Schoena.

Waterhouse wierzy, że Amerykanie nie będą tak głupi. Ale jeśli posunięcia nie będą tak oczywiste? Co się stanie, gdy dane posunięcie będzie jedynie mało prawdopodobne w razie niezłamania szyfru przez Amerykanów? Co będzie, jeśli na dłuższą metę Amerykanie będą po prostu mieli za dużo szczęścia?

I jak dalece można się posunąć w takiej grze? Parę obciążonych kości, która za każdym razem daje siedem, można wykryć po kilku rzutach. Trudniej wykryć parę, która daje siedem tylko o jeden procent częściej niż „uczciwa” para kości – trzeba by wykonać znacznie więcej rzutów, by przeciwnikowi cokolwiek udowodnić.

Jeżeli Nipy wciąż będą wpadać w zasadzki – jeżeli ich zasadzki nigdy nie będą się udawać – jeśli ich statki handlowe będą trafiać częściej niż wynika z prawdopodobieństwa na amerykańskie okręty podwodne – ile czasu upłynie, zanim się domyślą?

Waterhouse wciąż pisze o tym artykuły i nęka nimi ludzi. Wtem, pewnego dnia, otrzymuje całkiem nowe rozkazy.

Rozkazy przychodzą zaszyfrowane, w grupach po pięć liter wyglądających na losowe, wydrukowane na błękitnej bibułce, zastrzeżonej dla ściśle tajnych depesz. W Waszyngtonie zaszyfrowano je przy użyciu jednorazowego klucza; metoda jest wolna i pracochłonna, ale – teoretycznie – nie do złamania. Waterhouse wie o tym, ponieważ jest jedną z dwóch osób w Pearl Harbor mających uprawnienia, by ją zdeszyfrować. Druga to komandor Schoen, który jest dzisiaj na prochach uspokajających. Oficer dyżurny otwiera odpowiedni sejf i daje mu dzisiejszy klucz jednorazowy – arkusz papieru w kratkę zapełniony piątkowymi grupami liczb. Liczby te wylosowały waszyngtońskie sekretarki, tasując karty lub wyciągając kartki z kapelusza. Stanowią czysty szum. Jeden egzemplarz czystego szumu znajduje się w rękach Waterhouse’a, a drugiego używa osoba, która zaszyfrowała tę wiadomość w Waszyngtonie.

Waterhouse zabiera się do pracy, odejmując szum od tekstu zaszyfrowanego, by otrzymać tekst jawny. Najpierw zauważa, że wiadomość ma całkiem nową klasę: nie Ściśle Tajne, nawet nie Ultra, tylko ultra mega.

Rozkaz brzmi: „Po dokładnym zniszczeniu tej wiadomości, Lawrence Pritchard Waterhouse ma udać się do Anglii, do Londynu, najszybszym dostępnym środkiem transportu. Udostępnia mu się wszystkie okręty, pociągi, samoloty, a nawet łodzie podwodne. Choć przynależy do marynarki, zostanie zaopatrzony w drugi mundur – mundur armii – na wypadek gdyby to miało uprościć sprawę”.

W żadnym razie nie wolno mu dopuścić do sytuacji, w której mógłby zostać przechwycony przez wroga. W pewnym sensie zatem, dla Lawrence’a Pritcharda Waterhouse’a wojna się nagle skończyła.

Potomstwo Onana

Potomstwo Onana

W grubych ścianach i sufitach hotelu kryje się plątanina rur grubości tunelu pod kanałem La Manche, olbrzymich i niezmierzonych jak Internet. Wydają stłumione dźwięki, sugerujące, że gdzieś w czeluściach hotelu mieszczą się hamownie silników odrzutowych, kuźnie z epoki żelaza, wynędzniali więźniowie pobrzękujący łańcuchami i gniazda wijących się węży. Randy wie, że system nie działa w obiegu zamkniętym – to znaczy, łączy się gdzieś z atmosferą – ponieważ z zewnątrz dochodzą słabiutkie zapachy ulicy. Ocenia, że przedostanie się do pokoju zabiera im godzinę. Mieszka tu od kilku tygodni i zapachy te stanowią dlań olfaktoryczny budzik. Zasypia przy woni dieslowskich spalin, ponieważ przepisy drogowe w Manili stanowią, że kontenerowce mogą być rozładowywane tylko w nocy.

Manila jest położona nad ciepłą i nieruchomą zatoką – nieskończonym magazynem wilgoci, a ponieważ powietrze jest ciężkie, nieprzejrzyste i gorące jak szklanka mleka prosto od krowy, kiedy wstaje słońce, zaczyna się żarzyć. Wtedy pieją pułki i dywizje walczących kogutów, uwięzione w prowizorycznych klatkach na każdym dachu, balkonie i podwórku. Budzą się ludzie i zaczynają palić w piecach. Randy’ego budzi zapach węglowego dymu.

Randy Waterhouse jest w nie najgorszej kondycji fizycznej. Jego lekarz powtarza mu rytualnie, że powinien zrzucić dziesięć kilogramów, ale nie bardzo wiadomo skąd te kilogramy miałyby pochodzić – nie ma ani fałd tłuszczu, ani mięśnia piwnego. Pewnie są równo rozłożone po jego beczkowatym korpusie. Przynajmniej tak sobie mówi co dzień rano, stając przez lustrem wielkości tablicy reklamowej, w jakie jest wyposażony apartament. W dom Randy’ego i Charlene w Kalifornii luster prawie nie ma; dlatego zdążył zapomnieć, jak wygląda. Teraz widzi, że stał się atawistycznie włochaty, a przetykana siwymi włosami broda połyskuje.

Codziennie próbuje się sprowokować do zgolenia brody. W tropikach najlepiej wystawiać na powietrze jak najwięcej skóry, by chłodził ją pot.

Pewnego razu, kiedy podejmowali obiadem Aviego z rodziną, Randy, próbując wyjaśnić ich wzajemną relację w biznesie, powiedział: „Ja jestem brodą, a Avi to garnitur”. Charlene nie trzeba było więcej. Niedawno skończyła uczoną rozprawę dekonstruującą brody. Celowała w szczególności w brodatych północnokalifornijskich informatyków. We wstępie do pracy niby to rozprawiła się z poglądem, że brody są bardziej „naturalne” czy też łatwiejsze w utrzymaniu niż gładko ogolona twarz – dokładniej, zamieściła statystykę wyprodukowaną przez dział badawczo-rozwojowy Gillette, porównującą ilość czasu spędzanego w łazience przez brodatych i bezbrodych mężczyzn i dowodzącą, że różnica w czasie nie jest statystycznie znacząca. Randy miał kilka obiekcji co do rzetelności tych danych, Charlene nie miała żadnych. „To wbrew intuicji” – zamknęła spór.

Śpieszyła się, by przejść do sedna dyskusji. Pojechała do San Francisco i wydała kilkaset dolców na pornografię w klubiku dla fetyszystów golenia. Przez kilka tygodni Randy, wracając wieczorem do domu, nieodmiennie zastawał ją przed telewizorem, z miską popcornu i dyktafonem, oglądającą nagranie brzytwy przesuwającej się po mokrym, namydlonym ciele. Nagrała też parę sążnistych wywiadów z prawdziwymi fetyszystami golenia, którzy detalicznie opisali, jakie uczucie nagości i bezbronności daje im ta czynność i jak ich podnieca, zwłaszcza gdy świeżo ogolone części ciała są bite lub chłostane. Opracowała też szczegółowe porównanie ikonografii z pornoli dla fetyszystów golenia z reklamami maszynek i kremów nadawanymi w publicznej telewizji w przerwach meczów. Udowodniła, że są one niemal nie do odróżnienia (tam, gdzie kupuje się ową pornografię, można kupić także pirackie nagrania reklam akcesoriów do golenia).

Wyciągnęła raporty na temat zarostu wśród różnych ludzkich ras. Indianie nie hodowali bród, Azjaci prawie nie, Afrykanie to szczególny przypadek, ponieważ codzienne golenie bardzo podrażnia im skórę. Napisała więc: „Możliwość hodowania z wyboru obfitych, pełnych bród wydaje się przywilejem przyznanym przez naturę wyłącznie białym mężczyznom”.

Gdy Randy trafił na to zdanie, w jego głowie włączyły się dzwonki alarmowe, klaksony i czerwone światła.

„Jednakże to twierdzenie podpada pod kategorię zwodniczych. »Natura« to pojęcie uwarunkowane społecznie, nie zaś obiektywna rzeczywistość [tu mnóstwo przypisów]. W przypadku »natury« pozwalającej na pełny zarost pewnej szczególnej mniejszości – białym mężczyznom z północnej Europy – jest to podwójnie prawdziwe. W strefie klimatycznej, w której wyewoluował homo sapiens, zarost na twarzy nie miał większego znaczenia praktycznego. Wykształcenie podgatunku, w którym samce posiadają gęste brody, było odpowiedzią ewolucji na chłodny klimat. I to nie klimat podbił w »naturalny« sposób tereny zamieszkiwane przez praczłowieka – to ludzie opanowali tereny o takim klimacie. Ta geograficzna transgresja była zdarzeniem li tylko społeczno-kulturowym, przeto wynikające z niej cechy przystosowawcze należy umieścić w tej samej kategorii – w tym również wykształcenie zarostu na twarzy”.

Charlene przytoczyła wyniki własnej ankiety, w której zbadała opinię kilkuset kobiet. Dokładnie wszystkie stwierdziły, że wolą mężczyzn gładko ogolonych niż szczeciniastych lub brodatych. W skrócie, wykazała, że posiadanie brody jest jeszcze jednym elementem mocno skorelowanym z poglądami seksistowskimi i rasistowskimi, a także z emocjonalną niedostępnością, na którą tak często uskarżają się partnerki białych mężczyzn, zwłaszcza tych zajmujących się technologią.

„Granica pomiędzy osobowością a otoczeniem jest społeczną konwencją. W kulturach Zachodu uważa się ją za ostrą i wyraźną. Broda jest zewnętrznym symbolem tejże granicy i zarazem sposobem stwarzania dystansu. Zgolenie brody (czy też innego zarostu na ciele) ma symbolicznie likwidować ową zaiste cenną granicę oddzielającą człowieka od innych”.

I tak dalej. Recenzenci, ujrzawszy pracę, wpadli niemal w ekstazę i natychmiast skierowali ją do publikacji w poważnym międzynarodowym piśmie. Kilka wybranych zagadnień Charlene poruszy na konferencji „Wojna jako tekst” w referacie: „Nieogolenie jako znak w filmach o II wojnie światowej”. Dzięki pracy o brodach trzy renomowane uniwersytety walczą o prawo zatrudnienia Charlene.

Randy nie chce przeprowadzać się na Wschodnie Wybrzeże. Co gorsza, ma brodę; kiedy wychodzi z Charlene, jest to uznawane za potwornie niewłaściwe. Proponował jej, że napisze oświadczenie dla prasy, zawiadamiające, że resztę ciała goli codziennie. Nie rozśmieszyło jej to. Dopiero w połowie drogi przez Ocean Spokojny zrozumiał, że wszystkie jej poczynania były skomplikowanym proroctwem zagłady ich związku.

Teraz zastanawia się nad zgoleniem brody. Mógłby też od razu zabrać się za włosy na czaszce i torsie.

Randy wyrobił sobie nawyk energicznego spacerowania. Według standardów cielesnych faszystów, pleniących się w Kalifornii i Seattle, to tylko nieznacznie lepsze niż, powiedzmy, siedzenie przed telewizorem, odpalanie jednego papierosa bez filtra od drugiego i zażeranie się smalcem. On jednak chodził na spacery z uporem, systematycznie, gdy jego koledzy zapisywali się na najnowsze, najmodniejsze ćwiczenia i zaraz je rzucali. Czuje z tego powodu dumę i nie zrezygnuje ze spacerów tylko dlatego, że akurat mieszka w Manili.

Tylko ten cholerny upał. Dobrze byłoby nie mieć włosów.

* * *

Z feralnego Pierwszego Szturmu na Biznes Randy wyniósł tylko dwie korzyści. Po pierwsze, odstraszył go skutecznie od wchodzenia w jakikolwiek interes, jeżeli nie ma o nim jakiego takiego pojęcia. Po drugie, na wiele lat zaprzyjaźnił się z Avim, swym dawnym partnerem od gier, który wykazał się uczciwością i poczuciem humoru.

Za podpowiedzią swego adwokata (w tym momencie będącego także jednym z poważniejszych wierzycieli) Randy ogłosił bankructwo i przeprowadził się z Charlene do środkowej Kalifornii. Ona zrobiła doktorat i wylądowała na jednym z Trzech Braci w roli adiunkta. Randy zapisał się do innego z Braci, chcąc zrobić magisterium z astronomii. Stał się dyplomantem, a dyplomanci nie mieli uczyć się czegokolwiek, lecz ulżyć mianowanym profesorom w upierdliwych zadaniach, takich jak nauczanie i prowadzenie badań.

Miesiąc potem Randy pomógł jednemu z dyplomantów rozwiązać jakiś trywialny problem z komputerem. Nie minął tydzień, gdy wezwał go dziekan wydziału astronomii i powiedział:

– A więc to ty jesteś tym guru od Uniksa.

Wówczas Randy był na tyle głupi, że mu to pochlebiło; powinien zrozumieć jak złowrogie to słowa.

Trzy lata później opuszczał Wydział Astronomii bez dyplomu, nie mogąc pochwalić się niczym oprócz sześciuset dolarów na koncie i niesamowitą wiedzą na temat systemu Unix. Później miał obliczyć, że przy obowiązujących obecnie stawkach dla programistów Wydział wyciągnął zeń jakieś ćwierć miliona dolarów, dając w zamian niecałe dwadzieścia tysięcy. Jedyna pociecha w tym, że ta wiedza nie wydawała się już tak bezużyteczna. Astronomia stała się bardzo sieciową dyscypliną: można było sterować teleskopem na innym kontynencie, albo i na orbicie, po prostu wklepując polecenia z klawiatury, obrazy z nich zaś oglądało się na monitorze.

Teraz Randy wiedział wszystko o sieciach. Parę lat temu nic by mu z tego nie przyszło. Nastała jednak epoka aplikacji sieciowych, zaranie World Wide Web. Nie mógł trafić lepiej.

Tymczasem Avi przeniósł się do San Francisco i założył nową firmę, mającą wydobyć gry role-playing z getta maniaków i skierować do masowego odbiorcy. Zatrudnił Randy’ego jako głównego specjalistę od technologii. Randy próbował zwerbować Chestera, ale ten już pracował w firmie software’owej w Seattle. Wynaleźli więc faceta, który robił coś w kilku koncernach od gier wideo, potem jeszcze kilku gości od sprzętu i telekomunikacji, po czym zbudowali działający prototyp gry. Z tym na przynętę udali się do Hollywood i znaleźli chętnego do wyłożenia około dziesięciu milionów dolarów. Wynajęli biuro w Gilroy, zapchali je po sufit stacjami graficznymi, zatrudnili stado zdolnych programistów, kilku grafików i zabrali się do pracy.

Sześć miesięcy wymieniano ich wśród wschodzących gwiazd Doliny Krzemowej, a nieduża fotografia Randy’ego pojawiła się w magazynie „Time” – w artykule o Siliwood, czyli zacieśniającej się współpracy między Doliną Krzemową a Hollywood. Rok później firma padła i nakryła się nogami.

Była to niewarta opowieści przydługa historia. We wczesnych latach 90. mądrość ludowa głosiła, że guru od technologii z północnej Kalifornii połączą siły z kreatywnymi mózgami południowej, tworząc w połowie drogi zupełnie nową jakość. Pogląd ten miał źródła w naiwnym postrzeganiu Hollywood. Hollywood to zaledwie wyspecjalizowany bank – konsorcjum wielkich finansowych korporacji, wynajmujące talenty, niemal zawsze za stałą stawkę, i polecające im stworzenie produktu, a potem sprzedające ten produkt aż do bólu, na całym świecie, we wszystkich wyobrażalnych mediach. Celem jest znalezienie produktu, który zarabiałby pieniądze do końca świata, jeszcze długo po tym, jak talent został spłacony i odesłany do domu. Casablanca, na przykład, wciąż zapełniała fotele, dziesiątki lat po tym, jak Bogart został spłacony i umarł na papierosy.

A komputerowcy z Doliny Krzemowej byli, z punktu widzenia Hollywood, szczególnie naiwną formą talentu. Kiedy więc wynalazek osiągnął pewien punkt krytyczny – punkt, w którym można go było z sowitym zyskiem odsprzedać nippońskiemu koncernowi elektronicznemu – inwestorzy błyskawicznie zadali cios. Z pewnością musiał być z pietyzmem zaplanowany. Randy’emu i pozostałym dano wybór: albo odchodzą z firmy i zachowują udziały, wciąż sporo warte, albo zostają – w tym wypadku będą sabotowani przez piątą kolumnę, która zinfiltrowała już kluczowe stanowiska. Jednocześnie będą ich atakować prawnicy, żądający ich głów, za to, że firma ponosi klęskę za klęską.

Niektórzy z założycieli zostali, w charakterze dworskich eunuchów. Większość odeszła i sprzedała akcje, ponieważ wyraźnie było widać, że ich kursy polecą już tylko w dół. Transfer technologii do Japonii wypatroszył firmę, a pusta skorupa z czasem wyschła i się rozpadła.

Nawet dzisiaj, tamte pomysły wypływają w najdziwniejszych miejscach, na przykład w reklamach nowych konsol do gier. Randy zawsze się wtedy wzdryga. Kiedy wszystko zaczęło się pieprzyć, Nippończycy chcieli go zatrudnić; zarobił nawet jakieś pieniądze, latając tam na tydzień czy miesiąc jako konsultant. Jednakże ich programiści nie umieli poskładać nowej technologii do kupy; nigdy więc nie wykorzystała swego potencjału.

Na tym Randy zakończył swój Drugi Szturm na Biznes. Wyciągnął z niego kilkaset tysięcy dolarów, z czego większość władował we współdzielony z Charlene dom. Nie chciał posiadać tak wielkiej ilości płynnych pieniędzy, nie ufał sobie; zamrożenie ich w ten sposób dało mu poczucie bezpieczeństwa – jak powrót na własną połowę boiska w jakiejś szalonej, brutalnej grze zespołowej.

Kolejne lata spędził w Trzech Braciach, administrując ich systemem komputerowym. Nie zarabiał wiele, ale też zanadto się nie stresował.

* * *

Randy co rusz mówił ludziom, bez złości, że są gówno warci. Przy pisaniu programów tylko tak można było coś wskórać. Nikt nie brał tego do siebie.

Banda Charlene zdecydowanie brała to do siebie. Jednakże nie irytowało ich samo stwierdzenie, że nie mają racji, lecz niejawne założenie, że ktokolwiek mógłby w ogóle mieć lub nie mieć racji w jakiejkolwiek sprawie. W Ów Wieczór – wieczór z owym znaczącym telefonem od Aviego – Randy uczynił to co zwykle, to znaczy przestał udzielać się w rozmowie. W sensie tolkienowskim – nie endokrynologicznym czy rodem z Królewny Śnieżki – Randy jest krasnoludem⁸. Krasnoludy Tolkiena to krępe, milkliwe, lekko obdarzone magią postaci, przez większość czasu przebywające w mroku, wykuwające cudowne przedmioty, na przykład pierścienie. To bardzo pomogło Randy’emu w zachowaniu równowagi umysłowej przez wszystkie te lata – myślał o sobie jako o krasnoludzie, który zawiesił na kołku topór wojenny i udał się na wycieczkę do Shire, gdzie otaczało go towarzystwo rozdyskutowanych hobbitów (tzn. przyjaciół Charlene). Zdawał sobie doskonale sprawę, że gdyby utknął na uczelni, traktowałby ich słowa jako wielce znaczące. Ale tam, skąd przychodził, od dawna nikt ich poważnie nie brał. Zatem Randy po prostu wycofywał się z rozmowy, popijał wino, spoglądał na ocean i bardzo się starał nie robić nic ostentacyjnego – nie kręcić głową ani nie przewracać oczyma.

A potem wykluł się temat Superautostrady Informacyjnej. Randy poczuł, jak twarze zwracają się ku niemu jak reflektory, promieniując nań niemal odczuwalnym ciepłem.

Parę rzeczy do powiedzenia na temat Superautostrady Informacyjnej miał doktor G.E.B. Kivistik, około pięćdziesięcioletni wykładowca z Yale. Właśnie przyleciał z jakiegoś miejsca, którego nazwa robiła niesamowite wrażenie, kiedy robił dygresje, specjalnie by wymienić ją po raz kolejny. Nazwisko miał fińskie, był jednak tak brytyjski, jak tylko może być niebrytyjski anglofil. Oficjalnie przyjechał na konferencję „Wojna jako tekst”. Naprawdę przyjechał zrekrutować Charlene, a naprawdę naprawdę – rżnąć ją, jak podejrzewał Randy. To podejrzenie zresztą pewnie było fałszywe, ale podpowiada nam, jaki pogięty miał w tamtym momencie tok myślenia. Doktor G.E.B. Kivistik co rusz pojawiał się w telewizji. Doktor G.E.B Kivistik wydał parę książek. W skrócie, doktor G.E.B Kivistik promował swoje poglądy zdecydowanego przeciwnika Superautostrady Informacyjnej w takiej ilości czasu antenowego, której nie dostałby nawet człowiek oskarżony o wysadzenie w powietrze przedszkola.

Krasnolud bawiący w Shire prawdopodobnie chodziłby na wiele przyjęć zapełnionych nudnymi, nadętymi hobbitami. Gadałyby coś właśnie w tym stylu. On traktowałby to jako rozrywkę, wiedząc, że w każdej chwili może wrócić do świata rzeczywistego, o wiele większego i bardziej skomplikowanego, niż wyobrażają sobie hobbity, zasiec kilka trolli i przypomnieć sobie, co się w życiu liczy naprawdę.

To właśnie powtarzał sobie Randy. Jednakże Owego Wieczoru to nie zadziałało. Po części dlatego, że Kivistik był zbyt rzeczywisty i zbyt wielki jak na hobbita. I w realnym świecie pewnie był bardziej wpływowy niż Randy. Po części zaś, ponieważ inny małżonek ciała pedagogicznego – Jon, sympatyczny, nieszkodliwy maniak komputerowy – postanowił zmierzyć się z jednym z twierdzeń Kivistika i został za swoje starania z uśmiechem odstrzelony. W powietrzu czuło się krew.

Związek Randy’ego z Charlene zepsuł się, bo Randy chciał mieć dzieci. Dzieci rodzą problemy. Charlene, podobnie jak większość jej przyjaciół, unikała problemów. Problemy to różnice zdań. Różnice zdań zaś są formą konfliktu. Konflikt, rozgrywany otwarcie i publicznie, jest męskim sposobem interakcji społecznej – fundamentem społeczeństwa patriarchalnego, które sprowadziło na ludzkość standardową litanię straszliwych katastrof. Niemniej, Randy zdecydował podejść do Kivistika na sposób patriarchalny.

– Ile slumsów trzeba będzie zrównać z ziemią, żeby zbudować Superautostradę Informacyjną? – zastanawiał się Kivistik.

Na tę głęboką myśl wszyscy przy stole z namysłem pokiwali głowami.

Jon wiercił się w krześle, jakby Kivistik właśnie wrzucił mu kostkę lodu za kołnierz.

– Co to znaczy? – zapytał. Uśmiechał się przy tym, usiłując nie być konfliktogennym, patriarchalnym hegemonistą.

W odpowiedzi Kivistik uniósł brwi i rozejrzał się po sali, jakby chciał powiedzieć: „Kto tu zaprosił tego cieniasa?”. Jon próbował uciec przed skutkami swego taktycznego błędu: Randy natomiast zamknął oczy i starał się nie wzdrygać. Jon jeszcze się nie urodził, kiedy Kivistik już sparringował z naprawdę bystrymi przeciwnikami.

– Nic nie trzeba równać z ziemią. Naprawdę nic – oświadczył więc.

– No dobrze, ujmę to zatem w ten sposób – odparł szlachetnie Kivistik. Nie miał nic przeciwko spłaszczaniu swych tez na użytek osób pokroju Jona. – Ile wjazdów połączy światowe getta z Superautostradą Informacyjną?

No, teraz wyraził się jaśniej, pomyśleli wszyscy. Punkt dla ciebie, Geb! Nikt już nie spojrzał na Jona, pariasa dyskusji. Jon bezradnie patrzył na Randy’ego, błagając o pomoc.

Jon był hobbitem, który sporo czasu spędził poza Shire, wiedział więc, że Randy jest krasnoludem. A teraz zamierzał spieprzyć mu życie, nawołując, by wskoczył na stół, odrzucił pelerynę i dobył oburęcznego topora.

Usta Randy’ego poruszyły się, zanim zdążył się zastanowić:

– Superautostrada to tylko taka pojebana metafora! Dajcie sobie z tym spokój!

Zapadła cisza. Wszyscy obecni wzdrygnęli się unisono. Teraz kolacja już oficjalnie uległa katastrofie. Mogli tylko chwycić się za kostki, wetknąć głowy między kolana i czekać aż wrak się zatrzyma.

– To nic nie wyjaśnia – rzekł Kivistik. – Wszystko jest metaforą. Słowo „widelec” jest metaforą tego przedmiotu. – Uniósł widelec. – Każde rozumowanie dyskursywne opiera się na metaforach.

– Nie ma usprawiedliwienia na używanie błędnych metafor.

– Błędnych? Błędnych? Kto decyduje co jest błędne? – zapytał Kivistik, robiąc swą najlepszą minę: sapiącego dyplomanta o opuchniętych powiekach.

Po sali przebiegło kilka chichotów: parę osób rozpaczliwie chciało rozładować napięcie.

Randy wiedział, dokąd to zmierza. Kivistik sięgnął po tradycyjnego akademickiego asa w rękawie: wszystko jest względne, to tylko różne punkty widzenia. Goście zaczęli już wdawać się w drobne rozmówki z sąsiadami, gdy wypalił nagle:

– Kto decyduje, co jest błędne? Ja.

Nawet Kivistik się zdenerwował. Nie wiedział, czy Randy żartuje, czy nie.

– Słucham?

Randy nie śpieszył się z wyjaśnieniem. Skorzystał z okazji: rozwalił się w fotelu i pociągnął łyk wina. Miał świetny humor.

– Widzi pan – powiedział – czytałem pana książkę. Widziałem pana w telewizji. Słyszałem co mówił pan dzisiaj. Osobiście przepisywałem listę pana tytułów i publikacji, kiedy przygotowywałem materiały dla prasy. Stąd wiem, że nie ma pan odpowiednich kwalifikacji, by wygłaszać opinie o sprawach technicznych.

– Och jej. – Kivistik udał zmieszanie. – Nie wiedziałem, że trzeba mieć kwalifikacje.

– To chyba jasne. Jeśli o jakiejś sprawie nie ma pan pojęcia, pana zdanie jest kompletnie bezwartościowe. Kiedy jestem chory, nie radzę się hydraulika. Idę do lekarza. I tak samo, jeśli mam pytania dotyczące Internetu, pytam o zdanie ludzi, którzy się na tym znają.

– Ciekawe, że wy wszyscy technokraci tak jesteście za tym Internetem. – rzucił pogodnie Kivistik, prowokując śmiechy.

– Właśnie wypowiedział pan zdanie, które jest łatwą do wykazania nieprawdą. – odparł kulturalnie Randy. – Wielu ekspertów od Internetu napisało książki, w których ostro go krytykują. I sensownie to uzasadniają.

Kivistik zaczynał się wkurzać. Wyparował zeń cały dystans.

– Zatem wróćmy do początku: Superautostrada Informacyjna jest błędnym określeniem, bo ja tak twierdzę. Na Ziemi jest może z tysiąc ludzi, którzy się orientują w temacie Internetu tak dobrze jak ja. Większość znam osobiście. Nikt z nich nie bierze tej metafory poważnie. Quod erat demonstrandum.

– Ach, teraz rozumiem – powiedział z zaciętą miną Kivistik. Znalazł lukę. – A więc mamy polegać na technokratach, którzy podyktują nam, co mamy myśleć, i jak mamy myśleć o tej technologii.

Wyraz pozostałych twarzy świadczył o tym, że to decydujący, finalny cios.

– Nie bardzo wiem, kto to taki, technokrata – rzekł Randy. – Czyż ja jestem technokratą? Jestem facetem, który zszedł do księgarni, kupił sobie kilka książek o TCP/IP, czyli podstawowym protokole internetowym i przeczytał je. Potem zasiadłem do komputera, co teraz może zrobić każdy, i bawiłem się nim kilka lat, aż wreszcie teraz wiem o tym wszystko. Czyżby to czyniło mnie technokratą?

– Zanim kupiłeś tę książkę, już należałeś do technokratycznej elity – odparł Kivistik. – Zdolność czytania ze zrozumieniem technicznego tekstu jest przywilejem. Przywilejem nadawanym przez wykształcenie, dostępne jedynie członkom elitarnej kasty. Ich właśnie rozumiem pod pojęciem technokratów.

– Uczyłem się w państwowej szkole – powiedział Randy. – A potem na stanowym uniwersytecie. A potem uczyłem się sam.

Wtrąciła się Charlene. Od początku dyskusji rzucała mu gniewne spojrzenia, on zaś ją ignorował. Teraz mu się odpłaci.

– A twoi rodzice? – zapytała chłodno.

Randy powstrzymał westchnienie. Zrobił głęboki wdech.

– Ojciec jest inżynierem. Uczy w stanowym college’u.

– A jego ojciec?

– Był matematykiem.

Charlene uniosła brwi. Wszyscy pozostali również. Sprawa zamknięta.

– Stanowczo sprzeciwiam się szufladkowaniu mnie, etykietowaniu i wtłaczaniu w stereotyp technokraty – powiedział Randy, umyślnie korzystając ze słownictwa osób traktowanych opresywnie; może była to próba pobicia towarzystwa ich własną bronią, najpewniej jednak (jak myśli, leżąc w łóżku w Manili, o trzeciej nad ranem) niepowstrzymywalna złośliwość.

Niektórzy przy stole nagle spojrzeli nań trzeźwo: etykieta nakazywała współczuć osobom w opresji. Inni dławili się z wściekłości, słysząc, jak te słowa wygłasza oczywisty i osądzony już biały męski technokrata.

– Nikt w mojej rodzinie nigdy nie miał ani władzy ani pieniędzy – dodał.

– Sądzę, że Charlene chodzi o coś innego – powiedział Tomasz, jeden z ich gości. Przyjechał z Pragi, z żoną Niną. Postanowił, że będzie rozjemcą. Przerwał, by rzucić Charlene ciepłe spojrzenie. – Dlatego że miałeś szczęście pochodzić z wykształconej rodziny, jesteś członkiem uprzywilejowanej elity. Nie jesteś tego świadomy – ale członkowie uprzywilejowanych elit rzadko są świadomi własnych przywilejów.

Randy dokończył myśl:

– Chyba że pojawią się ludzie tacy jak ty i wyjaśnią im, jakimi są głupcami, żeby nie powiedzieć: moralnymi bankrutami.

– Właśnie ta fałszywa tożsamość, o której wspomniał Tomasz, powoduje, że zamknięte elity władzy są takie zamknięte.

– No, ja nie czuję się specjalnie zamknięty – powiedział Randy. – Harowałem jak osioł, żeby osiągnąć to, co osiągnąłem.

– Wielu ludzi ciężko pracuje przez całe życie i nie osiąga nic – rzucił ktoś oskarżycielsko. Uwaga! Zaczęły się strzały.

– No cóż, przykro mi bardzo, że nie miałem tego szczęścia, by nie osiągnąć nic – odparł Randy, teraz już trochę rozdrażniony – ale dowiedziałem się, że jeśli ciężko pracujesz, kształcisz się i zastanawiasz nad tym i owym, możesz w tym społeczeństwie żyć.

– Ale to prosto z jakichś dziewiętnastowiecznych opowiastek Horatio Algera! – wypalił Tomasz.

– No i co z tego? Jeśli idea jest stara, to koniecznie od razu musi być zła? – zapytał Randy.

Na końcach stołu uformowały się już grupy szturmowe kelnerów. Uzbrojeni w talerze z daniami, zerkali po sobie, próbując ustalić, czy dałoby się przerwać potyczkę i podać jedzenie. Jeden z nich nagrodził Randy’ego wigwamem ułożonym z kawałków prawie surowego tuńczyka. Wtedy kontrolę nad dyskusją przejął element nastawiony prokonsensusowo i antykonfrontacyjnie, rozbijając ją na kilkanaście żywiołowo zgadzających się ze sobą małych grupek. Jon rzucił Randy’emu wilgotne spojrzenie, jakby pytał: „Tobie też to dobrze zrobiło?”. Charlene zajadle go ignorowała. Dostała się w jedną grupkę konsensusową z Tomaszem. Jego dziewczyna, Nina, próbowała pochwycić spojrzenie Randy’ego; on jednak unikał jej wzroku, obawiając się że chce go obdarzyć ognistym, zapraszającym spojrzeniem. Po prostu pragnął tylko wreszcie stąd wyjść. Dziesięć minut później zadzwonił jego pager i wyświetlił numer Aviego.

Pożar

Pożar

Amerykańska baza w Cavite nad Zatoką Manilską, podpalona przez Nipów, pali się całkiem elegancko. Bobby Shaftoe i reszta Czwartej Dywizji mogą się jej dobrze przyjrzeć, kiedy przepływają obok, uciekając w nocy – jak złodzieje. Bobby nigdy się bardziej nie wstydził. Inni marines też. Nipy wylądowały już na Malajach i zmierzają w stronę Singapuru jak uciekający pociąg, oblegają Guam i Wake i Hongkong i Bóg wie co jeszcze; powinno być jasne, że Filipiny będą następne. Przydałby się więc tam z pułk zaprawionych w boju chińskich marines.

Tyle że MacArthur chyba myśli, że obroni Luzon sam, stojąc na murach Intramuros z coltem .45. Dlatego odpływają. Nie mają pojęcia dokąd. Większość wolałaby wylądować na plażach Nipponu niźli zostać tutaj – na terenie należącym do armii, a nie marynarki.

Kiedy zaczęła się wojna, Bobby Shaftoe najpierw odstawił Glory na łono rodziny.

Altamirowie mieszkają w Malate, kilka mil na południe od Intramuros i niedaleko miejsca, gdzie Shaftoe właśnie spędził owe pół godzinki sam na sam z Glory. Miasto oszalało, zdobycie dorożki jest niemożliwe. Żołnierze, marines i marynarze wypadają z barów, klubów nocnych i potańcówek, rekwirując pojazdy grupami po cztery czy sześć – obłęd, całkiem jak w sobotnią noc w Szanghaju – jak gdyby wojna toczyła się tuż obok. W końcu Shaftoe musi zanieść Glory do domu, ponieważ jej buty nie nadają się do pokonywania dużych odległości.

Rodzina Altamirów jest tak olbrzymia, że mogłaby sama stanowić grupę etniczną. I prawie wszyscy mieszkają w tym samym domu, a właściwie to w jednym pokoju. Parę razy Glory próbowała wytłumaczyć Bobby’emu owe koligacje. Shaftoe’ów też jest sporo – większość w Tennessee – ale ich drzewo genealogiczne zmieściłoby się na tamborku do wyszywania. Rodzina Shaftoe jest wobec Altamirów jak pojedyncza, osamotniona sadzonka wobec dżungli. Filipińskie rody są gigantyczne i katolickie, a ponadto połączone ze sobą relacjami ojciec chrzestny – chrześniak, jak zwieszającymi się od gałęzi do gałęzi lianami. Glory, gdy ją o to poprosić, chętnie, a nawet z radością będzie opowiadać o koligacjach rodu Altamira, przez sześć godzin non stop – i będzie to zaledwie ogólny zarys tematu. Mózg Shaftoe’a zawsze wyłącza się po pierwszych trzydziestu sekundach.

Prowadzi ją do domu. Nawet gdy państwo nie jest w stanie wojny z Cesarstwem Nipponu, panuje tam rozpaczliwy rozgardiasz. Pomimo to, pojawienie się Glory, w chwilę po wybuchu wojny, w dodatku w ramionach żołnierza amerykańskiej piechoty morskiej, robi na rodzinie takie wrażenie, jak materializujący się pośrodku salonu Jezus Chrystus z Matką Boską na ramieniu. Kobiety w średnim wieku padają na kolana, jakby ktoś wpuścił do domu gaz musztardowy. Lecz one chcą tylko zakrzyknąć „Alleluja!”. Glory zręcznie staje na nogi w swych wysokich obcasach; spływające strugi łez badają regularność jej policzków. Obcałowuje rodzinkę. Choć jest trzecia nad ranem, żadne dziecko nie śpi. Shaftoe spogląda na pluton chłopców w wieku mniej więcej od trzech do dziesięciu lat, uzbrojony w drewniane szable i karabiny. Wszyscy w osłupieniu gapią się na niego i jego szykowny mundur: każdemu mógłby spokojnie wetknąć w rozdziawione usta piłkę baseballową. Kątem oka spostrzega kobietę w średnim wieku, spokrewnioną z Glory jakimiś niesamowicie skomplikowanymi więzami. Już ma na policzku ślady szminki Glory, a teraz zmierza ku niemu kursem na zderzenie, twardo i stanowczo pragnąc go ucałować. Bobby wie, że musi się stąd natychmiast wydostać albo utknie tu na zawsze. Dlatego ignoruje ciotkę i odwzajemniając spojrzenie zdumionych chłopaków, staje na baczność i perfekcyjnie salutuje.

Dzieci odsalutowują, nierówno, ale zuchwale. Bobby obraca się na pięcie i wymaszerowuje z pokoju, jak tnący powietrze bagnet. Myśli, że jutro, kiedy trochę się uspokoi, znów pojawi się w Malate i złoży wizytę Glory i rodzinie Altamira.

Nigdy więcej jej nie ujrzy.

Melduje się z powrotem na okręcie i już nie dostaje przepustek na ląd. Udaje mu się jednak pogadać z wujem Jackiem, który przepływa obok motorówką; czasu wystarcza na wykrzyczenie do siebie paru zdań. Wuj Jack jest ostatnim manilskim Shaftoe – tę gałąź zapoczątkował Nimrod Shaftoe, zaciągnąwszy się do Ochotników z Tennessee. Gdzieś pod Quingua oberwał kulkę w ramię od rebelianckiego filipińskiego strzelca. Kurując się w szpitalu w Manili, Mańkut – tak bowiem zwano Nimroda – stwierdził, że podoba mu się męstwo tych Filipińczyków: specjalnie po to, by ich zabijać, trzeba było wynaleźć nową klasę absurdalnie potężnej broni podręcznej – colta .45. Ale nie tylko: podobają mu się także oczy ich kobiet. Dowiedziawszy się, że siła nabywcza jego renty inwalidzkiej będzie tu dość pokaźna, zaraz zwolnił się ze służby. Założył nad brzegiem rzeki Pasig firmę eksportową, ożenił się z pół-Hiszpanką i spłodził syna (Jacka) i dwie córki. Córki wylądowały w Stanach, w górach stanu Tennessee – kolebce rodu Shaftoe, odkąd w XVII wieku wydostał się z pańszczyźnianych tarapatów. Jack został w Manili i odziedziczył rodzinny interes, choć na zawsze pozostał kawalerem. Jak na Filipiny, dochody ma pokaźne. Zawsze był dziwacznym połączeniem rubasznego kupca morskiego i uperfumowanego dandysa. Jego partnerem w interesach jest pan Pascual: dlatego zna go Bobby; dzięki niemu po raz pierwszy spotkał Glory.

Gdy Bobby Shaftoe powtarza ostatnie plotki, twarz wuja Jacka się zapada. Nikt tutaj nie chce sobie uświadomić, że będą ich okupować Nipy. Powinien odpowiedzieć: „Cholera, to ja stąd spieprzam. Przyślę ci pocztówkę z Australii”. Mimo to mówi: „Za kilka dni znowu cię odwiedzę”.

Bobby gryzie się w język i nie mówi, że jest przecież żołnierzem piechoty morskiej, kwateruje na okręcie, jest wojna, a marines na okrętach w czasie wojny nie zwykli bawić dłużej w jednym miejscu. Stoi, milczy i przygląda się, jak wuj odpływa w swej małej łódeczce, co chwila odwracając się i machając elegancką panamą. Koledzy przyglądają mu się z rozbawieniem, ale i podziwem. Na nabrzeżu panuje szaleńcza krzątanina – wszystko co wojskowe, a nie wbetonowane w ziemię, jest ładowane na okręty i wysyłane na Bata’an albo Corregidor. Wuj Jack, wyprostowany, w swym kremowym garniturze i panamie, sprawnie lawiruje wśród ciżby łodzi. Bobby patrzy za nim. W końcu znika za zakrętem, u ujścia rzeki Pasig. Bobby wie, że jest zapewne ostatnim z rodu Shaftoe, który widział wuja Jacka żywego.

Pomimo wszystkich tych ostrzeżeń jest zaskoczony, gdy odbijają: już po kilku dniach wojny, w środku nocy, bez żadnych pożegnalnych ceremonii. W Manili prawdopodobnie roi się od nippońskich szpiegów, a Nipom nic nie sprawiłoby większej przyjemności niż zatopienie transportowca wypełnionego doświadczonymi żołnierzami piechoty morskiej.

Manila znika w mroku. Świadomość, że od tamtej nocy nie widział Glory, świdruje go jak rozżarzone, wolnoobrotowe wiertło dentystyczne. Ciekaw jest, co tam u niej. Może kiedy wojna trochę się uspokoi, a linie frontu ustatkują, wykombinuje coś, żeby stacjonować właśnie w tej części świata. MacArthur to stary twardziel i nie da się Nipom tak łatwo. A nawet jeśli odda Filipiny, FDR nie pozwoli wrogom cieszyć się nimi zbyt długo. Przy odrobinie szczęścia, Bobby już za sześć miesięcy będzie maszerował Taft Avenue w Manili, w galowym mundurze, może z jedną czy dwiema niegroźnymi ranami wojennymi. Defilada dojdzie do ulicy zamieszkanej, na przestrzeni jakiejś mili, wyłącznie przez rodzinę Altamirów. Mniej więcej w połowie drogi tłum rozstąpi się i wybiegnie z niego Glory. Rzuci mu się w ramiona i obsypie pocałunkami. Zaniesie ją na rękach po schodach jakiegoś ładnego kościółka, gdzie już będzie czekał wyszczerzony ksiądz w białej komży… Wyśniony obraz rozpływa się w pomarańczowej łunie stojącej nad amerykańską bazą w Cavite. Pali się już cały dzień. Właśnie wyleciał w powietrze kolejny zbiornik paliwa. Z odległości wielu mil czuć żar. Bobby Shaftoe siedzi na pokładzie, uzbrojony w kamizelkę ratunkową, na wypadek gdyby ich storpedowano. Przy blasku pożaru spogląda na długi szereg wpatrzonych w ogień marines w kamizelkach. Na ich spoconych, znużonych twarzach maluje się zdumienie.

Manila leży zaledwie o pół godziny rejsu, ale równie dobrze mogłoby to być milion mil.

Bobby wspomina Nankin i to, co Nipy zrobiły tam z kobietami.

Dawno, dawno temu, było sobie miasto. Zwało się Manila. Mieszkała tam jedna dziewczyna. Jej twarz i imię najlepiej zapomnieć. Bobby Shaftoe zaczyna zapominać najszybciej, jak umie.

Pieszy

Pieszy

„Szanuj pieszego” – mówią znaki drogowe w Manili. Gdy tylko Randy je ujrzał, wiedział, że będzie miał kłopoty.

Przez pierwsze tygodnie w Manili jego praca polegała na chodzeniu pieszo. Łaził po całym mieście z odbiornikiem GPS w ręku, zapisując długości i szerokości geograficzne. W hotelu szyfrował te dane i mejlował do Aviego. Stawały się intelektualnymi aktywami firmy Epiphyte – ich kapitałem.

Teraz, gdy już załatwili sobie prawdziwe biuro, Randy z uporem maniaka drałuje do niego na piechotę. Wie, że gdy pierwszy raz weźmie taksówkę, już nigdy nie będzie chodził.

szanuj pieszego – mówią tablice, ale kierowcy, tubylcy i całe otoczenie kierują się zwyczajami; sama topografia miejsca sprzysięgła się, by traktować pieszego z niechęcią, na którą zasługuje. Randy byłby traktowany z większym szacunkiem, gdyby skakał do pracy na szczudle ze sprężyną, a na głowie miał czapeczkę ze śmigiełkiem. Co dzień rano boye pytają go, czy chce taksówkę, i prawie mdleją, gdy odpowiada, że nie. Co dzień rano oparci o swe wozy taksówkarze wołają za nim: „Taxi? Taxi?”, a kiedy odmawia, wymieniają po tagalsku kąśliwe uwagi i ryczą ze śmiechu.

Na wypadek, gdyby jeszcze nie chwycił aluzji, nad Rizal Park przelatuje nowiutki czerwono-biały helikopter, okręca się raz czy dwa, jak pies moszczący legowisko, i ląduje wśród drzew palmowych przed samym hotelem.

Randy przyzwyczaił się, że idzie do Intramuros na skróty, przez Rizal Park. Nie jest to jednak najkrótsza droga. Najkrótsza wiedzie przez ziemię niczyją, olbrzymie, niebezpieczne skrzyżowanie, obramowane lepiankami bezdomnych (niebezpieczeństwo stanowią samochody, a nie bezdomni). Z drugiej strony, idąc przez park, cały czas trzeba się opędzać od dziwek. Ale Randy już się nauczył. Dla nich to nie do pomyślenia, by facet, którego stać na hotel Manila, z własnej woli chodził na piechotę, uznały go więc za wariata i zrezygnowały. Przeniósł się w domenę rzeczy irracjonalnych, nad którymi przechodzi się do porządku dziennego: a na Filipinach jest takich nieskończenie wiele.

Nie miał pojęcia, czemu tu tak śmierdzi, dopóki nie trafił na wielką, idealnie prostokątną dziurę w chodniku i nie wpatrzył się w płynącą pod spodem rzekę ścieków. Chodniki to tylko pokrywy na kanałach ściekowych. Dostęp do otchłani zapewniają betonowe płyty z żelaznymi uchami do podnoszenia. Włóczędzy przyczepiają do nich druciane uprzęże, żeby je unieść. Powstaje wtedy publiczna toaleta. Często mają wyryte inicjały, nazwę brygady lub znak graficzny człowieka, który je wyprodukował – ich umiejętności i przywiązanie do detalu są różne, ale esprit de corps mają wysoki.

Do Intramuros prowadzi tylko kilka bram. Randy musi przetrzymać napastliwość dorożkarzy – niektórzy z nich nie mają nic lepszego do roboty niż jechać za nim przez kwadrans, pomrukując: „Sir? Sir? Taxi? Taxi?”. Zwłaszcza jeden z nich jest najbardziej zatwardziałym kapitalistą, jakiego Randy kiedykolwiek widział. Za każdym razem, gdy jedzie równolegle z nim, z brzucha konia dobywa się strumień moczu, z sykiem i parą strzelający w bruk. Na nogawki spodni Randy’ego trafiają maleńkie komety uryny. Zawsze nosi długie spodnie, nawet w największy upał.

Intramuros jest okolicą dziwnie cichą i opustoszałą. Głównie dlatego, że podczas wojny zostało zrujnowane i nie „odrujnowano” go do tej pory. Dominują tu połacie chwastów, co bardzo dziwnie wygląda w samym centrum wielkiego, zatłoczonego miasta.

Kilka mil na południe, w stronę lotniska, pomiędzy ładnymi przedmieściami, leży Makati. Logicznie rzecz biorąc, firma Epiphyte powinna ulokować się właśnie tam. W każdym kwartale stoi tam kilka olbrzymich, pięciogwiazdkowych hoteli, czystych i ładnych wysokich biurowców oraz nowoczesnych apartamentowców. Jednakże Avi, ze swym zboczonym gustem do nieruchomości, zdecydował się poświęcić to wszystko na rzecz czegoś, co opisał przez telefon jako „charakter”.

– Nie lubię wynajmować ani kupować nieruchomości, kiedy ich ceny są w szczycie – powiedział.

Zrozumieć motywy Aviego to jak obrać cebulę jedną chińską pałeczką. Randy wie, że kryje się za tym więcej: może winien jest jakąś przysługę tutejszemu właścicielowi biur do wynajęcia. A może przeczytał poradnik jakiegoś guru od zarządzania, który radzi młodym przedsiębiorcom zanurzyć się głęboko w miejscowej kulturze. Choć Avi nigdy nie przepadał za guru. Najnowsza teoria Randy’ego mówi, że motyw ma coś wspólnego z granicą widoczności, szerokością i długością geograficzną.

Czasem Randy przechadza się po murze. Przy Calle Victoria, gdzie przed wojną miał kwaterę główną MacArthur, jest szeroki jak czteropasmowa ulica. Kochankowie moszczą się w trapezoidalnych strzelnicach, dyskretnie osłaniając się parasolkami. Poniżej i na lewo znajduje się fosa, szeroka na jeden czy dwa kwartały i na ogół wyschnięta. Bezdomni pobudowali w niej swe lepianki. Tam, gdzie wciąż stoi woda, kopią w poszukiwaniu błotnych krabów i rozciągają pomiędzy fioletowymi i liliowymi kwiatami lotosu zaimprowizowane sieci.

Po prawej stronie ma Intramuros. Z chaotycznego rumowiska potrzaskanego kamienia wystaje kilka budynków. Wszędzie są rozrzucone na wpół pogrzebane w ziemi części hiszpańskich dział. Gruzowiska zasiedlają bezdomni i roślinność z dżungli. Ich drągi do suszenia prania i anteny telewizyjne wszystkie są oblepione tropikalnymi pnączami i prowizorycznymi przewodami elektrycznymi. Słupy elektryczne sterczą w powietrze pod dziwnymi kątami, jak czyhające na drwali pnie w spalonym lesie, niemal całkiem zasłonięte szklanymi bąblami liczników prądu.

Co kilkanaście metrów, zupełnie bez powodu, pali się kupa śmieci.

Kiedy mija katedrę, goni go banda dzieciaków, żałośnie jęcząc o pieniądze, dopóki nie wetknie im garści pesos. Wtedy rozpromieniają się, a czasem obdarzają go pogodnym „Dziękuję” z idealnym akcentem wprost z amerykańskiego supermarketu. Manilscy żebracy chyba nie traktują swej pracy zbyt poważnie, ponieważ nawet ich zainfekował grzybek ironii – wyglądają, jakby stale powstrzymywali uśmiech, nie mogąc uwierzyć, że robią coś tak beznadziejnego i staroświeckiego.

Nie zdają sobie sprawy, że on pracuje. To dobrze.

Pomysły przychodzą Randy’emu do głowy szybciej niż znajduje dla nich zastosowanie. Pierwsze trzydzieści lat życia spędził w pościgu za pomysłem, który w danej chwili wydawał się pociągający, porzucając go natychmiast, gdy pojawiał się lepszy.

Teraz znów pracuje dla firmy i czuje się trochę zobowiązany wykorzystywać swój czas produktywnie. Pomysły przychodzą mu do głowy równie często jak przedtem, ale nie może spuszczać piłki z oka. Jeśli dany koncept nie ma nic wspólnego z Epiphyte, musi go szybko zanotować i zapomnieć. Jeśli zaś ma, przed zanurkowaniem w niego musi wziąć na wstrzymanie i pomyśleć: czy ktoś już na to wpadł? Może taką technologię można sobie po prostu kupić? A może podzlecić programiście w Stanach na umowę-zlecenie?

Idzie powoli, trochę dlatego że w przeciwnym razie mógłby dostać zawału i paść martwy do rynsztoka. Mógłby także wpaść do ścieków przez którąś ze zdjętych pokryw albo dotknąć dzikich przewodów pod napięciem, które dyndają nad głową jak cierpliwe żmije. Stałe zagrożenie porażeniem prądem od góry i utonięciem w gównie od dołu sprawia, że rozgląda się we wszystkie strony. Nigdy nie czuł się bardziej uwięziony pomiędzy kapryśnym i niebezpiecznym niebem a piekielnym podziemiem. Ten kraj, choć w stu procentach katolicki, jest równie przesiąknięty religią jak Indie.

Na północnym krańcu Intramuros znajduje się niewielka dzielnica biurowa, wciśnięta między katedrę manilską a Fort Santiago, wzniesiony przez Hiszpanów, by strzegł ujścia rzeki Pasig. Można poznać, że to dzielnica biurowa – po drutach telefonicznych. Podobnie jak w innych Rozwijających się Azjatyckich Gospodarkach, trudno powiedzieć, czy kable są pirackie, czy po prostu wyjątkowo niechlujnie zainstalowane. Stanowią studium ilustrujące, dlaczego inkrementalizm to błędna koncepcja. W niektórych miejscach wiązki są tak grube, że Randy chyba nie objąłby ich obiema rękami. Ich ciężar i naprężenie zaczynają wyginać słupy telefoniczne, zwłaszcza na zakrętach, kiedy idą wokół narożnika i działają na słup z siłą o zwrocie po przekątnej.

Wszystkie budynki mają konstrukcję najtańszą z możliwych: beton wylewany w drewnianych szalunkach, na siatkach z ręcznie giętych prętów zbrojeniowych. Są klockowate, szare i niczym się od siebie nie różnią. Na okolicę rzuca cień kilka znacznie wyższych biurowców, dwudziesto- czy trzydziestopiętrowych, stojących nieopodal przy wielkim skrzyżowaniu. W ich powybijanych oknach hulają stada ptaków i wiatr. Zostały poważnie zniszczone przez trzęsienie ziemi w latach 80. i do tej pory nie przywrócono ich do ładu.

Mija restaurację, przed którą stoi przysadzista betonowa szopa z oknami przesłoniętymi poczerniałymi stalowymi kratami. Zardzewiałe rury doprowadzają powietrze do zainstalowanego w środku generatora spalinowego. zawsze mamy prąd – dumnie głoszą wymalowane za pomocą szablonu napisy. Dalej jest powojenny czteropiętrowy budynek, wyróżniający się szczególnie grubą wiązką kabli telefonicznych. Do drzwi ma przykręcone logo banku. Przed nim ukośny parking. Dwa miejsca przed samym wejściem są zastawione ręcznie namalowanymi tabliczkami: zarezerwowane – bankowóz oraz zarezerwowane – dyrektor banku. Kilku strażników ściska grube pistoletowe kolby krótkich strzelb, jak akcesoria figurek komiksowych superbohaterów. Jeden z nich stoi w kuloodpornej budce z napisem: proszę zostawić broń u strażnika.

Randy wymienia z nim skinienia głowy i zmierza do holu budynku, gdzie jest równie gorąco jak na zewnątrz. Mija bank, ignorując zawodne windy, i przechodzi przez stalowe drzwi wiodące do wąskiej, studziennej klatki schodowej. Dziś jest tu ciemno. Elektryka budynku to łatanina – kilka różnych koegzystujących systemów, sterowanych różnymi szafkami rozdzielczymi, niektóre zasilane generatorami, a inne nie. Dlatego zaniki napięcia zaczynają się i kończą etapami. Gdzieś u wierzchołka klatki schodowej ćwierkają ptaszki, idąc o lepsze z dochodzącym z zewnątrz wyciem alarmów samochodowych.

Epiphyte wynajmuje najwyższe piętro budynku, choć Randy jest na razie jedyną pracującą tu osobą. Otwiera kluczami dziesięć spustów. Dzięki Bogu, klimatyzacja cały czas działała. Warto było wydać forsę na własny generator prądotwórczy. Wyłącza systemy alarmowe, idzie do lodówki i wyciąga dwie litrowe butelki wody. Ma taką praktyczną zasadę: po spacerze pije wodę, dopóki znów nie zachce mu się sikać. Wtedy może się zastanowić nad innymi czynnościami.

Jest zbyt spocony, by usiąść. Musi się ruszać, żeby jego ciało opływało suche, zimne powietrze. Wytrząsa z brody krople potu i orbituje po podłodze, wyglądając przez okna, sprawdzając granice widoczności. Wyciąga ze spodni saszetkę z balistycznego nylonu, niech powisi na pasku, tak by skóra pod nią też mogła odetchnąć. W środku jest paszport, dziewicza karta kredytowa, dziesięć nowiutkich studolarówek i dyskietka z 4096-bitowym kluczem do szyfru.

Na północy widzi porośnięte zielenią wały obronne fortu Santiago, gdzie trudzą się falangi nippońskich turystów, rejestrując z kryminologiczną precyzją swe uciechy. Dalej, rzeka Pasig, dławiąca się kożuchem śmieci. Za rzeką widać gęstą zabudowę Quiapo: wielopiętrowe apartamentowce i biurowce zwieńczone ozdobnymi nazwami firm i talerzami anten satelitarnych.

Randy jeszcze nie chce się zatrzymać, chodzi więc po biurze w kółko. Intramuros otacza pierścień zieleni – niegdysiejsza fosa. Chwilę temu szedł jej zachodnim brzegiem. Wschodni wypełniają ciężkie neoklasycystyczne budynki mieszczące rozmaite ministerstwa. Urząd Poczty i Telekomunikacji jest położony nad brzegiem Pasig, tam gdzie z zakrętu rzeki promieniście rozchodzą się trzy mosty. Pośród wielkich budowli po drugiej stronie, w Quiapo i przyległym do niego San Miguel, widać także inne olbrzymie instytucje: dworzec kolejowy, stare więzienie, wiele uczelni i, dalej, w górę rzeki, pałac Malacanang.

A po tej stronie, na pierwszym planie znajduje się Intramuros (katedry i kościoły otoczone uśpioną ziemią), potem instytucje państwowe, szkoły i uczelnie, a dalej wyglądające na nieskończone kłębowisko zadymionego miasta. Wiele mil na południe majaczy dzielnica biurowa Makati, zbudowana wokół skrzyżowania dwóch wielkich szos, przecinających się pod kątem ostrym, tak samo jak położone jeszcze dalej na południe pasy startowe lotniska NAIA. Obok Makati osiadło szmaragdowe miasteczko wielkich willi rozmieszczonych pośrodku potężnych trawników: tu mieszkają ambasadorowie i prezesi firm. Idąc dalej, zgodnie z ruchem wskazówek zegara, może zobaczyć zmierzający od nabrzeża wprost ku niemu Roxas Boulevard, wyróżniający się szpalerem wysokich drzew palmowych. W zatoce tłoczą się potężne statki handlowe, wypełniając ją jak spławiane kłody drewna. Port kontenerowy jest tuż poniżej, na zachód: siatka magazynów na polderze, wyglądającym mniej więcej tak równo i naturalnie, jak płyta wiórowa.

Spoglądając na zachód, ponad kontenerami i dźwigami, z trudem dostrzega górzystą sylwetkę odległego o jakieś sześćdziesiąt kilometrów Półwyspu Bata’an. Podążając wzrokiem na południe wzdłuż tego czarnego kształtu – czyli idąc po śladach Nippończyków z roku 1942 – może niemal odróżnić bryłę leżącą u jego południowego krańca. To musi być Corregidor. Widać go po raz pierwszy. Zapewne powietrze jest dziś wyjątkowo przejrzyste.

Na powierzchnię jego roztopionego mózgu wypływa odłamek jakiejś historycznej ciekawostki. Galeon z Acapulco. Ognisko sygnałowe na Corregidorze.

Wystukuje numer komórki Aviego. Ten odbiera telefon, gdzieś w wielkim świecie. Sądząc po odgłosach, siedzi w taksówce, w jakimś kraju, w którym trąbienie jest wciąż niezbywalnym prawem człowieka.

– Co tam, Randy? Coś ci przyszło do głowy?

– Granice widoczności – odpowiada Randy.

– Uch! – sapie Avi, jakby dostał w żołądek piłką lekarską. – Domyśliłeś się!

Guadalcanal

Guadalcanal

Krew i oddech nie wypełniają już ciał szturmowców marine. Ciężar ekwipunku wciska ich w piach. Przyśpieszająca fala zaczęła ich zasypywać osadem; strugi krwi jak komety rozpływają się w oceanie – czerwone powitalne dywany dla patrolujących linię brzegową rekinów. Tylko jeden z nich to wielki jaszczur, ale kształt wszystkie mają podobny: gruby pośrodku i opływowy na wygładzonych przez fale końcach.

Przez zatoczkę płynie mały konwój nippońskich łodzi, holujących barki załadowane stalowymi beczkami z zaopatrzeniem. Shaftoe i jego pluton powinni teraz walić do nich z moździerzy. Kiedy pojawiają się amerykańskie samoloty i dają im w dupę, Nipy wyrzucają beczki za burtę i uciekają. Mają nadzieję, że przynajmniej część z nich fale wyrzucą na Guadalcanal.

Dla Bobby’ego Shaftoe wojna się skończyła, i to nie pierwszy i nie ostatni raz. Łazi wśród ciał swego plutonu. Fale uderzają go w kolana, rozlewając się w latające dywany piany i wodorostów, zupełnie jakby grunt odpływał mu spod nóg. Dlatego ciągle się zatacza i pada.

Wreszcie dociera do zwłok sanitariusza i pozbawia go wszystkich pakunków z czerwonym krzyżem. Odwraca się plecami do nippońskiego konwoju i spogląda na opadający ku morzu stok. Równie dobrze mógłby to być Mount Everest widziany z dolnego obozu. Shaftoe postanawia podjąć wyzwanie, na łokciach i kolanach. Co chwila wielka fala poklepuje go po tyłku, wpływa orgazmicznie między nogi i obmywa mu twarz. To przyjemne; dzięki niej nie przewraca się twarzą w piach i nie zasypia poza granicą przypływu.

Następne kilka dni to garstka migawkowych fotografii, wciąż na nowo tasowanych i rozdawanych: zalana wodą plaża, pozycje trupów znaczone zatrzymującymi się na nich falami. Pusta plaża. Znów zalana wodą. Plaża usiana czarnymi bryłkami, jak plasterek babcinej drożdżówki z rodzynkami. Na wpół zagrzebana w piasku fiolka morfiny. Małe czarne ludziki, na ogół nagie, chodzące po plaży podczas odpływu i obszukujące zwłoki.

Ej, czekajcie no! Shaftoe jakoś wstaje, unosząc swego springfielda. Dżungla nie chce go puścić; leżał tu tyle czasu, że wokół nóg zdążyły mu wyrosnąć pnącza. Kiedy wstaje, ciągnąc za sobą łodygi, jak ozdobiona taśmami z dalekopisów platforma na paradzie, słońce zalewa go ciepłym lepkim syropem przeczyszczającym. Widzi, jak ziemia leci ku niemu. Padając, obraca się – spostrzegając wielkiego faceta z karabinem – a potem wciska twarz w piach. Pod czaszką ma ryk oceanu: owacja na stojąco od anielskiej publiczności; wszyscy oni kiedyś umarli, więc umieją poznać dobrą śmierć.

Drobne dłonie przetaczają go na wznak. Jedno oko ma zaklejone piaskiem. Drugim widzi stojącego nad nim wielkiego faceta z karabinem wspartym na ramieniu. Ma rudą brodę, dzięki czemu jest mniej prawdopodobne, że to nippoński żołnierz. Więc kto?

Rusza się jak lekarz, a modli jak ksiądz – bo po łacinie. Siwe włosy ścięte tuż przy opalonej skórze. Shaftoe szuka na jego ubraniu jakichś dystynkcji. Ma nadzieję zobaczyć Semper Fidelis⁹ lecz czyta: Societas Eruditorum oraz Ignoti et quasi occulti.

– Ignoti et… tego… co to, kurwa, znaczy? – pyta.

– Nieznane i ukryte, mniej więcej – odpowiada facet. Ma dziwny akcent, trochę australijski, a trochę niemiecki. Teraz z kolei on sprawdza dystynkcje Shaftoe’a. – Co to jest Raiders? Jakaś nowa formacja?

– Tak jak marines, tylko bardziej – mówi Shaftoe.

Brzmi to jak bufonada. I trochę tak jest. Jednakże ta uwaga zawiera sporą dozę ironii: mundur ma utytłany w piachu; w tym momencie historii marine Shaftoe nie jest po prostu twardzielem – jest twardzielem, który utknął gdzieś na zadupiu (Guadalcanal), bez prowiantu i broni (jak wytłumaczy każdy marine, na skutek podstępnej kolaboracji generała MacArthura z Nipami), musi radzić sobie sam, klecić jakąś broń z tego, co pod ręką, w dodatku otumaniony chorobą i lekami mającymi ją łagodzić. A w każdym z tych znaczeń Marine Raider jest (według Shaftoe’a) taki jak marine, tylko bardziej.

– A ty jesteś jakimś komandosem czy coś takiego? – pyta Shaftoe, przerywając rudemu jego mamrotanie.

– Nie. Mieszkam w górach.

– Ach, tak? A tutaj co robisz, Rudy?

– Obserwuję. I nadaję przez radio, szyfrem. – Rudy znów zaczyna coś mruczeć.

– Do kogo niby gadasz?

– Teraz po łacinie czy przez radio?

– Chyba jedno i drugie.

– Przez radio nadaję do dobrych ludzi.

– A kto to jest?

– Długa historia. Jeśli przeżyjesz, może zapoznam cię z nimi – odpowiada Rudy.

– A teraz, po łacinie?

– Rozmawiam z Bogiem. Ostatnie namaszczenie, na wypadek gdybyś nie przeżył.

To przypomina mu o pozostałych. Już wie, dlaczego zdecydował się na ten szaleńczy krok.

– Ej! Czekaj! – Próbuje usiąść. To jest niemożliwe, więc tylko się wije. – Te kutasy okradają zwłoki!

Wzrok nie chce się zogniskować. Jedno oko trzeba oczyścić z piasku.

W końcu spojrzenie ogniskuje się całkiem dobrze. To, co wyglądało na rozrzucone po plaży metalowe beczki, okazuje się metalowymi beczkami rozrzuconymi po plaży. Tubylcy wyciągają je z grząskiego piasku, kopiąc rękoma, po psiemu, i toczą je do dżungli.

Shaftoe traci świadomość.

Kiedy się budzi, na plaży stoi rząd krzyży – związanych pnączami żerdzi, ozdobionych leśnymi kwiatami. Rudy wbija je kolbą karabinu. Nie ma ani beczek, ani tubylców. Shaftoe chce morfiny. Mówi o tym Rudemu.

– Wydaje ci się, że już jej potrzebujesz? Po prostu poczekaj – odpowiada Rudy.

Rzuca karabin tubylcowi, podchodzi do Shaftoe’a i chwytem strażackim zarzuca go na ramię. Shaftoe wrzeszczy. Kiedy zanurzają się w dżunglę, nad głowami przelatuje im kilka myśliwców Zero.

– Nazywam się Enoch Root – mówi Rudy – ale mów mi „bracie”.

Galeon

Galeon

Pewnego dnia Randy Waterhouse zrywa się skoro świt, bierze długi gorący prysznic, rozsiada się przed lustrem w apartamencie i goli twarz, zacinając się do krwi. Zastanawiał się, czy nie powierzyć tego zadania specjaliście – fryzjerowi na dole – ale ponieważ jego twarz będzie widoczna po raz pierwszy od dziesięciu lat, chce być pierwszą osobą, która ją ujrzy. Mocno bije mu serce, częściowo z pierwotnego lęku przed ostrzem, trochę zaś z ciekawości. Przypomina to scenę ze staroświeckich filmów – kiedy to z twarzy pacjenta zdejmuje się wreszcie bandaże i podstawia mu lusterko.

Randy, spoglądając na swą nową twarz, ma przede wszystkim silne déjà vu: jakby ostatnie dziesięć lat było tylko snem, a teraz może przeżyć je jeszcze raz.

Potem zaczyna dostrzegać subtelne zmiany, które zaszły od momentu ostatniego wystawienia twarzy na światło i powietrze. Jest lekko zaskoczony, że nie wszystkie są zmianami na gorsze. Nigdy nie uważał się za specjalnie przystojnego, nigdy też nie dbał o urodę. Lecz pokrwawiona fizjonomia w lustrze wygląda chyba lepiej niż ta, która zniknęła pod szczeciną dekadę temu. Jest to twarz dorosłego.

* * *

Minął tydzień od czasu, kiedy z Avim przedłożyli cały plan wysokim urzędnikom z UPT: Urzędu Pocztowo-Telekomunikacyjnego. UPT to nazwa pospolita, którą specjaliści od telekomów przylepiają, jak żółtą karteczkę, na zajmującej się tą branżą instytucji państwowej, w każdym kraju, który akurat odwiedzają w tym tygodniu. W rzeczywistości, na Filipinach nazywa się to jakoś inaczej.

Amerykanie wprowadzili Filipiny w XX wiek, a przynajmniej im w tym pomogli: skonstruowali machinę rządu centralnego. Gigantyczne neoklasycystyczne budynki, mocno przypominające Dystrykt Columbia, okalają luźnym pierścieniem Intramuros. Mieszczą rozmaite części tej machiny. W jednym z nich, trochę na południe od Pasig, znajduje się główna siedziba UPT.

Randy i Avi są na miejscu za wcześnie, ponieważ Randy, przyzwyczajony do manilskich korków, nalega, by zarezerwowali sobie godzinę na dojazd. Ale korków, jak na złość, prawie nie ma – zostaje im do zabicia całe dwadzieścia minut. Idą wzdłuż ściany biurowca, a potem przez trawiastą groblę. Avi celuje palcem w budynek Epiphyte, po prostu upewniając się, że nic nie przesłania widoczności. Randy już to widzi i po prostu stoi ze splecionymi rękami, patrząc na rzekę. Jest zupełnie zakryta unoszącymi się na wodzie śmieciami: trochę szczątków roślin, lecz w większości stare materace, poduszki, kawałki plastiku, płaty styropianu, a przede wszystkim torby reklamówki we wszystkich kolorach. Woda ma konsystencję rzygów.

Avi marszczy nos.

– Co to?

Randy węszy i czuje, między innymi, palony plastik. Wskazuje w dół rzeki.

– To obozowisko bezdomnych. Wyławiają z wody plastiki na opał.

– Kilka tygodni temu byłem w Meksyku – mówi Avi. – Tam są plastikowe lasy!

– To znaczy?

– Po zawietrznej stronie miasta drzewa odcedzają z powietrza plastikowe torebki. Całe są nimi oblepione. Potem umierają, bo do liści nie dochodzi światło i powietrze. Ale wciąż stoją, zakryte kolorowymi, trzepoczącymi plastikowymi strzępami.

Randy strząsa z siebie blezer i podwija rękawy; Avi jakby nie zauważał upału.

– A więc to jest Fort Santiago – mówi Avi i rusza ku niemu.

– Słyszałeś o nim? – pyta Randy. Idzie za nim i wzdycha. Powietrze jest tak gorące, że kiedy wypuszczasz je z płuc, czujesz, że ochłodziło się o kilka stopni.

– Było na wideo. – Avi wyciąga kasetę i obraca nią.

– A, no tak.

Niebawem stają przed bramą fortu, strzeżoną przez dwóch strażników, wyrzeźbionych z porowatego wulkanicznego tufu. To Hiszpanie, z halabardami, w hełmach konkwistadorów. Stoją tutaj od pięciu wieków, wygładzeni do połysku przez setki tysięcy tropikalnych burz.

Avi ma krótszą perspektywę czasową – widzi tylko kratery po pociskach, zniekształcające żołnierzy bardziej niż upływ czasu i wody. Wtyka w nie palce, jak niewierny Tomasz. Potem robi krok w tył i zaczyna mamrotać coś po hebrajsku. Przez bramę wychodzi spacerowym krokiem para niemieckich turystów z kucykami, w rustykalnych sandałach.

– Mamy pięć minut – przypomina Randy.

– No dobra, później tu wrócimy.

* * *

Charlene miała trochę racji. Z niewidocznych, bezbolesnych ranek na twarzy i szyi Randy’ego jeszcze przez jakiś kwadrans sączy się krew. Chwilę przedtem pędziła przez jego naczynia krwionośne lub przesączała się przez części mózgu, które czynią go świadomą istotą. Teraz wydobywa się na światło dzienne: może wyciągnąć rękę i ją wytrzeć. Granica pomiędzy Randym a otoczeniem została zniszczona.

Wyciąga tubę ciężkiego wodoodpornego filtra przeciwsłonecznego i smaruje nim twarz, ręce, ramiona, a także mały fragment na czubku głowy, gdzie rzedną mu włosy. Potem wkłada spodnie khaki, buty żeglarskie, luźną bawełnianą koszulę oraz pas z saszetką mieszczącą odbiornik GPS i kilka innych niezbędnych rzeczy, jak zwój papieru toaletowego i jednorazowy aparat fotograficzny. Ciska klucze na kontuar recepcji, obsługa kłania się i szczerzy zęby. Jego metamorfoza wprawiła ich w zachwyt. A może chodzi o buty – pierwszy raz ma na sobie skórzane buty, i to do pół łydki; zawsze myślał, że nadają się tylko dla szpanujących uczniaków, ale dzisiaj naprawdę mogą mu się przydać. Boye przygotowują się do otwarcia drzwi, Randy jednak skręca na tyły hotelu, mija basen i idzie wzdłuż palmowego szpaleru do kamiennej poręczy nad nabrzeżem. Poniżej leży hotelowa przystań, wychodząca na małą zatoczkę otwierającą się na Zatokę Manilską.

Nie widzi swojej łodzi, czeka więc chwilę przy balustradzie. Przeciwległy brzeg zatoczki jest dostępny z Rizal Parku. Na ławkach wyleguje się kilku żylastych filipińskich włóczęgów. Gapią się na niego. W dole, pod falochronem, starszy facet ubrany tylko w bokserki stoi po kolana w wodzie. Trzyma zaostrzony kij, wpatrując się z kocią cierpliwością w falującą powierzchnię. Czarny helikopter zatacza powolne kręgi na tle cukrowobiałego nieba, przechylając się na boki. To Huey, jeszcze z wojny wietnamskiej, z łomocącym łup-łup-łup silnikiem, posykujący jak prześlizgujący się nad głową gad.

Z unoszących się nad zatoką oparów materializuje się łódź, zwalnia i zmierza ku przystani, pchając przed sobą falę, jak zmarszczkę na grubym dywanie. Na dziobie stoi wysoka, szczupła kobieta, żywy galion. Trzyma zwój grubej liny.

* * *

Wielkie talerze anten satelitarnych na dachu siedziby UPT są wycelowane prawie w zenit. Wyglądają jak poidła dla ptaków. To dlatego, że Manila jest tak blisko równika. Na kamiennych ścianach biurowca z zaszpachlowanych po wojnie dziur po pociskach i odłamkach odłupuje się gips. Okienne klimatyzatory zainstalowane pośrodku romańskich łuków kapią wodą na wapienne balustrady, które stopniowo erodują. Wapień poczerniał od jakiegoś organicznego nalotu; zryły go także systemy korzeniowe małych roślinek; prawdopodobnie wysiały się z nasion przeniesionych w guanie ptaków, które zbierają się tutaj by napić się i zażyć kąpieli – powietrzni bezdomni.

W wyłożonej boazerią sali konferencyjnej czeka dwanaście osób dzielących się równo na siedzące przy stole grube ryby i podpierających ściany pachołków. Kiedy wchodzą Randy i Avi, następuje wielkie zamieszanie, pełne ściskanych dłoni i podawanych wizytówek. Wszystkie imiona i nazwiska przemykają przez umysł Randy’ego jak ponaddźwiękowy myśliwiec mijający rzęchowate systemy obrony przeciwlotniczej jakiegoś państwa z Trzeciego Świata. Zostaje mu tylko kupka wizytówek. Układa je na swoim fragmencie stołu, jak podstarzały dziwak stawiający pasjansa na tacy ze śniadaniem. Avi oczywiście już wszystkich zna – z większością jest najwyraźniej po imieniu, zna imiona, wiek dzieci, hobby, grupy krwi, wie, na co chronicznie chorują, jakie książki czytają i na jakich bywają imprezach. Wszyscy są tym zachwyceni i dlatego, dzięki Bogu, ignorują Randy’ego.

Z szóstki ważnych osób w tej sali trzy to Filipińczycy w średnim wieku. Jeden to wysoki oficjel z UPT. Drugi – prezes FiliTela, nowej, szybko rozwijającej się firmy telekomunikacyjnej, próbującej konkurować z odwiecznym monopolistą. Trzeci – wiceprezes firmy 24 Jam, sieci obejmującej prawie połowę wszystkich sklepów spożywczych na Filipinach i jeszcze trochę w Malezji. Randy z trudnością ich odróżnia, ale, przysłuchując się ich rozmowom z Avim i stosując indukcję, wkrótce jest w stanie dopasować twarze do wizytówek.

Pozostała trójka to prosta sprawa: dwoje Amerykanów i Nippończyk. Amerykanka ma na sobie lawendowe rybaczki pasujące kolorem do eleganckiego kostiumiku ze spódnicą i lakieru na paznokciach. Wygląda, jakby wyszła prosto z telezakupów, gdzie reklamowała sztuczne paznokcie albo domowy zestaw do trwałej ondulacji. Według wizytówki, nazywa się Mary Ann Carson i podobno jest wiceprezesem firmy avcla – Asia Venture Capital Los Angeles; Randy niejasno przypomina sobie, że to firma inwestująca w Rozwijające się Azjatyckie Gospodarki. Amerykanin, blondyn, ze swą wielką szczęką wygląda paramilitarnie: czujny, zdyscyplinowany, opanowany – Charlene i jej banda orzekliby, że to agresja, której podłożem są ukryte poważne zaburzenia umysłowe. Reprezentuje Port Wolnocłowy Zatoka Subic. Nippończyk jest zarządzającym wiceprezesem filii absurdalnie olbrzymiego koncernu produkującego elektronikę. Ma prawie metr osiemdziesiąt wzrostu, drobne ciało, wielką głowę w kształcie odwróconej gruszki bery, gęste szpakowate włosy i szkła w drucianych oprawkach. Często się uśmiecha i emanuje niezbitą pewnością siebie osoby, która wykuła na pamięć dwa tysiące stron encyklopedii biznesowego savoir-vivre’u.

Avi dłuższy czas próbuje puścić nagranie, które w tym momencie stanowi jakieś siedemdziesiąt pięć procent aktywów firmy Epiphyte. Zamówił je w świeżo założonej firmie od multimediów w San Francisco – ten kontrakt to sto procent jej tegorocznych przychodów. „Tort kruszy się, gdy go kroić zbyt cienko” – mawia Avi.

Zaczyna się od ukradzionego z zapomnianego filmu telewizyjnego ujęcia hiszpańskiego galeonu, prującego przez pełne morze. Napis: „Morze Południowochińskie, A.D. 1699”. Pierwotna monofoniczna ścieżka dźwiękowa została podkręcona i przepuszczona przez Dolby. Teraz robi wrażenie.

(„Połowa inwestorów z avcla interesuje się żeglarstwem” – wyjaśnił Avi).

Cięcie na (wyprodukowane przez firmę multimedialną i gładko wmontowane) ujęcie brudnego i wyczerpanego marynarza w bocianim gnieździe, patrzącego przez mosiężną lunetę i wykrzykującego po hiszpańsku:

– Ziemia, ziemia!

Cięcie. Kapitan galeonu, ogorzały, brodaty, wybiega z kajuty, by z Keatsowskim dzikim oczekiwaniem wpatrzeć się w horyzont.

– Corregidor! – wykrzykuje.

Cięcie. Kamienna wieża na szczycie zielonej tropikalnej wyspy. Strażnik zauważa (komputerowo wklejony) galeon na horyzoncie. Zwija ręce w trąbkę i woła po hiszpańsku:

– Galeon! Galeon! Rozpalcie ogień!

(„Rodzina prezesa UPT siedzi w lokalnej historii” – powiedział Avi. „To oni prowadzą Muzeum Filipin”).

Hiszpanie (naprawdę meksykańscy aktorzy) z radosnym okrzykiem ciskają płonące głownie na wielki stos suchego drewna, z którego wyrasta potężny płomień. Wystarczyłby, żeby w mgnieniu oka upiec wołu.

Cięcie. Blanki fortu Santiago (pierwszy plan: rzeźbiony styropian; tło: cyfrowo wygenerowany krajobraz). Kolejny konkwistador zauważa ogień na horyzoncie.

– Mira! El galleon! – krzyczy.

Cięcie. Kilka ujęć mieszkańców Manili śpieszących na nabrzeże, by podziwiać ogień sygnałowy. Wśród nich, augustianin zaciskający owinięte różańcem dłonie i wykrzykujący coś kościelną łaciną. („Rodzina prowadząca FiliTela ufundowała kaplicę w manilskiej katedrze”). Oraz elegancka rodzina chińskich kupców, rozładowująca bele jedwabiu z dżonki („24 Jam, ta sieć sklepów spożywczych, jest własnością chińskich mieszańców”).

Odzywa się narrator, głębokim, autorytatywnym głosem. Mówi po angielsku z filipińskim akcentem. („Ten aktor jest bratem ojca chrzestnego wnuka prezesa UPT”). Pod spodem pokazują się napisy po tagalsku. („Goście z UPT są bardzo wrażliwi na punkcie swojego języka”).

– W epoce świetności imperium hiszpańskiego galeon z Acapulco zawsze był tu wydarzeniem roku. Wyładowany srebrem z bogatych amerykańskich złóż – płacił nim za azjatyckie jedwabie i korzenie. To srebro uczyniło Filipiny źródłem bogactwa dla całej Azji. Przybycie galeonu obwieszczało światło z Corregidoru, wysepki u wrót Zatoki Manilskiej.

Cięcie (nareszcie!) z rozświetlonych chciwością twarzy mieszkańców Manili na trójwymiarową grafikę przedstawiającą Zatokę, Półwysep Bata’an i wysepki u jego czubka, a wśród nich Corregidor. Kamera przelatuje przez zatokę i robi zoom na Corregidor, gdzie płonie sztuczny, źle wykonany ogień. Promień żółtego światła, jak strzał z fazera w Star Treku, leci nad wodą. Kamera śledzi go. Uderza w ścianę Fortu Santiago.

– Sygnały ogniowe to prosta technologia, znana już starożytnym. W języku nowoczesnej nauki to światło jest formą promieniowania elektromagnetycznego, rozchodzącego się w linii prostej, przez Zatokę Manilską, niosącego pojedynczy bit informacji. Lecz w epoce skąpej informacji ów jeden bit był dla mieszkańców Manili wszystkim.

Leci muzyka funky. Cięcie. Panorama dzisiejszej, ruchliwej Manili. Centra handlowe i luksusowe hotele w Makati. Fabryki elektroniczne, uczniowie przed monitorami komputerów. Talerze satelitarne. Rozładunek statków w wielkim wolnocłowym porcie nad Zatoką Subic. Mnóstwo, mnóstwo uśmiechów i uniesionych kciuków.

– Dzisiejsze Filipiny są obiecującym ekonomicznym dynamo. Gdy gospodarka się rozwija, zwiększa się także głód informacji – nie pojedynczych bitów, ale setek miliardów bitów. Jednakże technologia ich przesyłania nie zmieniła się aż tak bardzo.

Znów trójwymiarowa animacja Zatoki. Tym razem, zamiast ogniska, w najwyższym punkcie Corregidoru stoi wieża, a na niej tuba anteny mikrofalowej, strzelając w stronę stolicy neonowo-błękitnymi sinusoidalnymi falami.

– Promieniowanie elektromagnetyczne – tutaj są to mikrofale – rozchodzą się po liniach prostych, do granicy widoczności i pozwalają szybko transmitować ogromne ilości informacji. Nowoczesne technologie szyfrujące zabezpieczają sygnał przed ewentualnym podsłuchaniem.

Cięcie. Znów galeon i strażnik.

– Dawniej, położenie Corregidoru, u wejścia do Zatoki, czyniło go naturalnym punktem obserwacyjnym – miejscem, gdzie zbierano informacje o nadpływających statkach.

Cięcie na barkę w zatoczce, wypuszczającą za burtę gruby, nasmołowany kabel; uwijający się nurkowie ze sznurami kulistych, pomarańczowych boi.

– Dzisiaj lokalizacja Corregidoru czyni go idealnym miejscem do ułożenia głębinowych kabli światłowodowych. Płynące nimi informacje – z Tajwanu, Hongkongu, Malezji, Nipponu i Stanów Zjednoczonych – mogą być przesłane linią mikrofalową bezpośrednio do centrum Manili. Z szybkością światła!

Kolejna grafika 3D. Tym razem komputerowo wymodelowana panorama Manili. Randy zna ją na pamięć, ponieważ to on, łażąc po mieście z odbiornikiem GPS, zebrał dane do tego cholerstwa. Strumień bitów z Corregidoru leci prosto przez Zatokę i trafia w dziesiątkę – antenę na dachu zwyczajnie wyglądającego, czteropiętrowego biurowca pomiędzy katedrą a Fortem Santiago. To siedziba firmy Epiphyte; na antenie widnieje jej dyskretne logo i nazwa. Potem inne anteny retransmitują informację do budynku UPT i po okolicy: do drapaczy chmur z Makati, instytucji rządowych w Quezon City i bazy lotnictwa wojskowego na południe od miasta.

* * *

Boye hotelowi przerzucają na łódź wyściełany dywanem trap. Kiedy schodzi po nim Randy, kobieta wyciąga do niego dłoń. Randy wita się z nią.

– Randy Waterhouse.

Ona chwyta go za rękę i wciąga na pokład – nie tyle w geście powitalnym, ile chroniąc go przed wpadnięciem do wody.

– Cześć. Amy Shaftoe. Witamy na glorii.

– Słucham?

– Glory. Ta dżonka nazywa się Glory – wyjaśnia. Mówi bardzo wyraźnie, jakby porozumiewała się przez szumiącą krótkofalówkę. – Właściwie to Glory IV – ciągnie. Ma akcent ze środkowego Zachodu, odrobinę nosowy, jak z Południa, troszeczkę też filipiński.

Gdyby spotkało się ją na ulicy jakiegoś amerykańskiego miasteczka, można by nie zauważyć śladów azjatyckiego pochodzenia w jej oczach. Ma ciemnokasztanowe włosy z pasemkami od słońca, długie w sam raz, by dało się je związać w koński ogon – nie dłuższe.

– Sekundkę – mówi. Wtyka głowę do sterówki i mówi coś do pilota, w mieszaninie angielskiego i tagalskiego.

Pilot kiwa głową, rozgląda się i manipuluje sterami. Fagasi zaczynają wciągać trap.

– Hej – odzywa się spokojnie Amy i rzuca każdemu z nich paczkę marlboro.

Łapią je w powietrzu, szczerzą zęby i dziękują. Glory IV zaczyna odbijać od kei.

Przez kilka minut Amy kręci się po pokładzie, jakby sprawdzała w pamięci kolejne elementy z listy. Randy naliczył, oprócz niej i pilota, jeszcze czterech członków załogi – dwóch białych i dwóch Filipińczyków. Dłubią coś przy silnikach i sprzęcie do nurkowania; Randy, pomimo wielu kulturowych i technologicznych barier, odgaduje, że sprawdzają, czy nie ma błędów. Amy mija go kilka razy. Unika jego wzroku. To nie z nieśmiałości. Jej mowa ciała jest czytelna: „Dobrze wiem, że mężczyźni gapią się na każdą kobietę, jaka przypadkiem znajdzie się w okolicy, mając nadzieję, że jej fizyczne piękno, włosy, strój, zapach czy makijaż sprawią im przyjemność. Będę to grzecznie i cierpliwie znosić, dopóki ci nie przejdzie”. Amy ma długie, szczupłe nogi i ręce, nosi poplamione farbą dżinsy, koszulkę bez rękawów i wypasione sandały. Po łodzi porusza się swobodnie. W końcu podchodzi do niego, przez chwilę patrzy mu w oczy, a potem, jakby znudzona, odwraca wzrok.

– Dzięki za przejażdżkę.

– Nie ma sprawy.

– Głupio mi, że nie dałem napiwku tym fagasom na przystani. Mogę ci to jakoś wynagrodzić?

– Możesz mi to wynagrodzić informacją – natychmiast odpowiada Amy, wyciągając rękę i drapiąc się po karku. Łokieć wystawia w powietrze. Randy zauważa pod pachą mniej więcej miesięczne owłosienie, potem zerka na wystający spod koszulki tatuaż. – W końcu pracujesz w branży informatycznej, nie?

Obserwuje go, z nadzieją, że pojmie aluzję i się roześmieje, a przynajmniej uśmiechnie. On jednak jest zbyt zatopiony w myślach, by to wyłapać. Amy znów odwraca wzrok, teraz z sardoniczną miną – „nie rozumiesz mnie, Randy, to całkiem normalne, wcale się nie przejęłam”. Przypomina mu kilka znajomych lesbijek, zrównoważonych, pracujących fizycznie. Kasowały pod każdym względem wielkomiejskie lesby z ich kotami i nartami biegówkami.

Prowadzi go do klimatyzowanej kajuty z mnóstwem okien i ekspresem do kawy. Boazeria z imitacji drewna wygląda jak w podmiejskiej suterenie. Na ścianach jest pełno oprawnych w ramki oficjalnych dokumentów – licencji, rejestracji, a także czarno-białych zdjęć przedstawiających ludzi i łodzie. Pachnie kawą, mydłem i olejem. Jest też przywiązany gumowymi linami radiomagnetofon i pudło po butach pełne kompaktów, przeważnie albumów amerykańskich alternatywnych piosenkarek-kompozytorek, tych niezrozumianych przez nikogo, inteligentnych, ale uczuciowych, bogacących się na sprzedaży muzyki konsumentom, którzy rozumieją, jak to jest być niezrozumianym¹⁰. Amy nalewa dwa kubki kawy, stawia je na przyśrubowanym do podłogi stole, grzebie w ciasnych kieszeniach dżinsów, dobywa wodoodporny plastikowy portfel, wyciąga dwie wizytówki i pstryka je po stole do Randy’ego. Chyba to ją bawi – na jej ustach pojawia się mały, prywatny uśmiech, znikając, gdy tylko spostrzega go Randy. Na wizytówkach widnieje logo Semper Marine Services i nazwisko: America Shaftoe.

– Masz na imię America? – pyta Randy.

Amy ze znudzeniem wygląda przez okno. Obawia się, że uczepi się tego tematu.

– No.

– Gdzie chodziłaś do szkoły?

Wydaje się zafascynowana widokiem za oknem: jak okiem sięgnąć, wielkie frachtowce rozsiane po Zatoce Manilskiej. Randy wnioskuje, że obserwacja wielkich, pordzewiałych kadłubów jest ciekawsza niż rozmowa z nim.

– To jak, powiesz mi, o co tu chodzi? – pyta nagle Amy. Odwraca się doń twarzą, unosi kubek do ust i patrzy Randy’emu prosto w oczy.

Randy nie wie co powiedzieć. Takie pytanie, zadawane przez nią, Americę Shaftoe, należałoby uznać za bezczelność. Jej firma, Semper Marine Services, jest podwykonawcą na najniższym poziomie wirtualnej korporacji Aviego – jednym z tuzina ewentualnych kompletów nurków i łodzi do wynajęcia – a więc to trochę tak, jakby indagował cię dozorca albo szofer.

Jest niezwykłą, inteligentną osobą i jest śliczna – wbrew własnym staraniom. Jako interesująca kobieta, w dodatku Amerykanka, domaga się wyższego statusu. Randy próbuje zachować ostrożność:

– Czymś się niepokoisz?

Amy odwraca wzrok, z obawą że wyraziła się niewłaściwie.

– Niczym szczególnym – wyjaśnia. – Po prostu jestem ciekawska. Lubię, jak się mi opowiada. Nurkowie zawsze siadają sobie i opowiadają różne rzeczy.

Randy siorbie kawę. America ciągnie:

– W tej branży nigdy nie wiesz, kto da ci następną fuchę. Niektórzy mają naprawdę dziwne powody, żeby robić coś pod wodą, i to mnie właśnie interesuje. Bo to fajne! – zamyka kwestię, jakby to faktycznie był jedyny powód.

Randy ma to za wysoce profesjonalną ściemę. Postanawia, że sprzeda Amy tylko wiadomości z biuletynu dla prasy.

– Wszyscy Filipińczycy mieszkają w Manili. Tam są potrzebne informacje. Jest drobny kłopot z ich dostarczeniem, bo ze wszystkich stron są góry, a z przodu Zatoka Manilska. Układanie w niej kabli jest koszmarem…

Kiwa głową. Oczywiście, od dawna to wie. Randy wciska przewijanie w przód.

– Świetnie nadaje się Corregidor. Z niego można strzelić w prostej linii łącze mikrofalowe, przez zatokę, do centrum Manili.

– Czyli że ty przedłużasz kabel idący z północnego Luzonu do Zatoki Subic aż na Corregidor?

– Hm… dwie uwagi – mówi Randy i odczekuje, aż odpowiedź zgromadzi mu się w buforze wyjściowym. – Po pierwsze, uważaj z zaimkami. Co znaczy: „ty”? Pracuję dla firmy Epiphyte, którą od podstaw zaprojektowaliśmy tak, żeby działała nie sama dla siebie, lecz jako element wirtualnej korporacji, tak jakby…

– Wiem co to takiego „epifit” – przerywa mu Amy. – A po drugie?

– No dobra. – Randy jest nieco zbity z tropu. – Dwa: mamy nadzieję, że przedłużenie kabla północnoluzońskiego to dopiero pierwsze z kilku łączy. Z czasem chcemy na Corregidor doprowadzić więcej kabli.

W głowie Amy zaczynają się kręcić trybiki. Przesłanie jest jasne: jeśli dobrze wykonają pierwsze zadanie, Semper Marine może podłapać kolejne zlecenia.

– W tym przypadku prace realizuje konsorcjum składające się z nas, FiliTela, 24 Jam i wielkiego nippońskiego koncernu elektronicznego.

– A co ma do tego 24 Jam? Przecież to sieć marketów.

– Oni są punktami sprzedaży detalicznej produktu firmy Epiphyte.

– Czyli czego?

– Pinogramów. – Randy gryzie się w język; już miał jej powiedzieć, że ta nazwa jest zastrzeżona.

– Pinogramów?

– To działa tak. Jesteś Emigracyjnym Pracownikiem Kontraktowym. Zanim wyjedziesz do Arabii Saudyjskiej, Singapuru, Seattle, gdzie bądź, kupujesz od nas lub wypożyczasz takie urządzonko. Wielkości małej książki. Siedzi tam kamera wideo o wymiarach naparstka, ekranik i dużo, dużo kości pamięci. Te części są tu sprowadzane zewsząd – dostarczamy je do wolnocłowego portu nad Subic i montujemy w nippońskiej fabryce. Całe ustrojstwo kosztuje więc tyle co nic. W każdym razie, zabierasz je ze sobą. Jak masz ochotę nagrać coś dla rodziny, włączasz to, celujesz kamerą w siebie i filmujesz. Taka wideopocztówka. Nagranie ląduje w pamięci. Jest bardzo mocno skompresowane. Potem podłączasz urządzonko do linii telefonicznej i pozwalasz mu odprawić czary.

– Jakie czary? Że wysyła wideo przez telefon?

– Właśnie.

– Przecież już sporo czasu ludzie bawią się wideotelefonami?

– Różnica polega na naszym oprogramowaniu. Nie próbujemy przesyłać obrazu w czasie rzeczywistym, to byłoby za drogie. Zapisujemy dane na naszych serwerach i wykorzystujemy czas poza szczytem, kiedy ruch w sieci jest mały. Wtedy przepychamy dane przez kable. To wychodzi taniej. W końcu lądują w naszym biurze w Intramuros. Stamtąd technologią bezprzewodową możemy je przesłać do sklepów 24 Jam w całej Manili. Do odebrania wystarcza mała okrągła antenka na dachu, dekoder i zwyczajny magnetowid pod ladą. Tutaj Pinogram nagrywa się na zwykłą kasetę wideo. Kiedy mama wpada do sklepiku po jajka albo tata po papierosy, sklepikarz mówi: „O, dzisiaj przyszedł do was Pinogram”, i daje im kasetę. Mogą ją zabrać do domu i obejrzeć nowiny od syna z zagranicy. A kiedy się nacieszą, przynoszą kasetę z powrotem do 24 Jam.

Mniej więcej w połowie tej gadki Amy łapie o co chodzi, znów wbija wzrok w okno i zaczyna językiem wydobywać kawałek jedzenia spomiędzy zębów. Robi to z taktownie zamkniętymi ustami; mimo to wydaje się tym zajęta bardziej niż wykładem na temat Pinogramów.

Randy’ego paraliżuje niesamowity, szalony strach, że ją znudzi. Nie zauroczyła go – według niego jest jakieś pięćdziesiąt procent prawdopodobieństwa, że jest lesbijką – a on wie swoje. Jest tak otwarta i prostolinijna, że czuje, że w nagrodę powinien wszystko jej powiedzieć.

Dlatego właśnie nie cierpi biznesu. Zawsze chce wszystkim wszystko powiedzieć. Chce się z ludźmi zaprzyjaźniać.

– Niech zgadnę – mówi Amy. – Ty jesteś gościem od oprogramowania.

– Tak – przyznaje Randy, przybierając postawę z lekka obronną – ale oprogramowanie to jedyna ciekawa rzecz w tym całym przedsięwzięciu. Reszta to tłoczenie tablic rejestracyjnych.

To trochę ją pobudza.

– Tłoczenie tablic?

– Tak mówimy z moim wspólnikiem. W każdym projekcie jest coś twórczego – trzeba opracować nową technologię, albo coś takiego. Cała reszta – dziewięćdziesiąt dziewięć procent – to podpisywanie umów, pozyskiwanie kapitału, chodzenie na spotkania, dział marketingu i sprzedaży. To właśnie nazywamy tłoczeniem tablic.

Kiwa głową, wyglądając przez okno. Randy już prawie ma jej powiedzieć, że Pinogramy mają zapewnić im odpowiednie przychody, tak żeby mogli przejść do części drugiej biznesplanu. To na pewno wyniosłoby go trochę ponad nudnego programistę. Lecz Amy mocno dmucha na kawę w filiżance, jakby gasiła świeczkę, i mówi:

– Okay. Dzięki. Chyba się opłacało zainwestować trzy paczki fajek.

Koszmar

Koszmar

Bobby Shaftoe stał się koneserem koszmarów. Właśnie katapultował się jak pilot płonącego samolotu z jednego koszmaru w drugi, jeszcze lepszy – niepokojąco pozbawiony dosłowności, bez żadnych olbrzymich jaszczurów.

Zaczyna się od uczucia gorąca na twarzy. Kiedy weźmie się wystarczającą ilość paliwa, by 50-tysięcznik mógł przepłynąć Pacyfik z prędkością 25 węzłów, wleje to do jednego zbiornika, a potem przylecą Nipy i podpalą go w kilka sekund, a ty stoisz na tyle blisko, by widzieć jak triumfalnie szczerzą zęby, to wtedy możesz na twarzy poczuć gorąco.

Bobby Shaftoe otwiera oczy. Spodziewa się, że w ten sposób podniesie kurtynę najlepszego z koszmarów – gwoździa programu. Może będzie to finał jego ulubionego, pod tytułem Bombowce torpedowe z północnego wschodu albo zaskakujący początek Nalotu żółtych ludzi XVII.

Ale chyba nie puścili ścieżki dźwiękowej. Jest cicho jak w zasadzce. Siedzi na szpitalnym łóżku, otoczony plutonem egzekucyjnym gorących jupiterów, które uniemożliwiają zobaczenie czegokolwiek. Shaftoe mruga i skupia się na wiszącym w powietrzu obłoku papierosowego dymu, przypominającym parę rozlanej benzyny w tropikach. Pachnie nieźle.

Koło jego łóżka siedzi młody człowiek. Bobby widzi tylko asymetryczną aureolę tam, gdzie światło odbija się od jego natłuszczonej fryzury na mandolinę. Oraz czerwony ognik papierosa. Przyglądając się uważniej, może wyłowić zarysy munduru. Nie jest to mundur piechoty morskiej. Na jego ramionach połyskują galony porucznika; zza podwójnych drzwi błyska światło.

– Chcesz jeszcze papierosa? – pyta porucznik. Głos ma szorstki, ale dziwnie delikatny.

Shaftoe spogląda na własną dłoń i widzi wetknięty między palce centymetrowy niedopałek lucky strike’a.

– Proszę o trudniejsze pytanie – wykrztusza z trudem. Głos ma niski i niewyraźny, jakby płynął z gramofonu, który zaraz trzeba będzie nakręcić.

Niedopałek jest wymieniany na nowego papierosa. Shaftoe unosi go do ust. Na ręce ma bandaże, a pod nimi wyczuwa poważne rany, usiłujące porazić go bólem. Coś jednak blokuje te sygnały.

Aha, morfina. Nie taki zły ten koszmar, skoro jest w nim morfina, prawda?

– Gotowy? – pyta głos.

– Sir, proszę o trudniejsze pytanie!

– Już to mówiłeś.

– Sir, jeśli pyta pan marine, czy chce następnego papierosa, albo czy jest gotowy, odpowiedź jest jedna!

– To mi się podoba! – mówi głos. – Kamera.

Gdzieś w ciemności, poza firmamentem jupiterów, odzywa się terkot.

– Jest kamera – odpowiada głos.

Coś wielkiego opada ku niemu. Shaftoe rozpłaszcza się na łóżku: to coś wygląda dokładnie jak te złowrogie jajeczka składane w powietrzu przez nippońskie bombowce nurkujące. Zatrzymuje się nagle i zawisa tuż przed nim.

– Dźwięk – odzywa się inny głos.

Shaftoe przygląda się baczniej i widzi, że to nie bomba, tylko zawieszony na tyczce wielki mikrofon w kształcie pocisku.

Porucznik z ulizaną fryzurą pochyla się, instynktownie wchodząc w światło, jak podróżnik w mroźną zimową noc.

To ten gość z filmów, jak-mu-tam, no…

Ronald Reagan trzyma na kolanach plik fiszek. Wyciąga nową.

– Jako najmłodszy Amerykanin odznaczony jednocześnie Krzyżem Marynarki i Srebrną Gwiazdą, jaką radę dałbyś innym młodym żołnierzom piechoty morskiej wysyłanym na Guadalcanal?

Shaftoe nie musi się namyślać. Te wspomnienia są równie świeże, jak jedenasty koszmar z ostatniej nocy: dziesięciu walecznych Nipów w filmie Samobójczy szturm.

– Najpierw zabijać tego z mieczem.

– Aha. – Reagan unosi swe nawoskowane i pocieniowane brwi, potrząsając nad Bobbym koafiurą. – Rrrrracja, celujesz w nich, bo to oficerowie, prawda?

– Nie, palancie! – krzyczy Shaftoe. – Trzeba ich zabić, bo mają te pierdolone miecze! Ktoś kiedyś leciał na ciebie i wymachiwał takim, kurwa, mieczem?

Reagan się wycofuje. Jest przerażony; mimo że przez okno wlatuje chłodna bryza od zatoki, rozpuszcza mu się podkład.

Chciałby odwrócić się na pięcie, wrócić do Hollywood i szybko dopaść jakąś aktoreczkę. Ale tkwi w Oakland i robi wywiad z bohaterem wojennym. Kartkuje fiszki. Odrzuca dwadzieścia z rzędu. Shaftoe się nie śpieszy – zdaje mu się, że będzie leżał na wznak w tym szpitalnym łóżku do końca życia. Jednym długim wdechem spopiela pół papierosa, trzyma dym w płucach, puszcza kółko.

Kiedy walczyli w nocy, wielkie działa okrętowe wypuszczały kółka łatwopalnego gazu. Nie grube obwarzanki, lecz cienkie, kręcące się jak lassa. Ciało Shaftoe’a jest nasycone morfiną. Powieki opadają mu jak lawiny, chroniąc podrażnione reflektorami i dymem papierosowym gałki oczne. On i jego pluton uciekają przed przypływem, próbując ominąć nabrzeżne umocnienia. Są w szturmowej piechocie morskiej i od dwóch tygodni polowali na pewną nippońską jednostkę na Guadalcanal. W końcu pocięli ich na plasterki. A skoro są w okolicy, dostali rozkaz przedostania się w pewien punkt przylądka, skąd będą mogli ostrzelać moździerzami nadpływający Ekspres Tokio. Głupkowata i lekkomyślna taktyka – nie na darmo nazywa się Operacja Sznurówka, w końcu jest to od początku do końca partyzancka improwizacja. Mają opóźnienie, bo ta garstka Nipów jest wyjątkowo uparta: organizuje zasadzki za każdym zwalonym drzewem, wali do nich jak do kaczek, gdy tylko wysypią się na otwartą plażę…

Coś wilgotnego uderza go w czoło: to makijażysta czymś go smaruje. Shaftoe z powrotem ląduje w koszmarze z jaszczurem.

– Mówiłem ci o jaszczurze? – pyta.

– Kilka razy – odpowiada rozmówca. – No, jeszcze tylko minutkę. – Ronald Reagan ściska w palcach nową kartę, próbując teraz czegoś trochę spokojniejszego: – A co robiliście z towarzyszami broni wieczorem, po dniu wypełnionym walką?

– Spychaliśmy buldożerami zwłoki Nipów na kupę – mówi Shaftoe – a potem podpalaliśmy. A potem szliśmy na plażę ze słoikiem bimbru i przyglądaliśmy się, jak torpedy zatapiają nasze okręty.

Reagan się krzywi.

– Cięcie! – odzywa się cicho, ale rozkazująco.

Terkot kamery ustaje.

– No i jak wypadłem? – pyta Bobby, kiedy z twarzy zeskrobują mu makijaż, a reszta ekipy pakuje sprzęt.

Wyłączono już reflektory, przez okna wpada światło dzienne północnej Kalifornii. Cała scena jest tak prawdziwa, jakby wcale nie była koszmarem.

– Świetnie. – Reagan nie patrzy mu w oczy. – Niesamowicie podniesiesz morale naszych żołnierzy. – Zapala papierosa. – Możesz już iść spać.

– E? – odzywa się Shaftoe. – Przecież cały czas spałem, nie?

* * *

Wychodząc ze szpitala, czuje się znacznie lepiej. Dostaje kilka tygodni urlopu. Udaje się prosto na dworzec w Oakland i łapie najbliższy pociąg do Chicago. Pasażerowie rozpoznają go ze zdjęć w gazetach, stawiają mu drinki i pozują z nim do fotografii. Godzinami gapi się w okno na mijającą go Amerykę – wszystko jest czyste i wspaniałe. Może i są w tym kraju dzikie ostępy, puszcze, nawet niedźwiedzie grizzly i kuguary, ale wszystko jest rozgraniczone, a reguły (nie baw się z niedźwiedziątkami, w nocy wieszaj jedzenie na gałęzi) są znane i spisane w Podręczniku Skauta. Na tych pacyficznych wyspach jest za dużo żywych stworzeń; wszystkie one ciągle się pożerają i są pożerane, a gdy tylko postawisz wśród nich stopę, od razu sam w tym uczestniczysz. Już kilkudniowa jazda tym pociągiem (stopy w czystych białych bawełnianych skarpetkach, nieobgryzane żywcem przez nic) znacznie oczyszcza mu głowę. Tylko raz, no, może dwa lub trzy, ma potrzebę zamknąć się w kiblu i strzelić w żyłę morfinę.

Kiedy zamyka oczy, widzi się na Guadalcanal.

Rozchlapując wodę ucieka przed przypływem wokół ostatniego umocnienia. Na plażę wtaczają się wielkie fale, łapią jego ludzi i ciskają nimi o skały. Wreszcie skręcają za róg i widzą zatoczkę: drobne wycięcie w linii brzegowej Guadalcanal. Sto metrów naniesionych przez fale osadów, osłoniętych wysokim klifem. Jeśli przypływ ma ich nie zmyć, muszą pokonać te bagna i osiągnąć podnóże urwiska…

Shaftoe’owie pochodzą z gór Tennessee i zajmują się między innymi górnictwem. Mniej więcej wtedy, gdy Nimrod Shaftoe pojechał na Filipiny, kilku jego braci przeprowadziło się do zachodniego Wisconsin do pracy w kopalniach ołowiu. Jeden z nich – dziadek Bobby’ego – awansował na sztygara. Czasem jeździł do Oconomowoc, w odwiedziny do właściciela kopalni, który miał letni domek nad jednym z jezior. Wypływali łódką na szczupaki. Często spotykali także sąsiadów właściciela kopalni – posiadaczy banków i browarów. Tak oto Shaftoe’owie przenieśli się do Oconomowoc i z górników przeobrazili się w przewodników wędkarzy i myśliwych. Rodzina skrupulatnie pielęgnowała swój regionalny akcent i pewne inne tradycje – jak służba wojskowa. Jedna z jego sióstr i dwaj bracia wciąż mieszkają z rodzicami, a dwóch starszych braci jest w armii. I nie Bobby pierwszy dosłużył się Srebrnej Gwiazdy, choć pierwszy dostał Krzyż.

Bobby składa wizytę drużynie skautów. Zostaje marszałkiem miejskiej parady. Poza tym, przez dwa tygodnie niemal nie rusza się z domu. Czasem wychodzi na podwórko i gra w berka z młodszymi braćmi. Pomaga tacie zreperować przegniły pomost. Ciągle odwiedzają go koledzy i koleżanki ze szkoły, a Bobby uczy się tej rzeczy, którą znali wszyscy jego wujowie i dziadkowie: nigdy nie opowiada się z detalami o tym, co się działo na wojnie. Nikt nie ma ochoty słuchać, jak ostrzem bagnetu wydłubywałeś sobie z nogi zęby trzonowe kolegi. Wszystkie te dzieciaki wydają mu się teraz idiotami i przygłupami. Jedyną osobą, której towarzystwo znosi dobrze, jest pradziadek Shaftoe; ma dziewięćdziesiąt cztery lata, ale umysł jak żyleta. Był w Petersburg, kiedy Burnside zdetonował minę zakopaną pod liniami Konfederatów, a potem wysłał swych ludzi na szturm do leja, gdzie zostali wyrżnięci. Oczywiście nigdy o tym nie wspomina, podobnie jak Bobby nigdy nie opowiada o jaszczurze.

Niebawem urlop się kończy, następuje wielkie pożegnanie na dworcu w Milwaukee, Bobby ściska mamę i siostrę, wymienia uścisk dłoni z tatą, braćmi i odjeżdża.

Nie ma pojęcia co go czeka. Wie tylko, że awansował na sierżanta i został przeniesiony ze swej poprzedniej jednostki (nic dziwnego, z plutonu ocalał tylko on) do jakiejś formacji marines w Waszyngtonie, o której nigdy nie słyszał.

W Waszyngtonie wprawdzie wiele się dzieje, ale kiedy Bobby ostatni raz czytał gazetę, nie toczyły się tam żadne walki, oczywiste więc, że nie dostanie przydziału do jednostki frontowej. W końcu swoje już zrobił, zabił więcej Nipów niż na niego przypadało, dostał medale i był ranny. Ponieważ do pracy biurowej nie ma odpowiedniego wykształcenia, spodziewa się, że będzie jeździł po kraju w charakterze bohatera wojennego, podnosząc morale i opowiadając młodym chłopakom pierdoły, żeby zaciągnęli się do Korpusu.

Melduje się, zgodnie z rozkazem, w koszarach marines w Waszyngtonie. To najstarsza siedziba Korpusu, cały kwartał w połowie drogi między Kapitolem a portem marynarki, zielony czworokąt, po którym maszeruje orkiestra dęta, a kompania defiladowa ćwiczy musztrę. Prawie spodziewa się ujrzeć wielkie, strategiczne magazyny pełne szczoteczek do zębów do mycia podłóg.

W gabinecie siedzi dwóch marines: major, jego nowy nominalny dowódca, oraz pułkownik, który wygląda i zachowuje się tak, jakby się tu urodził. Jest zszokowany, że dwóch oficerów takiej rangi wita tutaj jego, skromnego sierżanta. Może to Krzyż Marynarki zwrócił ich uwagę? Ale oni przecież mają własne Krzyże – i to po dwa albo trzy.

Major przedstawia pułkownika w taki sposób, że Shaftoe’owi nie wyjaśnia to nic a nic. Pułkownik prawie się nie odzywa; ma tylko obserwować. Major dłuższą chwilę kartkuje jakieś wypisane na maszynie papiery.

– Piszą tutaj, że jesteś gung-ho.

– Tak jest, sir!

– Co to, do cholery, znaczy?

– Sir, to jest chińskie słowo! Jest tam taki komunista, nazywa się Mao i ma swoją armię. Raz czy dwa naparzaliśmy się z nimi, sir. Gung-ho to ichni okrzyk wojenny, to znaczy „wszyscy razem” albo jakoś tak, no i kiedy już dołożyliśmy im, to ukradliśmy ten okrzyk, sir!

– Czy masz na myśli, Shaftoe, że zazjaciałeś, tak jak inni chińscy marines?

– Sir, jest wręcz przeciwnie! Myślę, że to będzie w dokumentach!

– Tak sądzisz? – pyta major. – Mamy tu interesujący raport z wywiadu do kroniki filmowej, który przeprowadził z tobą pewien żołnierz¹¹, porucznik Reagan.

– Sir! Marine przeprasza za swoje nieodpowiednie zachowanie podczas tego wywiadu, sir! Marine pohańbił siebie i cały Korpus, sir!

– Chcesz się usprawiedliwić? Byłeś ranny. W szoku pobitewnym. Naćpany lekami. Chory na malarię.

– Sir! Nie ma żadnego usprawiedliwienia!

Major i pułkownik kiwają do siebie aprobująco głowami.

Te odzywki „Sir! Tak jest, sir!”, brzmiące zapewne jak pierdoły w uszach każdego rozsądnego cywila, dla Shaftoe’a i oficerów mają głęboki sens. Shaftoe, jak inni, na początku miał problemy z wojskową etykietą. Trochę nią nasiąknął, dorastając w rodzinie wojskowych, ale dorosłe życie to inna sprawa. Teraz, doświadczywszy wszystkich etapów militarnej egzystencji, z wyjątkiem tych ostatecznych (śmierci, sądu wojennego, emerytury), wreszcie zrozumiał, po co wykształciła się taka kultura: ta etykieta umożliwia grupom mężczyzn wspólne życie przez lata, podróżowanie na koniec świata i wykonywanie niesamowicie popieprzonych zadań, tak by przy tym nie pozabijali się wzajemnie ani nie zwariowali. Ekstremalnie formalny sposób, w jaki odzywa się do oficerów, ma istotny podtekst: pana problem, sir, postanowić, co mam robić. Mój problem, sir, wykonać to. Moja postawa gung-ho gwarantuje, że po wydaniu rozkazu nie będę pana nękał żadnymi szczegółami – a od pana oczekuję, że zostanie pan po swojej stronie linii i nie będzie mnie męczyć tą gównianą polityką, którą zajmuje się pan na co dzień. Odpowiedzialność kryjąca się za taką gorliwością podwładnego do wykonywania rozkazów jest ciężkim brzemieniem dla każdego rozumnego oficera: Shaftoe nieraz widział, jak starzy wyjadacze zamieniają niedoświadczonych poruczników w trzęsącą się galaretę, po prostu stając przed nimi na baczność i radośnie zgadzając się na wykonanie ich rozkazu.

– Ten Reagan skarżył się, że cały czas próbowałeś opowiadać mu o jaszczurze – mówi major.

– Tak jest, sir! Wielki jaszczur, sir! Bardzo ciekawa historia, sir! – odpowiada Shaftoe.

– Nie obchodzi mnie to. Pytanie brzmi: czy była to właściwa historia w takich okolicznościach?

– Sir! Szturmowaliśmy wybrzeże wyspy, próbowaliśmy się dostać między tych Nipów a lądowisko Ekspresu Tokio… – zaczyna Shaftoe.

– Milczeć!

– Tak jest, sir!

Zapada cisza, którą w końcu przerywa pułkownik.

– Kazaliśmy łapiduchom przejrzeć twój raport, Shaftoe.

– Tak jest, sir!

– Sądzą, że cała ta historia z olbrzymim jaszczurem to klasyczny przypadek projekcji.

– Sir! Mógłby mi pan wyjaśnić, co to takiego?

Pułkownik rumieni się, odwraca plecami i zerka przez żaluzje na skąpy ruch uliczny na Eye Street.

– No więc, oni twierdzą, że naprawdę nie było żadnego jaszczura. Że zabiłeś tego Japa¹² w walce wręcz. I że wspomnienie o tym całym jaszczurze ujawnia twoje id.

– Id, sir?

– No, masz tam w głowie te id, i ono przejęło kontrolę, kiedy zabijałeś tego Japońca gołymi rękami. A potem twoja wyobraźnia wyśniła sobie cały ten szajs o jaszczurze, żeby to wyjaśnić.

– Mówi pan, sir, że jaszczur to tylko taka przenośnia!

– Tak.

– Sir! W takim razie, z całym szacunkiem, chciałbym się dowiedzieć, kto przegryzł tego Nipa na pół, sir!

Pułkownik wykrzywia twarz w grymasie niechęci.

– Sierżancie, zanim uratował was ten obserwator wybrzeża, siedzieliście nad tą zatoką trzy dni, razem z trupami. W klimacie tropikalnym, przy tych wszystkich insektach i padlinożercach, trudno było powiedzieć, czy ten Jap został przegryziony przez jaszczura, czy zmielony w sieczkarni. Rozumiesz, co mam na myśli?

– Tak jest, sir, rozumiem!

Major wraca do raportu.

– Ten cały Reagan twierdzi, że czyniłeś także pogardliwe uwagi na temat generała MacArthura.

– Tak jest, sir! Ten skurwiel nienawidzi Korpusu, sir! Próbuje nas wszystkich zabić, sir!

Major i pułkownik spoglądają po sobie. Wyraźnie podjęli, bez słowa, jakąś decyzję.

– Ponieważ chcesz wrócić do wojska, typowym zadaniem byłby dla ciebie objazd po kraju. Pokazywałbyś medale i rekrutował młodych chłopaków do Korpusu. Ale sprawa z jaszczurem jakby to wyklucza.

– Sir, nie rozumiem!

– Biuro Rekrutacji przejrzało twoje akta. Widzieli raport Reagana. Boją się, że w Zadupiu Dolnym, Arkansas, kiedy będziesz w galowym mundurze szedł w pochodzie w Dzień Poległych, nagle zaczniesz opowiadać te bzdury o jaszczurze. A wtedy wszyscy ze strachu narobią w gacie, co zakłóci przebieg działań wojennych.

– Sir! Z całym szacunkiem…

– Nie udzieliłem wam głosu – przerywa mu major. – Nie wspomnę nawet o twojej obsesji co do generała MacArthura.

– Sir! Generał to morderca i…

– Milczeć!

– Tak jest, sir!

– Mamy dla was inne zadanie.

– Tak jest, sir!

– Przydzielimy was do szczególnej jednostki.

– Sir! Szturmowcy marine to już jest szczególna jednostka w ramach szczególnego Korpusu!

– Nie o to mi chodzi. Chodzi mi o to, że to zadanie jest… niezwykłe. – Major zerka na pułkownika. Nie wie jak zacząć.

Pułkownik wtyka rękę do kieszeni, pobrzękuje monetami, potem wyjmuje rękę i gładzi się po policzku.

– To nie jest zadanie tylko naszego Korpusu – mówi w końcu. – Będziesz należał do specjalnego międzynarodowego oddziału. Będzie w nim amerykański pluton szturmowców marine, pluton Specjalnej Jednostki Powietrznej z Anglii, działające razem pod jednym dowództwem. Grupa twardych ludzi, którzy wykazali, że poradzą sobie z każdym problemem, w każdych warunkach. Czy ten opis pasuje do ciebie?

– Tak jest, sir!

– To bardzo niezwykła jednostka – rzuca w zadumie pułkownik – sami wojskowi nigdy by na coś takiego nie wpadli. Rozumiesz, co mam na myśli, Shaftoe?

– Nie, sir! Ale wyczuwam teraz silny smród polityki!

Pułkownik błyska spojrzeniem, a potem zerka przez okno na kopułę Kapitolu.

– Ci politycy potrafią być naprawdę upierdliwi, jeżeli chodzi o wykonywanie rozkazów. Wszystko musi być zapięte na ostatni guzik. Nie lubią usprawiedliwień. Rozumiesz mnie, Shaftoe?

– Tak jest, sir!

– Korpus musiał walczyć, żeby to dostać. Mieli to przydzielić armii. Ale pociągnęliśmy za sznurki u paru byłych oficerów marynarki na wysokich stołkach. Teraz zadanie należy do nas. Niektórzy powiedzieliby: „my mamy szansę je spieprzyć”.

– Sir! Nie pozwolę tego spieprzyć!

– Ten skurwysyn MacArthur zabija marines jak muchy właśnie dlatego, że nie zawsze jesteśmy dobrzy w tych politycznych rozgrywkach. Jeśli ty i twoja nowa jednostka nie wykonacie zadania na medal, ta sytuacja tylko się pogorszy.

– Sir! Może pan polegać na tych marines!

– Twoim dowódcą będzie porucznik Ethridge. Skończył Annapolis. Nie ma za wiele doświadczenia bojowego, ale wie, jak poruszać się we właściwych kręgach. On będzie twoim kontaktem w sferze politycznej. Odpowiedzialność za to, co dzieje się na ziemi, spada wyłącznie na ciebie, sierżancie.

– Tak jest, sir!

– Będziecie blisko współpracować z brytyjską Specjalną Jednostką Powietrzną. Są bardzo dobrzy. Ale ty i twoi ludzie macie ich zaćmić.

– Sir! Może pan na to liczyć, sir!

– No to przygotujcie się do odjazdu. Do Afryki Północnej, sierżancie Shaftoe.

Londinium

Londinium

Potężne brytyjskie monety podzwaniają mu w kieszeni niczym cynowe talerze. Lawrence Pritchard Waterhouse idzie ulicą umundurowany jak komandor Marynarki Stanów Zjednoczonych. Nie wynika z tego, że jest komandorem, ani że jest w amerykańskiej marynarce, chociaż jest. Łatwo zgadnąć przynajmniej „Stany Zjednoczone”, ponieważ na każdym skrzyżowaniu niemal przejeżdża go hamujący z piskiem samochód; musi skierować pociąg myśli na bocznicę, ku zdziwieniu jego obsługi i pasażerów, a następnie znaczną część mocy przerobowych mózgu poświęcić na lustrzane odwracanie obrazu rzeczywistości. Bo tutaj obowiązuje ruch lewostronny.

Wiedział o tym przedtem. Widział zdjęcia. No i Alan w Princeton narzekał, że zawsze omal nie wpada pod koła, kiedy zatopiony w myślach wchodzi na jezdnię, patrząc w niewłaściwą stronę.

Krawężniki są ostre i prostopadłe, nie przypominają amerykańskich, obłych, gładkich krzywizn. Granica jezdni i chodnika jest wyraźna i pionowa. Gdyby umieścić na głowie Waterhouse’a zieloną lampkę, a potem obserwować go z boku, podczas zaciemnienia, tor jego ruchu przypominałby przebieg prostokątny na ekranie jednokanałowego oscyloskopu: w górę, w dół, w górę, w dół. Gdyby szedł tak w rodzinnym mieście, krawężniki pojawiałyby się w równych odstępach, mniej więcej dwanaście na jedną milę, ponieważ to miasto jest ułożone porządnie, na kwadratowej siatce.

Tu, w Londynie, ulice są nieregularne, dlatego przeskoki w fali prostokątnej zachodzą jakby losowo, czasem bliżej, czasem dalej od siebie.

Obserwujący tę falę badacz prawdopodobnie rozpaczliwie szukałby w niej jakiejś prawidłowości: wygląda, jakby generował ją układ losowy, napędzany szumem, sterowany być może promieniami kosmicznymi z głębi wszechświata albo rozpadem izotopów radioaktywnych.

Ale, gdyby był pomysłowy i miał do dyspozycji głębsze dane, to co innego.

Głębokość można uzyskać, przytwierdzając zieloną lampkę na głowie każdego londyńczyka, a potem zapisując ich trasy w ciągu kilku nocy. Otrzymalibyśmy grubą stertę wykresów na papierze milimetrowym, każdy z nich z pozoru równie przypadkowy jak pozostałe. Im grubsza sterta, tym większa głębokość.

Z pomysłowością to zupełnie inna sprawa. Nie ma na nią żadnej systematycznej metody. Jeden człowiek patrzyłby na stertę wykresów i nie widział nic poza szumem. Inny zafascynowałby się nią w całkiem irracjonalny sposób, niemożliwy do wyjaśnienia komukolwiek stojącemu z boku. Pewne ukryte głęboko części mózgu, potrafiące wychwytywać prawidłowości (a także istnienie prawidłowości), pracowałyby cały czas i słały do owych tępych fragmentów mózgu zawiadujących praktycznymi sprawami sygnał nakazujący ciągle patrzeć na ten stos papieru milimetrowego. Ów sygnał, cichy, nie zawsze dochodzi do głosu, ale wtedy każe odbiorcy spędzać nad wykresami całe dnie, tasować je jak autystyk, rozścielać na podłodze, układać w kupki według jakichś niezrozumiałych zasad, opisywać na rogach cyferkami i literami z martwych alfabetów, zapisywać odsyłacze jednych do drugich, znajdować prawidłowości i weryfikować je na innych danych.

Ten człowiek pewnego dnia wyszedłby z pokoju, trzymając w dłoniach bardzo dokładny plan Londynu, zrekonstruowany na podstawie informacji zawartej w wykresach fal prostokątnych.

Takim właśnie człowiekiem jest Lawrence Pritchard Waterhouse.

Dlatego właśnie rząd jego ojczyzny, Stanów Zjednoczonych, kazał mu złożyć sążniste przysięgi, stale zaopatruje go w nowe mundury rozmaitych formacji i stopni, a teraz wysłał go do Londynu.

Schodzi z krawężnika, zerkając w zamyśleniu w lewo. W prawym uchu rozlega mu się dzwonienie, piszczą hamulce roweru. To tylko brytyjski komandos (Waterhouse zaczyna już rozpoznawać mundury) załatwiający jakieś sprawy, ale ma za sobą wsparcie taktyczne w postaci zgniłozielonego autobusu, upstrzonego nieczytelnymi wojskowymi kodami.

– Przepraszam, sir! – wesoło rzuca marine i omija go, sądząc pewnie, że autobus załatwi sprawę.

Waterhouse rzuca się naprzód, prosto pod nadjeżdżającą z drugiej strony czarną taksówkę.

Jednakże, przedostawszy się przez tę ulicę, dociera do celu, nie narażając więcej życia, jeśli pominąć fakt, że znajduje się o kilka minut lotu samolotem od morderczej hordy świetnie zorganizowanych Niemców wyposażonych w najlepszą broń na świecie. Znalazł się w dzielnicy przypominającej nieco pewne mroczne zakamarki Manhattanu: obstawione dziesięciopiętrowcami wąskie uliczki. Tu i ówdzie widzi starożytne potężne gotyckie bryły, przypominające o minionej wielkości. Ludzie, jak na Manhattanie, pędzą szybko, czymś zaaferowani.

Podkute wojenne buty przechodniów stukają metalicznie. Każdy pieszy ma dość jednostajny chód i tyka niemal z dokładnością metronomu. Podsłuchiwacz, gdyby ukrył w chodniku mikrofon, usłyszałby kakofonię stuknięć, z pozoru losowych, jak szum z licznika Geigera. Ale właściwa osoba na właściwym miejscu mogłaby wyekstrahować z tego szumu sygnał – policzyć pieszych, podać liczby mężczyzn i kobiet, wykreślić histogram długości nóg…

Musi o tym zapomnieć. Chciałby skoncentrować się na tym, co do niego należy, ale wciąż nie wie jak to ugryźć.

Nad wejściem do stacji metra St. James’s Park stoi potężna kanciasta nowoczesna rzeźba, przez całą dobę pilnująca Broadway Buildings, które są tak naprawdę jednym budynkiem. Jego widok rozczarowuje, podobnie jak wszystkie inne odwiedzane przez Waterhouse’a siedziby wywiadu.

W końcu to tylko budynek, pomarańczowy kamień, około dziesięciu pięter, za ostatnie trzy liczy się bezsensownie wysoki mansardowy dach, jakieś drobne klasyczne ozdóbki nad oknami, które jak wszystkie szyby w Londynie są podzielone paskami taśmy klejącej na osiem trójkątów prostokątnych. Waterhouse uważa, że ta dekoracja lepiej pasuje do stylu klasycystycznego niż, na przykład, gotyku.

Zna się co nieco na fizyce i nie chce mu się wierzyć, że kiedy odpali się nieopodal paręset kilogramów trójnitrotoluenu, a powstała fala uderzeniowa przejdzie przez szybę, ludziom po drugiej stronie pomoże ta gwiazdka papierowej taśmy. To zabobonny gest, podobny do tych znaczków malowanych w obejściach Niemców z Pensylwanii. Pewnie jego widok przypomina ludziom o wojnie.

Na niego to chyba nie działa. Ostrożnie przedostaje się na drugą stronę ulicy, intensywnie myśląc o kierunku ruchu, zakładając, że coś tam w mózgu będzie się samo pilnować. Wchodzi do środka, przepuszczając w drzwiach najpierw energiczną młodą kobietę w paramilitarnym kostiumie, wyraźnie sugerującą, że Waterhouse nie powinien spodziewać się, że Coś Wskóra takim gestem, a potem siedemdziesięcioletniego, zmęczonego pana z siwym wąsem.

Hall jest mocno strzeżony – Waterhouse musi przedstawić i swe dokumenty, i rozkazy. Potem obowiązkowo myli się – trafia na złe piętro, ponieważ w tym kraju numeruje się je inaczej. Byłoby to znacznie zabawniejsze, gdyby nie zdarzyło się w siedzibie wywiadu wojskowego podczas największej wojny w dziejach świata.

Za to, właściwe piętro, gdy w końcu na nie trafia, wygląda znacznie bardziej ekskluzywnie. Oczywiście, tutaj, w Anglii, ekskluzywność to kluczowa sprawa: ci ludzie nie uznają półśrodków. Żeby znaleźć budkę telefoniczną, trzeba przejść kilometr, ale kiedy już na nią trafisz, wygląda jakby w przeszłości poważnym problemem było chuligańskie wysadzanie automatów telefonicznych dynamitem. A brytyjska skrzynka pocztowa pewnie zatrzymałaby niemiecki czołg. Nikt tu nie ma samochodu, ale jak już ma, to jest to trzytonowy, ręcznie zbudowany potwór. Nie do pomyślenia jest wypuszczenie spod sztancy całej masy wozów – panie Ford, trzeba przestrzegać pewnych spraw, w rodzaju ręcznego chromowania chłodnic albo tradycyjnego rzeźbienia opon z pełnych bloków kauczuku.

Wszystkie zebrania są takie same: Waterhouse zawsze jest Gościem, nigdy w życiu jeszcze nie był Gospodarzem. Gość przybywa do nieznanego budynku, siedzi w poczekalni, odmawiając miłym, choć skromnym kobietom częstującym go kofeinowymi napitkami, a o czasie jest wprowadzany do Sali, gdzie oczekują nań Główny Facet i Inni Faceci. Gość nie musi też przejmować się systemem przedstawiania się ludzi, ponieważ działa w trybie biernym i powinien tylko reagować na bodźce, ściskać wszystkie podawane dłonie, znów odrzucać propozycje podania napojów kofeinowych, oraz (teraz już) alkoholowych, siadać gdzie i kiedy go poproszą. W tym przypadku i Główny Facet i większość Pozostałych Facetów to Brytyjczycy, dobór napojów jest nieco inny, a Sala, z racji brytyjskości, zbudowana jest z bloków kamienia przywodzących na myśl grobowiec faraona; okna zaś ozdabiają standardowe, nieprzekonujące paski taśmy. Faza Przewidywalnego Humoru jest znacznie krótsza niż w Ameryce, a Faza Gadu-Gadu dłuższa.

Waterhouse zapomniał już wszystkie nazwiska. Zawsze od razu zapomina nazwiska. Nawet gdyby je pamiętał, z niczym by ich nie skojarzył, ponieważ nie ma przed sobą schematu organizacyjnego ani Ministerstwa Spraw Zagranicznych (które rządzi Wywiadem), ani Armii. Wciąż mówią „łotr Haus”, ale kiedy już zaczyna mu być szkoda tego Hausa, kimkolwiek jest, nagle spostrzega się, że tak wymawiają „Waterhouse”. Poza tym dociera doń tylko jeden komentarz: jeden z Pozostałych mówi coś o premierze, co sugeruje pewną zażyłość. I to nawet nie jest Główny Facet. Główny jest znacznie starszy i bardziej dystyngowany od reszty. Waterhouse’owi wydaje się więc (mimo że przestał ich słuchać), że co najmniej połowa zebranych rozmawiała niedawno z Winstonem Churchillem.

Wtem, w rozmowie pojawiają się pewne słowa. Waterhouse nie zwracał na to uwagi, lecz jest prawie pewien, że w ciągu ostatnich dziesięciu sekund padło słowo „Ultra”. Mruga i siada prosto.

Główny wygląda na zakłopotanego, Pozostali Faceci na zdziwionych.

– Czy ktoś parę minut temu coś wspominał o kawie? – odzywa się Waterhouse.

– Panno Stanhope, kawa dla pana Łotr Hausa – mówi Główny Facet do elektrycznego interkomu. To jeden z sześciu interkomów w całym Imperium Brytyjskim. Ale za to jest odlany z pięćdziesięciokilowego żeliwnego monolitu i zasilany grubymi na palec, 420-woltowymi kablami. – I poproszę także o herbatę, jeśli można.

Waterhouse zna teraz nazwisko sekretarki Głównego. Na początek dobre i to. Teraz odrobina namysłu i mógłby zrekonstruować nazwisko samego Głównego.

Chyba znów wrócili w Fazę Gadu-Gadu. Amerykańscy oficjele byliby w tej sytuacji nieco wkurzeni; Angole czują wyraźną ulgę. Zamawiają u panny Stanhope jeszcze więcej napojów.

– Widział pan ostatnio doktora Szyna? – pyta Główny Facet lekko zaniepokojonym głosem.

– Kogo?

Waterhouse nagle zdaje sobie sprawę, że chodzi o komandora Schoena, którego nazwisko tu w Londynie widocznie wymawia się prawidłowo – Szyn a nie Szejn.

– Komandorze Waterhouse? – mówi Główny Facet kilka minut później.

Waterhouse właśnie próbował wynaleźć w pamięci nowy system szyfrowania oparty na różnych sposobach wymawiania słów, dlatego się nie odzywał.

– Co? A, tak, zanim wsiadłem na statek, wpadłem do niego na chwilę. Oczywiście, kiedy czuje się, hmm, niedobrze z powodu pogody, wszyscy mają bezwzględny zakaz rozmawiania z nim o kryptologii.

– Naturalnie.

– Problem polega na tym, że kiedy cała znajomość z człowiekiem opiera się na kryptologii, nie można nawet wetknąć głowy do pokoju, żeby nie złamać tego zakazu.

– Tak, to bardzo kłopotliwe.

– Zdaje się, że czuje się nie najgorzej. – Waterhouse nie brzmi przekonująco, przy stole zapada więc cisza.

– Kiedy miał lepszy nastrój, bardzo chwalił pana wkład w Cryptonomicon – mówi jeden z Pozostałych. Dotychczas prawie się nie odzywał. Waterhouse klasyfikuje go jako nieznanego, wpływowego gościa w świecie kryptologii maszynowej.

– To niekiepski facet – mówi Waterhouse.

Główny traktuje to jako zagajenie.

– Ponieważ pracował pan przy Indygo doktora Schoena, jest pan z definicji na liście Magic. A skoro nasze państwa zgodziły się – przynajmniej zasadniczo – współdziałać na polu kryptoanalizy, znalazł się pan automatycznie na liście Ultra.

– Ultra i Magic są bardzo symetryczne względem siebie. W obu przypadkach złowroga siła wynalazła maszynowy szyfr i uważa go za niemożliwy do złamania. W obu przypadkach siły aliantów zdołały złamać ten szyfr. W Ameryce doktor Schoen i jego ludzie odkodowali Indygo i skonstruowali maszynę Magic. Tutaj zespół doktora Knoksa złamał Enigmę i wymyślił Bombe. Głównym umysłem był tu doktor Turing. U was zaś Schoen, będący, jak pan mówi, w depresji z powodu pogody. Komandorze Waterhouse, on przyrównuje pana do Turinga.

– Przesadza, i to nieźle – mówi Waterhouse.

– Ale studiował pan z Turingiem w Princeton, prawda?

– Jeśli o to panu chodzi, studiowaliśmy w tym samym czasie. Jeździliśmy razem na rowerach. Jego badania były o wiele bardziej zaawansowane.

– On przecież był na studiach podyplomowych, a pan tylko na magisterskich.

– Pewnie. Ale nawet biorąc na to poprawkę, był o wiele bardziej lotny niż ja.

– Zbytek skromności, komandorze Waterhouse. Ilu magistrantów publikowało w międzynarodowych periodykach?

– My tylko razem jeździliśmy na rowerach. – Waterhouse nie ustępuje. – Einstein nawet nie chciał ze mną gadać.

– Doktor Turing znacznie się wykazał na polu teorii informacji – mówi przedwcześnie postarzały facet z długimi obwisłymi siwymi kudłami; Waterhouse domyśla się, że to jakiś belfer z Oxfordu czy Cambridge. – Na pewno dyskutował z panem o tym. – Belfer odwraca się do pozostałych i mówi belferskim tonem: – Teoria informacji ożywia mechaniczne maszyny liczące w ten sam sposób jak, powiedzmy, hydrodynamika ożywia kadłub statku. – Potem odwraca się tyłem do Waterhouse’a i mówi, trochę mniej urzędowo: – Doktor Turing kontynuował prace w tej dziedzinie, kiedy zniknął z pana horyzontu w świecie poufnych informacji. Szczególnie interesowało go ustalenie, ile dokładnie informacji można wyekstrahować z pozornie losowych danych.

Nagle wszyscy zebrani znów wymieniają rozbawione spojrzenia.

– Wnioskuję z pana reakcji – mówi Główny Facet – że ten problem i pana wielce interesował.

Waterhouse zachodzi w głowę, co to była za reakcja. Wystawił kły? Zaślinił się nad kawą?

– To dobrze – ciągnie Główny Facet, zanim Waterhouse zdążył odpowiedzieć – ponieważ i my bardzo się nim interesujemy. Wie pan, że staramy się – i muszę tu podkreślić dalece niewystarczający zakres tych starań w chwili obecnej – koordynować informacje wywiadowcze pomiędzy Ameryką a Wielką Brytanią, znajdując się tym samym w najdziwniejszej sytuacji, jaka może spotkać podczas wojny parę sojuszników. Komandorze Waterhouse, my wiemy wszystko. Otrzymujemy osobiste radiogramy Hitlera adresowane do dowódców frontowych, często wcześniej niż oni sami. Ta wiedza jest niewątpliwie potężnym narzędziem. Równie niewątpliwe jest, że nie pomoże nam ona w wygraniu wojny, jeżeli nie zmienimy pod jej wpływem naszych działań. A zatem, jeśli z informacji Ultra dowiemy się o konwoju, który wyrusza z Taranto i wiezie zaopatrzenie dla Rommla w Afryce Północnej, ta wiedza w niczym nam się nie przysłuży, dopóki nie zaatakujemy go i nie zatopimy.

– Naturalnie – mówi Waterhouse.

– A teraz, jeśli wysłano dziesięć konwojów, a my wszystkie zatopiliśmy, nawet te w ciemnościach i pod osłoną chmur, Niemcy zadadzą sobie pytanie: skąd wiedzieliśmy, gdzie one są? Zrozumieją, że znamy szyfr Enigma, zmienią go i stracimy nasze narzędzie. Można mieć pewność, że pan Churchill będzie niezadowolony z takiego obrotu wydarzeń.

Główny Facet zerka na pozostałych, którzy potakują z minami świadczącymi o znajomości rzeczy. Waterhouse wyczuwa, że pan Churchill mocno akcentował tę kwestię.

– Sformułujmy to w języku teorii informacji – mówi belfer. – Informacja płynie od Niemców do nas, przez system Ultra w Bletchley Park. Przychodzi w postaci pozornie losowych transmisji radiowych, alfabetem Morse’a. Ale ponieważ posiadamy bardzo inteligentnych ludzi, którzy potrafią wychwycić prawidłowości w pozornie losowych wiadomościach, możemy wydobyć z nich informacje, które są bardzo ważne dla naszych poczynań. Natomiast Niemcy nie złamali naszych podstawowych szyfrów. Mogą jednak obserwować nasze działania – trasy konwojów na północnym Atlantyku, rozmieszczenie naszych sił. Jeśli konwoje zawsze będą unikać U-Bootów, jeśli lotnictwo zawsze będzie trafiać prosto na niemieckie okręty, to dla Niemców stanie się jasne – mówię tu o bardzo inteligentnych Niemcach, o profesorach – że nie ma w tym żadnej losowości. Ci Niemcy potrafią obliczyć korelacje. Dowiedzą się, że wiemy więcej niż powinniśmy. Innymi słowy, jest pewien punkt, w którym informacja zaczyna płynąć od nas do Niemców.

– Musimy wiedzieć, gdzie znajduje się ten punkt – mówi Główny. – Dokładnie. I nie możemy poza niego wykroczyć – żeby wyglądało, że działania aliantów są przypadkowe.

– Tak – mówi Waterhouse – i musi być to taka losowość, która przekonałaby gościa w rodzaju Rudolfa von Hacklhebera.

– Dokładnie jego miałem na myśli – odpowiada belfer. – Doktor Rudolf von Hacklheber, według ostatnich danych.

– O! Rudy zrobił doktorat?! – wykrzykuje Waterhouse.

Ponieważ Rudy został wezwany w objęcia Tysiącletniej Rzeszy, Waterhouse założył najgorsze: wyobraził go sobie w szynelu, śpiącego w zaspach, oblegającego Leningrad albo inne miasto. Ale najwyraźniej faszyści mają dobre oko do talentów (aby tylko nie żydowskich) i załatwili mu pracę za biurkiem.

To i tak ryzykowne zachowanie: okazać zadowolenie, że z Rudym wszystko w porządku. Jeden z Pozostałych Facetów, próbując przerwać konsternację, żartuje, że gdyby ktoś miał głowę i zamknął Rudy’ego na New Jersey na czas wojny, nie byłoby potrzeby tworzyć nowej kategorii tajności Ultra Mega. Nikomu nie wydaje się to zabawne, więc Waterhouse uznaje, że to prawda.

Potem pokazują mu schemat organizacyjny Specjalnej Jednostki RAF-u nr 2701, który zawiera nazwiska wszystkich dwudziestu czterech osób na liście Ultra Mega. Na górze tłoczą się takie nazwiska, jak Winston Churchill i Franklin Delano Roosevelt. Potem pojawiają się inne, dziwnie znajome – może to nazwiska tu obecnych? Poniżej, niejaki Chattan, dość młody pułkownik, który (jak zapewniają Waterhouse’a) wykazał się podczas Bitwy o Anglię.

Jeszcze niżej pojawia się Lawrence Pritchard Waterhouse i dwie inne osoby: jeden to kapitan RAF-u, drugi kapitan marines. Przerywana linia idzie na bok, wskazując nazwisko „dr Alan Mathison Turing”. Właściwie, ten schemat to chyba najbardziej bałaganiarska i dziwaczna ad-hoc-kracja kiedykolwiek utworzona w strukturach armii.

Na samym dole schematu są dwie grupy po sześć osób, upchnięte pod nazwiskami kapitana RAF-u i kapitana marines. To ramię wykonawcze organizacji: jeden z zebranych w Broadway Buildings nazywa ich „facetami na przodku”, a Amerykanin tłumaczy to Waterhouse’owi: „tutaj opona styka się z drogą”.

– Ma pan jakieś pytania? – odzywa się Główny.

– Czy to Alan wybrał ten numer?

– Chodzi panu o doktora Turinga?

– Tak. Czy to on wybrał liczbę 2701?

Ten poziom szczegółowości jest wyraźnie kilka stopni poniżej poziomu ludzi z Broadway Buildings. Są zaskoczeni i niemal urażeni, jakby Waterhouse nagle kazał im pisać dyktando.

– Być może – odpowiada Główny. – Czemu pan pyta?

– Ponieważ liczba 2701 jest iloczynem dwóch liczb pierwszych, a te liczby, 37 i 73, wyrażone w zapisie dziesiętnym, są jak zapewne widzicie, symetryczne względem siebie.

Wszystkie głowy zwracają się ku belfrowi, który wydaje się zbity z tropu.

– Lepiej to zmieńmy – mówi – doktor von Hacklheber na pewno by taką rzecz zauważył.

Wstaje, wyciąga z kieszeni wieczne pióro „Mont Blanc” i koryguje schemat, wpisując 2702 zamiast 2701. Kiedy to robi, Waterhouse rozgląda się po sali i widzi, że wszyscy są usatysfakcjonowani. To jasne: zatrudnili go właśnie po to, by pokazywał takie sztuczki.

Corregidor

Corregidor

Między wodami Zatoki Manilskiej a wilgotnym powietrzem ponad nią nie ma wyraźnej granicy – jedynie wiszący o kilka mil od nich bezkształtny szarobłękitny całun. Glory IV przez pół godziny ostrożnie manewruje wśród ogromnej liczby kotwiczących statków handlowych, potem zaś przyśpiesza, biorąc kurs na środek Zatoki. Powietrze oczyszcza się trochę, pozwalając Randy’emu dokładnie widzieć Bata’an po prawej burcie: czarne góry, spowite mgłą i poplamione grzybkowatymi chmurkami oznaczającymi prądy wznoszące. Przeważnie nie ma tam plaż, jedynie stromo schodzące ku morzu czerwone klify. Kiedy jednak zbliżają się ku krańcowi półwyspu, ląd wygładza się nieco, robiąc miejsce na kilka bladozielonych pól. Na samym czubku Bata’an Randy widzi kilka ostrych wapiennych urwisk, które pamięta z wideo Aviego. Teraz jednak patrzy przede wszystkim na Corregidor, leżący kilka mil od końca półwyspu.

America Shaftoe, albo Amy, jak woli być nazywana, spędza cały rejs na uganianiu się po pokładzie i wdawaniu w poważne rozmowy z filipińskimi i amerykańskimi nurkami; czasem siada po turecku na pokładzie i przegląda jakieś papiery albo wykresy. Nałożyła wystrzępiony słomkowy kapelusz dla ochrony przed promieniami słonecznymi. Randy nie zamierza się na nie wystawiać. Snuje się po klimatyzowanej kajucie, popija kawę i ogląda zdjęcia na ścianach.

W swej naiwności spodziewa się ujrzeć fotografie nurków wyciągających na plaże podmorskie kable. Semper Marine Services kładzie sporo kabli – i zna się na tym, przecież sprawdzał referencje, zanim ich wynajął – ale najwyraźniej takie prace nie są dla nich wystarczająco ciekawe, by je fotografować. Większość zdjęć ilustruje podwodne prace wydobywcze: wyszczerzeni od ucha do ucha nurkowie triumfalnie prezentują obrośnięte mięczakami wazy, jak hokeiści dzierżący Puchar Stanleya.

Z oddali Corregidor jest soczewkowatą plamą dżungli wystającą z wody, z płaską półką po jednej stronie. Z map wiadomo, że w rzeczywistości ma kształt plemnika. To, co stąd wygląda jak półka, jest ogonem, wijącym się na wschód, jakby plemnik próbował wypłynąć z Zatoki i zapłodnić Azję.

Amy otwiera drzwi i wpada do kajuty.

– Chodź na mostek. Powinieneś to zobaczyć.

Randy idzie za nią.

– Kto to jest ten gość na wszystkich zdjęciach? – pyta.

– Ten groźny, ścięty na jeża?

– No.

– To mój ojciec – odpowiada Amy. – Doug.

– Czyżby Douglas MacArthur Shaftoe? – pyta Randy. Widział to nazwisko na papierach z firmy Semper Marine.

– Otóż to.

– Były komandos?

– Tak. Ale nie lubi, jak się o nim tak mówi. To taki stereotyp…

– A dlaczego wydaje mi się znajomy?

Amy wzdycha.

– W 1975 miał swoje pięć minut.

– Nie przypominam sobie.

– Znasz Comstocka?

– Paula Comstocka? Prokuratora generalnego? Tego, co nienawidzi szyfrów?

– Chodzi o jego ojca. Earl Comstock.

– Gość od polityki Zimnej Wojny – mózg wojny wietnamskiej. To ten?

– Nigdy nie słyszałam, żeby ktoś tak o nim mówił. No tak, to ten. Może pamiętasz, że w 1975 Earl Comstock wypadł, albo ktoś go wypchnął, z wyciągu krzesełkowego w Kolorado i połamał sobie ręce.

– No, tak jakbym coś sobie przypominał…

– Mój stary… – Amy nieznacznie kiwa głową w stronę jednego ze zdjęć – przypadkiem siedział wtedy obok niego.

– Przypadkiem czy…

– Zbieg okoliczności.

– Można na to patrzeć i tak – mówi Randy – ale z drugiej strony, jeśli Earl Comstock często jeździł na nartach, to istniało dość duże prawdopodobieństwo, że wcześniej czy później okaże się, że siedzi dwadzieścia metrów nad ziemią obok weterana wojny wietnamskiej.

– Mniejsza o to. Ja tylko mówię… właściwie to o tym nie chciałam mówić. – Spotkam go? – pyta Randy, zerkając na zdjęcie.

Amy zagryza wargę i wbija wzrok w horyzont.

– W dziewięćdziesięciu procentach przypadków jego pojawienie się oznacza, że dzieje się coś dziwnego. – Otwiera schodnię wiodącą na mostek i przytrzymuje mu drzwiczki, wskazując na strome stopnie.

– A pozostałe dziesięć?

– Nudziło mu się albo wybiera się gdzieś ze swoją kobietą.

Pilot Glory siedzi skupiony i nie zwraca na nich uwagi; Randy uznaje to za oznakę profesjonalizmu. Na mostku stoi mnóstwo stołów. Blaty zrobiono z drzwi albo grubych drewnianych łat. Wszystkie są zatłoczone elektroniką: jest tu faks, mniejsze urządzonko wypluwające prognozy pogody, trzy komputery, telefon satelitarny, kilka komórek podpiętych do ładowarek, echosonda do mierzenia głębokości. Amy prowadzi go ku maszynie z wielkim ekranem pokazującym coś przypominającego czarno-białe zdjęcie pagórkowatego terenu.

– To sonar boczny – wyjaśnia – jedno z najlepszych narzędzi do takich robót. Pokazuje, co jest na dnie. – Sprawdza na jednym z monitorów aktualną pozycję i wykonuje w pamięci jakieś obliczenia. – Ernesto, zmień kurs o pięć stopni w prawo.

– Dobrze, proszę pani – odpowiada Ernesto i wykonuje polecenie.

– Czego szukasz?

– To darmowa atrakcja, jak te papierosy w hotelu – odpowiada Amy. – Dodatkowa premia za zawarcie z nami umowy. Czasem lubimy zabawić się w przewodnika. Widzisz to? Przyjrzyj się. – Wskazuje palcem coś, co dopiero pojawia się na ekranie.

Randy nachyla się i wpatruje w monitor. Jest to z pewnością coś sztucznego: gmatwanina linii i kątów prostych.

– Wygląda jak kupa śmieci – mówi.

– Teraz tak – odpowiada Amy – ale kiedyś był to spory kawałek filipińskiego skarbca.

– Co?

– Podczas wojny, już po Pearl Harbor, ale zanim Japończycy zdobyli Manilę, rząd opróżnił skarbiec. Spakowali całe złoto i srebro do skrzyń i wywieźli je na Corregidor, rzekomo po to, żeby je zabezpieczyć.

– Co masz na myśli, mówiąc „rzekomo”.

Amy wzrusza ramionami.

– Tu są Filipiny. Mam przeczucie, że większość złota wylądowała gdzie indziej. Ale srebro przeważnie tutaj. – Prostuje się i wskazuje przez okienko na Corregidor. – Wtedy myśleli, że Corregidor jest nie do zdobycia.

– Kiedy to się mniej więcej działo?

– W grudniu czterdziestego pierwszego albo styczniu czterdziestego drugiego. W każdym razie, stało się jasne, że Corregidor upadnie. Na początku lutego przypłynęła łódź podwodna i zabrała całe złoto. Potem druga zabrała ludzi, którzy nie mogli wpaść w ręce wroga, na przykład łamaczy szyfrów. Ale nie mieli tyle okrętów podwodnych, żeby wywieźć całe srebro. W marcu wyjechał MacArthur. Zaczęli wywozić srebro w skrzyniach na morze, w nocy, i wrzucać do wody.

– Opowiadasz!

– Zawsze można wrócić i spróbować je znaleźć. Zresztą lepiej je stracić niż oddać Japończykom, prawda?

– Chyba tak.

– Japończycy znaleźli sporo srebra. Na Bata’an i Corregidorze schwytali wielu amerykańskich nurków, kazali im zejść na dno, właśnie tu, gdzie teraz jesteśmy, i wyciągnąć je. Lecz tym samym nurkom udało się ukryć przed strażnikami dużo srebra i przemycić je na Filipiny, gdzie stało się tak pospolite, że zupełnie zepsuło okupacyjną japońską walutę.

– To na co my teraz patrzymy?

– Szczątki skrzyń, które rozwaliły się, uderzając w dno.

– Czy po wojnie zostało tu jeszcze jakieś srebro?

– No pewnie. Większość poszła na dno tutaj i nurkowie je wyciągnęli, ale część zatopiono gdzie indziej. Mój tata wyciągnął trochę już w latach siedemdziesiątych.

– O kurczę. To bez sensu!

– Czemu?

– Nie mogę uwierzyć, że srebro tak sobie leżało na dnie oceanu przez trzydzieści lat i każdy mógł je sobie wziąć.

– No to nie znasz za dobrze Filipin.

– Wiem, że to biedny kraj. Dlaczego ktoś po prostu nie przypłynął tutaj i nie wyciągnął tego srebra?

– Większość poszukiwaczy skarbów w tej części świata gra o wyższą stawkę – mówi Amy – albo łatwiejszą.

Randy nie wie co powiedzieć.

– Kupa srebra na dnie zatoki wydaje mi się łatwa i wartościowa.

– Niestety. Srebro nie jest warte aż tak dużo. Waza z dynastii Sung, porządnie oczyszczona, może pójść za więcej złota niż sama waży. Złota. A w dodatku łatwiej ją znaleźć. Szukasz po prostu na dnie czegoś w kształcie dżonki. Zatopiona dżonka wyraźnie wyróżnia się na sonarze. A stara skrzynia, obrośnięta koralami i małżami, wygląda przeważnie jak kamień. Gdy podchodzą bliżej do Corregidoru, Randy widzi, że koniec wyspy jest pagórkowaty – tu i ówdzie wystają z niej skały. Kolor ziemi stopniowo blaknie – od ciemnej tropikalnej zieleni do bladej zieleni, a potem wysuszonego czerwonawego brązu – w miarę jak ogon oddala się od centrum wyspy, a gleba staje się suchsza. Jego wzrok przyciąga jedna z tych skał, na której stoi nowy stalowy maszt. Na szczycie ma tubę anteny mikrofalowej wycelowaną na wschód, w stronę budynku Epiphyte w Intramuros.

– Widzisz te jaskinie wzdłuż brzegu? – pyta Amy.

Chyba żałuje, że wspomniała już na początku o zatopionych skarbach, i teraz chce zmienić temat.

Randy przerywa podziwianie anteny mikrofalowej, której jest współwłaścicielem, i wiedzie wzrokiem za ręką Amy. Wapienny brzeg wyspy, pionowo spadający z kilku metrów do wody, jest zryty otworami.

– No.

– Zbudowali je Amerykanie. Na działa obrony wybrzeża. Japończycy je powiększyli, żeby wypuszczać z nich łodzie kamikaze.

– Nieźle.

Nagle słyszy basowy gulgot, rozgląda się i zauważa zbliżającą się do nich łódź. Ma kształt kajaka, około dwanastu metrów długości i potężne wysięgniki na każdej burcie. Z krótkiego masztu powiewa parę postrzępionych flag, a na rozwieszonych nad pokładem sznurach dynda pstrokate pranie. Pośrodku kadłuba siedzi wielki, nieosłonięty silnik diesla, zasnuwając powietrze czarnym dymem. Z przodu, w cieniu jasnoniebieskiej plandeki, kilkoro Filipińczyków, w tym kobiety i dzieci, spożywa posiłek. Na rufie kilku mężczyzn majstruje przy sprzęcie do nurkowania. Jeden z nich trzyma coś przy ustach: mikrofon. Z radia Glory dobiega głos. Ktoś mówi po tagalsku. Ernesto dusi śmiech, unosi mikrofon i mówi coś krótko. Randy nie ma pojęcia co, ale podejrzewa, że coś w stylu „później se pogadamy, mamy klienta na mostku”.

– Współpracownicy – wyjaśnia sucho Amy. Mowa jej ciała sugeruje, że chciałaby zostawić Randy’ego i wrócić do pracy.

– Dzięki za wycieczkę – mówi Randy. – Jedno pytanie.

Amy unosi brwi i próbuje nie okazać zniecierpliwienia.

– Ile dochodów Semper Marine pochodzi z poszukiwania skarbów?

– W tym miesiącu? W tym roku? W ostatnich dziesięciu latach? Przez całe istnienie firmy? – pyta Amy.

– Wszystko jedno.

– Takie dochody są sporadyczne – odpowiada. – Glory spłaciliśmy zyskami ze skorup, które wyciągnęliśmy z zatopionej dżonki. Potem jeszcze trochę. Lecz w niektórych latach zarabiamy wyłącznie na takich pracach jak ta.

– Innymi słowy, na pracach nudnych i gównianych? – wypala Randy. Zwykle kontroluje swój język nieco lepiej. Ale zgolenie brody rozmyło granice jego ego, albo coś w tym stylu.

Spodziewa się, że Amy się zaśmieje, albo przynajmniej puści oko, ale ona bierze to bardzo poważnie. Ma dobrą pokerową twarz.

– Możesz uważać to za tłoczenie tablic rejestracyjnych.

– A więc wy jesteście po prostu bandą poszukiwaczy skarbów. Tłoczycie trochę tablic, żeby ustabilizować przychody.

– Jeśli chcesz, możesz nas tak nazwać. Randy, dlaczego ty zajmujesz się biznesem? – Amy odwraca się gniewnie i odchodzi.

Randy wciąż spogląda za nią, kiedy słyszy, jak Ernesto klnie pod nosem, nie tyle zły, ile zdumiony. Glory właśnie mija czubek Corregidoru; po raz pierwszy widać południową stronę wyspy. Ostatnia mila ogona zakrzywia się, tworząc półkolistą zatoczkę. Pośrodku kotwiczy biały statek, który Randy najpierw bierze za liniowiec oceaniczny o niesamowicie opływowej linii. Potem zauważa wymalowaną na rufie nazwę: rui faleiro – santa monica, kalifornia.

Randy staje obok Ernesto i obaj przez dłuższą chwilę gapią się na statek. Randy słyszał o nim, a Ernesto wie o nim, jak każdy Filipińczyk. Jednakże ujrzenie go na własne oczy to inna sprawa. Na achterdeku siedzi helikopter. Wygląda jak zabawka. Z żurawików zwisa gotowa do użycia łódź wiosłowa o sylwetce sztyletu. Śniady człowiek w lśniąco białym uniformie poleruje mosiężną poręcz.

– Rui Faleiro był kosmografem Magellana – mówi Randy.

– Kosmografem?

– Mózgiem operacji. – Randy klepie się po głowie.

– Przypłynął tu z Magellanem? – pyta Ernesto.

Większość świata sądzi, że Magellan jako pierwszy opłynął świat. Tutaj wszyscy wiedzą, że dopłynął tylko do wyspy Mactan, gdzie zabili go Filipińczycy.

– Kiedy Magellan wypływał, Faleiro został w Sewilli – mówi Randy. – I zwariował.

– Sporo pan wie o Magellanie, co?

– Nie – odpowiada Randy. – Wiem sporo o Dentyście.

* * *

– Nigdy nie rozmawiaj z Dentystą. Przenigdy. Nawet o sprawach technicznych. Każde techniczne pytanie, jakie ci zadaje, jest tylko koniem trojańskim jakiejś biznesowej taktyki, która przekracza twoje możliwości pojmowania tak dalece, jak dowód Gödla możliwości kaczora Daffy’ego.

Avi powiedział mu to spontanicznie pewnego wieczoru, przy kolacji w restauracji w centrum Makati. Avi nie prowadzi rozmów o czymkolwiek ważnym w promieniu mili od hotelu Manila, ponieważ sądzi, że tam każdy pokój i każdy stół jest na podsłuchu.

– Dzięki za okazane mi zaufanie – odparł Randy.

– Ej, spoko. Próbuję po prostu obsikać swój teren – uzasadnić swoją obecność w tym projekcie. Ja jestem od biznesu.

– Nie za dużo tej paranoi?

– Posłuchaj. Dentysta ma przynajmniej miliard własnych dolarów i jeszcze z dziesięć miliardów, którymi obraca; połowa pieprzonych ortodontów w całych Stanach poszła na emeryturę w wieku czterdziestu lat, bo Dentysta w dwa czy trzy lata pomnożył ich forsę razy dziesięć. Nie osiąga się takich wyników, będąc porządnym facetem.

– Może miał trochę szczęścia.

– Miał. Ale to nie znaczy, że jest porządnym facetem. Ja uważam, że ładował pieniądze w skrajnie ryzykowne inwestycje. Grał w rosyjską ruletkę oszczędnościami swych klientów, trzymając ich w nieświadomości. Rozumiesz, gość zainwestowałby w gang porywaczy z Mindanao, gdyby tylko stopa zwrotu była dobra.

– Ciekawe czy on wie, że miał szczęście?

– Sam jestem ciekaw. Stawiałbym, że nie. Pewnie uważa się za narzędzie Opatrzności Bożej, jak generał MacArthur.

* * *

Rui Faleiro jest dumą przemysłu superjachtowego z Seattle, który ostatnio rozkwita, choć dyskretnie. Randy uzyskał kilka informacji o nim z ulotki marketingowej, wydanej jeszcze zanim kupił go Dentysta. Wie zatem, że helikopter i motorówka były wliczone w cenę, której nigdy nie ujawniono. Jacht zawiera między innymi dziesięć ton marmuru. Główna sypialnia posiada dwie oddzielne łazienki, dla niego – wyłożoną czarnym marmurem – i dla niej – różowym – żeby Dentysta i Diwa nie musieli przepychać się nad umywalką, gdy stroją się na bankiet w ogromnej sali balowej jachtu.

– Dentysta? – pyta Ernesto.

– Kepler. Doktor Kepler – odpowiada Randy. – W Stanach niektórzy nazywają go Dentystą. – Goście z przemysłu high-tech.

Ernesto kiwa głową. Wie.

– Taki człowiek mógłby mieć każdą kobietę. Ale wybrał Filipinkę.

– Tak – ostrożnie mówi Randy.

– Ludzie w Stanach znają historię Victorii Vigo?

– No cóż, muszę powiedzieć, że tam nie jest tak sławna jak tutaj.

– Oczywiście.

– Ale niektóre jej piosenki są bardzo popularne. Sporo ludzi wie, że wydobyła się z wielkiej nędzy.

– Ludzie w Stanach wiedzą co to Dymiąca Góra? Wysypisko śmieci w Tondo, gdzie dzieci polują na jedzenie?

– Niektórzy wiedzą. Wszyscy się dowiedzą, kiedy w telewizji pokażą film o życiu Victorii Vigo.

Ukontentowany Ernesto skinął głową. Tutaj wszyscy słyszeli, że powstaje film o życiu Diwy, z nią samą w głównej roli. Ale na ogół nie wiedzą, że to przedsięwzięcie tylko dla rozgłosu, finansuje je sam Dentysta, i że puszczać go będą tylko kablówki w środku nocy.

I zapewne wiedzą, że wszystkie ciekawsze kawałki zostały pominięte.

* * *

– Jeśli chodzi o Dentystę, mamy pewną przewagę – powiedział Avi. – W sprawach filipińskich będzie dość przewidywalny. Spokojny, nawet potulny.

– Jak to?

– Victoria Vigo wykurwiła się z Dymiącej Góry, nie?

– No cóż, wszyscy mrugają i poszturchują się łokciami, ale nikt jeszcze mi tego nie powiedział tak wprost. – Randy rozejrzał się nerwowo wokół.

– Uwierz mi, to jedyny sposób, żeby się stamtąd wydostać. Stręczycielstwem zajmowali się Bolobolo. To grupa z północnego Luzonu, która dopchała się do władzy wraz z Marcosem. Do nich należy ta część miasta – policja, przestępczość zorganizowana, radni, co nie tylko. I dlatego ona też należy do nich; mają zdjęcia i nagrania z czasów gdy była nieletnią prostytutką i gwiazdką porno.

Randy pokręcił głową z niesmakiem i osłupieniem.

– Skąd ty, do cholery, o tym wiesz?

– Nieważne. Uwierz mi: w pewnych kręgach jest to znane równie dobrze, jak wartość π.

– Nie w moich.

– W każdym razie, dowcip polega na tym, że jej interesy są tożsame z interesami Bolobolo i zawsze będą. A Dentysta zawsze potulnie postąpi tak, jak powie mu żona.

– Można tak założyć? – rzekł Randy. – To twardy gość. Pewnie ma więcej forsy i wpływów niż Bolobolo. Może robić co zechce.

– Ale nie zrobi. – Avi znów leciutko się uśmiechnął. – Zrobi, co każe mu żona.

– Skąd wiesz?

– Posłuchaj. Kepler ma świra na punkcie władzy, tak jak większość bogatych, wpływowych gości. Prawda?

– Tak.

– Jeśli masz takiego świra, na jakie preferencje seksualne to się przekłada?

– Mam nadzieję, że nigdy się nie dowiem. No, chyba, że chce się dominować nad kobietą.

– Źle! – odrzekł Avi. – Seks to coś bardziej skomplikowanego, Randy. W seksie wychodzą najbardziej skrywane pragnienia. Ludzie podniecają się najbardziej, gdy ujawnia się ich najgłębsze tajemnice…

– Cholera! Kepler jest masochistą?

– Jest takim masochistą, że był z tego znany. Przynajmniej w branży erotycznej południowo-wschodniej Azji. Alfonsy i mamuśki w Hongkongu, Bangkoku, Shenzhen, Manili, wszyscy mieli teczki z jego gustami. Dokładnie wiedzieli, czego potrzebuje. No i w taki właśnie sposób poznał Victorię Vigo. Był w Manili i pracował nad sprawami FiliTela. Siedział kupę czasu, a mieszkał w hotelu należącym do Bolobolo. Hotel był zapluskwiony. Bolobolo studiowali jego nawyki erotyczne jak entomolodzy badający rozmnażanie mrówek. Przygotowali Victorię Vigo – ich asa z rękawa, bombę, seksualnego Terminatora – żeby dała mu dokładnie to, czego pragnie. Potem wystrzelili ją w jego życie jak sterowany pocisk do pieprzenia i – pierdut! – prawdziwa miłość.

– No, chybaby coś podejrzewał, nie? W ogóle, dziwię się, że zadał się z kurwą.

– Nie miał pojęcia, że jest kurwą! Na tym polega piękno tego planu! Bolobolo załatwili jej fałszywą tożsamość – recepcjonistki w hotelu, w którym mieszkał Kepler! Skromnej dziewczyny z katolickiej szkoły! Na początku załatwia mu bilety do teatru, a po roku on jest przywiązany do łóżka na tym cholernym megajachcie, na dupie ma ślady po baciku, a ona stoi nad nim. Na palcu ma pierścionek wielkości dyni, sto trzydziesta ósma kobieta na liście najbogatszych na świecie.

– Sto dwudziesta piąta – poprawił go Randy. – Ostatnio akcje FiliTela ostro poszły w górę.

* * *

Następne dni schodzą Randy’emu na unikaniu Dentysty. Mieszka w małym prywatnym pensjonacie na szczycie wyspy, co rano spożywając kontynentalne śniadanie w towarzystwie amerykańskich i nippońskich weteranów wojennych, którzy przyjechali tutaj wraz z żonami w celu rozwiązania (jak podejrzewa Randy) problemów emocjonalnych milion razy poważniejszych niż cokolwiek, z czym on się w życiu spotkał. Rui Faleiro rzuca się w oczy jak cholera – dzięki niemu Randy dość dobrze wie, czy Dentysta jest na pokładzie: po prostu śledzi ruchy helikoptera i ślizgacza.

Kiedy sądzi, że jest bezpieczny, schodzi na plażę poniżej anteny mikrofalowej i obserwuje pracujących nad kablem nurków Amy. Niektórzy pracują przy brzegu, skręcając śrubami segmenty żeliwnego pancerza wokół kabla, inni kilka mil w głąb morza, współpracując z barką wtykającą kabel bezpośrednio w muliste dno gigantycznym, podobnym do tasaka narzędziem. Brzegowy koniec kabla wbiega do nowego, żelbetowego budynku, ustawionego około stu metrów od granicy przypływu. W środku ma jedno pomieszczenie, wypchane akumulatorami, generatorami, klimatyzatorami i sprzętem elektronicznym. Randy jest odpowiedzialny za chodzące na tym sprzęcie oprogramowanie, dlatego spędza tam w środku mnóstwo czasu. Gapi się w monitor i pisze. Stamtąd linie transmisyjne biegną pod górę do wieży z anteną mikrofalową.

Drugi koniec kabla jest właśnie przedłużany w kierunku boi kołyszącej się parę mil dalej na Morzu Południowochińskim. Jest do niej doczepiony koniec kabla północnoluzońskiego, biegnącego po wybrzeżu wyspy i należącego do FiliTela. Idąc za nim wystarczająco długo, doszłoby się do budynku na północnym przylądku wyspy, skąd odchodzi gruby kabel na Tajwan. Z kolei Tajwan jest połączony ze światem gęstą siecią podmorskich kabli. Na Tajwan i z Tajwanu można łatwo i tanio przesłać dane.

W prywatnym łączu, które FiliTel i Epiphyte starają się przeprowadzić pomiędzy Tajwanem a centrum Manili, jest tylko jedna przerwa: i zwęża się z dnia na dzień, w miarę jak kładąca kabel barka posuwa się w stronę boi.

* * *

Kiedy tam wreszcie dociera, Rui Faleiro podnosi kotwicę i sunie barce na spotkanie. Do akcji wkraczają helikopter, ślizgacz i flotylla wynajętych łodzi: zwożą z Manili dygnitarzy i dziennikarzy. Pojawia się Avi z dwoma nowiutkimi smokingami, prosto od szanghajskiego krawca („Wszyscy ci sławni krawcy z Hongkongu to uchodźcy z Szanghaju”). Wraz z Randym rozdzierają bibułki, wkładają nowe stroje i jadą nieklimatyzowanym jeepneyem na przystań, gdzie oczekuje ich Glory.

Dwie godziny później Randy po raz pierwszy może spojrzeć na Dentystę i jego Diwę – w wielkiej sali balowej Rui Faleiro. Dla niego to takie przyjęcie jak każde inne: podaje ręce kilku osobom, zapomina ich nazwiska, szuka miejsca do siedzenia i w błogiej samotności rozkoszuje się winem i potrawami.

Tylko jedna rzecz jest tu niezwykła: na pokładzie leży para nasmołowanych kabli, o grubości mniej więcej kija baseballowego. Podchodząc do relingu i zerkając w dół, zobaczy się, że zbiegają do morza. Ich końce spotykają się na stole pośrodku pokładu, gdzie przybyły z Hongkongu technik, też wbity w smoking, z walizeczką narzędzi, walczy z ich połączeniem. Walczy też z potężnym kacem, ale Randy nie robi z tego problemu, bo wie, że to wszystko pic na wodę i fotomontaż: to tylko ścinki kabla, kończące się w wodzie tuż za jachtem. Prawdziwe połączenie dokonało się wczoraj – przez spoczywający na dnie morza kabel już lecą bity.

Pewien facet na pokładzie rufówki gapi się głównie na Bata’an i Corregidor, ale Randy’ego też ma na oku. Kiedy Randy go zauważa, ten kiwa głową, jakby odfajkowywał coś na liście spraw do załatwienia, wstaje i podchodzi do niego. Nosi wyjątkowo strojny mundur, który jest w marynarce wojennej chyba odpowiednikiem stroju wieczorowego. Prawie nie ma włosów, a ich resztki są stalowoszare i ścięte na długość około pięciu milimetrów. Gdy zbliża się ku niemu, kilku Filipińczyków ciekawie odwraca za nim głowy.

– Randy – odzywa się.

Kiedy potrząsa jego prawą dłonią, medale podzwaniają. Jest chyba około pięćdziesiątki, ale skórę ma jak osiemdziesięcioletni Beduin. Na piersi mnóstwo baretek, większość żółtych i czerwonych, co Randy niejasno kojarzy z Wietnamem. Nad kieszenią ma mały plastikowy identyfikator z nazwiskiem shaftoe.

– Nie daj się nabrać, Randy – mówi Douglas MacArthur Shaftoe. – Nie jestem już w wojsku. Od wieków w stanie spoczynku. Ale mam prawo nosić ten mundur. A to o wiele łatwiejsze niż szukać cholernego smokingu, który by na mnie pasował.

– Miło mi pana poznać.

– Cała przyjemność po mojej stronie. A pan ma swój skąd, że tak zapytam?

– Mój smoking?

– No, tak.

– Mój partner go zamówił.

– Pana partner seksualny czy partner w interesach?

– W interesach. Aktualnie nie posiadam partnera seksualnego.

Doug Shaftoe beznamiętnie potrząsa głową.

– To oznacza, że nie przygruchał pan sobie żadnego partnera w Manili. Tak jak, nie przymierzając, nasz gospodarz.

Randy zerka przez salę balową na Victorię Vigo: gdyby była jeszcze bardziej rozpromieniona, ze ścian łuszczyłaby się farba, a szyby w oknach topiłyby się jak karmel.

– Chyba po prostu jestem nieśmiały – odpowiada.

– Zbyt nieśmiały, by wysłuchać oferty biznesowej?

– Nie, skądże.

– Moja córka sądzi, że pan oraz gospodarz przyjęcia być może będziecie niedługo kłaść w okolicy jakieś kable.

– W biznesie rzadko planuje się robić coś tylko raz. To bruździ potem w księgowości.

– Już pan wie, że wody tutaj są płytkie.

– Tak.

– Wie pan także, że nie można układać kabli w płytkiej wodzie, jeśli nie zrobi się bardzo szczegółowych badań sonarem bocznym o wysokiej rozdzielczości.

– Tak.

– Chciałbym wykonać dla was takie badania.

– Rozumiem.

– Nie, nie sądzę. Ale zależy mi, by pan zrozumiał. Postaram się wyjaśnić.

– Dobrze – odpowiada Randy. – Czy mam przyprowadzić swego partnera?

– Mój pomysł jest bardzo prosty i rozważenie go nie wymaga dwóch pierwszorzędnych umysłów.

– No dobra. Co to za pomysł?

– Szczegółowy skan będzie zawierał od cholery informacji na temat tego, co ewentualnie znajduje się na dnie. Niektóre takie informacje mogą być cenne. Cenniejsze niż się panu wydaje.

– Ach – mówi Randy. – Znaczy: mogą być tam takie rzeczy, na których pana firma potrafi się wzbogacić.

– Otóż to. Jeżeli wynajmiecie do badania dna któregoś z naszych konkurentów, a oni trafią na coś w tym stylu, to nic wam nie powiedzą. Wyciągną to sami. Nie będziecie wiedzieć, że coś znaleźli, i nic na tym nie zarobicie. Lecz Semper Marine Services, czyli my, powiemy wam o wszystkich znaleziskach i zagwarantujemy udział w ewentualnych profitach.

– Hmmmm. – Randy próbuje przybrać pokerową minę, ale wie, że Shaftoe widzi go na wylot.

– Pod jednym warunkiem – dodaje Doug Shaftoe.

– Podejrzewałem, że musi być jakiś warunek.

– Każdy porządny haczyk ma zadzior. To jest zadzior.

– Mianowicie? – pyta Randy.

– Zachowamy to przed tym skurwysynem w tajemnicy. – Doug wskazuje kciukiem Huberta Keplera. – Jeśli Dentysta się dowie, to razem z Bolobolos podzielą się naszymi zyskami, a my nie zobaczymy nic. Możliwe nawet, że skończymy w charakterze zwłok.

– Problem zwłok to coś, co rzeczywiście należy wziąć pod uwagę – zgadza się Randy. – Postaram się przekazać pana propozycję mojemu partnerowi.

Metro

Metro

Waterhouse oraz kilkudziesięciu nieznajomych stoją lub siedzą w wyjątkowo długim, wąskim pomieszczeniu, które kołysze się na boki. Są tu okna, ale nie wpuszczają światła tylko dźwięk: turkot, łoskot i zgrzyty. Wszyscy są zatopieni w myślach i milczą, jakby siedzieli w kościele i czekali na odpalenie nabożeństwa.

Waterhouse stoi, trzymając się przyśrubowanej do sufitu wypukłości, dzięki czemu nie pada na tyłek. Przez ostatnie kilka minut studiował plakat instruujący, jak nałożyć maskę przeciwgazową. Tak jak wszyscy, ma przy sobie takie urządzenie, w brązowoszarej brezentowej torbie na ramię. Maska Waterhouse’a wygląda trochę inaczej, bo jest amerykańska i wojskowa. Przyciągnęła już parę spojrzeń.

Na plakacie widnieje piękna i modna kobieta o śnieżnobiałej cerze i kasztanowych włosach – wyglądają, jakby dobry salon fryzjerski rozpuścił je środkami chemicznymi, a potem uformował w obecny kształt. Jest wyprostowana, ma uniesiony podbródek, zgięte łokcie, ręce w rytualnym geście: rozcapierzone palce, kciuki sterczące w górę tuż przed twarzą. Pomiędzy dłońmi zwisa złowrogi zwój, podtrzymywany kocią kołyską gumowych pasków w kolorze khaki. Uniesione kciuki stanowią zawleczki zabezpieczające tę szykowną sieć.

Waterhouse jest już czas jakiś w Londynie, dlatego zna ciąg dalszy. Poznałby ten gest wszędzie: to pozycja wyjściowa do zaatakowania podbródkiem maski przeciwgazowej. Kiedy na miasto spadnie gaz, zabrzęczą specjalne dzwonki, a czubki pancernych skrzynek pocztowych, pomalowane specjalną farbą, sczernieją. W zielonkawe, trujące niebo wzniesie się dwadzieścia milionów kciuków, a dziesięć milionów podbródków wsunie się w maski. Może sobie wręcz wyobrazić piękny, uwodzicielski dźwięk, który wyda biała, delikatna skóra tej kobiety, wsuwając się w ciasną komorę z czarnej gumy.

Kiedy uda się wsunięcie podbródka, wszystko jest w porządku. Trzeba ładnie ułożyć paski wokół kasztanowej ondulacji i schować się w budynku, ale najgorsze niebezpieczeństwo minęło. Angielskie maski mają na przodzie okrągły otwór wydechowy, który wygląda dokładnie jak świński ryj – żadna kobieta w życiu by tego nie włożyła, gdyby modelki na plakatach propagandowych nie były ucieleśnieniem piękna z wyższych sfer.

Coś w mroku za oknem przyciąga jego wzrok. Pociąg wjechał w część Podziemia, gdzie skąpe światło przesącza się z góry niczym przez lufę karabinu, zdradzając hadesowe tajemnice Metra. Wszyscy w wagonie mrugają, rozglądają się i łapią oddech. Wokół nich na chwilę znów zmaterializował się Świat. W przestrzeni unoszą się fragmenty ścian, omszałe dźwigary i wiązki kabli, obracając się powoli w miarę ruchu pociągu.

Jego uwagę przykuwają zwłaszcza kable: elegancko, równolegle przypięte do kamiennych ścian. Są jak pędy jakiegoś plutonicznego bluszczu, który ukradkiem rozrasta się w ciemnościach Metra, kiedy ekipy remontowe nie patrzą. Szuka drogi na powierzchnię, ku światłu.

Idąc po ulicy Nadziemia, widzi się niekiedy pierwsze macki wpełzające w górę po starożytnych ścianach. Pokryte neoprenem pnącza, rosnące po liniach prostych wzdłuż murów i wciskające się przez otwory w ramach okiennych, celują zwłaszcza w biura. Czasem osłania się je metalowymi rurkami. Czasem właściciele budynku malują je farbą. Jednakże wszystkie one mają jeden wspólny system korzeniowy, rozrastający się w nieużywanych tunelach i czeluściach Metra, zbiegający się w gigantycznych centralach ukrytych w głębokich schronach przeciwlotniczych.

Pociąg wjeżdża do katedry wyblakłego żółtego światła i z jękiem staje, wypełniając peron. W niszach i grotach jarzą się groźnie symbole brytyjskiej paranoi: na jednym końcu moralnego continuum znajduje się anielska kobieta z maską przeciwgazową, na drugim sukub w obcisłej spódniczce, rozwalony na sofie pośrodku przyjęcia, uśmiechający się afektowanie spod sztucznych rzęs, podsłuchujący paplaninę młodych, naiwnych żołnierzyków.

Tablice na ścianach oznajmiają „Dworzec Euston” gustowną antykwą, aż promieniującą urzędową wiarygodnością. Waterhouse i większość pasażerów wysiada. Po kwadransie rykoszetowania po zaułkach stacji, pytania o drogę i analizowania rozkładów jazdy, ląduje w pośpiesznym do Birmingham. Po drodze, jak mu obiecano, zatrzyma się w miejscowości pod nazwą Bletchley.

Jedną z przyczyn zamieszania jest fakt, że z sąsiedniego toru odjeżdża inny pociąg, prosto do Bletchley, bez żadnych przystanków. Jak się zdaje, siedzą w nim wyłącznie kobiety w paramilitarnych mundurach.

Żołnierze RAF-u ze stenami, trzymający straż przy każdych drzwiach tego pociągu, sprawdzający dokumenty i przepustki, nie chcą go tam wpuścić. Przez żółtawy poblask okien widać dziewczęta z Bletchley, siedzące naprzeciwko siebie rzędami po cztery albo pięć; wyciągają z torebek robótki i przeobrażają kłębki szkockiej wełny w kominiarki i rękawice dla załóg północnoatlantyckich konwojów, piszą listy do braci na froncie i rodziców w domu. Strażnicy stoją przy drzwiach, dopóki wszystkie nie zostaną zamknięte, a pociąg nie ruszy. Kiedy nabiera szybkości, rzędy plotkujących, piszących i robiących na drutach dziewcząt zlewają się, tworząc coś, co zapewne bardzo przypomina obiekt często widywany w snach przez żołnierzy lub marynarzy. Waterhouse nigdy nie będzie takim żołnierzem, na linii frontu, w kontakcie z nieprzyjacielem. Posmakował owocu zakazanej wiedzy. Nie wolno mu znaleźć się tam, gdzie mógłby być schwytany przez wroga.

* * *

Wagony wyłaniają się z mroku w ceglanym kanionie i zmierzają na północ. Jest około trzeciej: ów specjalny pociąg do Bletchley pewnie wiózł dziewczyny na drugą zmianę.

Waterhouse przeczuwa, że on nie będzie pracował w jakichkolwiek zmianach czy godzinach. Jego wór marynarski – który spakowano za niego – jest aż ciężki od podpowiadanych przez ubrania sugestii: grube impregnowane wełniane swetry, tropikalne mundury armii i marynarki, czarna maska narciarska, prezerwatywy.

Pociąg powoli wydobywa się z miasta i wjeżdża na teren usiany małymi miasteczkami-sypialniami. Waterhouse czuje, jak wciska go w siedzenie, i podejrzewa, że jedzie trochę pod górę. Przejeżdżają przez jakby wyrąbane siekierą wycięcie w łańcuchu niewysokich wzgórz i wślizgują się w piękny krajobraz lekko wznoszących się szmaragdowych pól, losowo upstrzonych małymi białymi kapsułkami – sądzi, że to są owce.

Oczywiście, ich rozmieszczenie zapewne wcale nie jest losowe – prawdopodobnie odzwierciedla zmiany w składzie chemicznym gleby, dające trawę, która smakuje owcom mniej lub bardziej. Mając zdjęcia lotnicze, Niemcy mogliby nakreślić mapę składu chemicznego brytyjskich gleb, opartą na analizie rozmieszczenia owiec.

Pola otaczają stare żywopłoty, kamienne murki, albo, zwłaszcza na wyżynach, długie zagony lasu. Po mniej więcej godzinie po lewej stronie pojawia się las, pokrywający powoli wznoszące się nad torami zbocze. Pociąg hamuje z sykiem i, pojękując, zatrzymuje się na małej stacyjce. Tory są jednak trochę bardziej splątane i porozgałęziane niż na innych małych stacyjkach. Waterhouse wstaje, rozstawia nogi, przybiera postawę zapaśnika sumo i atakuje swój wór marynarski. Wór chyba wygrywa, bo wypycha go przez drzwi wagonu na peron.

Trochę mocniej niż wszędzie pachnie tu węglem, a z niedaleka dobiega głośny łoskot. Waterhouse rozgląda się wzdłuż torów i odkrywa rozłożony pomiędzy mnóstwem bocznic wielki zakład przemysłowy. Gapi się na niego przez kilka minut, gdy jego pociąg odjeżdża na północ, i widzi, że na stacji Bletchley naprawiają parowozy. Waterhouse lubi pociągi.

Ale nie dlatego otrzymał darmowy worek ciuchów i bilet do Bletchley, zatem jeszcze raz atakuje wór i taszczy go po schodach na kryty mostek biegnący nad torami. Na dworcu widzi mnóstwo zmierzających ku niemu dziewcząt z Bletchley, Waafek i Wrenek¹³; właśnie skończyła się dzienna zmiana, polegająca na przetwarzaniu pozornie losowych liter i cyfr na skalę wielkoprzemysłową. Nie chcąc narazić się w ich oczach na śmieszność, wreszcie wmanewrowuje wór na plecy, przekłada ręce przez paski i pozwala, by jego ciężar popychał go naprzód, przez mostek.

Waafki i Wrenki niespecjalnie interesują się nowo przybyłym amerykańskim oficerem. A może są po prostu przesadnie skromne. W każdym razie, Waterhouse wie, że jest jednym z nielicznych, ale nie pierwszym. Wór popycha go przez jednoizbową stacyjkę jak gruby policjant prowadzący pijaka przez hol podłego hotelu. Potem wyrzuca go na pas otwartej przestrzeni wzdłuż drogi biegnącej z północy na południe. Naprzeciw niego wyrasta puszcza. Wszelkie złudzenia, że jest otwarta i zapraszająca, niszczą intensywne pobłyski światła z jej skraju – nisko stojące słońce zdradza, że obszar ten jest wypełniony ostrymi metalowymi przedmiotami. Przesieka w lesie wypluwa Waafki i Wrenki jak wąski wylot gigantycznego gniazda szerszeni.

Waterhouse musi iść naprzód. W przeciwnym razie wór obali go na plecy i tak już zostanie na tym parkingu, bezradnie przebierający kończynami jak przewrócony chrząszcz. Dlatego rusza chwiejnie, przechodzi przez drogę i celuje w szeroką ścieżkę pośrodku przesieki. Otaczają go dziewczęta z Bletchley. Uczciły fajrant, malując usta szminką. Wojenna szminka jest na pewno posklejana z odpadków i resztek, po tym jak wszystko co najlepsze zużyto do pokrywania wałów śmigieł. Aby ukryć jej paskudne mineralno-zwierzęce pochodzenie, potrzebny jest krzykliwy, zbyt intensywny aromat.

To zapach wojny.

Waterhouse nie został jeszcze oprowadzony po Bletchley Park, ale wie z grubsza, o co chodzi. Wie, że te nieśmiałe dziewczęta, posłusznie, zmiana za zmianą, przepuszczające przez swe maszyny ryzy zapełnionego bzdurami papieru, zabiły razem więcej żołnierzy niż Napoleon.

Powoli, z pokorą posuwa się naprzeciwko fal odjeżdżającej pierwszej zmiany. W pewnym momencie zwyczajnie się poddaje: odchodzi krok w bok, rzutem ciała zwala wór w zarośla, zapala papierosa i czeka, aż minie go grupa stu dziewcząt. Coś szturcha go w kostkę: łodyga maliny z gniewnymi cierniami. Dźwiga nienaturalnie wielką i regularną sieć pajęczą; jej koncentryczne nitki lśnią w promieniach niskiego popołudniowego słońca. Pośrodku siedzi flegmatyczny brytyjski pająk, całkiem niewzruszony nieskoordynowanymi jankeskimi ruchami Waterhouse’a.

Waterhouse wyciąga rękę i łapie spadający właśnie żółtobrązowy wiązowy liść. Kuca, wtyka papierosa w kącik ust, po czym oburącz (dla stabilności) przeciąga zębatą krawędzią liścia po jednej z promienistych nitek sieci – wie, że na nich nie będzie tej kleistej substancji. Liść wzbudza dość regularną wibrację sieci, jak smyczek na strunie. Pająk odwraca się twarzą do niego, obracając się momentalnie, jak postać na źle pociętym filmie. Waterhouse jest tak zaskoczony szybkością tego ruchu, że cofa się nieco, dopiero potem przeciąga liść jeszcze raz po nitce. Pająk sztywnieje, słuchając wibracji.

W końcu wraca do pierwotnej pozycji i robi to co przedtem, zupełnie go ignorując.

Pająki potrafią poznać po drganiach sieci, jaki owad się złapał, i trafić do niego. Dlatego sieci są promieniste, a pająk zawsze siedzi pośrodku. Nici służą mu za przedłużenie systemu nerwowego. Informacja płynie po jedwabiu do wnętrza pająka, gdzie przetwarza ją jakaś maszyna Turinga. Waterhouse próbował wielu różnych sztuczek, ale nie udało mu się zmylić pająka. Niedobry omen!

Podczas eksperymentu naukowego chyba skończyły się godziny szczytu. Znów atakuje wór. W walce pokonują kolejne sto metrów ścieżki, która w końcu wychodzi na drogę: dokładnie w miejscu, gdzie przegradza ją żelazna brama wetknięta między głupawe obeliski z czerwonej cegły. Strażnicy to znów żołnierze RAF-u ze stenami, właśnie sprawdzają dokumenty faceta w ciężkiej płóciennej pelerynie i goglach, który przed chwilą przyjechał tu na wojskowym, zielonym motocyklu z sakwami po bokach tylnego koła. Sakwy nie są specjalnie wypchane, ale za to starannie zabezpieczone; jest w nich amunicja, którą dziewczęta ładują w klekocące paszcze swych żarłocznych maszyn.

Strażnicy wpuszczają go. Natychmiast skręca w lewo w wąską alejkę. Straż skupia się na Lawrensie. Po stosownych salutach okazuje swe papiery. Musi wybrać jeden z kilku zestawów, czego nie udaje mu się ukryć przed strażnikami. Ale ci nie są tym zaniepokojeni ani nawet zaciekawieni, co bardzo różni ich od większości strażników, z którymi stykał się Waterhouse. Oczywiście, nie ma ich na liście Ultra Mega, więc wyjaśnienie im, że przyjechał tu w sprawie Ultra Mega byłoby ciężkim wykroczeniem przeciwko bezpieczeństwu. Wygląda jednak na to, że przyjmowali tutaj już wielu gości, którzy nie umieli podać prawdziwego celu podróży, bo nawet nie mrugną okiem, kiedy Waterhouse udaje, że jest jednym z oficerów łącznikowych z Baraku 4 lub 8.

W Baraku 8 deszyfruje się radiogramy Enigm z Kriegsmarine. Barak 4 otrzymuje te komunikaty i analizuje je. Jeśli Waterhouse uda, że jest z Baraku 4, kłamstwo będzie miało krótkie nogi: ci faceci muszą znać się trochę na marynarce. Natomiast charakterystyka faceta z Baraku 8 doskonale doń pasuje: oni nie muszą znać się na niczym z wyjątkiem czystej matematyki.

Jeden z żołnierzy RAF-u studiuje jego papiery, potem wchodzi do małej budki i kręci korbką telefonu. Waterhouse stoi niespokojnie, podziwiając zwisającą z ramion żołnierzy broń. O ile dobrze widzi, to tylko stalowa rurka z zamocowanym na jednym końcu spustem. Wąskie okienko wycięte wzdłuż rury ukazuje zwiniętą wewnątrz sprężynę. Kilka uchwytów i wihajstrów przyspawanych tu i ówdzie sprawia, że całość wygląda jak kiepsko pomyślany wynalazek z zajęć praktyczno-technicznych.

– Kapitanie Waterhouse? Ma pan iść prosto do Dworku – mówi strażnik, który telefonował. – Na pewno pan pozna.

Waterhouse przechodzi kilkanaście metrów i zauważa, że Dworek rzeczywiście jest tragicznie nie do przeoczenia. Przystaje i zaczyna się gapić, próbując zgłębić, co też architekt miał na myśli. Budowla jest niesamowicie skomplikowana, z ogromną liczbą ścian szczytowych pod dachem. Można tylko przypuszczać, że architekt miał w planach ogromny, ogromny wolno stojący dom, ale chciał zakamuflować go w postaci kilku bardzo do siebie niepasujących miejskich szeregowców, w niewytłumaczalny sposób ściśniętych pośrodku dwustuhektarowego pola w Buckinghamshire.

Domostwo wygląda na zadbane, choć, podchodząc bliżej, widzi pnące się po murach czarne liany. Ten sam system korzeniowy, który zauważył w metrze, dotarł aż tutaj, pod lasami i pastwiskami, i zaczął wypuszczać nad ziemię neoprenowe pędy. Jednakże ten organizm nie jest fototropiczny – nie dąży do światła, rosnąc ku słońcu. Jest infotropiczny. I przywędrował tutaj z tego samego powodu, dla którego pojawili się tu infotropiczni ludzie, na przykład Lawrence Pritchard Waterhouse i dr Alan Mathison Turing: ponieważ Bletchley Park ma w świecie informacji z grubsza taką pozycję jak Słońce w Układzie Słonecznym. Wokół niego krążą armie, nacje, premierzy, prezydenci i geniusze, nie po jednostajnych orbitach planet, ale po zwariowanych, zwichrowanych elipsach i hiperbolach komet oraz zbłąkanych asteroidów.

Dr Rudolf von Hacklheber nie wie o Bletchley Park, ponieważ to druga z najściślej strzeżonych tajemnic, obok Ultra Mega. Ale siedząc w swym berlińskim gabinecie, przesiewając doniesienia z Beobachtung Dienst, może czasem ustalić fragmenty owych trajektorii i stawiać hipotezy, dlaczego są takie, a nie inne. Jeśli jedyna logiczna hipoteza brzmi: alianci złamali Enigmę, oznacza to, że Jednostka 2702 poniosła klęskę.

Lawrence znów okazuje papiery i wchodzi pomiędzy parę zniszczonych niepogodą gryfów. Kiedy już nie widać zewnętrznej strony, dworek jest całkiem, całkiem. Kształt pseudoszeregówek sprzyja wstawianiu wielu okien w wykuszach, co daje wiele tak potrzebnego tutaj światła. Sklepienie holu wspierają gotyckie łuki i kolumny wykonane z wyraźnie podłego gatunku marmuru, przypominającego z wyglądu zestalone ścieki.

Jest tu zadziwiająco głośno: pośpieszny klekot, przypominający burzliwą owację, przenika ściany i drzwi, niesione prądami gorącego powietrza o ostrej oleistej woni. To szczególny zapach: zapach teleksów, albo dalekopisów, jak je nazywają Angole. Ta woń i to ciepło sugerują, że gdzieś na dole musi być ich kilkadziesiąt.

Waterhouse wchodzi wyłożoną drewnem klatką schodową na pierwsze piętro, według brytolskiej nomenklatury. Okazuje się cichsze i chłodniejsze. Tutaj są gabinety wielkich szych Bletchley Park. Jeśli ta instytucja jest zarządzana według wzorowych form biurokratycznych, to po wstępnej rozmowie Waterhouse już nigdy nie ujrzy tego miejsca. Znajduje gabinet pułkownika Chattana (na widok tabliczki na drzwiach coś mu przeskakuje w pamięci), który znajdował się na szczycie schematu organizacyjnego Jednostki 2702.

Chattan wstaje na powitanie. Jest rudawym, błękitnookim facetem. Pewnie miałby także rumiane policzki, gdyby nie ciemna pustynna opalenizna. Nosi galowy mundur: w Anglii mundury oficerskie szyje się u krawca, to jedyny sposób, by je uzyskać. Waterhouse nie dba specjalnie o stroje, ale nawet on od razu widzi, że tego munduru nie zszyła mamusia, w kilka wieczorów przed płonącym kominkiem. Nie, nie, Chattan ma własnego, porządnego krawca. Ale jego nazwiska nie wymawia „łotr Haus” jak ci goście z Broadway Buildings. „R” jest twarde i chrupiące, a „house” wydłużone na kształt „huus”. Dziwaczny akcent ma ten Chattan.

Wraz z nim siedzi drobniejszy facet w brytyjskim mundurze roboczym – obcisłym w nadgarstkach i kostkach, a gdzie indziej zbluzowanym, z grubej flaneli khaki, która byłaby niemożliwie ciepła, gdyby nie mieli tu idealnie stałej temperatury – około trzynastu stopni, tak wewnątrz, jak na zewnątrz. Ogólny efekt wizualny zawsze przywodzi Waterhouse’owi na myśl doktora Dentona¹⁴. Zostaje przedstawiony jako porucznik Robson; dowodzi jednym z oddziałów Jednostki 2702 – ludźmi z RAF-u. Ma szorstki, siwo-kasztanowy wąsik, bardzo krótko przycięty. Jest jowialny, przynajmniej w obecności wyższych stopniem, i często się uśmiecha. Jego zęby wystają z dziąseł promieniście – obie szczęki kojarzą się z puszkami kawy, w których eksplodował niewielki granat.

– To jest człowiek, na którego czekaliśmy – mówi Chattan do Robsona. – Ten, który przydałby się nam w Algierii.

– Tak! – rzuca Robson. – Witamy w Specjalnej Jednostce 2701, kapitanie Waterhouse.

– 2702 – mówi Waterhouse.

Chattan i Robson są lekko zdziwieni.

– Nie możemy użyć liczby 2701, ponieważ jest iloczynem dwóch liczb pierwszych.

– Co takiego? – mówi Robson.

Jedna rzecz, która się Waterhouse’owi podoba w tych Angolach: kiedy nie kapują, o czym mówisz, to, że przynajmniej dopuszczają możliwość, że to ich wina. Robson wygląda na faceta, który awansował na oficera od samego dołu. Jankes tego typu byłby już obrażony i arogancki.

– Których? – pyta Chattan. To nieźle: przynajmniej wie, co to jest liczba pierwsza.

– 73 i 37 – odpowiada Waterhouse.

Robi to na Chattanie głębokie wrażenie:

– Ach tak, rzeczywiście. – Kręci głową. – Będę musiał się trochę ponabijać z Profesora.

Robson przekrzywił głowę, prawie kładąc ją na grubym wełnianym berecie zatkniętym za pagon. Mruży oczy i wygląda na skonsternowanego. Jego hipotetyczny jankeski odpowiednik prawdopodobnie zażądałby teraz kompletnego wykładu na temat liczb pierwszych, a na koniec zawyrokował, że wszystko to jedno wielkie gówno. Ale Robson puszcza to mimo uszu.

– Czy dobrze zrozumiałem, będziemy zmieniać numer naszej jednostki?

Waterhouse przełyka ślinę. Z reakcji Robsona jasno wynika, że będzie to wymagało od jego ludzi mnóstwo roboty: tygodnie zamalowywania, przemalowywania oraz prób przepchnięcia nowego numeru przez armijną biurokrację. Upierdliwe jak cholera.

– Ma być 2702 – rzuca pogodnie Chattan. W przeciwieństwie do Waterhouse’a, nie ma kłopotów z wydawaniem trudnych, niepopularnych poleceń.

– No dobrze, muszę iść, załatwić parę spraw. Miło było pana poznać, kapitanie Waterhouse.

– Cała przyjemność po mojej stronie.

Robson znów ściska dłoń Waterhouse’a i przeprasza.

– Mamy dla pana przepustkę do jednego z baraków na południe od kantyny – mówi Chattan. – Nominalnie naszą kwaterą główną jest Bletchley Park, ale sądzę, że najczęściej będziemy przebywać tam, gdzie najbardziej intensywnie korzysta się z Ultra.

– Rozumiem, że był pan w Afryce Północnej.

– Tak. – Chattan unosi brwi, a raczej fragmenty twarzy, gdzie prawdopodobnie znajdują się brwi; ich włosy są bezbarwne i przezroczyste, jak nylonowa żyłka. – Niewiele brakowało…

– Otarliście się o śmierć, tak?

– Nie, nie o to mi chodziło. Mówię o zachowaniu Ultra w tajemnicy. Wciąż nie jesteśmy pewni, czy to się udało. Ale Profesor machnął jakieś rachunki, z których wynika, że żyjemy.

– Mówicie Profesor na doktora Turinga?

– Tak. Widzi pan, on osobiście pana polecił.

– Kiedy otrzymałem rozkazy, domyślałem się czegoś takiego.

– Turing pracuje w tej chwili przynajmniej na dwóch innych frontach wojny informacyjnej i nie mógł uczestniczyć w naszej pogawędce.

– Panie pułkowniku, co się działo w Afryce Północnej?

– Ciągle się dzieje – rzuca w zadumie Chattan. – Nasz oddział komandosów wciąż jest na froncie i poszerza krzywą dzwonową.

– Poszerza krzywą dzwonową?

– Hm, wie pan lepiej niż ja, że zdarzenia losowe przeważnie układają się w kształt dzwonu. Wzrost, na przykład. Podejdzie pan tu do okna, kapitanie.

Waterhouse staje obok Chattana w oknie wykuszowym, skąd roztacza się widok na to, co niegdyś było łagodnie pofałdowanym terenem uprawnym. Patrząc na odległe wzgórza ponad drewnianym ogrodzeniem, można się domyślić, jak zapewne niegdyś wyglądał Bletchley Park: zielone pola usiane grupkami małych domeczków.

Teraz wygląda zupełnie inaczej: w promieniu kilometra nie ma kawałka ziemi, który nie byłby ostatnio wybrukowany bądź zabudowany. Poza Dworkiem i jego cudacznymi dobudówkami, Park składa się z jednopiętrowych ceglanych budowli, nic poza długim korytarzem z wieloma transeptami: ++++++++, a nowy + pojawia się tak szybko, jak szybko murarze nadążają ze stawianiem cegieł na błotnistym gruncie. (Waterhouse zastanawia się leniwie, czy Rudy widział zdjęcia lotnicze tego miejsca i czy nie wydedukował z tych wszystkich plusów jego matematycznej natury). Zygzakowate odstępy między budynkami są bardzo wąskie, zwężone jeszcze dzielącymi je w połowie dwumetrowymi pancernymi betonowymi ścianami, tak żeby Szwaby musiały poświęcić jedną bombę na każdy z budynków.

– W tym tutaj – Chattan wskazuje na mały domek nieopodal, a właściwie nędzną, ceglaną stodołę – mieszczą się Bomby Turinga. Pisze się „Bombe”, z „e” na końcu. To maszyny liczące, wynalazł je pana przyjaciel, Profesor.

– Czy to naprawdę Uniwersalne Maszyny Turinga? – wyrywa się Waterhouse’owi.

Jest pod wpływem zdumiewającej wizji: że Bletchley Park może być w istocie tym tajemnym królestwem, w którym Alan znalazł środki na realizację swego marzenia. Królestwa nie rządzonego przez ludzi, ale informację: gdzie skromne budyneczki zrobione z plusów mieszczą Uniwersalne Maszyny, które można skonfigurować do wykonywania każdej policzalnej operacji.

– Nie – odpowiada Chattan z delikatnym, smutnym uśmiechem.

Waterhouse robi długi wydech.

– Ach.

– Może za rok, za dwa.

– Być może.

– Bomby zostały wykonane przez Turinga, Welchmana i innych na podstawie projektu wymyślonego przez polskich kryptoanalityków. Składają się z wirujących bębnów, które bardzo szybko testują wiele możliwych kluczy do Enigmy. Profesor na pewno to panu wyjaśni. Ale dowcip polega na tym, że mają te olbrzymie łącznice, jak w centralach telefonicznych, a niektóre z naszych dziewczyn muszą wtykać właściwe kołeczki we właściwe dziurki i okablowywać je na nowo codziennie. Wymaga to dobrego wzroku, skupienia i wzrostu.

– Wzrostu?

– Zauważy pan, że zatrudnione przy tym dziewczyny są niezwykle wysokie. Jeśli w łapy Niemców jakimś sposobem dostałyby się dane personalne wszystkich pracowników Bletchley Park, a oni wyrysowaliby histogram wzrostu, ujrzeliby normalną krzywą Gaussa w kształcie dzwonu, przedstawiającą większość pracowników, ale z nienormalnym garbem po jednej stronie, oznaczającym wszystkie wysokie dziewczyny pracujące przy łącznicach.

– Rozumiem – mówi Waterhouse. – A ktoś w rodzaju Rudy’ego, doktora von Hacklhebera, zauważyłby tę anomalię i dałoby mu to do myślenia.

– Dokładnie. A potem Jednostka 2702 – grupa Ultra Mega – musiałaby podłożyć fałszywe informacje, które zbiłyby z tropu pana przyjaciela Rudy’ego.

Chattan odwraca się od okna, podchodzi do biurka i otwiera wielką papierośnicę, świeżo załadowaną amunicją. Podsuwa papierosy Waterhouse’owi; ten przyjmuje jeden, tak dla towarzystwa. Kiedy Chattan podaje mu ogień, zerka przez płomień w oczy Waterhouse’a i mówi:

– Teraz spytam pana o to. Jak ukryłby pan przed Rudym, że mamy tutaj za dużo wysokich dziewczyn?

– Zakładając, że już ma te dane personalne?

– Tak.

– Jest zatem za późno, żeby cokolwiek ukryć.

– Jasne. No to załóżmy, że Rudy ma jakiś kanał informacyjny, który przekazuje mu dane osobowe, porcjami po kilka. Ten kanał cały czas działa. Nie możemy go odciąć. A może nie chcemy, ponieważ nawet brak tego kanału powiedziałby Rudy’emu coś bardzo ważnego.

– No to proszę bardzo. Preparujemy parę fałszywych kart osobowych i podkładamy je w naszym kanale.

Na ścianie gabinetu Chattana wisi mała tablica. Nie jest zbyt dobrze starta i przypomina palimpsest; na pewno sprzątaczki mają absolutny zakaz ścierania jej, żeby nie stracić przypadkiem czegoś ważnego. Zbliżając się, widzi ułożone warstwami starsze obliczenia, stopniowo czerniejące, jak rozchodzące się w przestrzeni kosmicznej białe światło.

Wszędzie rozpoznaje pismo Alana. Z dużym wysiłkiem powstrzymuje się od rozpoczęcia rekonstrukcji tych obliczeń z duchów majaczących na łupkowej powierzchni. Z niechęcią je zmazuje.

Waterhouse kreśli na tablicy oś rzędnych i odciętych, po czym zamaszyście rysuje krzywą Gaussa. Na prawo od szczytu dorysowuje mały garbek.

– To są wysokie dziewczyny. Problemem jest ten dołek. – Wskazuje dolinę pomiędzy głównym szczytem a garbem. Potem rysuje kolejny szczyt, na tyle wysoki i szeroki, by objąć jedno i drugie.

– Można to osiągnąć, podrzucając Rudy’emu fałszywe karty personalne, gdzie wzrost będzie wyższy niż nasza średnia, ale niższy niż u dziewcząt od maszyn dekryptażowych.

– Ale w ten sposób ładuje się pan w następną pułapkę – mówi Chattan. Odchyla się do tyłu w obrotowym fotelu, a przed twarzą trzyma papierosa, spoglądając na Waterhouse’a przez chmurę dymu.

– Ta nowa krzywa jest trochę lepsza – mówi Waterhouse – ponieważ wypełniłem to zniekształcenie, ale tak naprawdę nie ma kształtu dzwonu. Końce są nie takie jak trzeba. Doktor Hacklheber zauważyłby to i wiedział, że ktoś manipulował przy jego kanale informacyjnym. Aby temu zapobiec, należy dodać kolejne fałszywe dane, gdzie wzrost będzie wyjątkowo mały lub wyjątkowo duży.

– Wymyślić kilka niezwykle niskich lub wysokich dziewcząt – dodaje Chattan.

– Tak jest. W ten sposób krzywa będzie się kończyć dokładnie tak, jak powinna.

Chattan wciąż patrzy nań wyczekująco.

Waterhouse mówi:

– A więc, dodanie niewielkiej liczby tego, co w innym wypadku byłoby dziwacznymi anomaliami, powoduje, że całość wygląda idealnie normalnie.

– Jak powiedziałem, nasz oddział w Afryce Północnej – nawet teraz, gdy rozmawiamy – zajmuje się poszerzaniem krzywej Gaussa. Tak, by nie wzbudzała podejrzeń.

Mięso

Mięso

No dobra, starszy szeregowy Gerald Hott z Chicago nie zrobił kariery w ciągu piętnastoletniej służby w Armii Stanów Zjednoczonych. Ale za to steki wycinał z polędwicy jak jasna cholera. Nożem rzeźnickim posługiwał się tak sprawnie, jak Bobby Shaftoe bagnetem. Kto powie, że wojskowy rzeźnik, oszczędnie gospodarując skąpą wołową tuszą i skrupulatnie przestrzegając regulaminów sanitarnych, nie może uratować tylu dusz, co stalowooki wojownik? Wojna to nie tylko zabijanie Szwabów, Nipów i Italiańców. To także bicie świń – i ich zżeranie. Gerald Hott był frontowym żołnierzem, jego chłodnia była czysta jak sala operacyjna, a więc to, że skończył właśnie w niej, pasuje do kompozycji.

Bobby Shaftoe układa w myślach tę drobną elegię, trzęsąc się w subpolarnym mrozie niegdyś francuskiej, a teraz amerykańskiej chłodni do mięsa o wielkości i temperaturze Grenlandii, otoczony doczesnymi szczątkami kilku stad bydła i jednego masarza. Podczas swej krótkiej służby zdążył być na sporej liczbie pogrzebów i zawsze podziwiał zdolność kapelanów do układania wzruszających przemówień. Słyszał, że kiedy armia powoła kiepskiego ucznia, a potem odkryje u niego mózg, uczy go pisać na maszynie i każe mu od rana do nocy klepać te rzeczy. Fajnie załapać się na coś takiego.

Na hakach dyndają w długich rzędach zamrożone tusze. Bobby, idąc między nimi, spina się coraz bardziej, uzbrajając się na ten nieunikniony paskudny widok. To już chyba lepiej, gdy głowa kolegi wybuchnie przy zapalaniu papierosa – przy takim stopniowaniu napięcia można zwariować. Wreszcie dochodzi do końca rzędu i odkrywa śpiącego na podłodze człowieka, ściskającego w objęciach wieprzową tuszę, którą chyba miał zamiar porcjować, kiedy zmarł. Leży tu od około dwunastu godzin i ma temperaturę ciała w granicach minus 23 stopni.

Bobby Shaftoe zwraca się twarzą do nieboszczyka i bierze głęboki wdech mroźnego, pachnącego mięsem powietrza. Składa sine dłonie przed sobą, na sposób modlitewny, a zarazem dobry, by je ogrzać.

– Panie Boże – mówi. Jego głos nie odbija się echem; pochłaniają je połcie mięsa. – Wybacz temu marine uczynek, który zamierza popełnić, i przy okazji wybacz także jego przełożonym, którymi w swej nieskończonej mądrości uznałeś za stosowne go pobłogosławić, oraz ich przełożonym, którzy to wszystko wymyślili.

Ma już zamiar ciągnąć to dalej, w końcu jednak stwierdza, że to nic gorszego niż nadziewanie Nipów na bagnet, więc zabiera się do roboty. Podchodzi do splecionych zwłok st. szer. Geralda Hotta i Prosiaka Mrożonego i bezskutecznie próbuje je rozdzielić. Kuca obok i przygląda się temu pierwszemu. Hott jest blondynem. Oczy ma półotwarte; Shaftoe, błysnąwszy latarką w szczelinę, spostrzega błękitny odblask. Hott to pokaźny facet, w dobrej formie pewnie ważył stówę, a teraz to chyba ze sto dwadzieścia. Życie w kuchni wojskowej nie ułatwia zachowania linii ani (na nieszczęście dla Hotta) utrzymania w należytej sprawności układu krążenia.

Kiedy przyszedł atak serca, i Hott, i jego mundur były suche, więc, dzięki Bogu, materiał nie przymarzł do skóry. Shaftoe’owi udaje się zdjąć większość ubrania kilkoma długimi cięciami naostrzonego jak brzytwa noża V-44 „Gung-ho”. Ale jego maczetowate, 25-centymetrowe ostrze kompletnie nie nadaje się do walk w zwarciu, tzn. pod pachami i w kroczu – a ostrzegano go, żeby nie zrobił zadrapań, musi więc dobyć sztyletu „Marine Raiders”, którego cienka, 18-centymetrowa klinga mogła zostać stworzona specjalnie do tego rodzaju zadań, choć rybokształtna rączka, odlana z metalu już po chwili zaczyna mu przymarzać do dłoni.

Porucznik Ethridge wałęsa się za grobowymi drzwiami chłodni. Shaftoe mija go i wali prosto do wyjścia z budynku, nie zwracając uwagi na pytania:

– No, Shaftoe? Jak tam?

Dopiero kiedy wybiega poza cień budynku, zatrzymuje się. Blask północnoafrykańskiego słońca wylewa się na niego jak wanna pełna morfiny. Zamyka oczy i zwraca twarz ku niemu, ściska razem przemarznięte dłonie, gromadząc w nich ciepło, by spłynęło po przedramionach i ściekło z łokci.

– No, jak tam? – powtarza Ethridge.

Shaftoe otwiera oczy i się rozgląda.

Port to błękitny półksiężyc z kilometrowej długości spękanymi molo wijącymi się wokół siebie, jak na diagramach kroków tanecznych. Jedno z nich pokrywają rozsypujące się ruiny starożytnej twierdzy. Obok leży na wpół zatopiony francuski pancernik, wciąż kipiąc parą i dymem. Wokół, niemożliwie szybko rozładowuje się statki Operacji Pochodnia. Z transportowców unoszą się ładunki, lądując z plaskiem na kejach, jak gigantyczne plwociny. Dokerzy dźwigają ciężary, ciężarówki wywożą je, żołnierze maszerują, francuskie dziewczyny palą jankeskie papierosy, Algierczycy proponują wspólne interesy.

Pomiędzy tymi statkami a teatrem Operacji Mięso, tam na skałach, leży chyba miasto Algier. Dla jego dyskryminującego oka z Wisconsin nie wygląda na zbudowane ludzką ręką – raczej wyrzucone na brzeg podczas przypływu. Mnóstwo powierzchni poświęcono na osłanianie się przed cholernym słońcem, dlatego z góry to wygląda jak pełno pozamykanych okiennic – mnóstwo czerwonych kafelków, udekorowanych kwiatami i Arabami. Wygląda na to, że Francuzi, w trakcie jakiejś żywiołowej akcji likwidowania slumsów, postawili tu parę nowoczesnych, betonowych budowli (jak na przykład ta chłodnia). Jednakże zostało ich jeszcze od cholery do zlikwidowania – cel numer jeden to ten ludzki ul albo mrowisko, zaraz na lewo. Nazywają to Kasba. Może to dzielnica. A może jeden chaotycznie rozrośnięty budynek. Żeby uwierzyć, trzeba to zobaczyć na własne oczy. Arabowie tłoczą się tam niczym ulotki z apelami o pomoc w budce telefonicznej.

Shaftoe odwraca się i jeszcze raz spogląda na chłodnię z mięsem, niebezpiecznie wystawioną na atak lotniczy. Wszystkim to zwisa. Kto się przejmie, jeśli Szwaby wysadzą trochę ścierwa?

Porucznik Ethridge, spalony słońcem prawie jak Bobby, mruży oczy.

– Blondyn – mówi Shaftoe.

– Dobrze.

– Niebieskie oczy.

– Dobrze.

– Ryjek, nie grzybek.

– Hmm?

– Nie jest obrzezany, sir!

– Świetnie! Inne znaki szczególne?

– Jeden tatuaż, sir!

Shaftoe delektuje się stopniowo narastającym napięciem w głosie Ethridge’a:

– Sierżancie, proszę opisać tatuaż!

– Sir, to wzór popularny w wojsku! Serce z wpisanym imieniem kobiety.

– Co to za imię, sierżancie? – Ethridge zaraz zleje się w spodnie.

– Sir! Na tatuażu jest następujące imię: Griselda!

– Uuufff! – porucznik Ethridge wypuszcza z ulgą powietrze.

Kobiety w czadorach przystają i się odwracają. W kazbie wychudzeni, nieogoleni turbaniarze wychylają się ze spiczastych wież i jodlują fałszywie.

Ethridge zamyka się i zadowala zaciskaniem pięści do białości. Kiedy odzywa się ponownie, głos ma zduszony z emocji:

– Sierżancie, bitwy zależały już od mniejszych łutów szczęścia niż ten!

– Pan mi to mówi? – odpowiada Shaftoe. – Sir, kiedy byłem na Guadalcanal, zamknęli nas w tej małej zatoczce i przycisnęli…

– Sierżancie, nie chcę już słyszeć o tym jaszczurze!

– Tak jest, sir!

* * *

Kiedyś, jeszcze w Oconomowoc, Bobby Shaftoe musiał pomóc bratu we wniesieniu materaca po schodach. Nabrał przy tym szacunku dla trudności manipulowania ciężkimi i miękkimi przedmiotami. Hott – wieczny odpoczynek racz mu dać Panie – to kawał chłopa, całe szczęście więc, że jest zmrożony na kość. Kiedy dorwie się do niego śródziemnomorskie słońce, na pewno zrobi się miękki. I nie tylko miękki.

Wszyscy ludzie Shaftoe’a znajdują się na placu manewrowym. To jaskinia w potężnym sztucznym klifie, unoszącym się nad Morzem Śródziemnym, tuż powyżej portu. Te groty ciągną się kilometrami, a nad nimi, górą, biegnie promenada. Wejście zakrywają namioty i plandeki, tak by nikt, nawet wojska alianckie, nie widział, co tam robią: konkretnie, szukają sprzętów opatrzonych wymalowaną liczbą 2701, zamalowują ostatnią cyfrę i zmieniają ją na 2. Pierwszą czynność wykonuje człowiek z farbą zieloną, drugą – z białą lub czarną.

Shaftoe wybiera sobie po jednym żołnierzu z każdej z tych grup, aby nie zakłócić przebiegu operacji. Słońce jest tu niesamowicie silne, ale przez grotę wieje chłodny morski wietrzyk i jest nienajgorzej. Wszystkie ciepłe, świeżo malowane powierzchnie wydzielają ostry, naftowy zapach. Na Bobby’ego działa uspokajająco: podczas walki nigdy nie maluje się rzeczy. Ale odczuwa też lekkie mrowienie: często robi się to przed wyruszeniem do walki.

Shaftoe już ma objaśnić im następne zadanie, kiedy szeregowy Daniels, ten z rękoma w czarnej farbie, zerka za niego i śmieje się kpiąco.

– Jak pan myśli, panie sierżancie, czego ten porucznik teraz szuka?

Shaftoe oraz szeregowi: Nathan (farba zielona) i Branph (biała) unoszą wzrok i widzą, że Etridge’owi coś się pokićkało. Znowu szpera w koszach na śmieci.

– Zauważyliśmy, że porucznik Ethridge uważa, że jego życiowym powołaniem jest grzebanie w śmietnikach – mówi sierżant Shaftoe niskim, autorytatywnym głosem. – On skończył Annapolis.

Ethridge prostuje się i najbardziej oskarżycielskim gestem, na jaki go stać, unosi garść podziurawionych kartoników.

– Sierżancie! Poznajecie co to takiego?

– Sir! To standardowe wojskowe szablony!

– Sierżancie! Ile liter ma alfabet?

– Dwadzieścia sześć, sir! – odpowiada błyskawicznie Shaftoe.

Szeregowi Daniels, Nathan i Branph cicho pogwizdują – ten Shaftoe to dopiero bystrzak.

– A ile cyfr?

– Dziesięć, sir!

– No, a na trzydzieści sześć liter i cyfr, ile odpowiada nieużywanym szablonom w tym koszu?

– Trzydzieści pięć, sir! Wszystkie oprócz dwójki, bo tylko ona jest potrzebna do wykonania rozkazu, sir!

– Sierżancie, zapomnieliście drugą część mojego rozkazu?

– Tak jest, sir! – Nie ma co kłamać. Oficerowie właściwie lubią, kiedy zapomina się ich rozkazy, bo to przypomina im, o ile są od ciebie inteligentniejsi. To sprawia, że czują się potrzebni.

– Druga część: dołożyć wszelkich starań, by nie zostawić śladów po wykonanej zmianie!

– Tak sir, teraz już pamiętam!

Porucznik Ethridge, z początku lekko wkurzony, teraz się uspokoił, co dobrze o nim świadczy. Wszyscy pilnie to sobie odnotowują – znają go zaledwie od sześciu godzin. Mówi teraz spokojnie, jowialnie, jak sympatyczny nauczyciel ze szkoły średniej. Ma na nosie ciemne, wojskowe okulary w grubych oprawkach, znane w branży jako SPG, Szkła Przeciwgwałtowe. Do głowy mocuje je pasek czarnej gumki. Sprawiają, że wygląda jak niedorozwinięty.

– Gdyby jakiś wrogi agent przeszukał ten kosz, co jak wiadomo agenci robią często, co takiego by znalazł?

– Szablony, sir!

– A gdyby policzył cyfry i litery, czy zauważyłby coś niezwykłego?

– Wszystkie byłyby czyste, sir, oprócz dwójki, której by brakowało, albo byłaby pomazana farbą!

Porucznik Ethridge przez chwilę nic nie mówi, żeby sami wyciągnęli wnioski. W rzeczywistości, nikt nie ma pojęcia o czym on, kurwa, gada. Atmosfera staje się dość wybuchowa, aż wreszcie Shaftoe robi desperacki ruch. Odwraca się od Ethridge’a w stronę marines.

– Macie pomazać farbą wszystkie te cholerne szablony! – ryczy.

Marines szarżują na śmietniki, jakby były nippońskimi bunkrami. Porucznik Ethridge wygląda na ułagodzonego. Bobby Shaftoe, zarobiwszy masę punktów, szybko wyprowadza szeregowych Danielsa, Nathana i Branpha na ulicę, zanim porucznik się zorientuje, że on po prostu zgadywał. Walą biegiem do chłodni z mięsem.

Ci marines to sami weterani krwawej wojny – inaczej nie dostaliby się w takie tarapaty: na wrogim kontynencie (Afryka), otoczeni przez wroga (wojska Armii Stanów Zjednoczonych). Ale nawet oni milkną, wchodząc do chłodni i pierwszy raz widząc st. szer. Hotta.

Szeregowiec Branph składa ręce, pocierając je ukradkiem o siebie.

– Panie Boże…

– Szeregowy, zamknąć się! – rzuca Shaftoe. – Już to zrobiłem.

– Okej, sierżancie.

– Idź i znajdź piłę do mięsa! – rozkazuje Nathanowi.

Wszyscy szeregowcy tracą dech.

– Do świni, kurwa, do świni! – precyzuje Shaftoe. Potem zwraca się do szeregowego Danielsa, taszczącego niekształtny zwój, i mówi: – Rozwijaj!

Zwój (wydany Shaftoe’owi przez Ethridge’a) zawiera czarny kombinezon płetwonurka. Nie pochodzi z magazynów Armii USA: to musi być jakiś europejski model. Shaftoe rozwija go i ogląda poszczególne części, podczas gdy chłopcy energicznymi ruchami potężnej ramowej piły rozparcelowują Prosiaka Mrożonego.

Pracują w milczeniu. Wtem przerywa im nieznajomy głos:

– Panie Boże…

Wszyscy unoszą wzrok na stojącego nieopodal faceta z rękoma złożonymi do modlitwy. Twarz spowijają mu własne słowa, sakramentalnie skroplone w wyraźną, rozpływającą się chmurę mgły. Wojskowy koc na ramionach zasłania mundur i stopień. Gdyby nie był świeżo ogolony i nie nosił Szkieł Antygwałtowych, wyglądałby jak jeżdżący na wielbłądzie prorok z Ziemi Świętej.

– Szlag! – rzuca Shaftoe. – Już, kurwa, odmówiłem modlitwę.

– Ale czy modlimy się za szeregowego Hotta czy za siebie? – pyta facet.

To kłopotliwe pytanie. Gdy zatrzymuje się piła, zapada cisza. Shaftoe upuszcza kombinezon i wstaje. Facet w Kocu ma bardzo krótkie siwawe włosy. A może to szron wytrąca mu się na czaszce. Lodowate oczy mierzą Shaftoe’a przez grube na milę soczewki Szkieł Przeciwgwałtowych, jakby naprawdę oczekiwały odpowiedzi. Podchodzi krok bliżej i zauważa, że facet nosi koloratkę.

– Niech wielebny sam powie – mówi Shaftoe.

Potem rozpoznaje Faceta w Kocu. Już ma przywitać go radosnym: „Co tu, kurwa, robisz?!” – ale coś go powstrzymuje. Kapelan zerka w bok, tak nieznacznie i szybko, że tylko Shaftoe, prawie stykający się z nim nosem, może to zauważyć. Przekaz brzmi: „Morda w kubeł, Bobby, pogadamy później”.

– Szeregowy Hott jest teraz z Bogiem, czy dokąd tam ludzie idą po śmierci – mówi Enoch „mów mi bracie” Root.

– Co to za gadanie? Oczywiście, że jest z Bogiem. Jezus, Maria! „Dokąd tam ludzie idą po śmierci”. Coś ty za kapelan?

– Chyba kapelan w sam raz dla Jednostki 2702 – mówi kapelan. Enoch Root w końcu przerywa kontakt wzrokowy z Shaftoe’em i patrzy tam, gdzie coś się dzieje. – No, jak tam, chłopaki? Będzie bekon na kolację, co?

Chłopaki chichoczą nerwowo i piłują dalej.

Kiedy udaje im się wreszcie oddzielić świńską tuszę od Hotta, każdy łapie go za jedną kończynę. Wnoszą go do masarni, tymczasowo ewakuowanej na czas operacji, by jego ekskoledzy od szynek i polędwic nie roznosili plotek.

Pośpieszna ewakuacja masarni po śmierci jej pracownika sama z siebie mogłaby spowodować plotki. Dlatego bajka na dzisiaj, świeżo opowiedziana przez porucznika Ethridge’a, głosi, że Jednostka 2702 (pomimo wszelkich zewnętrznych pozorów) jest elitarnym, specjalistycznym zespołem lekarskim, który obawia się, że Hott padł ofiarą rzadkiej, nowej formy tropikalnego zatrucia. Może nawet czegoś umyślnie pozostawionego przez Francuzów, których podobno nieźle zdenerwowało zatopienie ich pancernika. W każdym razie (jak powiada bajka) rzeźnia musi być opróżniona na cały dzień i przeczesana gęstym grzebieniem. Ciało Hotta zostanie przed odesłaniem do domu skremowane, by przerażająca zaraza nie rozniosła się po Chicago – światowej stolicy rzeźniczej – bo nieobliczalne skutki tegoż mogłyby nawet zmienić wynik wojny.

Na podłodze stoi zwykła żołnierska trumna, dla zachowania pozorów. Shaftoe i jego ludzie ignorują ją i zaczynają ubierać zwłoki, najpierw w obrzydliwe kąpielówki, potem w różne części kombinezonu do nurkowania.

– Ej! – krzyczy Ethridge. – Rękawiczki trzeba chyba włożyć na końcu.

– Sir, za pozwoleniem, włożyliśmy je najpierw! – odpowiada Bobby. – Na wypadek, gdyby palce się rozmroziły, bo wtedy będzie przerąbane, sir!

– No, włóżcie mu jeszcze to – mówi Ethridge i podaje mu zegarek.

Shaftoe waży go w dłoni i gwiżdże z podziwu. Piękny: szwajcarski, z pełnego uranu, a jego wyłożony szlachetnymi kamieniami tykot przypomina bicie serca małego ssaka. Bobby unosi go za koniec bransolety, wykonanej ze sprytnie połączonych pancernych segmentów. Jest wystarczająco ciężki, by ogłuszyć szczupaka.

– Niezły – rzuca Shaftoe – ale trochę źle chodzi.

– W strefie czasowej, do której jedziemy, chodzi dobrze – odpowiada Ethridge.

Shaftoe poddaje się i rusza do pracy. Tymczasem porucznikowie Ethridge i Root na coś się przydają. Przynoszą niedbale odpiłowane resztki Prosiaka Mrożonego do masarni i rzucają je na gigantyczną wagę. Wychodzi około trzydziestu kilogramów, cokolwiek to oznacza. Enoch Root, spragniony pracy fizycznej, co pilnie i bez słowa odnotowują marines, taszczy kolejną tuszę wieprzową, sztywną jak kulas w gipsie, i zwala ją na wagę, co daje w sumie siedemdziesiąt kilogramów. Ethridge rzuca się piersią naprzód w chmury much, by pozbierać wszystkie ochłapy pozostawione na pieńkach do rąbania podczas ewakuacji. Rzuca to na wagę. Wskazówka podskakuje prawie do stu. Teraz mogą już dobić do stu trzydziestu, znosząc po jednej szynki i rostbefy z chłodni. Enoch Root, który chyba zna się na różnych egzotycznych systemach miar, obliczył i dwukrotnie sprawdził, że waga Geralda Hotta w kilogramach wynosi sto trzydzieści.

Całe mięso ląduje w trumnie. Ethridge zatrzaskuje wieko, zamykając kilka much, które nie mają pojęcia, co je czeka. Root obchodzi trumnę z młotkiem, wbijając dziewięciocentymetrowe gwoździe pewnymi, mocnymi uderzeniami w stylu Cieśli z Nazaretu. Tymczasem Ethridge wyciąga z walizki wojskowy podręcznik. Shaftoe jest na tyle blisko, że może odczytać tytuł, wypisany dużymi drukowanymi literami na zgniłooliwkowej okładce:

procedura zamykania trumny
część iii:
klimat tropikalny
tom ii:
sytuacja dużego zagrożenia epidemiologicznego
(dżuma itp.)

Dwóch poruczników poświęca dobrą godzinę na realizację instrukcji. Nie jest skomplikowana, ale Root cały czas wyłapuje składniowe niejednoznaczności i próbuje badać ich skutki. Ethridge najpierw się denerwuje, potem niecierpliwi, wreszcie okazuje krańcowy pragmatyzm. Aby zmusić kapelana do zamilknięcia, konfiskuje podręcznik i każe Rootowi namalować na trumnie nazwisko Hotta i okleić ją czerwonymi nalepkami z tak ohydnymi medycznymi ostrzeżeniami, że już same nagłówki powodują lekkie mdłości. Kiedy kończy, jedyną osobą uprawnioną do otwarcia tej trumny jest sam generał George C. Marshall, choć nawet on musiałby najpierw uzyskać specjalne pozwolenie Lekarza Generalnego i ewakuować wszystkie żywe istoty w promieniu stu mil.

– Trochę dziwnie gada ten kapelan – mówi w pewnym momencie szeregowy Nathan, przysłuchując się z rozdziawioną gębą jednej z debat między Rootem i Ethridgem.

– Taa! – wykrzykuje Branph, jakby do zauważenia tego akcentu potrzebny był spostrzegawczy obserwator. – A co to jest za akcent?

Wszystkie oczy zwracają się ku Bobby’emu Shaftoe’owi, który udaje, że przysłuchuje się, a potem mówi:

– No, chłopaki, zdaje mi się, że Enoch Root jest potomkiem długiej linii holenderskich i niemieckich misjonarzy z mórz południowych, wymieszanej z Australijcami. Poza tym, skoro wychował się na ziemiach brytyjskich, myślę, że ma brytyjski paszport, został zmobilizowany, kiedy zaczęła się wojna i należy do armii ANZAC¹⁵.

– He! – chrząka szeregowiec Daniels. – Jeśli to wszystko się zgadza, dam wam pięć dolców.

– Stoi – potwierdza Shaftoe.

Ethridge i Root kończą zamykanie trumny mniej więcej wtedy, gdy marines pod wodzą Shaftoe mocują się z ostatnimi elementami gumowego kombinezonu. Zużywają od cholery talku, ale w końcu im się udaje. Talk dostali od Etridge’a – to nie jest zwykły, armijny talk, lecz jakiś europejski. Nad niektórymi literami na etykietce widnieją pary kropek; Shaftoe wie, że tak jest w języku niemieckim.

Do rampy załadowczej podjeżdża ciężarówka. Śmierdzi świeżą farbą (to samochód Jednostki 2702). Ładują do niej zamkniętą trumnę i świeżo zwulkanizowanego martwego rzeźnika.

– Ja zostanę i sprawdzę kosze na śmieci – mówi do Shaftoe’a porucznik Ethridge. – Dołączę do was na lotnisku, za godzinę.

Shaftoe wyobraża sobie godzinę na pace gorącej ciężarówki, z takim ładunkiem.

– Sir, czy mam go obłożyć lodem? – pyta.

Ethridge musi się zastanowić. Cmoka, zerka na zegarek, chrząka i prycha. Ale odpowiedź brzmi ostatecznie:

– Nie. Dla celu tej misji konieczne jest, aby przeszedł teraz w stan roztopiony.

St. szer. Gerald Hott i jego pełna mięsa trumna zajmują środek ciężarówki. Marines siadają pod ścianami, jak grabarze. Shaftoe zdaje sobie sprawę, że gapi się, ponad zwłokami, prosto w twarz Enocha Roota, na której maluje się wymuszona nonszalancja.

Shaftoe wie, że powinien poczekać, ale już nie może wytrzymać.

– Co pan tu w ogóle robi? – pyta w końcu.

– Jednostka się przenosi – mówi Wielebny. – Bliżej frontu.

– Dopiero co wysiedliśmy z pieprzonej łodzi – mówi Shaftoe. – Pewnie, że bliżej frontu. Cholera, żeby być dalej, to musielibyśmy pływać!

– A skoro się pakujemy – chłodno stwierdza Root – to ja też się zabieram.

– Nie o to mi chodziło. Pytam: po cholerę w naszej jednostce kapelan?

– Wiesz jak to jest w wojsku – odpowiada Root. – W każdej musi być.

– To przynosi pecha.

– Kapelan przynosi pecha? Bo co?

– To znaczy, że gryzipiórki spodziewają się wielu pogrzebów, ot co.

– A więc sądzisz, że jedyną rzeczą, którą potrafi robić duchowny, jest odprawianie pogrzebów? Interesujące.

– No, jeszcze ślubów i chrztów – mówi Shaftoe.

Reszta marines chichocze.

– Może po prostu niepokoi cię trochę niezwykłość pierwszej misji Jednostki 2702? – zapytuje Root, znacząco zerkając na świętej pamięci Hotta, a potem patrząc Shaftoe’owi prosto w oczy.

– Niepokoi mnie? Wie wielebny, ja robiłem na Guadalcanal takie rzeczy, że to jest w porównaniu jak, kurwa, szkółka niedzielna.

Wszyscy marines uważają, że to świetny tekst, ale Root jest niewzruszony.

– A na Guadalcanal wiedziałeś, po co robisz to wszystko?

– Pewnie! Żeby przeżyć.

– A wiesz dlaczego robisz to tutaj?

– Nie, kurwa, nie wiem.

– I to cię nie irytuje? A może jesteś zbyt durnym trepem, żeby cię to obchodziło?

– No, wielebny, zapędziłeś mnie trochę w kozi róg – odzywa się Shaftoe. – Przyznaję, trochę mnie to ciekawi.

– Czy więc nie od rzeczy byłoby mieć w Jednostce 2702 kogoś, kto umie odpowiedzieć, po co?

– No, pewnie tak – mruczy niezadowolony Shaftoe. – Ale to dziwnie mieć kapelana.

– Dlaczego niby dziwnie?

– Bo przecież to taka jednostka.

– Jaka jednostka? – pyta Root, nie bez sadystycznej przyjemności.

– Nie wolno nam o tym mówić. A zresztą, przecież nie wiemy.

Ze wzgórza pompatycznie zstępują niezmierzonej długości serpentyny, podpierane tygrysio pręgowanymi arkadami, wprost na splot rozgałęziających się linii kolejowych, zasilających port od południa.

– To tak, jakbyśmy stali we wlocie jebanego bilarda – mówi Shaftoe, patrząc tam, skąd właśnie zjechali, i wyobrażając sobie, co mogłoby wytoczyć się z Kasby.

Jadą na południe wzdłuż tych torów, trafiając w strefę pełną zwałów rudy, hałd węgla i kominów fabrycznych. Shaftoe, Skaut Orli znad Wielkich Jezior, nie ma problemu z ich rozpoznaniem, choć tutaj obsługuje je jakiś obcy kulturowo mechanizm, składający się z co najmniej miliona trybów. Podjeżdżają pod Société Algérienne d’Éclairage et de Force, lewiatana z dwoma kominami i największą hałdą węgla. To cholerne zadupie, ale jasne, że czekają tu na nich. Tutaj – jak wszędzie, gdzie pojawi się Jednostka 2702 – występuje dziwne Zjawisko Inflacji Stopni Wojskowych. Trumnę wnosi do środka dwóch poruczników, kapitan i major. Nadzoruje ich pułkownik! W zasięgu wzroku nie ma ani jednego podoficera, a Shaftoe, ledwie sierżant, zastanawia się, jaką robotę znajdą dla niego. Występuje tu także zjawisko Ignorowania Papierologii; tam, gdzie spodziewa się, że zatrzyma go zwyczajowe pół godziny biurokracji, pojawia się oficer, nerwowo wymachuje rękami i wszystko rusza dalej.

Arab, noszący na głowie coś jakby czerwoną puszkę po kawie, otwiera na oścież żelazne wrota; buchają ku niemu płomienie, które uspokaja poczerniałym żelaznym drągiem. Grabarze centrują koniec trumny w otworze, po czym wsuwają ją do środka, jakby ładowali wielki pocisk do 400-milimetrowego działa. Facet z puszką na głowie zamyka wrota. Frędzelek na czubku puszki dynda szaleńczo. Zanim jeszcze zamknął je na dobre, zaczyna jodlować, tak samo jak ci goście w Kasbie. Oficerowie wstają, wszyscy sobie przytakują i podpisują się w rozmaitych notatnikach.

Ciężarówka opuszcza Société Algérienne d’Éclairage et de Force bez komplikacji, co mocno dziwi takiego weterana jak Shaftoe. Wspina się pod jedno z tych cholernych algierskich wzniesień. Podjazd jest stromy – cały czas na pierwszym biegu. Handlarze ze swymi wózkami pełnymi wrzącego oleju nie tylko dotrzymują im kroku, ale jeszcze po drodze smażą frytki. Psy z kulawą nogą biegają i gryzą się tuż przed maską ciężarówki. Uparcie gonią ich także tubylcy w puszkach od kawy, grożący, że zagrają na gitarach wykonanych z kanistrów; a także handlarze pomarańczy, zaklinacze węży i kilku niebieskookich typków w burnusach unoszących w dłoniach nieopakowane i niepodpisane bryłki ciemnej substancji. Można je, tak jak śnieżki, sklasyfikować przez analogie do owoców i sprzętu sportowego. A więc są wielkości od winogrona do piłki bejsbolowej. Wtem kapelan spontanicznie zamienia czekoladowy baton na bryłkę wielkości piłki do golfa. – Co to takiego? Czekolada? – pyta Bobby Shaftoe.

– Gdyby to była czekolada – odpowiada Root – gość nie zamieniłby się na baton.

Shaftoe wzrusza ramionami.

– Chyba, że to gówniana czekolada.

– Albo gówno! – wyrywa się szeregowy Nathan, wzbudzając ogólną wesołość.

– Słyszeliście o maryśce? – pyta Root.

Shaftoe – modelowy macho i przywódca mężczyzn – powstrzymuje się przed odpowiedzią: „Słyszeliście? Ja ją rżnąłem!”.

– To skoncentrowana esencja.

– Skąd ksiądz wie? – pyta szeregowy Daniels.

Ksiądz jest nieporuszony.

– Ja tu jestem specjalistą od Boga, nie? Znam się na sprawach religijnych?

– Tak jest, sir!

– Dawno temu, była sobie grupa muzułmanów zwana haszyszynami, którzy to jedli, a potem zabijali ludzi. Byli w tym tak świetni, że zdobyli sławę – złą sławę. Z biegiem lat wymowa się trochę zmieniła i nazywamy ich teraz asasynami¹⁶.

Zapada pełne szacunku milczenie. Wreszcie odzywa się sierżant Shaftoe:

– No to na co, do cholery, czekamy?

Zjadają trochę haszyszu. Shaftoe, jako najwyższy stopniem oprócz oficerów, zjada więcej niż inni. Nic się nie dzieje.

– Jedyną osobą, jaką mam ochotę zamordować, jest ten gość, co nam to sprzedał – mówi.

* * *

Lotnisko, leżące jedenaście mil za miastem, jest bardziej zatłoczone niż ktokolwiek przewidywał. Krajobraz pełen pięknych winnic i gajów oliwnych, lecz w oddali widać skaliste wzniesienia, a za nimi łachę piasku wielkości Stanów Zjednoczonych – które zresztą chyba całe wzniosły się w powietrze i przyfrunęły tutaj. Niezliczone samoloty – przeważnie transportowce dakota, vel albatrosy, mieszają śmigłami ogromne chmury pyłu, oblepiającego języki i sklejającego gluty w nosie. Ale Shaftoe dłuższy czas nie rozumie, że suche oczy i usta to niekoniecznie skutki pyłu w powietrzu. Jego ślina ma konsystencję kleju do glazury.

Ta pieprzona jednostka jest tak cholernie tajna, że nikt na lotnisku nie ma nawet pojęcia o jej istnieniu. Jest tu pełno Angoli, a Angole na pustyni noszą szorty, co wzbudza w Shaftoe’m chęć obicia im ryjów. Stara się nad tym panować. Ale jego oczywista niechęć do facetów w krótkich gaciach, i fakt, że pyta o drogę do jednostki, która jest tak tajna, że nie może podać nazwy ani nawet w przybliżeniu jej opisać, powoduje mnóstwo zamieszania, wzbudza podejrzliwość i w ogóle niemal przyczynia się do upadku anglo-amerykańskiego sojuszu.

Jednak teraz Shaftoe rozumie, że wszystko w Jednostce będzie zawsze przegięte w jedną stronę, opatulone czarnymi plandekami i osłonięte namiotami. Tak jak każda wojskowa formacja, Jednostka 2702 ma jednych rzeczy za dużo, a innych za mało, ale za to posiada na stanie chyba z połowę rocznej amerykańskiej produkcji brezentu. Kiedy Shaftoe wspomina o tym kolegom, a gada niemożliwie rozwlekle, niektórzy zerkają nań dziwnie. Ale to Enoch Root musi mu powiedzieć:

– Niektórzy mogą pomyśleć, że zachowujesz się trochę paranoicznie, z tymi jaszczurami olbrzymami i czarnymi plandekami.

– Paranoicznie? To ja ci powiem, co znaczy paranoicznie – rzuca Shaftoe.

I mówi, nie omieszkawszy wspomnieć o poruczniku Ethridge’u i jego śmietnikach. Kiedy kończy, cała jednostka stoi na drugim końcu paki; wszyscy są nieźle zdenerwowani poza nowym rekrutem, który, jak z aprobatą zauważa Shaftoe, zaczyna się rozluźniać. Leży na podłodze ciężarówki w stroju płetwonurka i na wybojach raczej ugina się niż podskakuje.

Ale i tak jest wystarczająco sztywny, by uprościć sprawę wyładowania go z ciężarówki i wrzucenia do przydzielonego im albatrosa: to kompletnie łysa wersja DC-3, zmilitaryzowana oraz (według sceptycznego oglądu Shaftoe’a) w ogóle nienadająca się do latania wskutek wycięcia na boku gigantycznych drzwi ładunkowych. Prawie przecinają szkielet na pół. Latała po pustyni tyle czasu, że piasek zdrapał całą farbę z łopat śmigła, maski silnika i krawędzi natarcia skrzydeł: wypolerowany metal błyszczy srebrno, wabiąc wszystkich pilotów Luftwaffe w promieniu trzystu kilometrów. Co gorsza, z kadłuba sterczą rozmaite anteny, głównie wokół kokpitu. Nie tylko pręty, ale także pieprzone wielkie ruszty do barbecue: Shaftoe na ich widok żałuje, że nie ma piły. Kojarzą mu się tajemniczo z tymi, które taszczył po schodach Stacji Alfa w Szanghaju – wspomnienie to splątało mu się dokumentnie z innymi obrazami. Kiedy próbuje je przywołać, widzi tylko zakrwawionego Jezusa, znoszącego po kamiennych schodach w Manili dwupasmowy dipol wysokiej częstotliwości, i wie, że coś tu jest nie tak.

Choć siedzą tuż obok ruchliwego lotniska, Ethridge nie pozwala im zacząć, dopóki w powietrzu jest choć jeden samolot. W końcu mówi:

– Dobra, TERAZ!

Chłopcy na ciężarówce unoszą nieboszczyka, tylko po to, by usłyszeć krzyk porucznika: „Zaraz, czekajcie!” – i położyć go z powrotem. Dopiero kiedy przestaje ich to bawić, zawijają go wreszcie w brezent i wnoszą na pokład samolotu. Chwilę potem już lecą. Jednostka 2702 udaje się na spotkanie z Rommlem.

Cykle

Cykle

Jest początek października roku 1942, a na świecie wszystko się pierdoli. Wszędzie naraz, na niewiarygodną skalę. Nie uporządkowałby tego sam Zeus, nawet gdyby zmobilizował kariatydy – powiedział im: „nieważne co wam kazaliśmy, zdejmujcie te bagaże, i to już”. Świątynie zawalałyby się wszędzie, teleskopowo, a on wszystkie kariatydy, wszystkie najady i driady, które zdołał ściągnąć, wysłałby na bibliotekoznawstwo, dał im zielone daszki na czoło, ubrał w zgrzebne aseksualne mundurki OSWA, Olimpijskich Służb Wsparcia Archiwistycznego i posłał do pracy na trzy zmiany przy wypełnianiu fiszek. Wykorzystał tę słynną kariatydzką spolegliwość przy maszynach Holleritha i czytnikach kart dziurkowanych firmy ETC. Nawet wtedy wciąż brakowałoby mu danych na temat sytuacji. Byłby tak wkurwiony, że nie miałby pojęcia, w których konkretnie zadufanych śmiertelnych walić piorunami ani które modelki i kozy molestować.

Lawrence Pritchard Waterhouse jest teraz jednym z większych olimpijczyków. Taki sam dostęp do informacji ma jeszcze Roosevelt, Churchill i kilku innych ludzi z listy Ultra Mega, ale oni mają inne problemy i troski. Nie mogą wędrować po skarbcu danych z całego świata, zaglądać deszyfrantom przez ramię i odczytywać tekstów wychodzących – klik-klekot-klekot-trrr – z dalekopisów. Nie mogą ni stąd ni zowąd zapragnąć śledzić poszczególnych wątków globalnej historii, biegając od baraku do baraku, kojarząc informacje ze sobą, tak jak Wrenki w Baraku 11 przeciągają kable pomiędzy gniazdami maszyn Bombe, tworząc pajęczą sieć do chwytania pędzących przez eter radiogramów Hitlera.

Oto parę znanych Waterhouse’owi informacji: bitwa pod El Alamein jest wygrana, a Montgomery ściga Rommla na zachód przez Cyrenajkę z szybkością ekspresu, zmuszając go do odwrotu do odległej, będącej wciąż we władaniu Osi Tunezji. Ale nie jest to bezładna rejterada, na jaką wygląda. Gdyby Monty doceniał informacje z kanału Ultra, mógłby poruszać się sensownie, okrążając i biorąc w niewolę znaczne liczby Niemców i Włochów. Niestety, nie robi tego: Rommel ma więc czas na planowy odwrót i przygotowanie do następnych bitew. Dlatego właśnie niestrudzony Monty jest wciąż przeklinany wśród analityków Bletchley Park, za to, że nie umie wykorzystać bezcennych choć nietrwałych klejnotów informacji wywiadowczych.

Największy morski desant w historii właśnie zwalił się na Afrykę Północną. Nazywa się Operacja Pochodnia i ma za zadanie wziąć Rommla od tyłu, służąc za kowadło dla młota Montgomery’ego, albo, jeśli ten nie utrzyma szybkości, być może na odwrót. Wygląda na starannie zorganizowany, ale to nieprawda: Ameryka po raz pierwszy wdała się w coś poważnego po tej stronie Atlantyku i dlatego na tych okrętach płynie kolosalna zbieranina najróżniejszych formacji – w tym jajogłowi od wywiadu radiowego, którzy teatralnie szturmują plaże, jakby byli piechotą morską. Jest tam także amerykański kontyngent Jednostki 2702 – wyselekcjonowana załoga zahartowanych w boju komandosów.

Niektórzy z niech dowiedzieli się czegoś na Guadalcanal, mało użytecznej wyspie na południowo-wschodnim Pacyfiku, gdzie Cesarstwo Nipponu i Stany Zjednoczone Ameryki spierają się za pomocą karabinów o prawo do zbudowania tam wojskowej bazy lotniczej. Pierwsze wiadomości stamtąd wskazują, że armia nippońska, podczas długiego tournée po wschodniej Azji, straciła swój pazur. Wyglądałoby na to, że zgwałcenie całej żeńskiej populacji Nankinu i rozniesienie na bagnetach bezbronnych filipińskich wieśniaków nie przekłada się na prawdziwe kompetencje militarne. Armia nippońska wciąż nie ma sposobu na zabicie, powiedzmy, stu amerykańskich marines, tak żeby nie stracić przy tym, dajmy na to, pięciuset własnych żołnierzy.

Japońska marynarka to całkiem co innego – oni znają się na tym, co robią. Mają swego Yamamoto. Mają torpedy, które naprawdę wybuchają, gdy uderzają w cel, w odróżnieniu od modeli amerykańskich, które tylko odłupują z japońskich okrętów farbę, a potem przepraszająco toną. Yamamoto właśnie po raz kolejny próbował rozbić amerykańską flotę nieopodal wysp Santa Cruz, zatopił Horneta i wywalił elegancką dziurę w Enterprise. Ale stracił jedną trzecią swoich samolotów. Patrząc na rosnące straty, Waterhouse ciekawi się, czy ktokolwiek w Tokio zadał sobie trud wyciągnięcia liczydła i podsumowania całej tej II wojny światowej.

Alianci robią pewne rachunki i srają w gacie ze strachu. Po Oceanie Atlantyckim pływa teraz sto niemieckich U-Bootów, głównie z baz w Lorient i Bordeaux. Topią północnoatlantyckie konwoje tak skutecznie, że to już nie wojna, to rzeźnia jak na Lusitanii¹⁷. Są na dobrej drodze, by zatopić około miliona ton ładunku tylko w tym miesiącu. Waterhouse nie potrafi tego ogarnąć myślą. Tona to z grubsza tyle, co jeden samochód; próbuje wyobrazić sobie, jak Amerykanie i Kanadyjczycy płyną na środek oceanu i wrzucają do wody milion samochodów – i to tylko w listopadzie. Brrr!

Problem stanowi Rekin.

Niemcy nazywają go Tryton. To nowy szyfr, używany wyłącznie przez ich marynarkę. Bazuje na Enigmie, ale nie takiej z trzema tarczami. Polacy nauczyli się łamać tamten model kilka lat temu, a w Bletchley Park wdrożono ten proces na skalę przemysłową. Lecz ponad rok temu na południowym wybrzeżu Islandii osiadł nienaruszony U-Boot. Faceci z Bletchley dość dokładnie go przeszukali i znaleźli maszynkę szyfrującą ze szczelinami na cztery – a nie trzy – tarcze.

Od 1 lutego, kiedy weszła do eksploatacji, cały Atlantyk stał się białą plamą. Alan i inni cały czas atakowali ten problem – polega on na tym, że nie wiadomo w jaki sposób czwarta tarcza jest sprzężona z resztą.

Lecz kilka dni temu na wschodnim Morzu Śródziemnym przechwycono prawie nienaruszonego U-Boota. Pułkownik Chattan, który przypadkiem znajdował się w okolicy, pognał tam z niezdrowym pośpiechem, wraz z kilkoma innymi Bletchleyowcami. Wydobyli z wraku czterotarczową Enigmę; choć to jeszcze nie łamie szyfru, zapewnia przynajmniej dane niezbędne do jego złamania.

Hitler i tak musi być cholernie pewny siebie, bo pojechał w podróż, jeszcze przed pracowitym urlopem w swej alpejskiej samotni. Mimo to zdobył, co jeszcze pozostało z Francji – prawdopodobnie ta Operacja Pochodnia naprawdę go wkurzyła, bo zaczął okupować całą Vichy, a potem wysłał ponad sto tysięcy świeżych wojsk i podobnie olbrzymią liczbę zaopatrzenia przez Morze Śródziemne do Tunezji. Waterhouse wyobraża sobie, że teraz można przejść z Sycylii do Tunezji, po prostu skacząc z pokładu jednego niemieckiego transportowca na drugi.

Oczywiście, gdyby to było prawdą, jego zadanie byłoby znacznie łatwiejsze. Alianci mogliby zatopić tyle tych statków, ile im się spodoba, nie powodując uniesienia na froncie teorii informacji nawet jednej teutońskiej blond brwi. W rzeczywistości, owe konwoje są mocno rozproszone, w dużych odległościach od siebie. Jak mocno i w jak dużych – to parametry w równaniach, którymi Alan Mathison Turing i on przez całą noc zapisują tablice.

Po dobrych ośmiu czy dwunastu godzinach pracy, kiedy wstaje słońce, nie ma jak rześka przejażdżka rowerowa po Buckinghamshire.

* * *

Gdy wyjeżdżają nad krawędź urwiska, rozpościera się przed nimi widok na drzewa we wszystkich odcieniach ognia. Półkuliste korony klonów dają nawet efekt buzujących płomieni. Lawrence czuje, jak zabawny odruch każe mu zdjąć dłonie z kierownicy i zakryć uszy. Kiedy jednak zjeżdżają między drzewa, powietrze pozostaje idealnie czyste, a nieba nie przecinają kolumny czarnego dymu – ten spokój i cisza bardzo różnią się od tego, co ma Waterhouse we wspomnieniach.

– Gadać, gadać, gadać! – mówi Alan Turing, imitując krzyk rozwścieczonego ptaszyska. Ten dziwny dźwięk jest jeszcze dziwniejszy, ponieważ Alan nosi maskę przeciwgazową. W końcu niecierpliwi się i ściąga ją na czoło. – Oni uwielbiają słuchać własnego głosu. – Mówi o Winstonie Churchillu i Franklinie Roosevelcie. – I nie mają nic przeciwko słuchaniu głosu tego drugiego, no, w pewnym stopniu. Ale głos to bardzo redundantny kanał informacyjny, w porównaniu z tekstem drukowanym. Weźmiesz tekst, przepuścisz przez Enigmę – która naprawdę nie jest aż tak skomplikowana – a wszystkie dobrze znane prawidłowości tego tekstu, takie jak przewaga litery E, są niemal nie do wykrycia. – Potem znów naciąga maskę na twarz, by podkreślić takie oto stwierdzenie: – Lecz głos możesz zniekształcać i permutować w najbardziej wyrafinowany sposób, a on wciąż pozostanie doskonale czytelny.

Teraz dopada go atak kichania, grożący urwaniem pasków mocujących maskę na głowie.

– Nasze uszy wiedzą, jak znaleźć owe prawidłowości. – proponuje Lawrence. On nie nosi maski, ponieważ: a) nie znajdują się w strefie hitlerowskiego ataku gazowego, b) w odróżnieniu od Alana, nie dokucza mu katar sienny.

– Zaczekaj.

Alan znienacka hamuje i zeskakuje z roweru. Unosi tylne koło i kręci nim wolną ręką, a potem szybko pociąga łańcuch w bok. Obserwuje mechanizm w skupieniu, przerywanym tylko ostatnimi kichnięciami.

Łańcuch roweru Turinga ma jedno zepsute ogniwo. Tylne koło ma jedną zgiętą szprychę. Kiedy szprycha i ogniwo zetkną się, łańcuch rozłączy się i spadnie. To nie dzieje się przy każdym obrocie koła – gdyby tak było, w ogóle nie dałoby się jeździć – lecz tylko, gdy łańcuch i koło są względem siebie w pewnym położeniu.

Przyjmując rozsądne założenia co do prędkości, jaką może rozwinąć energiczny doktor Turing (powiedzmy, 25 km/h), i promienia jego tylnego koła (jedna trzecia metra), gdyby zepsute ogniwo uderzało w zgiętą szprychę przy każdym obrocie koła, łańcuch spadałby trzy razy na sekundę.

Tak naprawdę, nie spada, jeśli zepsute ogniwo i zgięta szprycha przypadkowo nie zetkną się. Oznaczmy położenie tylnego koła tradycyjną θ. Dla uproszczenia przyjmijmy, że koło startujące w położeniu, w którym szprycha może zetknąć się z ogniwem (choć tylko gdy ogniwo jest tam, gdzie może zostać uderzone), to θ = 0. Jeśli kąt zmierzymy w stopniach, podczas jednego obrotu θ rośnie aż do 359 a potem maleje do 0 – wtedy zgięta szprycha znów może uderzyć w łańcuch. Natomiast położenie łańcucha opiszmy zmienną C, w następujący prosty sposób: każdemu ogniwu łańcucha przypisujemy liczbę: zepsute ogniwo ma numer 0, następne – 1, i tak dalej, aż do l – 1, gdzie l to całkowita liczba ogniw. I znowu, dla uproszczenia, przyjmujmy, że kiedy łańcuch znajduje się w takim położeniu, że jego zepsute ogniwo może zostać uderzone przez szprychę (choć tylko wtedy, gdy szprycha znajduje się w odpowiednim położeniu), to C = 0.

Aby wywnioskować, kiedy spadnie łańcuch w rowerze Turinga, wystarczą nam wartości θ i C. Ta para liczb określa stan roweru. Rower ma tyle różnych stanów, ile jest różnych wartości pary (θ, C), choć tylko jeden z nich, czyli (0, 0) jest stanem, w którym spada łańcuch.

Załóżmy, że zaczynamy właśnie w tym stanie, tzn. z (θ = 0, C = 0), ale łańcuch nie spadł, bo doktor Turing (który w każdej chwili zna stan swojego roweru) zatrzymał się nagle pośrodku drogi (niemal zderzając się ze swym przyjacielem i współpracownikiem Lawrencem Pritchardem Waterhouse’em, ponieważ maska przeciwgazowa zawęża mu pole widzenia). Doktor Turing szarpnął łańcuch w bok, jednocześnie przesuwając go troszeczkę w przód, tym samym nie pozwolił, by uderzyła go zgięta szprycha. Teraz znów wsiada na rower i zaczyna pedałować. Obwód jego tylnego koła wynosi około dwóch metrów, a więc kiedy przejedzie taką odległość, koło wykona cały obrót i znajdzie się znów w położeniu θ = 0, kiedy to, jak pamiętamy, zgięta szprycha może uderzyć w słabe ogniwo łańcucha.

A co z łańcuchem? Jego położenie, określone zmienną C, zaczyna się od 0 i osiąga 1, kiedy fatalne miejsce zajmuje kolejne ogniwo, potem 2 i tak dalej. Łańcuch musi poruszać się zgodnie z obrotami zębatki na tylnym kole, ona zaś ma n zębów, a zatem po pełnym obrocie koła, kiedy θ ponownie równa jest 0, C = n. Po drugim pełnym obrocie znów θ = 0, ale tym razem C = 2n. Następnym razem – 3n i tak dalej. Lecz pamiętajmy, że łańcuch nie jest przedmiotem liniowo nieskończonym, lecz pętlą mającą tylko l położeń: przy C = l wraca znów do C = 0 i powtarza cały cykl. Tak więc, przy obliczaniu wartości C konieczne jest wykorzystanie arytmetyki modulo – jeśli łańcuch ma 100 ogniw, a przesunęło się 135 ogniw, to wartość C nie wynosi 135 lecz 35. Za każdym razem, kiedy mamy liczbę większą lub równą l, odejmujemy od niej l tyle razy, aż otrzymamy liczbę mniejszą niż l. Matematycy zapisują to jako mod l. Czyli kolejne wartości C, za każdym razem gdy koło wraca do θ = 0, wynoszą:

Ci = n mod l, 2n mod l, 3n mod l, … in mod l

gdzie i = (1, 2, 3, … ∞)

mniej lub bardziej, zależnie od tego jak bliski nieskończoności jest czas, przez który Turing zamierza jechać na rowerze. Waterhouse’owi ten czas już po chwili wydaje się nieskończenie długi.

Łańcuch spadnie, kiedy rower osiągnie stan (θ = 0, C = 0), a w świetle tego, co powiedzieliśmy, zdarzy się to gdy i (które jest po prostu licznikiem mówiącym, ile razy obróciło się tylne koło) osiągnie pewną hipotetyczną wartość taką, że in mod l = 0, albo, mówiąc po prostu, zdarzy się to, jeśli istnieje taka wielokrotność n (na przykład, hmm, 2n, 3n, 395n albo 109948368443n), która przypadkiem jest również wielokrotnością l. W istocie, tych tak zwanych wspólnych wielokrotnych może być kilka, ale z praktycznego punktu widzenia liczy się tylko pierwsza z nich – najmniejsza wspólna wielokrotna, NWW, ponieważ ona zostanie osiągnięta pierwsza i spowoduje spadnięcie łańcucha.

Jeśli zębatka ma, dla przykładu, 20 zębów (n = 20), a łańcuch 100 ogniw (l = 100), to po jednym obrocie koła mamy C = 20, po dwóch C = 40, potem 60, 80 i 100. Lecz ponieważ działamy modulo 100, tę wartość należy zmienić na 0. Dlatego, po pięciu obrotach tylnego koła osiągamy stan (θ = 0, C = 0) i Turingowi spada łańcuch. Pięć obrotów koła to przejechane zaledwie dziesięć metrów, a więc przy takich wartościach l i n rower jest niemal bezużyteczny. Oczywiście, jest to prawdą tylko gdy Turing jest na tyle głupi, by zacząć jazdę w stanie, kiedy spada łańcuch. Bo jeśli w chwili gdy startuje, rower będzie w stanie (θ = 0, C = 1), wtedy kolejne wartości to C = 21, 41, 61, 81, 1, 21, … i tak w nieskończoność – łańcuch nigdy nie spadnie. Ale to jest przypadek zdegenerowany, a dla matematyka „zdegenerowany” oznacza „denerwująco nieciekawy”. Teoretycznie, jeśli Turing zawsze ustawi rower w odpowiednim stanie, zanim odstawi go przed budynkiem, nikt nie będzie w stanie go ukraść – ponieważ łańcuch spadnie, zanim zdoła przejechać co najwyżej dziesięć metrów.

Lecz jeśli łańcuch Turinga ma sto jeden ogniw (l = 101) to po pięciu obrotach mamy C = 100, a po sześciu – C = 19, a potem:

C = 39, 59, 79, 99, 18, 38, 58, 78, 98, 17, 37, 57, 77, 97, 16, 36, 56, 76, 96, 15, 35, 55, 75, 95, 14, 34, 54, 74, 94, 13, 33, 53, 73, 93, 12, 32, 52, 72, 92, 11, 31, 51, 71, 91, 10, 30, 50, 70, 90, 9, 29, 49, 69, 89, 8, 28, 48, 68, 88, 7, 27, 47, 67, 87, 6, 26, 46, 66, 86, 5, 25, 45, 65, 85, 4, 24, 44, 64, 84, 3, 23, 43, 63, 83, 2, 22, 42, 62, 82, 1, 21, 42, 62, 82, 1, 21, 41, 61, 81, 0,

a więc rower wraca do stanu (θ = 0, C = 0), w którym łańcuch spada dopiero po 101 obrotach tylnego koła. W czasie owych 101 obrotów, Turing ujechał prawie dwieście metrów – nieźle. Zatem rower już nadaje się do użytku. Jednakże, w przeciwieństwie do przypadku zdegenerowanego, teraz już niemożliwe jest ustawienie roweru w takim stanie, żeby łańcuch nigdy nie spadał. Można to udowodnić, przeglądając powyższą listę wartości C i sprawdzając, że są na niej wszystkie liczby od 0 do 100 – wszystkie możliwe wartości C. Oznacza to, że wszystko jedno, jaką wartość ma C, kiedy Turing zaczyna kręcić pedałami, i tak wcześniej czy później dojdzie ona do fatalnego C = 0 i łańcuch spadnie.

Różnica pomiędzy przypadkami zdegenerowanymi i niezdegenerowanymi polega na właściwościach obu liczb. Para (n = 20, l = 100) ma znacznie inne właściwości niż (n = 20, l = 101). Kluczowa różnica: 20 i 101 są „względnie pierwsze”, to znaczy, nie mają wspólnych podzielników. Oznacza to, że ich najmniejsza wspólna wielokrotna, NWW, jest dużą liczbą. Dokładnie, równa się l x n, czyli 20 x 101 = 2020. NWW liczb 20 i 100 to zaś tylko 100. Rower z l = 101 ma długi okres – zanim wróci do stanu pierwotnego, przechodzi przez wiele innych stanów – a przy l = 100 tych stanów jest tylko kilka.

Załóżmy teraz, że rower Turinga jest maszyną szyfrującą, która działa na zasadzie zastępowania alfabetów, co oznacza, że zastępuje każdą literę alfabetu inną literą. A w tekście jawnym może stać się T w tekście zaszyfrowanym, B może zmienić się w F, C w M, i tak dalej do Z. Taki szyfr sam z siebie jest absurdalnie prosty do złamania – nadaje się do dziecinnych zabaw. Ale przypuśćmy, że sposób zastępowania liter zmienia się po każdej literze. To znaczy: pierwszą literę tekstu szyfrujemy przy użyciu jednego alfabetu, kolejną stosując całkiem inny alfabet i tak dalej. Nazywa się to szyfrem polialfabetycznym.

Powiedzmy, że rower Turinga potrafi wygenerować inny alfabet w każdym ze swych stanów. A więc stan (θ = 0, C = 0) odpowiada, na przykład, takiej substytucji:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Q G U W B I Y T F K V N D O H E P X L Z R C A S J M,

lecz stan (θ = 180, C = 15) odpowiada takiemu oto (innemu) alfabetowi:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

B O R I X V G Y P F J M T C Q N H A Z U K L D S E W.

Żadne dwie litery nie zostaną zaszyfrowane takimi samymi alfabetami, dopóki, ma się rozumieć, rower nie powróci do stanu początkowego (θ = 0, C = 0) i nie zacznie powtarzać całego cyklu. Oznacza to, że jest to system polialfabetyczny okresowy. Jeśli teraz maszyna ma krótki okres, alfabety powtarzałyby się często i szyfr stanowiłby przeszkodę tylko dla dzieci z przedszkola. Im dłuższy okres (im większe są zawarte w nim względnie pierwsze liczby) tym rzadziej następuje powtórne użycie tego samego alfabetu i tym system jest bezpieczniejszy.

Enigma z trzema tarczami jest właśnie takim szyfrem (okresowym, polialfabetycznym). Jej tarcze, tak jak układ napędowy roweru Turinga, wykonują cykle cykli. Okres wynosi 17 576, co oznacza, że alfabet użyty do zaszyfrowania pierwszej litery wiadomości powtórzy się dopiero przy 17 577 literze. Jednakże w Rekinie Niemcy dodali czwartą tarczę, zwiększając okres do 456 976. Na początku każdego komunikatu tarcze są ustawiane w innej, przypadkowej pozycji. Ponieważ niemieckie wiadomości nigdy nie osiągają długości 450 tysięcy liter, Enigma nigdy nie powtarza tego samego alfabetu w obrębie jednej z nich – dlatego właśnie Niemcy uważają, że Tryton jest tak dobry.

Przelatuje nad nimi eskadra transportowców, zmierzająca zapewne na lotnisko w Bedford. Wydają z siebie dziwny, diatoniczny pomruk, jak dudy grające dwa dźwięki naraz. Przypomina to Lawrence’owi o jeszcze jednym zjawisku wiążącym się z kołem rowerowym i Enigmą.

– Wiesz, dlaczego samoloty tak brzmią?

– Nie, nie zastanawiałem się. – Turing znów ściąga maskę przeciwgazową. Opadła mu szczęka, a oczy ma rozbiegane. Lawrence zaskoczył go.

– Zauważyłem to w Pearl Harbor. Samoloty mają gwiazdowe silniki. I dlatego muszą mieć nieparzystą liczbę cylindrów.

– Z czego to wynika?

– Przy parzystej liczbie cylindry byłyby dokładnie naprzeciw siebie, o sto osiemdziesiąt stopni, i to nie mogłoby działać.

– Dlaczego?

– Zapomniałem. To by po prostu nie działało.

Nieprzekonany Alan unosi brwi.

– Coś tam z korbami – ryzykuje Waterhouse, wycofując się nieco.

– Nie wiem, czy się zgadzam – mówi Alan.

– Po prostu zrób takie założenie, pomyśl o tym jako o warunku brzegowym – odpowiada Waterhouse.

Alan już zatopił się w myślach, projektując gwiazdowy silnik lotniczy o parzystej liczbie cylindrów.

– W każdym razie, jak je oglądasz, zawsze mają nieparzystą liczbę cylindrów – ciągnie Lawrence. – Dlatego dźwięk rury wydechowej zlewa się z szumem śmigła, dając ten dwutonowy odgłos.

Alan wsiada na rower. Kawałek jadą, nie rozmawiając. Właściwie, to nie tyle rozmawiali, ile raczej wspominali o pewnych ideach, a potem już samodzielnie je rozpracowywali i wyciągali wnioski. To bardzo wydajny sposób komunikacji; eliminuje większość redundancji, na którą Alan tak narzekał w przypadku Churchilla i FDR.

Waterhouse myśli o cyklach wewnątrz cykli. Już zadeklarował, że społeczeństwo też działa na zasadzie cykli w cyklach¹⁸, a teraz zastanawia się, czy bardziej przypomina rower Turinga (dłuższy czas wszystko działa, a potem nagle spada łańcuch, stąd takie sporadyczne wojny światowe), czy też Enigmę (długo, długo miele coś zupełnie niezrozumiałego, a potem tarcze ustawiają się jak w jednorękim bandycie i wszystko idzie jawnym tekstem, jak w ogólnoświatowym objawieniu, albo, jeśli wola, apokalipsie), a może raczej gwiazdowy silnik od samolotu (działa i działa i działa; nie dzieje się nic szczególnego, tylko hałasuje jak cholera).

– To musi być gdzieś… tutaj! – wykrzykuje Alan i gwałtownie hamuje, robiąc psikusa Lawrence’owi, który musi zawrócić rower, a na takiej wąskiej ścieżce to dość trudne.

Opierają rowery o drzewo i wyciągają z koszy sprzęt: baterie, układy elektroniczne, kijki, saperkę, zwoje drutu. Alan trochę niepewnie rozgląda się i odchodzi między drzewa.

– Niedługo wyjeżdżam do Ameryki. Będę pracować w Bell Labs nad problemem szyfrowania głosu.

Lawrence śmieje się ponuro.

– Jesteśmy jak te statki pośród nocy, Alan.

– Jesteśmy jak pasażerowie na statkach pośród nocy. – poprawia go Alan. – To nie przypadek. Potrzebują cię właśnie dlatego, że wyjeżdżam. Dotychczas ja ciągnąłem całą robotę Jednostki 2701.

– Teraz to jest Jednostka 2702 – mówi Lawrence.

– Ach, więc zauważyłeś – Alan jest załamany.

– To był bardzo lekkomyślny pomysł z tym numerem, Alan!

– Przeciwnie! Co pomyśli sobie Rudy, gdy zauważy, że wśród wszystkich jednostek i formacji w alianckich siłach zbrojnych nie ma ani jednej, której numer jest przypadkiem iloczynem dwóch liczb pierwszych?

– No cóż, to zależy od tego, jak często występują takie liczby w stosunku do innych oraz ile innych liczb w danym zakresie jest nieużywanych… – mówi Lawrence i zaczyna analizować pierwszą część problemu. – Znowu funkcja dzeta Riemanna. Ona wyskakuje wszędzie.

– Otóż to! – odpowiada Alan. – Po prostu trzeba mieć podejście racjonalne i zdroworozsądkowe. Oni są naprawdę dość żałośni.

– Kto?

– To tutaj – mówi Alan, zwalniając. Zatrzymuje się i rozgląda po lesie, który dla Lawrence’a wygląda jak każdy inny. – Wygląda jakoś znajomo.

Siada na zwalonym pniu i zaczyna wypakowywać z torby różne elektryczne przyrządy. Lawrence przysiada obok i robi to samo. Co prawda, nie wie jak to działa – to wynalazek Alana – i dlatego przyjmuje rolę asystenta chirurga, podając elementy i narzędzia doktorowi, który składa to wszystko do kupy. Przy tym cały czas gada, a więc wybiera narzędzia, po prostu gapiąc się na nie nieruchomym wzrokiem i marszcząc brwi.

– Kto? No, jak myślisz? Te bałwany, co korzystają z informacji pochodzących z Bletchley Park!

– Alan!

– Przecież to kompletna głupota! Na przykład z tym Midway. To idealny przykład, co nie?

– No cóż, ja tam byłem zadowolony, że wygraliśmy tę bitwę – mówi ostrożnie Lawrence.

– Nie wydaje ci się, że to trochę dziwne, trochę zastanawiające i trochę zwracające uwagę, że po wszystkich fintach, zwodach i fortelach Yamamoto, ten cały Nimitz dokładnie wiedział gdzie go szukać? Na całym Oceanie Spokojnym?

– No jasne – odpowiada Lawrence. – Byłem wstrząśnięty. Napisałem na ten temat artykuł. Pewnie to dzięki niemu wpadłem w to zamieszanie tutaj.

– Ale z nami, Angolami, nie jest lepiej.

– Poważnie?

– Przeraziłbyś się, słysząc, co oni wyprawiali nad Morzem Śródziemnym. To skandal. Kryminał.

– Co takiego wyprawialiśmy? – pyta Lawrence. – Mówię „my”, a nie „wy”, bo teraz jesteśmy sojusznikami.

– Tak, tak – niecierpliwie ucina Alan. – Tak mówią. – Przez chwilę, milcząc, wodzi palcem po obwodzie elektrycznym, licząc w pamięci indukcyjności. W końcu podejmuje temat: – Co wyprawialiśmy? Ano, zatapialiśmy niemieckie konwoje. Zatapialiśmy je na prawo i lewo.

– Te dla Rommla?

– Otóż to. Niemcy w Neapolu ładują na statek paliwo, czołgi i amunicję i wysyłają na południe. Pojawiamy się my i zatapiamy go. Topimy prawie wszystkie, bo złamaliśmy włoski szyfr C38m i dokładnie wiemy, kiedy wypływają. A ostatnio zaczęliśmy zatapiać akurat te, które są mu najbardziej potrzebne, ponieważ rozwaliliśmy także jego szyfr, zwany Ziębą, i wiemy, na jakie braki najgłośniej narzeka.

Turing pstryka włącznikiem od swego urządzenia. Z zakurzonej papierowej tuby przymocowanej do płytki szpagatem dobywa się dziwny, zapętlony pisk. Ten stożek to głośnik, pewnie wymontowany z radia. Turing ma też kij od szczotki z dyndającą na końcu pętlą z grubego drutu. Przesuwa nim wte i wewte, aż pętla, jak lasso, wygina się przed talią Lawrence’a. Głośnik skomli.

– Świetnie. Wykrywa klamrę na pasku – mówi Alan.

Wtyka ustrojstwo w liście na ziemi, szpera po kieszeniach i wreszcie wyciąga kartkę zapisaną kilkoma wierszami drukowanych liter. Lawrence poznałby to wszędzie. To arkusz do deszyfrowania.

– Alan, co to takiego?

– Spisałem instrukcję i zaszyfrowałem ją, potem schowałem pod mostkiem w puszce od benzedryny¹⁹ – wyjaśnia Alan. – Zeszłej nocy poszedłem, wyciągnąłem ją i odszyfrowałem. – Wymachuje kartką.

– Jaki szyfr zastosowałeś?

– Sam go wymyśliłem. Proszę bardzo, możesz spróbować go złamać, jak chcesz.

– A czemu pomyślałeś, że jest odpowiednia pora, by go wydobyć?

– To była tylko ochrona przed inwazją. Kiedy wy włączyliście się do wojny, jasne, że nikt nas nie najedzie.

– Ile zakopałeś?

– Dwie sztabki srebra, każda warta mniej więcej sto dwadzieścia pięć funtów. Jedna powinna być gdzieś tutaj, blisko. – Alan podrywa się, wyciąga z kieszeni kompas, staje zwrócony twarzą na północ i prostuje ramiona. Potem obraca się o kilka stopni. – Nie pamiętam, czy wziąłem poprawkę na deklinację – mruczy. – No tak. W każdym razie. Sto kroków na północ. – I rusza w las, a za nim obarczony wykrywaczem metalu Lawrence.

Doktor Alan Turing potrafi jechać na rowerze i gadać, jednocześnie w pamięci zliczając obroty pedałów – zatem umie też jednocześnie rozmawiać i liczyć kroki. Chyba że kompletnie się zgubił, co też jest możliwe.

– Jeżeli to prawda, co mówisz, to pewnie sprawa już się wydała. Rudy musiał wykoncypować, że złamaliśmy ich kody.

– Stosowaliśmy taki nieformalny system; możesz uważać go za prekursora Jednostki 2701, 2702, czy jak tam ją zwiesz. Kiedy chcemy zatopić konwój, wysyłamy najpierw samolot zwiadowczy. Ewidentnie zwiadowczy. Oczywiście jego prawdziwym zadaniem nie jest obserwować – bo już dokładnie wiemy, gdzie jest konwój. Jego zadaniem jest dać się zaobserwować – to znaczy, przelecieć tak blisko konwoju, żeby zostać zauważonym przez statki. Wtedy one wysyłają radiogram, że namierzył je aliancki samolot zwiadowczy. A kiedy potem przypłyniemy i zatopimy kilka, nie wyda się to Niemcom podejrzane. Przynajmniej nie tak monstrualnie podejrzane, jak fakt, że dokładnie wiedzieliśmy, gdzie ich szukać.

Alan staje, zerka na kompas, obraca się o dziewięćdziesiąt stopni i rusza na zachód.

– To straszna prowizorka – mówi Lawrence. – Jakie jest prawdopodobieństwo, że samoloty zwiadowcze aliantów, zakładamy, że wysyłane losowo, po prostu przypadkiem zauważą wszyściutkie niemieckie konwoje?

– Już to kiedyś policzyłem i stawiam jedną z moich sztabek srebra, że Rudy też to zrobił – odpowiada Turing. – To bardzo małe prawdopodobieństwo.

– No to miałem rację. Przewidujemy, że sprawa się wydała.

– Może jeszcze nie. Ale naprawdę mało brakuje. W zeszłym tygodniu zatopiliśmy konwój we mgle.

– We mgle?

– Mgła była na całym morzu. Nie dałoby się wypatrzyć konwoju. Ale ci kretyni i tak go zatopili. Kesselring od razu nabrał podejrzeń. Każdy by nabrał. No to spreparowaliśmy lipną wiadomość do fikcyjnego agenta w Neapolu, zaszyfrowaną metodą, o której wiemy, że hitlerowcy ją złamali. Gratulowaliśmy mu wystawienia nam tego konwoju. Od tego czasu gestapo szaleje po wybrzeżu wokół Neapolu i szuka tego faceta.

– Powiedziałbym, że wykręciliśmy się sianem.

– No pewnie.

Alan raptownie staje, zabiera Lawrence’owi wykrywacz i włącza go. Zaczyna powoli poruszać się po polanie, kołysząc drucianą pętlą tuż nad ziemią. Wciąż zahacza się o gałęzie i wygina, co chwila trzeba ją naprawiać, ale uparcie milczy, chyba że Alan, przekonany że urządzenie się zepsuło, sprawdza je na klamrze paska Lawrence’a.

– Sprawa jest bardzo delikatna – mówi Alan. – Niektóre nasze SOŁ-y w Afryce Północnej…

– SOŁ-y?

– Specjalne Oddziały Łącznikowe. Oficerowie wywiadu, którzy otrzymują od nas informacje Ultra, przekazują dowódcom polowym i kontrolują, czy zostały zniszczone. Niektórzy z nich dowiedzieli się, z informacji Ultra, że podczas lunchu będzie nalot niemiecki, no i wzięli do kantyny hełmy. Po nalocie, który odbył się zgodnie z planem, wszyscy byli ciekawi, skąd SOŁ-y wiedziały, że trzeba zabrać hełmy.

– Sprawa wydaje się beznadziejna – mówi Lawrence. – Jak to możliwe, że Niemcy jeszcze się nie zorientowali?

– Nam się tak wydaje, bo wiemy wszystko, a nasze kanały łączności są niezaszumione. Niemcy mają tych kanałów mniej i z większą ilością szumu. Jeśli nie będziemy popełniać idiotycznych błędów, typu topienie konwojów we mgle, Niemcy nigdy nie otrzymają jasnych i stuprocentowych wskazówek, że złamaliśmy Enigmę.

– To zabawne, że wspomniałeś o Enigmie – mówi Lawrence – ponieważ ona jest wyjątkowo zaszumionym kanałem, z którego udaje nam się wyciągnąć ogromne ilości użytecznych informacji.

– Dokładnie. Dokładnie tego się obawiam.

– No cóż, zrobię co mogę, żeby wyprowadzić Rudy’ego w pole.

– Co do ciebie nie mam wątpliwości, niepokoją mnie faceci, którzy wykonują te operacje.

– Na pułkowniku Chattanie chyba można polegać – mówi Lawrence, chociaż pocieszanie Alana pewnie nie ma sensu. Ma po prostu nastrój do narzekania. Raz na dwa lub trzy lata Lawrence robi coś wymagającego zdolności interpersonalnych – na przykład właśnie teraz: zmienia temat. – A ty będziesz pracować nad tym, żeby Churchill i Roosevelt mogli bezpiecznie rozmawiać przez telefon?

– Teoretycznie. Raczej wątpię, czy to się sprawdzi w praktyce. Bell Labs ma taki system, który rozbija falę dźwiękową na kilka pasm…

Odtąd Alan prowadzi wykład na temat kompanii telefonicznych. Przedstawia pełną dysertację na temat zastosowania teorii informacji do ludzkiego głosu i jak to wpływa na sposób działania systemów telefonicznych. To dobrze, że ma do omówienia tak rozległy temat, bo las jest spory, a Lawrence ma już pewność, że jego przyjaciel nie ma pojęcia, gdzie zakopał srebro.

Dwaj przyjaciele, nieobarczeni żadnym srebrem, jadą do domu w ciemności, która tu na północy zapada zaskakująco wcześnie. Nie mówią wiele, bo Lawrence wciąż trawi i przetwarza wszystko, co powiedział mu Alan o Jednostce 2702, konwojach, Bell Labs i redundancji w sygnale głosowym. Co kilka minut śmiga obok motocykl z sakwami wypchanymi szyfrogramami.

W górze

W górze

Bobby Shaftoe może podróżować w każdy stosowny dla bydła sposób: wagonami towarowymi, na pace ciężarówki albo pieszo w spędzie. Teraz wojsko wynalazło napowietrzny odpowiednik takiej formy transportu, w postaci Samolotu Tysiąca Imion: DC-3, Powietrzny Pociąg, C-47, Dakota, Albatros. Przeżyje to. Wprawdzie gołe aluminiowe wręgi kadłuba chcą stłuc go na śmierć, ale dopóki nie śpi, może stawić opór.

W drugim samolocie tłoczą się podoficerowie. Tu siedzą porucznikowie Ethridge i Root, starszy szeregowy Gerald Hott i sierżant Bobby Shaftoe. Porucznik Ethridge zagarnął wszystkie miękkie przedmioty z całego samolotu, wymościł sobie w nich gniazdko, tuż za kabiną pilotów, i przywiązał się do niej pasami. Przez chwilę udawał, że przegląda jakieś papiery. Potem próbował wyglądać przez okna. Teraz zasnął i chrapie tak głośno, że dosłownie zagłusza silniki.

Enoch Root wcisnął się w tył kadłuba, tam gdzie się zwęża, i studiuje dwie książki naraz. Shaftoe’owi wydaje się to typowe – podejrzewa, że obie mówią coś kompletnie różnego, a kapelanowi sprawia przyjemność szczucie jednej na drugą – trochę przypomina to grę w szachy ze samym sobą, z szachownicą na obrotowej tacy. Pewnie, kiedy mieszka się w górskiej chacie z bandą dzikusów, którzy nie znają żadnego z twoich sześciu języków, trzeba się nauczyć dyskutować z samym sobą.

Na każdym boku samolotu jest rządek małych, kwadratowych okienek. Shaftoe wygląda na prawo, widzi pokryte śniegiem góry i jest przez chwilę śmiertelnie przerażony, myśląc, że zbłądzili w Alpy. Ale na lewo krajobraz jest wciąż śródziemnomorski, ustępując stopniowo skałom, sterczącym spośród buszu na kształt Diabelskiej Góry, potem są skały i piasek, a potem tylko piasek, bez skał. Piasek, tu i ówdzie, bez powodu pomarszczony w wydmy. Cholera, to wciąż Afryka! Powinno być widać lwy, żyrafy i nosorożce! Shaftoe udaje się na przód, by złożyć skargę u pilotów. Może przytną sobie w karty? A może widok z przodu jest wart opisania w liście do domu?

I wycofuje się stamtąd jak niepyszny. Od razu widzi, że próba znalezienia ciekawszego widoku jest skazana na niepowodzenie. Wszędzie, jak okiem sięgnąć, tylko piach, morze i niebo. Jako marine, wie jak nudne potrafi być morze. Dwa pozostałe żywioły są trochę lepsze. Daleko przed dziobem rozciąga się pasmo chmur – coś na kształt frontu atmosferycznego. I to już wszystko.

Zanim zabiorą mu sprzed nosa plan lotu, udaje mu się złapać ogólną ideę. Chyba będą próbowali przelecieć nad Tunezją. To zabawne: kiedy Shaftoe ostatni raz sprawdzał, Tunezja należała do faszystów – właściwie nawet była afrykańskim bastionem Osi. Ogólny plan lotu mówi też, zdaje się, że przelecą przez cieśninę pomiędzy Bizertą a Sycylią, a potem skręcą na wschód, na Maltę.

Tą właśnie cieśniną idą wszystkie transporty i posiłki dla Rommla – z Włoch do Tunisu i Bizerty. Stamtąd Rommel może uderzyć na wschód, w kierunku Egiptu i zachód – na Maroko. Kiedy VIII Armia Brytyjska skopała mu dupę pod El Alamein (czyli daleko, daleko w Egipcie), przez miesiąc wycofywał się na zachód, w stronę Tunisu. A od kilku tygodni, kiedy w Północnej Afryce wylądowali Amerykanie, Rommel musiał walczyć na dwa fronty, na wschodzie i zachodzie. I musiał być w tym cholernie dobry – jak wyczytał Shaftoe pomiędzy stentorowymi wierszami kronik filmowych Movietone, aż kipiącymi od złośliwej radości.

Wszystko to oznacza, że w dole, na Saharze, powinny stać w gotowości do walki olbrzymie siły. Może i teraz odbywa się jakaś bitwa. Lecz Shaftoe nie widzi nic takiego. Tylko od czasu do czasu linia wzbitego przez konwój żółtego pyłu, jak mknący po pustyni lont od dynamitu.

Dlatego rozmawia z pilotami. Dopiero kiedy zerkają po sobie, zdaje sobie sprawę, że gada i gada. Ci asasyni pewnie zagadywali swoje ofiary na śmierć.

Teraz rozumie, że na grę w karty nie ma co liczyć. Nie chcą z nim rozmawiać. Żeby w ogóle się odezwali, musi praktycznie wskoczyć w środek i złapać za drążek. A kiedy już coś mówią, brzmią dziwnie. Widać, że to nie Amerykańcy, jankesi. To Angole, Brytole, wyspiarze.

Zanim się wreszcie podda i wróci do ładowni, zauważa poza tym tylko jedną rzecz: są, kurwa, uzbrojeni po zęby. Jakby po drodze z samolotu do sracza i z powrotem mieli zabić kilkadziesiąt osób. Bobby Shaftoe podczas swych peregrynacji spotkał już kilku takich paranoików i niespecjalnie ich lubi. Trochę za bardzo przypominają mu Guadalcanal.

Znajduje sobie miejsce na podłodze tuż obok st. szer. Geralda Hotta i się kładzie. Ukryty w pasie rewolwerek uwiera go w plecy, więc wyciąga go i wpycha do kieszeni. Ale uczucie dyskomfortu przenosi się teraz na sztylet „Marine Raider” – na plecach, między łopatkami. Widzi, że chyba będzie musiał zwinąć się w kłębek na boku – co się nie udaje, bo na jednym boku ma przypięty standardowy wojskowy pistolet samopowtarzalny „Colt”, któremu nie dowierza, a na drugim wzięty z domu rewolwer, któremu ufa. Musi więc gdzieś upchnąć to wszystko, i jeszcze rozmaite magazynki, ładownice i inne ustrojstwa. Musi wyciągnąć przytroczony do łydki nóż „V-44 Gung-Ho”, do karczowania dżungli, dekapitacji Nipów i rozbijania kokosów, oraz krótkolufego derringera, przyczepionego do drugiej nogi, dla równowagi. Zostawia tylko granaty w przednich kieszeniach, bo nie planuje kłaść się na brzuchu.

Omijają cypel tuż-tuż przed bezlitosnym przypływem, czyhającym, by zmyć ich do morza. Przed nimi jest bagno zalewowe, będące podłożem prostokątnej zatoczki. Ściany prostokąta tworzą: cypel, który właśnie ominęli, drugi, przygnębiająco podobny, o kilkaset metrów dalej, oraz klif, wznoszący się pionowo nad bagnem. Nie wspięliby się na niego, nawet gdyby nie porastała go nieustępliwa zwrotnikowa dżungla – jest taki stromy. Aż do odpływu są uwięzieni w zatoczce.

Czyli nippoński karabin maszynowy ma aż nadto czasu, żeby ich wystrzelać.

Wszyscy już znają ten dźwięk i momentalnie padają w błoto. Shaftoe rozgląda się szybko. Ci, co leżą na boku, albo na plecach, pewnie nie żyją, ci na brzuchu – raczej tak. Większość leży na brzuchu. Oczywistym trupem jest tylko sierżant: w niego strzelec celował najpierw.

Nipy mają tylko jeden karabin, ale za to chyba całą amunicję na świecie – owoce Ekspresu Tokio, który bezkarnie kursował przez Cieśninę, nawet gdy w początkach sierpnia na wyspie wylądowali marines. Strzelec bez pośpiechu przeczesuje bagno, natychmiast mierząc w każdego, kto spróbuje się ruszyć.

Shaftoe zrywa się i pędzi do podstawy klifu.

Wreszcie widzi rozbłyski karabinu maszynowego. Mówią mu, w którą stronę celuje. Kiedy są wydłużone, jest skierowany na kogoś innego, wtedy można bezpiecznie poderwać się do szturmu. A kiedy się skracają, lufa zwraca się ku Bobby’emu Shaftoe’owi…

Odrobinę za późno. Czuje potworny ból w dole brzucha. Błoto i muł tłumią krzyk, kiedy ciężar plecaka i hełmu przewraca go twarzą w bagno.

Na chwilę chyba traci przytomność. Ale nie za długą. Wciąż słychać strzały, co sugeruje, że niektórzy marines jeszcze żyją. Z trudem unosi głowę, walcząc z ciężarem hełmu, i spostrzega między sobą a gniazdem karabinu kłodę drewna – pień wyszlifowany przez fale i wyrzucony na brzeg podczas burzy.

Może go zdobyć albo nie. Postanawia ruszyć do ataku. To tylko parę kroków. Już w połowie drogi wie, że mu się uda. Wreszcie czuje dopływ adrenaliny: rzuca się naprzód i pada pod osłoną pnia. Po drugiej stronie w drewno uderza kilka pocisków, sypiąc nań wilgotnymi, włóknistymi odłamkami. Pień jest zmurszały.

Shaftoe siedzi teraz w dołku i bez wystawienia się na strzały niewiele może zobaczyć. Nie widzi innych marines, słyszy jedynie ich krzyki.

Ryzykuje zerknięcie na gniazdo karabinu. Jest dobrze zamaskowany liśćmi, ale wyraźnie widać, że siedzi w niszy dobre cztery metry nad poziomem bagna. Podstawa urwiska nie jest tak daleko – wystarczyłby pewnie porządny sprint. Ale wspiąć się tam na górę – to pewna śmierć. Karabin maszynowy pewnie nie może się wychylić aż tak, by go dosięgnąć, ale Nipy mogą do usranej śmierci zrzucać na dół granaty albo zdjąć go z lekkiej broni, kiedy będzie tam lazł.

Innymi słowy, teraz swoje pięć minut ma granatnik. Shaftoe przetacza się na plecy, wyciąga metalową rurkę z kołnierzami i wsuwa ją na lufę karabinu. Usiłuje ją dokręcić, ale palce ślizgają mu się na zakrwawionym motylku. Co za pierdolony cienias wymyślił tutaj nakrętkę motylkową? W ogóle nie da się złapać. W sumie, wszędzie pełno krwi, ale nic go nie boli. Nurza palce w piasku i dociąga nakrętkę.

Z podręcznej sakwy dobywa granat odłamkowy „Mark II”, zwany też ananasem, a poszperawszy chwilę, znajduje także Przejściówkę Granatnik-Karabin M1. Wkłada jedno w drugie, wyciąga zawleczkę i wyrzuca ją, potem wsuwa skompletowany i uzbrojony M1, wraz z owocowym ładunkiem, na rurę granatnika. I wreszcie otwiera jedno specjalnie oznaczone pudełko na naboje, grzebie wśród połamanych i pokruszonych lucky strike’ów i znajduje mosiężny walec – ślepy nabój, pozaginany na końcu, niezakończony pociskiem. Ładuje go do magazynka springfielda.

Czołga się wzdłuż kłody, żeby wyskoczyć w niespodziewanym miejscu i wystrzelić, zanim głowę rozwali mu karabin maszynowy. W końcu unosi ten wynalazek z kreskówki, w jaki przeobraził się karabin, wbija kolbę w piach (przy wyrzucaniu granatów odrzut może złamać obojczyk), celuje we wroga i pociąga za spust. Przejściówka Granatnik-Karabin M1 leci z wielkim BUM!, ciągnąc za sobą cały sklep żelazny już zbędnych części, jak dusza wyzbywająca się ciała. Ananas szybuje w niebo, pozbywszy się nawet zawleczki i wajchy, a jego chemiczny lont płonie, tak że ma nawet – jak to się nazywa? – wewnętrzne światło. Shaftoe ma dobrego cela – granat leci tam gdzie trzeba. Wydaje mu się, że to cwane posunięcie, dopóki granat nie odbija się, nie stacza ze wzgórza i nie wysadza innego przegniłego pnia. Nipy przewidziały takie knowania i rozwiesiły sieci, drucianą siatkę albo coś w tym guście.

Leży na plecach w błocie, patrzy w niebo i powtarza w kółko „kurwa”. Potem kłoda drga konwulsyjnie, sypiąc mu w twarz czymś podobnym do mchu, gdy kule przeżerają zmurszałe drewno. Bobby Shaftoe odmawia modlitwę i przygotowuje się do szturmu w stylu „banzai”.

Wtedy doprowadzający do szału terkot karabinu ustaje, zastąpiony ludzkim wrzaskiem. Głos wydaje się nieznajomy. Bobby unosi się na łokciu i orientuje się, że wrzask dochodzi od strony groty.

Patrzy wprost w wielkie, błękitne jak niebo oczy Enocha Roota.

Kapelan wycofał się ze swego kątka w ogonie i kuca przy okienku, łapiąc się czego popadnie. Bobby Shaftoe przytomnieje w niewygodnej pozycji – na brzuchu – i wygląda przez okienko po przeciwnej stronie. Powinien zobaczyć niebo, widzi jednak pędzące w tył wydmy. Ten widok natychmiast budzi mdłości. Nawet nie zamierza wstawać.

We wnętrzu samolotu szaleją łańcuchy ognistych punktów, jak pioruny kuliste, ale – co na początku nie jest takie oczywiste – te tutaj celują w ściany, jak promienie latarek. Śledzi, skąd przyleciały, co ułatwia połyskująca mgiełka rozpylonego oleju w powietrzu, i dochodzi do wniosku, że dostały się do środka przez szeregi małych dziurek. Jakiś dupek zrobił je w kadłubie, kiedy on spał. Przez dziurki świeci słońce, oczywiście zawsze w tym samym kierunku, ale samolot leci na łeb na szyję, jak popadnie.

Zauważa, że odkąd się zbudził, leżał na suficie samolotu, co wyjaśnia, dlaczego znalazł się na brzuchu. Gdy to doń dociera, wymiotuje.

Jasne plamy znikają. Shaftoe bardzo niechętnie ryzykuje wyjrzenie przez okno. Widzi tylko szarość.

Teraz chyba leży na podłodze. W każdym razie, tuż obok nieboszczyka, a on był przywiązany.

Leży tam kilka minut, tylko oddychając i rozmyślając. Przez dziury w kadłubie gwiżdże powietrze, tak głośno, że pęka mu głowa.

Ktoś – jakiś wariat – wstaje i idzie przez samolot. To nie Root – on w swym kąciku opatruje kilka ran ciętych twarzy, których nabawił się podczas akrobacji powietrznych. Shaftoe unosi wzrok. To jeden z angielskich pilotów.

Angol ściągnął z głowy hełm, ukazując czarne włosy i zielone oczy. Jest przed czterdziestką – stary gość. Ma okrągłą, utylitarną twarz, w której wszystkie wyrostki, gałki i otwory mają swoje zastosowanie – jakby była zaprojektowana przez gości, którzy konstruują granatniki. Twarz prosta i budząca zaufanie, ale w żadnym razie nie przystojna. Klęka przy zwłokach Geralda Hotta i dokładnie je bada, przyświecając sobie latarką. Jest chodzącym obrazem troski; bada pacjenta z ogromną delikatnością.

Wreszcie opiera się ciężko o żebrowaną ścianę kadłuba.

– Dzięki Bogu – mówi – nie trafili go.

– Kogo? – pyta Shaftoe.

– Tego kolesia – odpowiada lotnik, poklepując nieboszczyka.

– A mnie też zbadasz?

– A po co?

– Jak to po co? Ja przynajmniej jestem żywy.

– Ciebie nie trafili – odpowiada pilot. – Gdyby cię trafili, wyglądałbyś jak porucznik Ethridge.

Shaftoe ryzykuje jakiś ruch. Unosi się na łokciu i odkrywa, że podłoga jest śliska i mokra od czerwonej cieczy.

Zauważył różową mgiełkę w kabinie i sądził, że to przeciek z układu hydraulicznego. Ale teraz hydraulika chyba działa jak trzeba, a to coś na podłodze nie jest przecież produktem ropopochodnym. To ta sama ciecz, która tak obficie występowała w koszmarze. Spływa z okolic przytulnego gniazdka porucznika, a sam porucznik już nie chrapie.

Zerka na szczątki Ethridge’a, uderzająco podobne do tego, co wcześniej leżało na stołach rzeźni. Nie chce stracić zimnej krwi w obecności brytyjskiego pilota – rzeczywiście, czuje się nad podziw spokojnie. Może to przez chmury? Pochmurne dni zawsze go uspokajały.

– Cholera jasna – mówi wreszcie – te szwabskie działko dwadzieścia milimetrów to niekiepska armata.

– No – odpowiada pilot. – Musimy dać się zaobserwować konwojowi i potem lecimy dalej.

To dość enigmatyczne, a mimo to najwięcej mówiące ze wszystkich stwierdzeń, jakie Bobby kiedykolwiek usłyszał na temat zadań Jednostki 2702. Wstaje i idzie za pilotem do kabiny; obaj delikatnie omijają drgające podroby, przypuszczalnie wywleczone z Ethridge’a.

– To znaczy, alianckiemu konwojowi, tak? – pyta Shaftoe.

– Alianckiemu konwojowi? – szyderczo powtarza pilot. – Skąd tu do cholery weźmiesz aliancki konwój? Tu jest Tunezja.

– No to, o co ci chodziło z tym, że mamy dać się zaobserwować konwojowi? Masz na myśli „zaobserwować konwój”, nie?

– Przepraszam bardzo – rzuca pilot. – Jestem zajęty.

Shaftoe odwraca się i widzi porucznika Roota klęczącego przy stosunkowo dużym fragmencie Ethridge’a. Przeszukuje jego aktówkę. Bobby rzuca mu spojrzenie pełne moralnych wyrzutów i oskarżycielsko unosi palec.

– Posłuchaj, Shaftoe! – woła Root. – Ja tylko wykonuję rozkazy. Przejmuję po nim zadanie.

Wyciąga mały pakiecik, zawinięty w gruby żółtawy plastik. Sprawdza go i rzuca Shaftoe’owi jeszcze jedno pełne dezaprobaty spojrzenie.

– Żartowałem, kurwa! – mówi Shaftoe. – Pamięta pan, poruczniku? Wtedy, kiedy myślałem, że ci goście obrabiają zwłoki? Wtedy, na plaży?

Root się nie śmieje. Albo się wkurwił, że Shaftoe zrobił go w jajco, albo nie bawią go żarty na temat obrabiania zwłok. Niesie pakiecik do drugiego nieboszczyka, tego w gumowym stroju. Wtyka mu go za pazuchę.

Potem przysiada przy nim i duma. Duma bardzo długo. Shaftoe przygląda się jego dumaniu z irracjonalną fascynacją – całkiem jakby oglądał podrzucającą cyckami egzotyczną tancerkę.

Kiedy wychodzą z chmur, światło ponownie się zmienia. Słońce zachodzi, czerwono przeświecając przez saharyjski pył. Shaftoe wygląda przez okno i ze zdumieniem widzi, że lecą nad morzem. Pod nimi płynie konwój statków; każdy z nich, oświetlony z jednej strony purpurowym blaskiem, zostawia na wodzie wyraźne V.

Samolot przechyla się i wykręca nad konwojem powolną beczkę. Słychać odległe postukiwanie. Czarne kwiaty wykwitają i rozwiewają się wokół nich. Shaftoe zdaje sobie sprawę, że statki próbują ich trafić z działek przeciwlotniczych. Potem samolot wznosi się i ukrywa w chmurach. Robi się prawie całkiem ciemno.

Po dłuższej przerwie Shaftoe ponownie zerka na Enocha Roota. Siedzi znów w swym zakamarku i czyta przy świetle latarki. Na kolanach ma rozwinięty zwitek papierów. To ten plastikowy pakiet, który wyjął z teczki Ethridge’a i wetknął w zanadrze Geralda Hotta. Shaftoe dedukuje, że to spotkanie z konwojem i jego działkami sprawiło, że złamał się i jeszcze raz wyciągnął ten pakiet, by go obejrzeć.

Root unosi głowę i patrzy Shaftoe’owi w oczy. Nie wygląda na zdenerwowanego ani winnego. Spojrzenie jest zadziwiająco chłodne i spokojne.

Shaftoe przez dłuższą chwilę wytrzymuje ten wzrok. Gdyby był w nim choćby ślad poczucia winy czy nerwowości, zdemaskowałby kapelana jako niemieckiego szpiega. Ale nie ma – Enoch Root nie pracuje dla Niemców. Ani dla aliantów. Pracuje dla Siły Wyższej. Shaftoe niezauważalnie kiwa głową. Spojrzenie Roota mięknie.

– Oni wszyscy nie żyją, Bobby! – krzyczy.

– Kto?

– Ci wyspiarze. Ci, co ich widziałeś na plaży na Guadalcanal.

To wyjaśnia, dlaczego Root jest tak wrażliwy na dowcipy o obrabianiu trupów.

– Przepraszam – mówi Shaftoe, idąc na tył, żeby nie musieli do siebie wrzeszczeć. – Jak to się stało?

– Kiedy zabrałem cię do mojego domku, nadałem wiadomość do moich dowódców w Brisbane – mówi Root. – Zaszyfrowałem ją specjalnym kodem. Powiedziałem im, że odnalazłem jednego szturmowca marine, że wygląda na to, że przeżyje, więc niech ktoś przyleci i go zabierze.

Shaftoe kiwa głową. Pamięta, że słyszał mnóstwo kropek i kresek, ale był nieprzytomny od gorączki, morfiny i innych domowych lekarstw, które Root wyciągnął ze swego pudełka po cygarach.

– Oni mi odpowiedzieli – ciągnie Root. – „Nie możemy do ciebie przylecieć, ale zabierz go tam i tam, gdzie spotkasz innych marine raiderów”. Jak pamiętasz, tak właśnie uczyniłem.

– Taa – odpowiada Shaftoe.

– No i dobra. Ale kiedy cię im oddałem i wróciłem, zobaczyłem, że odwiedzili mnie Nippończycy. Zabili wszystkich wyspiarzy, jakich spotkali. Spalili domek. Spalili wszystko. Wszędzie postawili cholerne miny, które o mało co mnie nie zabiły. Ledwo stamtąd wyszedłem żywy.

Shaftoe kiwa głową, jak może kiwać tylko ktoś, kto widział Nipów w akcji.

– Ewakuowali mnie potem do Brisbane, gdzie zacząłem się czepiać o te szyfry. Tylko tak mogli mnie znaleźć – oczywiste, że złamali nasze kody. A kiedy już rozpętałem odpowiednią aferę, ktoś chyba powiedział: „Ty, jesteś Angolem, jesteś pastorem, doktorem medycyny, umiesz trzymać karabin, znasz alfabet Morse’a, a przede wszystkim jesteś upierdliwy jak jasna cholera – no to won stąd! Do akcji!”. Następną rzeczą, jaką pamiętam, była ta chłodnia w Algierze.

Shaftoe odwraca wzrok i kiwa głową. Root chyba łapie o co chodzi: że Shaftoe nie wie nic więcej niż on.

W końcu Enoch Root zwija pakiecik z powrotem, tak samo jak przedtem. Lecz nie wkłada go do aktówki: wtyka go w kombinezon Geralda Hotta.

Później znów wyłaniają się z chmur, w pobliżu oświetlonego księżycem portu i schodzą nad samo morze. Lecą tak wolno, że nawet Shaftoe, który nie ma pojęcia o samolotach, wie, że zaraz spadną. Otwierają boczne drzwi dakoty i – raz, dwa, trzy, HOP – wyrzucają do oceanu zwłoki st. szer. Geralda Hotta. W miejskim basenie w Oconomowoc byłoby to wielkie „chlup” ale tu, w oceanie, nie robi wrażenia.

Mniej więcej godzinę potem albatros ląduje w samym środku potwornego nalotu bombowego. Zostawiają Powietrzny Pociąg na końcu pasa, obok innych C-47, i pędzą biegiem za brytyjskimi pilotami. Wpadają na schody i gonią w dół – dokładniej, do schronu przeciwlotniczego. Teraz czują wybuchy bomb, ale ich nie słyszą.

Ktoś mówi: „Witamy na Malcie”. Shaftoe rozgląda się i widzi, że otaczają go faceci w brytyjskich i amerykańskich mundurach. Amerykanów zna – to oddział szturmowców marine z Algieru, który leciał drugą dakotą. Angoli nie zna. Przypuszcza, że to goście z SAS, o których mówili mu ci frajerzy w Waszyngtonie. Jedyną wspólną cechą jest numer 2702 – wszyscy go mają na mundurach.

Umowa o poufności

Umowa o poufności

Avi przybywa na czas, swym nippońskim sportowym samochodem, porządnym, choć nie nachalnie luksusowym, ostrożnie prowadząc go po stromej drodze ze spękanych kawałków asfaltu. Randy przygląda się mu z tarasu drugiego piętra, patrząc w dół, przez szyberdach. Avi ma na sobie spodnie od eleganckiego tropikalnego garnituru, szytą na miarę bawełnianą koszulę, ciemne narciarskie gogle i kapelusz z szerokim rondem.

Dom jest wysokim, wolno stojącym budynkiem pośród kalifornijskiego stepu, kilka kilometrów od brzegu morza. Znad klifu wznosi się chłodne, oceaniczne powietrze, opadając tu powolnymi falami. Kiedy Avi wysiada z samochodu, wkłada marynarkę.

Potem wyciąga z maleńkiego bagażnika z przodu samochodu dwie spore torby z laptopami, wchodzi do domu bez pukania (nigdy tu nie był, ale zna zwyczaje panujące w takich instytucjach), odnajduje czekających nań w jednym z wielu pokoi Randy’ego i Eba i wypakowuje z toreb sprzęt komputerowy za jakieś piętnaście tysięcy dolców. Ustawia to wszystko na stole. Włącza dwa laptopy, a kiedy powoli startują, podłącza je do prądu, żeby nie wyczerpać baterii. Listwa zasilająca, z rozstawionymi co pół metra uziemionymi gniazdkami, ciągnie się wzdłuż wszystkich ścian, gipsowych ścianek działowych, przez otwory w nich, poprzez op-artowe tapety, boazerie z imitacji drewna, wyblakłe plakaty Grateful Dead, a nawet co poniektóre drzwi.

Jeden z laptopów jest podłączony do maleńkiej przenośnej drukarki. Avi wtyka do niej kilka kartek. Drugi startuje, wyświetla na ekranie kilka linii tekstu, popiskuje i się zatrzymuje. Randy podchodzi i przygląda mu się. Wyświetla znak zachęty:

FILO.

Randy wie: to skrót od programu Finux Loader, pozwalającego wybrać przy starcie, który z systemów operacyjnych chce się uruchomić.

– Finux – mruczy Avi.

Randy wpisuje „Finux” i wciska Enter.

– Ile ty masz na tej maszynce systemów operacyjnych?

– Windows 95, do gier oraz kiedy muszę na trochę pożyczyć komputer jakiemuś lamerowi – odpowiada Avi. – Windows NT, do spraw biurowych. BeOS do programowania oraz zabawy z multimediami. Finux do profesjonalnego składu tekstów.

– A tu który chcesz?

– BeOS. Chcę wam pokazać trochę JPEG-ów. Chyba jest tu gdzieś rzutnik? Randy spogląda na Eba, jedyną osobę, która tu naprawdę mieszka. Eb wydaje się jeszcze większy niż jest, może dzięki swym niesamowitym włosom: pół metra długości, blond, choć lekko rudawe, grube dredy. Nie utrzyma ich żadna spinka, dlatego Eb związuje je grubą linką. Skrobie coś na małym komputerku, w którym pisze się rysikiem po ekranie. Hackerzy na ogół nie używają takich, ale Eb (a raczej jedna z jego upadłych firm) napisała do tego modelu oprogramowanie, dlatego wala się ich u niego mnóstwo. Wygląda na pochłoniętego tym, co robi, ale kiedy Randy patrzy nań przez dwie sekundy, wyczuwa to i unosi wzrok. Ma bladozielone oczy i zwykle nosi brodę, chyba że akurat znajduje się w fazie golenia, co zwykle należy kojarzyć z poważnym romantycznym związkiem. Teraz broda ma jakiś centymetr długości, co wskazuje na świeże rozstanie – wynika z tego również chęć podjęcia nowych wyzwań.

– Rzutnik do komputera? – pyta Randy.

Eb przymyka oczy, po czym wstaje i wychodzi z pokoju.

Drukareczka zaczyna mozolnie wciągać papier. Pierwszy wiersz tekstu, wycentrowany na górze strony, głosi: umowa o poufności. Potem idą kolejne wiersze. Randy widział to już tyle razy, że nuda szkli mu oczy. Odwraca się. Zawsze zmienia się tylko nazwa firmy: tym razem – Epiphyte(2) Corporation.

– Niezłe gogle.

– Wydają ci się dziwne? To zobacz, co włożę, kiedy zajdzie słońce. – mówi Avi.

Grzebie w torbie i wyciąga ustrojstwo wyglądające jak okulary bez szkieł, z lampkami z domku dla lalek przyczepionymi nad każdym okiem. Przewód biegnie do mocowanego na pasku pojemnika na baterie. Przesuwa maleńki wyłącznik i zapalają się światełka: kosztownie wyglądające niebiesko-białe halogeny.

Randy unosi brwi.

– To zabezpieczenie przed przestawieniem stref czasowych – wyjaśnia Avi. – Teraz jestem przystosowany do czasu azjatyckiego. Za dwa dni tam wracam. Nie chcę, żeby moje ciało przestawiło się na czas Wschodniego Wybrzeża, kiedy jestem tutaj.

– Czyli że kapelusz i gogle…

– Symulują noc. Ten wynalazek symuluje dzień. Rozumiesz, ciało człowieka nastawia swój zegar według światła. Tak, à propos, mógłbyś zasłonić okna?

Okna wychodzą na zachód, dając widok na trawiastą skarpę schodzącą ku zatoce Half Moon. Jest późne popołudnie i do pokoju wlewa się słońce. Randy przez chwilę kontempluje widok, po czym opuszcza żaluzje.

Eb majestatycznie wchodzi do pokoju – z ręki zwisa mu rzutnik; wygląda trochę jak Beowulf dzierżący odciętą łapę potwora. Stawia go na stole i celuje w ścianę. Nie potrzeba ekranu, ponieważ powyżej listew zasilających wszystkie ściany są zawieszone białymi tablicami. Wiele z nich pokrywają z kolei wypisane kolorami podstawowymi niezrozumiałe zaklęcia. Niektóre otacza nieregularna linia z napisem nie ścierać, albo w skrócie nś lub nie! Na wprost rzutnika widnieje lista zakupów, na wpół starty diagram, numer jakiegoś faksu w Rosji i kilka czwórek liczb – adresów internetowych oraz parę niemieckich słów, zapewne napisanych przez Eba. Eberhard Föhr przygląda się temu wszystkiemu, stwierdza, że nic nie jest wzięte w linię nś, i zmazuje wszystko ścieraczką.

Do pokoju wchodzą następni dwaj faceci, pogrążeni w rozmowie na temat jakiejś beznadziejnej firmy z Burlingame. Jeden jest śniady, szczupły i wygląda jak rewolwerowiec; nosi nawet czarny kowbojski kapelusz. Drugi jest przysadzisty i wygląda, jakby dopiero wyszedł ze spotkania Klubu Rotariańskiego. Jedna rzecz ich łączy: każdy ma na przegubie błyszczącą srebrną bransoletkę.

Randy wyciąga z drukarki kopie umowy i rozdaje. Mają już wydrukowane nazwiska: Randy Waterhouse, Eberhard Föhr, John Cantrell (to ten w kowbojskim kapeluszu) i Tom Howard (jasnowłosy gość ze Środkowego Zachodu). Kiedy sięgają po umowy, srebrne bransoletki wyłapują przekradające się między żaluzjami promienie światła. Na każdej z nich nadrukowano czerwony kaduceusz i kilka linijek tekstu.

– Wyglądają jak nowe – zauważa Randy. – Znowu zmienili te sformułowania?

– Tak! – odpowiada Cantrell. – To wersja 6.0, wyszła dopiero w zeszłym tygodniu.

Wszędzie indziej bransoletki oznaczałyby, że John i Tom cierpią na jakieś groźne dla życia przypadłości, na przykład uczulenie na powszechnie stosowane antybiotyki. Sanitariusz wyciągający ich z rozwalonego samochodu zobaczyłby je i zastosował się do wskazówek. Lecz tu jest Dolina Krzemowa, rządząca się własnymi prawami. Po jednej stronie bransoletek widnieje:

w przypadku śmierci patrz instrukcja

procedury biostatycznej na odwrocie

$100 000 nagrody za przestrzeganie instrukcji,

a po drugiej:

zadzwoń po wskazówki – 0-800-xxx-xxxx

podać 50 000 jedn. heparyny iv

wykonać reanimację

jednocześnie ochładzając lodem

do 10°c. zachować ph 7,5.

nie wykonywać sekcji ani balsamowania.

To recepta na zamrożenie martwej albo prawie martwej osoby. Noszący ją wierzą, że jeśli przestrzega się takiej procedury, można zmienić w lód delikatne tkanki, jak na przykład mózg, nie niszcząc ich. Kilka dekad później, kiedy nanotechnologia umożliwi nieśmiertelność, mają nadzieję zostać rozmrożeni. John Cantrell i Tom Howard wierzą, że istnieje szansa, że za milion lat będą jeszcze mogli ze sobą pogadać.

Kiedy wszyscy przeglądają formularze, wyłapując pewne znajome klauzule, zapada cisza. W sumie pewnie podpisali w życiu ze sto umów o poufności. W tych kręgach to tak, jak podać filiżankę kawy.

Do pokoju wchodzi objuczona torbami z zakupami kobieta i przeprasza za spóźnienie. Beryl Hagen wygląda jak ciotka z ilustracji Normana Rockwella, taka w fartuchu, wypiekająca szarlotki. W ciągu dwudziestu lat rządziła finansami dwunastu różnych małych firm z branży high-tech. Dziesięć z nich wypadło z rynku. Z wyjątkiem drugiej, nie było to winą Beryl. Szóstą był Drugi Szturm Randy’ego na Biznes. Jedną z firm wykupił Microsoft, jedna stała się udanym, niezależnym przedsiębiorstwem. Na tym ostatnim Beryl zarobiła dosyć pieniędzy, by móc udać się na emeryturę. Tymczasem, udziela konsultacji i pisze książki, rozglądając się za czymś ciekawym, co wciągnęłoby ją na nowo, zatem jej obecność w tym pokoju sugeruje, że Epiphyte(2) Corp. to nie pic na wodę. A może wyświadcza Aviemu grzeczność? Randy wykonuje z nią „niedźwiedzia”, unosząc ją w powietrze, po czym wręcza jej dwie kopie umowy z jej nazwiskiem.

Avi odłączył ekran od swego wielkiego laptopa i położył go płasko na szybie rzutnika, który przepuszcza światło przez jego ciekłokrystaliczny wyświetlacz, rzucając na białą tablicę kolorowy obraz. Widać typowy pulpit z komputera: kilka okienek terminali i parę ikonek. Avi obchodzi pokój i zbiera podpisane umowy, przegląda je, oddaje każdemu po jednym egzemplarzu, a drugie wkłada do kieszeni torby na komputer. Zaczyna coś pisać na klawiaturze – w jednym z okienek pojawiają się literki.

– Tak dla przypomnienia – mruczy – Epiphyte Corporation, którą dla jasności będę nazywać Epiphyte(1) to firma z siedzibą w Delaware. Istnieje od półtora roku. Udziałowcy to ja, Randy oraz Springboard Capital. Działamy w branży telekomunikacyjnej na Filipinach. Jeśli chcecie, później przedstawię szczegóły. Nasza obecność na tamtejszym rynku uświadomiła nam pewne nowe możliwości. Epiphyte(2) to firma kalifornijska, ma trzy tygodnie. Jeśli wszystko pójdzie po naszej myśli, włączymy do niej Epiphyte(1), przez pewnego rodzaju wymianę udziałów. Szczegóły są mało ciekawe, więc je pominę.

Naciska Enter. Na pulpicie pojawia się nowe okno, a w nim zeskanowana z atlasu barwna mapa, wąska i wysoka. Większość powierzchni pokrywa błękit oceanu. Zza górnej krawędzi wystaje nieregularna linia brzegowa, z kilkoma miastami podpisanymi: Nagasaki, Tokio… W górnym lewym rogu jest Szanghaj. Archipelag Filipin znajduje się dokładnie pośrodku. Na północy Tajwan, a na południu łańcuch wysp tworzących porowatą zaporę między Azją a wielką bryłą lądu pokrytą angielskimi słowami, w rodzaju „Darwin” i „Wielka Pustynia Piaszczysta”.

– Chyba musi to wyglądać trochę dziwnie – mówi Avi. – Zwykle takie prezentacje zaczynają się od schematu sieci komputerowej, jakiegoś diagramu i tym podobnych. Normalnie nie używamy map. Tak przyzwyczailiśmy się do pracy w krainie czystej abstrakcji, że aż dziwnie wrócić do rzeczywistości i zrealizować coś fizycznie istniejącego. Ale ja lubię mapy. Mam ich pełno w domu. Chcę wam podpowiedzieć, że nabyte przez nas wszystkich zdolności i wiedza – zwłaszcza dotycząca Internetu – mają zastosowanie gdzieś tutaj. – Poklepuje tablicę. – W rzeczywistym świecie. No wiecie, na tej wielkiej, wilgotnej kuli, gdzie mieszka parę miliardów ludzi.

Kiedy Avi kręci trackballem i wciska kciukiem guzik, towarzystwo podśmiechuje się kulturalnie. Pojawia się nowy obraz: ta sama mapa, z jaskrawymi liniami przecinającymi oceany, kreślącymi pętle między miastami, w przybliżeniu obrysowującymi linie brzegowe.

– Istniejące kable podmorskie. Im grubsza kreska, tym grubsza rura – mówi Avi. – No właśnie: co jest nie tak na tym rysunku?

Od Tokio, Hongkongu i Australii odchodzi kilka grubych linii, zapewne łączących je ze Stanami Zjednoczonymi. Przez Morze Południowochińskie, mniej więcej między Filipinami i Wietnamem, ciągnie się kolejna gruba kreska z północy na południe, lecz nie łączy tych dwóch krajów: zmierza prosto do Hongkongu, a potem wzdłuż chińskiego wybrzeża do Szanghaju, Korei i Tokio.

– Skoro pośrodku mapy są Filipiny – odzywa się Cantrell – domyślam się, że chcesz wskazać, że żadna gruba linia nie dociera na Filipiny.

– Żadna gruba linia nie dociera na Filipiny! – rzuca Avi. Wskazuje jeden, jedyny wyjątek, biegnący między Tajwanem a północnym Luzonem, a potem wzdłuż wybrzeża na Corregidor. – Oprócz tej jednej, w którą jest zamieszana firma Epiphyte(1). Ale nie tylko o to mi chodziło. W ogóle mało jest linii z południa na północ, łączących Australię z Azją. Wiele z pakietów sieciowych biegnących z Sydney do Tokio musi być kierowanych przez Kalifornię. Jest tu luka na rynku.

– Avi, zanim zaczniesz… – wtrąca się Beryl – muszę powiedzieć, że trudno dostać się do branży układania głębinowych, oceanicznych kabli.

– Beryl ma rację! – mówi Avi. – Odpowiednie środki do instalowania takich kabli mają tylko AT&T, Cable & Wireless oraz Kokusai Denshin Denwa. To jest trudne. Kosztowne. Wymaga olbrzymich kosztów początkowych.

„Koszty początkowe” oznaczają prace inżynierskie, niezbędne, by zanalizować wykonalność przedsięwzięcia. Jeśli całość okaże się nie do realizacji, można je sobie wetknąć gdzieś.

– Więc o czym ty myślisz? – pyta Beryl.

Avi klika w kolejną mapę. Jest taka sama jak poprzednia, ale domalowano na niej trochę nowych linii: cały szereg pomiędzy poszczególnymi wyspami. Pogmatwany łańcuch krótkich połączeń wzdłuż całego filipińskiego archipelagu.

– Chcesz okablować Filipiny i wpiąć je do sieci przez nasze istniejące łącze z Tajwanem. – Tom Howard podejmuje heroiczną próbę streszczenia tego, co zapowiada się na długą prezentację.

– Z informatycznego punktu widzenia, Filipiny będą łakomym kąskiem – mówi Avi. – Rząd ma swoje wady, ale w zasadzie jest to demokracja na wzór zachodni. W przeciwieństwie do większości Azjatów, używają liter łacińskich, czyli kodu ascii. Większość zna angielski. Odwieczne związki z Ameryką. Wcześniej czy później, w gospodarce informatycznej trzeba się będzie z tymi gośćmi liczyć.

Wtrąca się Randy:

– Mamy już tam przyczółek. Znamy lokalne układy. No i mamy bieżące przychody.

Avi klika na kolejnej mapie. Tę trudniej rozszyfrować. Wygląda jak mapa rzeźby terenu jakichś wysokich gór, tu i ówdzie przedzielonych płaskowyżami. Fakt, że pojawiła się w środku prezentacji, bez żadnych podpisów, ani bez wyjaśnień Aviego, stanowi wyzwanie dla bystrości umysłu zebranych. Nikt z nich nie będzie od razu prosił o pomoc. Randy obserwuje, jak marszczą brwi i przekrzywiają głowy. Pierwszy załapuje Eberhard Föhr – jest świetny w dziwnych zagadkach.

– Azja Południowo-Wschodnia ze spuszczoną wodą – mówi. – Ten wielki garb po prawej to Nowa Gwinea. Te górki to wulkany na Borneo.

– Super, nie? – mówi Avi. – To mapa radarowa, z danych zebranych przez amerykańskie satelity wojskowe. Można ją kupić za psi grosz.

Na tej mapie można dostrzec, że Filipiny to nie łańcuch oddzielnych wysp, lecz najwyższe punkty wielkiego, podłużnego płaskowyżu, otoczonego głębokimi szczelinami w skorupie ziemskiej. Aby przejść po dnie oceanu z Luzonu na Tajwan, trzeba by zanurkować w głęboki rów, okolony kilkoma górskimi łańcuchami, i podążać nim na północ mniej więcej pięćset kilometrów. Ale na południe od Luzonu, na obszarze, gdzie Avi proponuje zainstalować sieć międzywyspowych kabli, są płaskie płycizny.

Avi znów klika, wypełniając wody błękitem, a wyspy zielenią. Potem robi zoom na środek mapy, gdzie płaskowyż Filipin wyciąga dwa ramiona w kierunku Borneo, obejmując nimi, i niemal zamykając, morze w kształcie rombu o długości trzystu pięćdziesięciu mil.

– Morze Sulu – obwieszcza. – Zbieżność z nazwiskiem tego Azjaty ze Star Treku całkiem przypadkowa.

Nikt się nie śmieje. W końcu nie są tutaj dla rozrywki – skupiają się na mapie. Wszystkie te morza i archipelagi są dość dezorientujące – nawet dla ludzi o dobrej wyobraźni przestrzennej. Filipiny zamykają Morze Sulu od prawego górnego rogu, północne Borneo (należące do Malezji) z lewego dolnego, archipelag Sulu (część Filipin) – z prawego dolnego, a w lewym górnym rogu leży bardzo długa i cienka filipińska wyspa Palawan.

– To przypomina nam, że granice państw są sztuczne i bezsensowne – mówi Avi. – Morze Sulu leży pośrodku wielkiego płaskowyżu, na którym są i wyspy filipińskie, i Borneo. Jeśli więc okablowujesz Filipiny, możesz bez wysiłku podłączyć do sieci także Borneo, po prostu lecąc wzdłuż Morza Sulu krótkimi, płytkimi kabelkami. O, tak.

Avi klika, komputer dorysowuje barwne linie.

– Avi, co my tu robimy? – pyta Eberhard.

– To bardzo głębokie pytanie – odpowiada Avi.

– Wszyscy wiemy, jak działa dopiero co założona firma – odzywa się Eb. – Na początku mamy tylko pomysł. Po to są umowy o poufności – żeby chronić pomysł. Pracujemy wspólnie nad tym pomysłem, dając wkład własnych umysłów, i w zamian otrzymujemy udziały. Wynikiem pracy jest oprogramowanie. Można je zastrzec, opatentować i zgłosić jako znak towarowy. To wartość niematerialna i prawna, warta jakieś pieniądze. Przez nasze udziały wszyscy jesteśmy jej właścicielami. Wtedy sprzedajemy trochę więcej udziałów jakiemuś inwestorowi. Za te pieniądze zatrudniamy kolejnych pracowników i tworzymy produkt, rzucamy go na rynek i tak dalej. Tak działa system, ale ty, zdaje się, tego nie rozumiesz.

– Dlaczego tak mówisz?

Eb wygląda na zdezorientowanego.

– Jaki możemy mieć tu własny wkład? Co takiego możemy stworzyć własnym pomysłem, żeby jakiś inwestor zechciał kupić udziały?

Wszyscy zerkają na Beryl. Beryl kiwa głową, zgadzając się z Ebem. Odzywa się Tom Howard:

– Posłuchaj, Avi. Ja umiem stawiać duże systemy komputerowe, John napisał Ordo, wie wszystko o kryptologii. Randy zna się na Internecie, Eb na dziwnych rzeczach, Beryl na pieniądzach. O ile wiem, nikt z nas nie ma zielonego pojęcia o instalowaniu podmorskich kabli. Co wskórasz z naszymi CV, kiedy będziesz namawiał jakiegoś inwestora do wyłożenia forsy?

– To wszystko prawda – przyznaje Avi. – Musielibyśmy być nienormalni, żeby angażować się w instalowanie kabli na Filipinach. To robota dla FiliTela, z którym Epiphyte(1) utworzył w tym celu joint venture.

– Nawet gdybyśmy byli nienormalni – dodaje Beryl – nie mielibyśmy takiej możliwości, bo nikt nie dałby nam pieniędzy.

– Na szczęście nie musimy się tym martwić – mówi Avi – bo wyręcza nas w tym ktoś inny. – Odwraca się do tablicy, bierze czerwony mazak i kreśli grubą linię między Tajwanem i Luzonem. Na dłoniach ma plamki, wyglądające jak trąd – to rzutnik oświetla je obrazem dna oceanu. – kdd, spodziewając się wielkiego wzrostu na Filipinach, już kładzie kolejny kabel tutaj. – Przechodzi niżej i zaczyna rysować mniejsze, krótkie kreski między poszczególnymi wyspami archipelagu. – A FiliTel, finansowany przez avcla – Asia Venture Capital Los Angeles – okablowuje same Filipiny.

– A co ma z tym wspólnego firma Epiphyte(1)? – pyta Tom Howard.

– Ponieważ ta sieć w dużym stopniu będzie obsługiwać internetowy protokół IP, potrzebne są im routery i znajomość sieci komputerowych – wyjaśnia Randy.

– A więc powtarzam moje pytanie: dlaczego my w to wchodzimy? – cierpliwie, ale stanowczo dopytuje się Eberhard.

Avi przez chwilę pracuje pisakiem. Rysuje kółko wokół wysepki w narożniku Morza Sulu, pośrodku przesmyku pomiędzy północnym Borneo a długą, cienką filipińską wyspą, zwaną Palawan. Podpisuje ją dużymi literami: sułtanat kinakuty.

– Przez pewien czas Kinakutą rządzili biali sułtani. To długa historia. Potem była niemiecką kolonią – mówi Avi. – Borneo należało do Wschodnich Indii, holenderskich, a Palawan – jak i całe Filipiny – do Hiszpanów, a potem Amerykanów. To zaś był przyczółek Niemców na tym terenie.

– Niemcy zawsze dostawali najbardziej gówniane kolonie – stwierdza ze smutkiem Eb.

– Po pierwszej wojnie światowej przekazali ją Japonii, wraz z innymi wyspami, dalej na wschód. Wszystkie te wyspy nazywano razem Terytoriami Mandatowymi, ponieważ Japonia rządziła nimi pod mandatem Ligi Narodów. W czasie drugiej wojny światowej Kinakuta była bazą japońskich ataków na wschodnie Indie i Filipiny. Mieli tutaj bazę morską i lotnisko. Po wojnie odzyskała niepodległość, którą miała, zanim przyszli Niemcy. Na wybrzeżu ludność jest muzułmańska oraz rasy chińskiej, w głębi lądu animistyczna, zawsze też rządził nimi sułtan – nawet za okupacji niemieckiej i japońskiej. Ani jedni, ani drudzy nie ruszali tego figuranta, choć naprawdę sami pociągali za sznurki. Kinakuta ma złoża ropy naftowej, ale ich wydobycie nie opłacało się, zanim nie rozwinęła się technologia, a ceny nie poszły w górę – mniej więcej w czasie arabskiego embargo, kiedy też władzę objął obecny sułtan. Sułtan jest teraz bardzo bogatym facetem. Nie tak bogatym jak sułtan Brunei, choć tak się składa, że to jego daleki kuzyn, ale bogatym.

– Sułtan stoi za twoją firmą? – pyta Beryl.

– Nie w tym sensie, co myślisz – odpowiada Avi.

– A w jakim? – niecierpliwie indaguje Tom Howard.

– Ujmę to w taki sposób: Kinakuta należy do ONZ – wyjaśnia Avi. – Jest takim samym niepodległym krajem i członkiem wspólnoty narodów jak Francja czy Anglia. Właściwie nawet, jest wyjątkowo niezależna dzięki temu, że jest bogata w ropę. W zasadzie jest monarchią – prawa ustanawia sułtan, ale dopiero po wyczerpujących naradach z ministrami, którzy decydują o polityce kraju i projektują ustawy. A ostatnio spędziłem dużo czasu z ministrem poczty i telekomunikacji. Pomagałem mu skonstruować nowe prawo, rządzące całą telekomunikacją przechodzącą przez terytorium Kinakuty.

– O rany! – Johna zamurowało z podziwu.

– Jedna darmowa akcja dla pana w czarnym kapeluszu – mówi Avi. – John rozpracował tajny plan Aviego. John, może zdradzisz prawidłową odpowiedź pozostałym uczestnikom?

John zdejmuje kapelusz i przesuwa dłonią po włosach. Nakłada go z powrotem i wzdycha.

– Avi proponuje, żebyśmy zrobili przechowalnię danych.

Przez pokój przebiega pomruk zachwytu. Avi odczekuje chwilę i mówi:

– Drobna poprawka: przechowalnię danych robi sułtan. Ja proponuję, żeby na tym zarobić.

Ultra

Ultra

Lawrence Pritchard Waterhouse rusza do bitwy uzbrojony w jedną trzecią arkusza angielskiego papieru maszynowego, na którym wypisano parę słów, czyniących zeń przepustkę do Bletchley Park. Ktoś na czarnoniebiesko, piórem Mont Blanc jakiegoś wyższego oficera, nabazgrał na nim jego nazwisko i parę innych rzeczy, zakreślił w kółko zwrot wszystkie sekcje i przywalił pieczęć, rozmazaną jak czerwony pocałunek dziwki – to niedbalstwo bardziej emanuje władzą i potęgą niż precyzja i staranność fałszerza.

Idąc obok dworku, trafia na wąską alejkę biegnącą między nim a rzędem garaży z czerwonej cegły (albo stajni, jak pewnie określiliby je jego dziadkowie). Uznaje, że to bardzo przyjemne miejsce na papierosa. Alejka jest gęsto obsadzona drzewami. Słońce właśnie chowa się za horyzont. Wciąż jest wystarczająco wysoko, by strzelać promieniami przez wszystkie szczeliny, jakie znajdzie na horyzoncie; dlatego czerwony blask co chwila z zaskoczenia celuje w oko spacerującego tam i z powrotem Waterhouse’a. Wie również, że niewidzialny promień musi prześwietlać powietrze parę metrów nad nim, ponieważ zdradza antenę: linkę z miedzianych drutów, ciągnącą się od ściany dworku do pobliskiego cyprysa. Załamuje światło dokładnie tak samo, jak pajęcza sieć, z którą zabawiał się przedtem.

Niedługo zajdzie słońce; zgasło już w Berlinie, jak i w większości szatańskiego imperium Hitlera, ciągnącego się od Calais po Wołgę. Czas, by radiooperatorzy zabrali się do pracy. Bo fale radiowe w zasadzie nie umieją zakręcać. To może być naprawdę kłopotliwe, kiedy podbija się świat, który jest, niestety, okrągły, a wszystkie frontowe jednostki są w danej chwili za horyzontem. Można skorzystać z fal krótkich, które odbijają się od jonosfery. Ale działa to znacznie lepiej, kiedy na niebie nie ma słońca, zalewającego atmosferę szumem na wszystkich pasmach. Dlatego radiotelegrafiści i ludzie, którzy ich podsłuchują (ich właśnie Angole nazywają Y Service), są nocnymi markami.

Jak już zauważył, posiadłość ma jedną czy dwie anteny. Lecz Bletch-ley Park jest olbrzymim, żarłocznym pająkiem: by go nakarmić, potrzeba sieci o rozmiarach kraju. Sporo dowodów – na przykład czarne przewody pnące się po murach dworku, zapach i terkot teleksów – wskazuje, że ta sieć jest przynajmniej w części zbudowana z miedzianego drutu. A inne jej fragmenty z bardziej przyziemnych materiałów, w rodzaju betonu i asfaltu.

Brama otwiera się na oścież, motocykl bierze z przechyłem ostry zakręt i wjeżdża w alejkę; dwa cylindry jego silnika głośno beczą. Hałas szczypie Waterhouse’a w nos. Przez pewien czas goni go, ale po mniej więcej stu metrach traci trop. Nie ma problemu: kiedy obudzi się układ nerwowy Wehrmachtu, a Y Service wyłapie jego sygnały, pojawią się następni motocykliści.

Motor przejeżdża przez staroświecką bramkę łączącą dwa stare budynki. Wieńczy ją kopułka z wiatrowskazem i zegarem. Waterhouse również przez nią przechodzi i trafia na mały skwerek, wyraźnie tkwiący w czasach, gdy Bletchley Park było jeszcze bogatym buckinghamskim folwarkiem. Po lewej ciągną się stajnie. W dachu, upstrzonym ptasim gównem, są małe lukarny. Cały budynek trzepocze od gołębi. Na wprost Waterhouse widzi mały śliczny farmerski domek z czerwonej cegły, w stylu Tudorów – to jak na razie pierwsza budowla, której architektura nie budzi obrzydzenia. Po prawej ma jednopiętrowy budynek. Dobiega z niego dziwna informacja: pachnie rozgrzanym smarem teleksów, ale nie słychać terkotu, jedynie wysoki, mechaniczny jęk.

Drzwi stajni otwierają się i wychodzi z nich facet niosący duże, ale wyraźnie lekkie pudełko z uchwytem na górze. Dochodzi z niego gruchanie i Waterhouse zdaje sobie sprawę, że siedzą tam gołębie. Ale to nie są dzikie gołębie – to gołębie pocztowe. Posłańcy niosący informację, kolejne nitki sieci Bletchley Park.

Rusza do budyneczku pachnącego gorącym smarem i zagląda przez okno. Ściemnia się już, z okien zaczyna padać światło, zdradzając informacje niemieckim samolotom zwiadowczym, dlatego przez podwórze idzie dozorca i zatrzaskuje czarne okiennice.

Do oczu Waterhouse’a wreszcie dociera jakaś informacja: po drugiej stronie okna paru facetów siedzi wokół maszyny. Większość z nich nosi cywilne ubrania i od dłuższego czasu chyba była zbyt zajęta, żeby zaprzątać sobie głowę grzebieniami, żyletkami czy pastą do butów. Mężczyźni są skupieni na pracy, która ma coś wspólnego z tą wielką machiną. Składa się ona z dużego rusztowania ze stalowych rurek, jak postawione na sztorc żelazne łóżko. Na tym szkielecie przytwierdzono metalowe bębny o średnicy talerzy do zupy, grube na parę centymetrów. Między nimi w niesamowicie poplątany sposób przeprowadzono papierową taśmę. Wygląda na to, że do samego owinięcia wszystkich szpul potrzeba kilkunastu metrów taśmy.

Jeden z mężczyzn dłubie przy gumowym pasku napędzającym jedną ze szpul. Teraz odsuwa się i daje ręką sygnał. Inny wciska przełącznik i wszystkie szpule jednocześnie zawirowują. Przez maszynę zaczyna lecieć taśma. Dziurki w taśmie są zapisem danych; wszystko to rozmazuje się w szarą smugę, tak szybką, że powstaje złudzenie, że taśma zmienia się w dym.

Nie, to nie złudzenie. Z wirujących szpul naprawdę unosi się dym. Taśma pędzi przez maszynę tak szybko, że zapala się na oczach Waterhouse’a i facetów w środku, którzy przyglądają się temu ze spokojem, jakby paliła się w całkiem nowy i bardzo interesujący sposób.

Jeśli na świecie istnieje maszyna mogąca tak szybko odczytywać taśmy, to Waterhouse nigdy o niej nie słyszał.

Czarna okiennica się zatrzaskuje. Waterhouse zdąża jeszcze dostrzec fragment czegoś stojącego w kącie pokoju: stalowego stojaka z mnóstwem szarych walcowatych kształtów, ułożonych w równe rzędy.

Przez dziedziniec przejeżdżają dwaj motocykliści, pędzący po ciemku z wyłączonymi światłami. Waterhouse przez chwilę truchta za nimi, zostawiając za sobą malowniczy stary dziedziniec i wkraczając w świat baraków, budowli wzniesionych rok czy dwa temu. „Barak” kojarzy się z czymś niedużym, ale te tutaj, wzięte do kupy, przypominają raczej ten cały Pentagon, który Ministerstwo Wojny stawiało po drugiej stronie rzeki w Waszyngtonie.

Zmierza na skrzyżowanie dróg, gdzie, jak mu się zdaje, słyszał, że motocykle zakręcają. Staje, otoczony grubymi murami. Bez zastanowienia wspina się na szczyt muru i siada na nim. Widok stąd wcale nie jest lepszy. Wie, że wokół w barakach trudzą się tysiące ludzi, ale on wcale tego nie widzi – brak jakichkolwiek zewnętrznych oznak.

Wciąż próbuje zrozumieć, co właściwie ujrzał.

Taśma leciała tak szybko, że dymiła. Nie ma sensu puszczać jej z taką szybkością, jeśli maszyna nie umie wtedy odczytać z niej informacji, zamieniając układ dziurek na taśmie na elektryczne impulsy.

Ale co z tego, jeśli owe impulsy nie mają gdzie się przenieść? Żaden człowiek nie poradziłby sobie z tak szybkim strumieniem znaków. Żaden znany Waterhouse’owi teleks nie dałby rady ich wydrukować.

To ma sens tylko, jeśli budują maszynę. Jakiś mechaniczny kalkulator, który może wchłonąć te dane, a potem coś z nimi zrobić – coś obliczyć – zapewne coś związanego z łamaniem szyfrów.

Potem przypomina sobie ów wypatrzony w kącie stojak, te rzędy identycznych szarych walców. Widziane z tej strony wyglądały na amunicję. Ale były zbyt gładkie i błyszczące. Waterhouse uświadamia sobie nagle, że musiały być wydmuchane ze szkła.

To lampy elektronowe. Setki lamp elektronowych. Więcej niż Waterhouse kiedykolwiek widział w jednym miejscu.

Ci faceci budują w tym pokoju maszynę Turinga!

Nic zatem dziwnego, że tak spokojnie przyjęli spalenie się taśmy. Ten pasek papieru, technologia stara jak piramidy, jest tylko nośnikiem strumienia informacji. Kiedy przebiega przez maszynę, informacja jest z niego wydobywana i zamieniana w układ czystych, binarnych danych. To, że spali się sam nośnik, nie ma żadnych konsekwencji. Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz – dane przeszły ze świata fizycznego w kosmos matematyczny, czystszy, lepiej zorganizowany i rządzący się innymi prawami. Prawami, z których kilka niejasno i niedoskonale uświadamiają sobie dr Alan Mathison Turing, dr John von Neumann, dr Rudolf von Hacklheber i paru innych ludzi, wśród których Waterhouse obracał się niegdyś w Princeton. Prawami, o których sam też wie to i owo.

Kiedy już przekształciłeś dane na postać czystej informacji, potrzeba ci jedynie narzędzia. Stolarze pracują w drewnie; noszą ze sobą skrzyneczki z narzędziami do mierzenia, cięcia, wygładzania i łączenia. Matematycy pracują w informacji, potrzebują więc całkiem swoistych narzędzi.

Budowali sobie te narzędzia przez lata całe, jedno po drugim. Na przykład, pewna firma od kas sklepowych i maszyn do pisania, o nazwie Electrical Till Corporation, robi elegancką maszynę na karty dziurkowane do tabulacji dużych ilości danych. Profesor Waterhouse w Iowa znudził się ciągłym rozwiązywaniem równań różniczkowych na piechotę i wynalazł maszynę, która robi to automatycznie – zapamiętuje informacje na bębnie wyłożonym kondensatorami i realizuje pewien algorytm. Mając dość czasu i dość lamp elektronowych, można by zrobić maszynę do sumowania kolumny liczb, drugą do pamiętania stanów magazynowych, i jeszcze jedną do alfabetycznego porządkowania słów. Dobrze wyposażona firma posiadałaby po jednej sztuce każdej: błyszczące, żeliwne monstra z gorącym powietrzem falującym nad kratkami wentylacyjnymi, ozdobione logo ETC, Siemensa czy Holleritha, każda z nich realizująca swoje własne zadanie. Tak jak stolarz ma wśród swych narzędzi skrzynkę uciosową, szablon do robienia wpustów i młotek stolarski.

Turing wykoncypował coś całkiem różnego, coś niezwykle dziwnego i radykalnego.

A mianowicie, że, w odróżnieniu od stolarzy, matematycy potrzebują tylko jednego, za to szczególnego, narzędzia. Zrozumiał, że powinno dać się skonstruować metamaszynę, którą można by rekonfigurować tak, by wykonywała na informacji każde zadanie, jakie tylko przyjdzie nam do głowy. Byłoby to proteuszowe urządzenie, mogące zmienić się w dowolne narzędzie. Tak jak organy, zmieniające się w zupełnie inny instrument po naciśnięciu guzika kombinacji.

Szczegóły były cokolwiek mętne. Nie projekt fizycznej maszyny, a raczej myślowy eksperyment, pomyślany przez Turinga jako rozwiązanie pewnej abstrakcyjnej zagadki z dość niepraktycznej dziedziny – logiki. Waterhouse doskonale o tym wie. Ale teraz, gdy siedzi na przeciwbombowej ścianie pośrodku ciemnego Bletchley Park, w głowie kołacze mu się jedna uparta myśl: maszyna Turinga, gdyby naprawdę istniała, używałaby taśmy. Taśma biegłaby przez maszynę i niosła informacje potrzebne jej do pracy.

Siedzi, gapi się w mrok i rekonstruuje w myślach maszynę Turinga. Przypominają mu się kolejne szczegóły. Taśma w maszynie Turinga, zdaje się, nie poruszałaby się tylko w jedną stronę, lecz często zmieniałaby kierunek. A maszyna nie tylko czytałaby z niej, ale mogłaby również wymazywać zapis lub dodawać nowy.

Oczywiście nie sposób usunąć dziurek z papierowej taśmy. Równie oczywisty jest fakt, że taśma w tej maszynie poruszała się w jednym kierunku. A zatem, co Waterhouse niechętnie musi przyznać sam przed sobą, ten statyw z lampami, który właśnie wyszpiegował, nie był maszyną Turinga. To jakieś pomniejsze urządzenie – specjalistyczne narzędzie, takie jak czytnik kart dziurkowanych albo maszyna do rozwiązywania równań różniczkowych Atanasoffa.

Ale i tak jest większa i bardziej niesamowita, wspanialsza niż wszystkie, które dotąd widział.

Po torach przelatuje nocny pociąg z Birmingham, wiozący amunicję nad morze. Jego odgłos zanika na południu, a do głównej bramy podjeżdża motocykl. Kiedy sprawdzają dokumenty motocyklisty, silnik terkocze na biegu jałowym, później z głośnym pierdnięciem toczy się naprzód i bierze ostry zakręt. Waterhouse wstaje na nogi tam, gdzie krzyżują się dwa mury, i w skupieniu obserwuje motocykl, który mija go i zmierza w stronę „baraku” kilkaset metrów stąd. Gdy ładunek zmienia właściciela, z otwartych drzwi bucha światło. Potem gaśnie, a motor popierduje w kierunku bramy wyjazdowej.

Waterhouse złazi na ziemię i po omacku rusza w stronę drogi. Zatrzymuje się przed wejściem do baraku i przez minutę nasłuchuje. Potem zbiera się na odwagę, postępuje krok naprzód i otwiera drzwi.

W środku panuje potworny upał, a powietrze jest mdlącym destylatem woni ludzkich i maszynowych, utrzymywanym nieruchomo przez wieka od trumien, którymi zabito wszystkie okna. Jest tu wiele osób, głównie kobiet pracujących na gargantuicznych rozmiarów elektrycznych maszynach do pisania. Nawet przez przymrużone powieki widzi, że to miejsce działa jak filtr na kartki papieru, rozmiaru około dziesięć na piętnaście, najwyraźniej dostarczane tu przez motocyklistów. Zaraz koło drzwi sortuje się je i układa w drucianych koszykach. Stąd wędrują do kobiet przy gigantycznych maszynach.

Jeden z nielicznych mężczyzn unosi się i zmierza ku niemu. Jest mniej więcej w tym samym wieku, to znaczy ma dwadzieścia kilka lat. Nosi mundur brytyjskiej armii. Kojarzy się ze starostą weselnym, który pragnie zadbać, by nawet najdalsi, niewidziani od stu lat krewni byli odpowiednio przywitani. Jest oczywiste, że taki sam z niego żołnierz, jak i z Waterhouse’a. Nic dziwnego, że otoczono to miejsce taką ilością drutu kolczastego i żołnierzami RAF-u z karabinami maszynowymi.

– Dobry wieczór. Lawrence Waterhouse.

– Harry Packard. Miło mi. – Nie ma pojęcia, kim jest Waterhouse; ma uprawnienia Ultra, ale nie Ultra Mega.

– Cała przyjemność po mojej stronie. Sądzę, że będzie pan chciał na to spojrzeć. – Waterhouse wręcza mu magiczną przepustkę.

Spojrzenie wyblakłych oczu przebiega po niej uważnie, potem przeskakuje i ogniskuje się w paru najciekawszych punktach: podpisie na dole i rozmazanej pieczęci. Wojna zmieniła Harry’ego Packarda w maszynę do odczytywania i przetwarzania kartek papieru; w tym przypadku robi to sprawnie i bez zacięć. Przeprasza Waterhouse’a, kręci korbką telefonu i rozmawia z kimś; jego postawa i mina sugerują, że to ktoś ważny. Słowa zagłusza klekot i szum mnóstwa maszyn do pisania, ale na młodej, szczerej i rumianej twarzy Packarda maluje się zainteresowanie i zmieszanie. Słuchając swego rozmówcy, zerka z ukosa na Lawrence’a. Mówi do słuchawki coś uspokajającym i pełnym szacunku tonem, po czym odkłada ją.

– Dobra. No cóż, co chciałby pan zobaczyć?

– Próbuję zrozumieć, jaki jest ogólny przepływ informacji.

– Znajdujemy się mniej więcej na starcie. Tu jest początek rzeki. Źródłem jest Służba Y – wojskowi i amatorscy radiooperatorzy, którzy słuchają komunikatów Fryców i przekazują je nam. – Packard bierze kartkę z sakwy motocyklisty i podaje Waterhouse’owi.

To formularz. Na górze ma masę rubryk, w które ktoś wpisał datę (dzisiejszą), czas (kilka godzin temu) i kilka innych informacji, na przykład częstotliwość odbioru. W głównej części blankietu jest puste miejsce, gdzie drukowanymi literami napisano coś takiego:

aywbp rojhk dhaob qtmdl tushi

ypijs llenj opsky vzpdl emaou

tamog tmoah ec.

Całość poprzedzają dwie grupy po trzy litery:

yuh abg.

– To przyszło z naszej stacji w Kencie – mówi Packard. – To szyfr Zięba.

– Czyli od Rommla?

– Tak. Nadano go w Kairze. Zięba ma najwyższy priorytet, dlatego ten szyfrogram jest na wierzchu stosu.

Packard prowadzi Waterhouse’a centralnym korytarzem baraku, pomiędzy rzędami maszynistek. Wybiera jedną, która właśnie kończy pisać wiadomość, i wręcza jej świstek. Dziewczyna kładzie go obok maszyny i zaczyna wklepywać.

Na początku Waterhouse pomyślał, że te maszyny to elektryczne maszyny do pisania zbudowane na sposób brytyjski – wielkie jak stół w jadalni, obudowane stu kilogramami żeliwa, pod maską dziesięciokonny silnik, całość otoczona wysokimi murami i uzbrojonymi strażnikami. Ale teraz, z bliska, widzi, że to coś znacznie bardziej skomplikowanego. Zamiast wałka każda maszyna ma dużą, płaską szpulę z wąską papierową taśmą. To nie ta sama taśma, którą widział wcześniej, jak paliła się, przelatując przez tę wielką machinę. Ta jest węższa, a kiedy wychodzi z maszyny, nie ma wybitych dziurek, które mogłaby odczytać inna maszyna. Gdy dziewczyna, przepisując tekst, naciska kolejny klawisz, na taśmie drukuje się następna litera. Ale nie taka sama, jak na klawiszu.

Wpisanie wszystkich liter nie zajmuje jej długo. Potem oddziera taśmę, która wylazła z maszyny. Przykleja ją – jest samoprzylepna – na pierwotnym szyfrogramie i z nieśmiałym uśmiechem wręcza Packardowi. Ten dziękuje czymś pomiędzy skinieniem głowy a delikatnym ukłonem – coś takiego nie udałoby się żadnemu Amerykaninowi. Zerka na kartkę i podaje ją Waterhouse’owi.

Litery na taśmie głoszą:

einundzwanzigstpanzerdivisionberichtet

keinebesondereereignise.

– Żeby uzyskać te ustawienia, trzeba złamać szyfr. A on zmienia się codziennie?

Packard uśmiecha się.

– O północy. Jeśli zostanie pan tutaj… – zerka na zegarek – jeszcze cztery godziny, zobaczy pan, że świeże radiogramy spływające ze Służby Y zaczną dawać po przepisaniu na Typeksach kompletne bzdury, ponieważ z wybiciem północy Fryce zmieniły wszystkie kody. Jakby zaczarowana kareta Kopciuszka zmieniła się z powrotem w dynię. Wtedy musimy zanalizować nowe szyfrogramy za pomocą „bomb” i ustalić kody na dany dzień.

– Ile to trwa?

– Czasem mamy szczęście i łamiemy je już około drugiej lub trzeciej rano. Na ogół jednak trwa to aż do popołudnia lub wieczora. Niekiedy w ogóle się nie udaje.

– No dobrze. To pytanie będzie głupie, ale chciałbym mieć jasność. Te Typeksy – wykonujące tylko mechaniczne operacje deszyfrujące – są zupełnie czymś innym niż „bomby”, które naprawdę łamią kod?

– „Bomby”, w porównaniu z tym tutaj, są maszynami o całkiem innym, olbrzymim stopniu skomplikowania – odpowiada Packard. – To prawie mechaniczne maszyny myślące.

– Gdzie one są?

– W baraku numer jedenaście. Ale teraz nie pracują.

– Jasne. Dopiero po północy, kiedy karoca zmieni się z powrotem w dynię i trzeba będzie łamać jutrzejsze ustawienie Enigmy.

– Właśnie.

Packard podchodzi do małej drewnianej klapki, umieszczonej nisko w zewnętrznej ścianie budynku. Obok niej leży szufladka na akta. Na obu końcach ma haczyki, do każdego z nich uwiązany sznurek. Jeden ze sznurków wala się luźno po podłodze. Drugi znika pod klapą. Packard kładzie szyfrogram na zgromadzonych w szufladce innych podobnych i odsuwa klapkę, odsłaniając wąski tunel.

– Okej, ty ciągniesz! – woła.

– Okej, ciągnę! – dobiega po chwili odpowiedź. Sznurek napręża się, taca wjeżdża do tunelu i znika.

– Leci do baraku trzeciego – wyjaśnia Packard.

– No to ja też – mówi Waterhouse.

* * *

Barak 3 jest tylko kilka metrów dalej, po drugiej stronie obowiązkowej ściany przeciwbombowej. Na drzwiach widnieje wypisane kursywą: niemiecka sekcja wojskowa. Waterhouse domyśla się, że wojskowa ma odróżniać ją od morskiej, mieszczącej się w Baraku 4. Tutaj stosunek liczby mężczyzn do kobiet jest chyba wyższy. Podczas wojny aż dziwnie widzieć zgromadzonych w jednej sali tylu zdrowych, młodych mężczyzn. Noszą mundury armii lądowej, RAF-u, cywilne łachy, jest nawet jeden oficer marynarki wojennej.

Środek budynku zajmuje wielki, podkowiasty stół. Z boku stoi jeszcze jeden, prostokątny. Każde krzesło przy każdym z nich zajmuje skupiony pracownik. Kartki z przechwyconymi radiogramami wpływają do baraku na drewnianej tacy, a potem przesuwają się od stanowiska do stanowiska według jakiegoś ściśle zorganizowanego schematu, który Waterhouse na razie nie bardzo może rozgryźć. Ktoś wyjaśnia mu, że bomby dopiero po zachodzie słońca złamały dzisiejsze kody, i dlatego tunelem z Baraku 6 właśnie przypłynął ładunek radiogramów z całego dnia.

Na razie postanawia postrzegać ten barak jako matematyczną czarną skrzynkę – to znaczy, skupić się tylko na jej informacyjnych wejściach i wyjściach, ignorując wewnętrzne szczegóły. Całe Bletchley Park jest swego rodzaju czarną skrzynką: wchodzą do niej losowe grupki liter, wychodzą strategiczne informacje wywiadowcze, a wewnętrzne niuanse nie interesują większości osób z grupy Ultra. Pytanie, na które Waterhouse ma znaleźć odpowiedź, brzmi: czy z tego miejsca wychodzi jeszcze jeden wektor informacji, ukryty podprogowo w radiogramach i postępowaniu alianckich dowódców? I czy wskazuje on na doktora Rudolfa von Hacklhebera?

Kinakuta

Kinakuta

Ktoś, kto projektował korytarze powietrzne dla nowego lotniska sułtana, musiał mieć konszachty z Izbą Handlową Kinakuty. Jeżeli ma się szczęście siedzieć po lewej stronie, tak jak Randy Waterhouse, widok z okna podczas podejścia do lądowania przypomina film reklamowy.

Matowozielone stoki wyrastają ze spokojnego błękitnego morza i pną się tak wysoko, że na szczytach oprósza je śnieg, mimo że wyspa leży tylko siedem stopni na północ od równika. Randy od razu widzi, co miał na myśli Avi, mówiąc, że jest po brzegach muzułmańska, a w środku animistyczna. Jedynym miejscem, gdzie można ewentualnie zbudować coś przypominającego nowoczesne miasto, jest wybrzeże – tam wyspę otacza rąbek płaskiego gruntu: beżowa skorupka wokół olbrzymiego szmaragdu. Największa i najlepsza nizina znajduje się na północnowschodnim krańcu, gdzie na poldery wylewa się główna, kilkukilometrowa rzeka wyspy, rozszerzając się w deltowate ujście, wychodzące na kilka mil w głąb Morza Sulu.

Na dziesięć minut przed pojawieniem się w zasięgu wzroku miasta Kinakuta Randy’emu nudzi się liczenie szybów naftowych. Z wysoka wyglądają jak rozsiane po płyciznach płonące zapory przeciwczołgowe, mające powstrzymać atak piechoty morskiej. Gdy samolot wytraca wysokość, zaczynają przypominać fabryki na szczudłach, zwieńczone wysokimi pochodniami, spalającymi kłopotliwy naturalny gaz. W miarę zbliżania się do wody, wygląda to coraz groźniej, jakby pilot lawirował pomiędzy słupami ognia, mogącymi usmażyć 777 w locie jak gołębia.

Miasto Kinakuta wygląda nowocześniej niż wszystkie amerykańskie. Próbował coś o nim przeczytać, ale znalazł niewiele: kilka hasełek w encyklopediach, kilka drobnych wzmianek w historii II wojny światowej, parę kąśliwych, choć ciepłych artykułów w „The Economist”. Odświeżając swe dawne umiejętności z wypożyczalni międzybibliotecznej, zapłacił Bibliotece Kongresu za wykonanie kopii jedynej książki poświęconej wyłącznie Kinakucie – jednego z miliona dawno niewznawianych pamiętników z II wojny światowej, które produkowali szeregowcy w latach 50. i późnych 40. Na razie nie miał czasu tego przeczytać, więc pięciocentymetrowy stos kartek robi w walizce za balast.

Tak czy owak, żadna z map nie zgadza się z rzeczywistością dzisiejszego Kinakuta City. Zrównano z ziemią wszystkie budowle z czasów wojny i zastąpiono nowymi. Rzekę puszczono nowym korytem. Niewygodną Górę Elizy wysadzono w powietrze, a powstały gruz wsypano do morza, tworząc kilka kilometrów kwadratowych nowych działek, w większości pochłoniętych przez lotnisko. Wybuchy były tak głośne, że rządy oddalonych o setki mil Filipin i Borneo złożyły protesty. Ściągnęły także na wyspę gniew Greenpeace’u, który obawiał się, że sułtan wystraszy wieloryby ze środkowego Pacyfiku. Dlatego Randy spodziewał się, że pół miasta zajmuje dymiący krater, co oczywiście jest nieprawdą. Kikut góry został elegancko wybetonowany i posłużył za fundament dla nowego Miasta Technologii. Wszystkie stojące tam (i gdzie indziej) drapacze chmur mają spiczaste wierzchołki, przywołujące tradycyjną architekturę, dawno już zwaloną buldożerami i wypełniającą gruzem port. Wiekowy pałac sułtana jest jedynym budynkiem w zasięgu wzroku wyglądającym na więcej niż dziesięć lat. Otoczony kilometrami wieżowców z błękitnego szkła przypomina zamrożony w tafli lodu czerwonawo-beżowy farfocel.

Kiedy skupia na nim wzrok, wszystko ustawia się we właściwej orientacji. Nachyla się i, ryzykując reprymendę stewardesy, wyciąga spod siedzenia torbę, a z niej fotokopię pamiętników żołnierza. Na jednej z pierwszych stron jest mapa Kinakuty z roku 1945, z pałacem sułtana dokładnie pośrodku. Randy obraca ją przed twarzą jak spanikowany szofer kierownicę i próbuje ustawić zgodnie z tym, co widzi. Tu rzeka. Tu Góra Elizy, gdzie Nippończycy kiedyś mieli jednostkę wywiadu radiowego i stację radiową, wszystko to wzniesione siłami niewolników. Tutaj dawne lotnisko japońskiego lotnictwa morskiego – zanim nie zbudowano nowego, pełniło także funkcje cywilne. Teraz stoi tam stado żółtych dźwigów nad błękitną mgławicą stali zbrojeniowej, oświetlanej konstelacją migocących białych gwiazd – pracujących spawaczy.

Obok znajduje się coś, co wydaje się nie na miejscu: szmaragdowo-zielone poletko, wielkości może kilku kwartałów, otoczone kamiennym murem. Wewnątrz, na jednym końcu ma spokojny stawik – 777 leci teraz tak nisko, że Randy może policzyć liście lilii wodnych – maleńką szintoistyczną świątynkę wyciosaną z czarnego kamienia, oraz niewielką bambusową herbaciarnię. Randy przyciska nos do szyby i gapi się w to miejsce, dopóki nie przesłania mu go wyrastający tuż za końcem skrzydła mieszkalny wysokościowiec. Przez otwarte okno kuchni dostrzega w mikrosekundowej migawce kobietę zamierzającą się tasakiem na orzech kokosowy.

Ten ogród wyglądał, jakby został przeniesiony o tysiąc mil z północy – z Nipponu. Gdy Randy domyśla się wreszcie, co to takiego, włosy na karku stają mu dęba.

Randy wsiadł do tego samolotu kilka godzin temu na lotnisku Ninoy Aquino w Manili. Lot miał opóźnienie, było więc dużo czasu, żeby przyjrzeć się innym pasażerom: trzech białych, w tym on sam, kilkudziesięciu Malajczyków (Kinakutańczycy albo Filipińczycy), a reszta to Nippończycy. Kilku z nich wyglądało na biznesmenów, podróżujących w grupkach po dwóch lub trzech, pozostali zaś należeli do jakiejś zorganizowanej wycieczki – wmaszerowali do hali odlotów dokładnie czterdzieści pięć minut przed czasem i ustawili się w kolejce przed młodą kobietą w granatowej spódniczce, unoszącą na drążku eleganckie małe logo. Emeryci.

Celem ich podróży nie jest Miasto Technologii ani żaden z cudacznych spiczastych drapaczy chmur w dzielnicy bankowej. Jadą do tego ogrodzonego murem ogrodu, zbudowanego nad masowym grobem, kryjącym ciała trzech i pół tysiąca nippońskich żołnierzy. Wszyscy zginęli 23 sierpnia 1945.

Dom Qwghlmiański

Dom Qwghlmiański

Waterhouse przeciska się tam i z powrotem cichą boczną uliczką, odczytując mosiężne tabliczki na murowanych szeregówkach.

stowarzyszenie zjednoczenia hinduizmu z islamem

towarzystwo przyjaźni anglo-lapońskiej

zrzeszenie oburzonych

chiang-tzse, towarzystwo samopomocy

królewski komitet zapobiegania zużyciu kabestanów okrętowych

fundacja propagowania łątki bolgera

liga antywalijska

komisya na rzecz reformy ortografyi angielskiey

koalicja na rzecz zapobiegania okrucieństwu wobec szkodników

kościół wedyjskiej kwantowej świadomości etycznej

brytyjska płytka mikowa

Najpierw bierze Dom Qwghlmiański za najmniejszy i najpodlej zlokalizowany dom towarowy na świecie. Ma okno w wykuszu, nachylające się nad chodnikiem jak taran rzymskiej triremy, porośnięte wiktoriańskimi ozdóbkami i mieszczące skromniutką wystawę: bezgłowego manekina odzianego w strój, który wygląda, jakby został utkany ze stalowej wełny (może upamiętnia wojenny niedostatek?); kupkę żółtawego błota z wbitą łopatą oraz jeszcze jednego manekina (niedawno wciśniętego w kąt) ubranego w mundur marynarki wojennej, dzierżącego wycięty z deski karabin.

Waterhouse znalazł przeżarty przez mole książkowe egzemplarz Encyclopedia Qwghlmiana z tydzień temu, w antykwariacie nieopodal British Museum. Od tej pory nosił go w walizce, zażywając po jednej lub dwie strony naraz, jak dawki silnego lekarstwa. W Encyclopedii przewijają się trzy tematy, dominujące nad każdym jej akapitem, tak jak Trzy Sghry dominują nad krajobrazem Górnego Qwghlm. Dwa z nich to wełna i guano, choć Qwghlmianie w swym starożytnym, sui generis języku nazywają je inaczej. Faktycznie, występuje tutaj ta sama hiperspecjalizacja językowa, co u Eskimosów wśród słów oznaczających śnieg, a u Arabów – piasek. Encyclopedia Qwghlmiana nigdy nie używa angielskich słów „wełna” i „guano”, chyba że w celu napiętnowania tandetnych odpowiedników tych produktów, które eksportuje na przykład Szkocja, chcąc perfidnie oszukać naiwnych kupców, dominujących na światowych rynkach. Aby się dowiedzieć, przez dedukcję, co to naprawdę za produkty, Waterhouse musiał przeczytać Encyclopedię niemal od deski do deski i skorzystać ze swych umiejętności kryptoanalitycznych.

Dowiedziawszy się tyle o tych produktach, z fascynacją patrzy, jak dumnie wystawiają je w sercu kosmopolitycznego miasta: sterta guana i kobieta odziana w wełnę²⁰. Jej szata jest jednolicie szara, zgodnie z qwghlmiańską tradycją, gardzącą barwnikami, tym obrzydliwym i kurewskim wynalazkiem Szkotów. Górną część jej stroju stanowi sweter, wyglądający jak z filcu. Po uważniejszym spojrzeniu okazuje się jednak, że to dzianina. Qwghlmiańskie owce są produktem wielu śmiertelnych ofiar spowodowanych warunkami klimatycznymi. Ich wełna słynie z gęstości, poskręcanych jak korkociągi włókien i odporności na wszelkie znane chemiczne procesy rozprostowujące. Daje matowy wygląd, według Encyclopedii niezwykle pożądany i opatrzony szalenie bogatym słownictwem opisowym.

Trzeci temat Encyclopedii Qwghlmiana podpowiada manekin z karabinem. O mur nieopodal wejścia opiera się staruszek odziany w starożytny wariant munduru Home Guard, ten z pumpami. Jego łydki spowijają wspaniałe skarpety z odmiany qwghlmiańskiej wełny, podwiązane tuż pod kolanem opaskami splecionymi z grubych sznurów, układającymi się w nieco celtycki splot. (Encyclopedia prawie na każdej stronie oświadcza, że Qwghlmianie nie są Celtami, choć to od nich pochodzą najlepsze cechy kultury celtyckiej). Te podwiązki są tradycyjną ozdobą prawdziwych Qwghlmian; dżentelmeni noszą je pod spodniami garniturów. Tradycyjnie robiono je z długich, cienkich ogonów skrrghów – najpospolitszych rodzimych ssaków na wyspach. Encyclopedia definiuje je następująco: „niewielki ssak z rzędu Rodentia (gryzonie) i rodziny Muridae (myszowate), pospolity na wyspach, żywiący się głównie jajami ptaków morskich. Przy obfitości pożywienia b. płodny. Podziwiany, a nawet naśladowany przez Qwghlmian za swą odporność i łatwość przystosowania”.

Waterhouse stoi przed wejściem przez jakiś czas, rozkoszując się papierosem i przypatrując owym podwiązkom. Wtem manekin nieznacznie się porusza. Wydaje mu się, że trącony przez wiatr zaraz upadnie, ale potem zauważa, że to żywy człowiek i tak naprawdę nie wywraca się, a tylko przestępuje z nogi na nogę.

Dziadek zauważa go, uśmiecha się ponuro i wypowiada jakieś słowa powitalne w swym języku, który, co oczywiste, jeszcze mniej niż angielski nadaje się do transkrypcji na alfabet łaciński.

– Dobry – mówi Waterhouse.

Staruszek odpowiada czymś dłuższym i bardziej skomplikowanym. Po chwili Waterhouse (teraz w czapeczce kryptoanalityka, szuka znaczenia pośród pozornej przypadkowości, jego układy neuronowe wykorzystują redundancję sygnału) zdaje sobie sprawę, że jest to angielski z potwornie silnym akcentem. Wnioskuje więc, że jego interlokutor powiedział: „A z której części Stanów pan jest?”.

– Moja rodzina sporo się przeprowadzała – odpowiada. – Powiedzmy, że z Dakoty Południowej.

– Aha – mówi staruszek, zapierając się o skrzydło drzwi, które po chwili zaczyna ustępować.

Ręcznie kute żelazne zawiasy okropnie zgrzytają o grube na cal sworznie. Wreszcie drzwi zderzają się z jakimś groźnym Ogranicznikiem. Dziadek wciąż się o nie zapiera, wychylając ciało pod kątem czterdziestu pięciu stopni, tak by nie zatrzasnęły się z powrotem i nie zmiażdżyły Waterhouse’a, który przemyka obok niego. Maleńką sień przytłacza rzeźba – dwie nimfetki w zwiewnych woalach okładające czmychającą staruchę, całość zatytułowana: Siła Ducha i Umiejętność Przystosowania wypędzają Nieszczęście.

Operację powtarzają kilka razy; każde kolejne drzwi są lżejsze, ale też coraz bogaciej zdobione. Wyjaśnia się, że ów pierwszy pokój był naprawdę pre-awant-przed-przedpokojem, tak więc dotarcie do wnętrza Domu Qwghlmiańskiego zajmuje trochę czasu. Tymczasem znaleźli się już chyba w środku kwartału ulic; Waterhouse spodziewa się, że zaraz załomocze gdzieś pociąg metra. Ląduje jednak w pozbawionym okien, wyłożonym boazerią salonie, z kryształowym żyrandolem, który jest boleśnie jaskrawy, choć nie wydaje się, żeby dawał za wiele światła. Jego stopy toną w krzykliwym dywanie, tak głęboko, że omal nie trzaska mu ścięgno. Drugi koniec salonu jest strzeżony przez solidne Biurko z potężną Lady za nim. Tu i ówdzie stoją wielkie hebanowe windsorskie krzesła, mające delikatny, choć groźny wygląd pradawnych pułapek na zwierzynę.

Na ścianach wiszą rozmaite olejne obrazy. Po pierwszym spojrzeniu Waterhouse dzieli je na wyższe niż szersze oraz pozostałe. Ta pierwsza kategoria to portrety dżentelmenów: wszyscy chyba mają wspólną genetyczną wadę, w jakiś sposób deformującą czaszkę. Drugą są landszafty, zwłaszcza morskie, wszystkie mroczne i burzliwe. Qwghlmiańscy malarze tak lubią tę produkowaną na miejscu zielonkawo-niebiesko-szarą farbę²¹, że układają ją jak łopatą.

Waterhouse walczy z wsysającym go włosem dywanu, aż dociera do Biurka, gdzie pozdrawia go Lady, ściska dłoń i wykrzywia twarz w aluzji do uśmiechu. Następuje długa, rutynowa gadka grzecznościowa, z której Waterhouse zapamiętuje jedynie: „Lord Woadmire niebawem pana przywita” oraz „Herbaty?”.

Zgadza się na herbatę, bo podejrzewa że owa lady (już zapomniał jej nazwisko) specjalnie się tu nie przepracowuje. Wyraźnie niezadowolona, unosi się z krzesła i ginie gdzieś w głębokich i wąskich zakamarkach budowli. Dziadek już wrócił na posterunek przed drzwiami.

Na ścianie za biurkiem wisi fotografia króla. Waterhouse, dopóki Chattan dyskretnie go nie poinformował, nie miał pojęcia, że pełny tytuł Jego Wysokości to nie tylko „Z łaski Bożej król Anglii”, ale „Z.ł.B.k. Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, wysp Man, Guernsey, Jersey oraz Qwghlm Górnego i Dolnego”.

Obok znajduje się mniejsze zdjęcie człowieka, z którym się zaraz spotka. Encyclopedia, wydana kilkadziesiąt lat temu, omawia go i jego rodzinę dość szkicowo; Waterhouse musiał więc przedsięwziąć pewne dodatkowe badania. Ten człowiek jest spokrewniony z Windsorami w sposób tak pogmatwany, że można to opisać tylko przy użyciu specjalistycznych terminów genealogicznych.

Urodził się jako Graf Heinrich Karl Wilhelm Otto Friedrich von Übersetzenseehafenstadt, ale w roku 1914 zmienił nazwisko na Nigel St. John Gloamthorpby, vel Lord Woadmire. Na portrecie wygląda wypisz wymaluj na von Übersetzenseehafenstadta i zupełnie nie posiada owego problemu z kształtem czaszki, tak wyraźnego na wszystkich starszych obrazach. Lord Woadmire nie jest spokrewniony z pierwotnym rodem książąt Qwghlm, rodziną Moore (zangielszczona qwghlmiańska nazwa klanu – Mnyhrrgh), która zakończyła swój żywot w roku 1888, wskutek widowiskowo nieprawdopodobnego zbiegu schistosomatozy, samobójstw, jątrzących się ran z wojny krymskiej, piorunów kulistych, wybuchających armat, upadków z konia, niewłaściwie konserwowanych ostryg i zbłąkanych fal.

Herbata jakiś czas nie nadchodzi, a lord Woadmire również nie śpieszy się specjalnie do wygrania wojny, Waterhouse krąży zatem po salonie i udaje, że interesują go obrazy. Największy z nich przedstawia pewną liczbę rannych i pobitych Rzymian, gramolących się ciężko na skalisty, niegościnny brzeg. Wokół nich fale wyrzucają szczątki ich floty inwazyjnej. Na pierwszym planie, pośrodku, znajduje się pewien Rzymianin, nie mniej szlachetnie pokancerowany; siedzi znużony na skale, ze zdrętwiałej dłoni zwisa mu złamany miecz; wpatruje się tęsknie w słoneczną rajską wyspę, od której dzieli go parę mil wzburzonej wody. Wyspa jest bogata w wysokie drzewa, ukwiecone łąki i zielone pastwiska, ale i tak można poznać, że to Górny Qwghlm – po górujących nad nią Trzech Sghrach. Strzeże jej parę zamków, a jasne plaże są zasłane barwnymi proporcami obrońców wyspy, którzy (jak należy założyć) właśnie tak dołożyli Rzymianom, że ci prędko tego nie zapomną. Waterhouse nie musi nawet się schylać i wpatrywać w tabliczkę; bez tego wie, że tematem malowidła jest nieudana, a zapewne także apokryficzna próba wcielenia Archipelagu Qwghlm do Imperium Rzymskiego przez Juliusza Cezara; najdalsza prowincja od Rzymu i najgorszy pomysł, jaki kiedykolwiek przyszedł mu do głowy. Powiedzieć, że Qwghlmianie nie zapomnieli tego wydarzenia, to jak oznajmić, że Niemcy są czasami trochę irytujący.

– Gdzie poddał się Cezar, jaką nadzieję ma Hitler?

Waterhouse odwraca się w stronę głosu i zauważa Nigela St. John Gloamthorpby’ego, vel Lorda Woadmire, vel Diuka Qwghlm. Facet jest niewysoki. Waterhouse, unosząc nogi jak bocian, maszeruje po dywanie, by uścisnąć mu dłoń. Chociaż pułkownik Chattan dał mu wykład na temat właściwych form zwracania się do diuka, Waterhouse zapomniał to równie dokładnie jak diukowskie drzewo genealogiczne. Postanawia więc tak kształtować swe wypowiedzi, by unikać zwracania się doń po nazwisku lub przez zaimek. To będzie fajna zabawa i czas mu szybciej zleci.

– Niezły obraz – mówi Waterhouse – naprawdę niekiepski.

– Nasze wyspy wydadzą się panu nie mniej nadzwyczajnymi, i to z tego samego powodu – niejasno odpowiada diuk.

W następnym momencie, kiedy Waterhouse uświadamia sobie, co się dzieje, siedzi już w jego gabinecie. Sądzi, że pewnie odbyła się jakaś grzecznościowa konwersacja, ale takich rzeczy nigdy nie ma sensu śledzić. Znów, po raz drugi lub trzeci, proponują mu herbatę, on zgadza się, ale herbata jakoś nie chce się zmaterializować.

– Pułkownik Chattan jest nad Morzem Śródziemnym, więc wysłano mnie w zastępstwie – wyjaśnia Waterhouse – nie po to, by marnować czas na omawianie detali logistycznych, lecz abym wyraził naszą wdzięczność za tę niezwykłą w swej hojności propozycję dotyczącą zamku. – Poszło! Żadnych zaimków, żadnej gafy.

– Ależ skąd! – Diuk bierze to za afront. Przemawia nieśpiesznymi, dystyngowanymi frazami człowieka, który w pamięci kartkuje słownik niemiecko-angielski. – Nawet pomijając moje osobiste… zobowiązania patriotyczne… oczywiście przyjmowane chętnie i z radością… teraz jakby to stało się jakby… bardzo modne, żeby trzymać… w swojej… spiżarni… cały pluton… umundurowanych ludzi.

– Wiele znakomitych domów angielskich pomaga nam jak może – potwierdza Waterhouse.

– No cóż… a zatem… proszę go użyć! – mówi diuk. – Proszę się nie… krępować! Wykorzystajcie go… jak należy! Dokumentnie! Ten zamek przeżył… tysiące qwghlmiańskich zim i przetrwa… najgorsze, co możecie mu zgotować.

– Już niedługo mamy nadzieję rozlokować tam niewielką jednostkę. – Waterhouse kiwa głową.

– A czy mógłbym… zaspokoić moją… ciekawość… i dowiedzieć się… jaka to jednostka? – mówi diuk i cofa się o krok.

Waterhouse jest na to przygotowany. Jest aż tak przygotowany, że musi się ugryźć w język i postarać o ton konfidencjonalny.

– Radionamiernik.

– Radionamiernik?!

– Odbiornik radiowy wysokiej częstotliwości z anteną kierunkową. Sposób na określenie pozycji różnych nadajników radiowych, przez namierzanie ich z kilku różnych punktów.

– Sądziłbym… przypuszczałbym, że wiecie, gdzie są wszystkie… niemieckie… nadajniki.

– Oczywiście wiemy, z wyjątkiem tych, które się poruszają.

– Poruszają?! – Diuk marszczy brwi, wyobrażając sobie olbrzymi nadajnik – budynek, maszt z anteną i tak dalej – zamontowany na czterech równoległych szynach kolejowych jak Gruba Berta, jadący po stepie, ciągnięty przez zaprzężonych do niego ukraińskich burłaków.

– Na przykład U-Booty – dodaje Waterhouse.

– Aha! – rzuca diuk. – Aha! – Odchyla się w skrzypiącym skórzanym fotelu, w myśli rysując sobie całkiem nowy obraz. – One… wynurzają się, tak, i nadają… przez radio?

– Właśnie.

– A wy… podsłuchujecie.

– Gdyby tylko się dało! – mówi Waterhouse. – Niestety. Niemcy z pomocą swoich słynnych matematycznych geniuszy wynaleźli szyfry, które są niemożliwe do złamania. Nie mamy zielonego pojęcia, co oni tam nadają. Ale za pomocą radionamierników możemy ustalić, skąd nadają, i odpowiednio skierować nasze konwoje.

– Aha.

– Proponujemy więc zamontować na dachu zamku wielkie obrotowe anteny i zakwaterować tu specjalistów od namiarów.

Diuk marszczy brwi.

– Zabezpieczycie się… jak należy przed błyskawicami?

– Naturalnie.

– Wiecie również, że już w sierpniu można… spodziewać się… zamieci śnieżnych i oblodzenia?

– Prognozy Królewskiej Qwghlmiańskiej Stacji Meteorologicznej w zasadzie nie pozostawiają zbyt wiele dla wyobraźni.

– A zatem dobrze! – rzuca diuk, zapalając się do pomysłu. – To proszę skorzystać z zamku! I dać im… dać im popalić!

Electrical Till Corporation

Electrical Till
Corporation

Ta keja zastawiona stosami drewnianych skrzyń i stalowych beczek jest dowodem powoli krystalizującego się alianckiego planu: załatwienia państw Osi przez zasypanie ich górą produktów przemysłowych. Produkty te wypluły z siebie ładownie statków z Ameryki, Anglii i Indii; leżą tu, bo Australia na razie nie wie, co z nimi począć. To nie jedyna keja w Sydney uginająca się pod ciężarem ładunku; ale ponieważ ta tutaj nie służy do niczego więcej, towary piętrzą się wyżej, są starsze, bardziej pordzewiałe, rojące się w nich szczury są bardziej oszronione solą i popstrzone mewim gównem.

Pomiędzy nimi przeciska się facet, próbując nie usmarować się jeszcze bardziej tymże gównem. Nosi mundur majora Armii USA. Ma też ciężką walizkę. Nazywa się Comstock.

W walizce ma rozmaite dokumenty tożsamości, papiery uwierzytelniające oraz robiący wrażenie list z biura samego Generała w Brisbane. Miał już okazję pokazać to wszystko australijskim strażnikom, podstarzałym, ale dziwnie groźnym, z tymi hełmami i karabinami z I wojny. Na nabrzeżu roi się od nich. Nie mówią żadnym rozpoznawalnym przez majora dialektem języka angielskiego, i vice versa, ale umieją przeczytać, co napisano w jego papierach.

Zachodzi słońce i budzą się szczury. Major cały dzień łaził po porcie. Był na wojnie i w wojsku wystarczająco długo, by wiedzieć, że to, czego szuka, będzie na ostatniej przeszukiwanej kei – tak się składa, że to właśnie ta. Jeśli zacznie szukać od jej końca, znajdzie te rzeczy na początku, i na odwrót. Tym bardziej trzeba wykazać się spostrzegawczością. Rozgląda się wokół, a upewniwszy się, że nie ma w pobliżu żadnych przeciekających beczek z paliwem lotniczym, zapala papierosa. Wojna to piekło, ale jak się zapali, da się wytrzymać.

Port Sydney o zachodzie słońca jest wspaniały, ale on patrzył na niego cały dzień i właściwie już wcale go nie widzi. Ponieważ nie ma nic lepszego do roboty, otwiera walizkę. Ma tam książkę w miękkiej oprawie, już przeczytaną. A także skoroszyt zawierający pożółkłe, kruszące się warstwy osadów, skamieniałości, które tylko archeolog umiałby rozdzielić. To historia o tym, jak Generał, opuściwszy Corregidor i osiadłszy w kwietniu w Australii, wysłał zapotrzebowanie na pewien sprzęt. Jak to zapotrzebowanie przesłano do Ameryki, gdzie odbijało się jak kula bilardowa po nieskończonym labiryncie organów wojskowej i cywilnej biurokracji; jak rzeczony sprzęt został w stosownym czasie wyprodukowany, skompletowany, przewieziony tędy i owędy na ciężarówkach i wreszcie załadowany na statek; i wreszcie, pewne dowody sugerujące, że tenże statek kilka miesięcy temu odwiedził Port Sydney. Nie ma dowodu, że wyładował ów sprzęt, ale w portach statki zawsze coś wyładowują: Comstock będzie na razie musiał zadowolić się takim założeniem.

Wypaliwszy papierosa, kontynuuje poszukiwania. Niektóre papiery w skoroszycie podają pewne magiczne liczby, które powinny być namalowane na rzeczonych skrzyniach; przynajmniej tak założył w swoich całodziennych poszukiwaniach. Jeśli się mylił, będzie musiał wrócić i jeszcze raz sprawdzić każdą skrzynię w całym porcie. Aby faktycznie zerknąć na numer skrzyni, trzeba nieraz przeciskać się pomiędzy ich stosami i ścierać z nich skrywający kluczowe informacje kurz i brud. Major jest teraz umorusany jak frontowy żołdak.

Kiedy zbliża się do końca kei, jego oko wyłuskuje skupisko skrzyń, które chyba należą do tego samego gatunku, ponieważ ich solna skorupa ma podobną grubość. Na dole, gdzie zbiera się woda, grubo ciosane deski przegniły. Na górze, gdzie praży słońce, spaczyły się i popękały. Gdzieś muszą być wymalowane numery, ale wzrok Comstocka przyciąga coś innego: coś, co porusza serce, tak jak widok amerykańskiej flagi trzepoczącej w porannym słońcu porusza serce żołnierza piechoty w okrążeniu. Te skrzynie dumnie noszą skrót nazwy firmy, w której pracował major Comstock (i większość jego towarzyszy broni z Brisbane), zanim zostali hurtem wcieleni do armijnej Służby Wywiadu Radiowego. Litery są wyblakłe i zakurzone, ale on poznałby je wszędzie: stanowią logo, znak firmowy, winietę firmy ETC – Electrical Till Corporation.

Krypta

Krypta

Terminal lotniska ma chyba przypominać kształtem rząd stłoczonych malajskich domostw. Świeżo malowany rękaw wysuwa się jak minóg i przysysa neoprenowym pyskiem do boku samolotu. Grupa nippońskich emerytów nie rusza się z miejsc, kulturalnie pozwalając wysiąść biznesmenom: „Proszę iść, ludzie, którym składamy wizytę, mogą poczekać”.

Kiedy Randy idzie przez rękaw, na jego skórze skrapla się jednocześnie wilgoć i paliwo lotnicze; zaczyna się pocić. Wchodzi do budynku terminalu, który pomimo tej aluzji do malajskich domów jest zaprojektowany tak, by wyglądać dokładnie jak każde inne świeżo zbudowane lotnisko. Chłód klimatyzacji uderza w twarz jak szpikulec. Stawia torby na podłodze i zatrzymuje się, by pozbierać myśli, przed wielkim jak boisko do siatkówki malowidłem Leroya Neimana przedstawiającym sułtana grającego w polo. Na czas krótkiego wyboistego lotu uwiązł w fotelu przy oknie i nie zdołał przedostać się do toalety, za to teraz znajduje jakąś i leje tak zawzięcie, że pisuar zaczyna jakby jodłować.

Kiedy zaspokojony odchodzi od niego, uświadamia sobie obecność jeszcze jednego człowieka, odwracającego się od sąsiedniego pisuaru – to któryś z tych nippońskich biznesmenów, którzy niedawno wysiedli z samolotu. Kilka miesięcy temu jego obecność uniemożliwiłaby Randy’emu odlanie się. Dziś nawet go nie zauważył. Jako osoba od zawsze cierpiąca na fobię toalety publicznej, Randy jest szczęśliwy, że wreszcie trafił na magiczne panaceum: nie uważaj się za dominującego samca alfa, ale zatop się w myślach na tyle, by nie zauważać innych ludzi. Przez tę fobię twój organizm chce ci powiedzieć, że za intensywnie pracujesz głową, że trzeba wynieść się z uczelni i wreszcie, kurwa, znaleźć jakąś pracę.

– Widział pan stronę internetową Ministerstwa Informacji? – odzywa się biznesmen.

Ma na sobie doskonały antracytowy garnitur w drobne prążki, który nosi z taką łatwością, jak Randy pamiątkową koszulkę z 5. Konferencji Hackerów, luźne spodnie i indiańskie sandały.

– Ojej! – wypala Randy. – Zupełnie zapomniałem!

Wybuchają śmiechem. W dłoni Nippończyka pojawia się wizytówka. Randy musi rozedrzeć rzepa w swej saszetce i pogrzebać w niej. Wymieniają karty w tradycyjny azjatycki sposób, dwiema rękami. Avi kazał Randy’emu ćwiczyć to niemal do perfekcji. Obaj kłaniają się, na co skomputeryzowane, automatyczne pisuary reagują bulgotem. Drzwi umywalni otwierają się i wchodzi starszy Nip, przewodnik siwowłosego stada.

Sierżant Armii USA w stanie spoczynku, Sean Daniel McGee, w swoich wojennych pamiętnikach, gdzie wspomina Kinakutę, określa Nippończyków właśnie słowem „Nip”. Randy ma w torbie fotokopię tej książki. To strasznie obelżywy i rasistowski epitet. Jednakowoż, na Anglików mówi się „Angole”, a na Amerykanów „Jankesi”, prawda? Nazwanie Nippończyka Nipem to przecież to samo? A może to raczej to samo co nazwanie Chińczyka „Chinolem”? Podczas setek godzin spotkań i w megabajtach zaszyfrowanych e-maili, które Randy, Avi, John Cantrell, Tom Howard, Eberhard Föhr i Beryl wymienili, zakładając firmę Epiphyte(2), każdy z nich niechcący użył raz czy dwa słowa „Jap” – skrótu od „Japończyka” – dokładnie tak samo, jak używa się skrótu RAM na określenie Random Access Memory, pamięci o swobodnym dostępie. Tyle że „Jap” to oczywiście również obelżywy i rasistowski epitet. Randy wyczuwa, że to wszystko zależy od stanu umysłu w chwili, gdy wypowiada się to słowo. Jeśli tylko chcesz coś skrócić, nie jest to obelgą. Jeśli natomiast wzbudzasz rasistowskie nastroje, do czego czasami zniża się Sean Daniel McGee, to zupełnie inna sprawa.

Ten konkretny nippoński osobnik przedstawia się na wizytówce jako Goto Furudenendu (Ferdynand Goto). Randy, spędziwszy ostatnio sporo czasu na rozgryzaniu schematów organizacyjnych pewnych istotnych nippońskich firm, wie już, że jest on wiceprezesem ds. projektów specjalnych (cokolwiek to znaczy) w firmie Goto Engineering. Wie także, że schematy organizacyjne firm nippońskich są gówno warte, a nazwy stanowisk nic nie znaczą. Ale zapewne warto zapamiętać fakt, że gość ma takie samo nazwisko jak założyciel firmy.

Tekst na wizytówce Randy’ego głosi, że nazywa się on Randall L. Waterhouse (Randy) i że jest wiceprezesem ds. technologii sieciowych Epiphyte Corporation.

Goto i Waterhouse wychodzą z umywalni i kierują się za rozrzuconymi po lotnisku piktogramami w stronę bagaży.

– Czy odczuł pan zmianę czasu? – jowialnie pyta Goto, cytując (jak podejrzewa Randy) rozmówki angielskie.

Jest przystojnym facetem z ujmującym uśmiechem. Ma pewnie koło czterdziestki, choć może i więcej, bo ci Nippończycy mają całkiem inny algorytm starzenia się.

– Nie – odpowiada Randy.

Jako komputerowiec, udziela bardzo kiepskich – bo zwięzłych i prawdziwych – odpowiedzi na takie pytania. Dobrze wie, że Goto ma gdzieś jego zmianę czasu. Przychodzi mu też do głowy, że gdyby znalazł się tu Avi, na pewno potrafiłby właściwie skorzystać z tego pytania, wdając się w towarzyską pogawędkę. Do trzydziestki Randy bardzo przejmował się faktem, że nie umie gadać z ludźmi. Teraz mu to zwisa. Niedługo pewnie będzie z tego dumny. Tymczasem, dla dobra wspólnych interesów, robi co może.

– Kilka dni siedziałem w Manili i zdążyłem się zaadaptować.

– Aha! A jak tam pana interesy w Manili, w porządku?

– A, dziękuję, świetnie – kłamie Randy, stwierdzając, że jego zdolności interpersonalne, jakkolwiek kiepskie, miały już czas na rozbieg. – Przyleciał pan prosto z Tokio?

Uśmiech zamiera na ustach Goto; po chwili wahania odpowiada:

– Tak.

Ton jest wyraźnie protekcjonalny: siedziba Goto Engineering mieści się w Kobe, a stamtąd nie lata się przez Tokio. Goto jednak odpowiedział twierdząco, bo po namyśle zdał sobie sprawę, że gada z pospolitym Jankesem, który, mówiąc „Tokio”, ma na myśli „te wasze nippońskie wyspy” albo i „gdziekolwiek tam se mieszkacie”.

– Przepraszam – mówi Randy. – Chodziło mi o Osakę.

Goto uśmiecha się szeroko i nieznacznie sugeruje ukłon.

– Właśnie! Przyleciałem z Osaki.

Goto i Waterhouse dryfują z dala od siebie przy odbiorze bagaży, wymieniają uśmiechy, sunąc przez odprawę celną, i wpadają na siebie na parkingu. Tu pasażerów zaczepiają Kinakutańczycy w białych rękawiczkach oraz pięknych, niby-marynarskich białych mundurach ze złotymi wyłogami i proponują transfer do hoteli.

– Pan też mieszka w Foote Mansion? – pyta Goto.

To najbardziej luksusowy hotel na Kinakucie. Zna już odpowiedź: jutrzejsze spotkanie zostało zaplanowane tak szczegółowo, jak start wahadłowca.

Randy się waha. Do krawężnika właśnie podjechał największy mercedes, jakiego w życiu widział, na jego szybach para wodna nie tworzy mgły, ale wręcz skrapla się i spływa strumieniami. Wyskoczył z niego kierowca w liberii Foote Mansion, by pozbawić pana Goto bagażu. Randy wie, że wystarczy drobny ruch w kierunku tego wozu, a wyląduje w luksusowym hotelu, gdzie będzie mógł wziąć prysznic, pooglądać nago telewizję, popijając francuskie wino po sto dolców butelka, pójść na basen albo na masaż.

I to właśnie jest problem. Już czuje, jak więdnie w równikowym upale. Nie może zmięknąć zbyt wcześnie. Jest na nogach dopiero od sześciu czy siedmiu godzin. Ma coś do zrobienia. Zmusza się do stanięcia na baczność; przy tym wysiłku poci się tak bardzo, że wilgoć chyba osiada na wszystkim w promieniu kilku metrów.

– Z przyjemnością pojechałbym razem z panem do hotelu – mówi – ale mam jeszcze parę spraw do załatwienia.

Goto rozumie.

– Może spotkamy się na drinku, dzisiaj wieczorem.

– Proszę zostawić mi wiadomość – mówi Randy.

Goto macha do niego zza przydymionej szyby startującego od krawężnika mercedesa. Randy robi w tył zwrot, wraca do muzułmańskiego Dunkin’ Donuts, przyjmującego osiem walut, i wrzuca coś na ruszt. Potem znów wychodzi i nieznacznie zerka w stronę kolejki taksówek. Natychmiast rzuca się ku niemu jeden z kierowców i zrywa mu z ramienia torbę z ubraniami.

– Do Ministerstwa Informacji – mówi Randy.

Na dłuższą metę trudno powiedzieć, czy Sułtanatowi Kinakuty opłaci się posiadanie odpornej na trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów, tsunami i broń termojądrową siedziby Ministerstwa Informacji, z olbrzymim podpodziemiem wypchanym potężnymi komputerami i switchami sieciowymi. Ale sułtan zdecydował, że to doskonały pomysł. Zatrudnił paru groźnych Niemców, żeby to zaprojektowali, oraz Goto Engineering, żeby to zbudowało. Nikt oczywiście nie zna się lepiej na klęskach żywiołowych niż Nippończycy; może z wyjątkiem kilku narodów, które dawno wymarły i w związku z tym nie mogą startować do tego typu przetargów. Wiedzą też, podobnie jak Niemcy, jak to jest dać się zbombardować na miazgę.

Oczywiście są też podwykonawcy i całe stada konsultantów. Avi, dokonując cudów swą szybką gadką, załatwił im jeden z największych kontraktów konsultingowych: firma Epiphyte(2) zajmuje się tutaj „integracją systemów”, co oznacza, że ma połączyć do kupy masę żelastwa wyprodukowanego przez inne firmy i nadzorować instalację wszystkich tych komputerów, switchy i łączy telekomunikacyjnych.

Jazda trwa zaskakująco krótko. Kinakuta City nie jest zbyt duże, ściśnięte między stromymi pasmami gór, a sułtan wyposażył je w mnóstwo ośmiopasmowych autostrad. Taksówka pędzi po ziemi odzyskanej, na której znajduje się lotnisko, łukiem omija kikut Góry Elizy, ignorując dwa zjazdy do Miasta Technologii, i skręca na nieoznakowany ślimak. Nagle więzną w korku złożonym z olbrzymich wywrotek – nippońskich mastodontów z wypisanym wielkimi, macho literami słowem GOTO. Naprzeciw nich sunie drugi strumień ciężarówek – identycznych, tylko wyładowanych odłamkami skał. Taksówkarz skręca na prawy pas i wyprzedza je – mniej więcej przez kilometr. Jadą w górę – Randy’emu raz strzyka w uszach. Droga jest zbudowana na dnie wąwozu, wspinającego się na jeden z górskich łańcuchów. Niebawem otaczają ich ciasno wirujące ściany zieleni, jak gąbka chłonące i utrzymujące wewnątrz wieczną chmurę mgły, przez którą od czasu do czasu widać wielobarwne iskry. Randy nie umie powiedzieć, czy to ptaki, czy kwiaty. Kontrast pomiędzy obfitą roślinnością lasu tropikalnego a szarością drogi, młóconej wielkimi jak domy oponami ciężarówek, jest tak silny, że aż dezorientuje.

Taksówka się zatrzymuje. Szofer odwraca głowę i spogląda nań wyczekująco. Randy przez chwilę myśli, że może się zgubił, i czeka na wskazówki. Droga kończy się tutaj, na parkingu tajemniczo usytuowanym pośrodku mglistego lasu. Randy widzi kilka wielkich klimatyzowanych ciężarówek ze znakami różnych nippońskich, niemieckich i amerykańskich firm; kilkadziesiąt samochodów osobowych; tyleż autobusów. Są tu wszystkie rekwizyty wielkiego placu budowy oraz kilka dodatkowych, na przykład dwie małpy z wielkimi sztywnymi penisami, bijące się o jakąś zdobycz z kontenera ze śmieciami, ale brakuje placu budowy. Jest tylko zamykająca drogę ściana zieleni, tak ciemnej, że niemal czarnej.

W tej ciemności znikają puste ciężarówki. Wyjeżdżają pełne, najpierw rozświetlają mgłę i mrok reflektorami, potem barwnymi światełkami, zamontowanymi przez kierowców na chłodnicach, potem błyskiem chromu i szkła, wreszcie pojawiają się same ciężarówki. Oczy Randy’ego przyzwyczajają się do ciemności. Teraz widzi przed sobą oświetlone rtęciowymi lampami wejście do groty.

– Czy mam na pana zaczekać? – pyta taksówkarz.

Randy zerka na licznik, przelicza w pamięci i dochodzi do wniosku, że kurs tutaj kosztował go jakieś dziesięć centów.

– Tak – odpowiada i wysiada.

Zadowolony kierowca cofa wóz i zapala papierosa.

Randy stoi i z rozdziawioną gębą gapi się przez dobrą minutę w otwór groty – trochę dlatego, że widok jest rzeczywiście niesamowity, a trochę dlatego, że płynie stamtąd rzeka przyjemnie chłodnego powietrza. Potem powoli lezie przez parking i znajduje naczepę z napisem „Epiphyte”.

W środku siedzą trzy drobne Kinakutanki; choć nigdy go nie widziały, dokładnie wiedzą kim jest, i, co więcej, zdradzają swój zachwyt, że go widzą. Mają na sobie długie, luźne zwoje jaskrawych tkanin, a pod spodem golfy, dla ochrony przed arktycznym chłodem klimatyzatorów. Wszystkie są aż zbyt wydajne i opanowane. Randy wszędzie w południowo-wschodniej Azji spotyka kobiety, które powinny szefować General Motors, albo coś w tym stylu. Błyskawicznie rozsyłają przez walkie-talkie wiadomość, że przyjechał, oraz wręczają mu parę potężnych butów do kolan, kask i telefon komórkowy, wszystko przezornie opatrzone jego nazwiskiem. Po kilku minutach drzwi przyczepy otwiera młody Kinakutańczyk w kasku i ubłoconych buciorach, przedstawia się jako Steve i prowadzi Randy’ego do wejścia. Idą wąskim chodnikiem z desek, oświetlonym ciągiem żarówek w drucianych klatkach.

Przez pierwsze sto metrów, czy coś koło tego, grota jest tylko prostym korytarzem, szerokim na tyle, by zmieściły się w nim dwie ciężarówki Goto i wąski chodniczek dla pieszych. Randy przesuwa dłonią po ścianie. Skała jest szorstka i zakurzona, nie gładka jak w naturalnych grotach, widać też świeże rowki wyżłobione młotami pneumatycznymi lub świdrami.

Jednakże echo sugeruje, że coś ma się zmienić. Steve wprowadza go do właściwej groty. Jest, hm, dość przepastna. Spokojnie mieści kilkanaście ciężarówek, podjeżdżających do załadunku skałą i błotem. Randy zerka w górę, próbując wypatrzyć sufit, ale widzi jedynie baterię silnych niebiesko-białych lamp, jak na stadionie, z dziesięć metrów nad nim. Dalej jest tylko ciemność i mgła.

Steve odchodzi, by czegoś poszukać, zostawiając Randy’ego na kilka minut samego; to dobrze, ponieważ potrzebuje sporo czasu, by zorientować się, gdzie naprawdę jest.

Niektóre ściany groty są gładkie i naturalne, inne szorstkie, co pozwala odróżnić miejsca, gdzie inżynierowie kazali ją poszerzyć. Podobnie, część podłogi jest gładka i niezbyt równa. W niektórych miejscach obniżono ją przez wysadzanie i skuwanie, w innych podwyższono, wylewając beton.

Ta główna hala wydaje się prawie skończona. Tu będą mieścić się biura Ministerstwa Informacji. Głębiej są jeszcze dwie mniejsze groty, w trakcie powiększania. W jednej będzie część inżynieryjna (generatory prądotwórcze i tak dalej), w drugiej systemy komputerowe.

W dziurze ukazuje się potężny facet w białym kasku. To Tom Howard, wiceprezes Epiphyte do spraw systemów. Zdejmuje kask i macha nim zapraszająco do Randy’ego.

Korytarz prowadzący do hali komputerowej jest na tyle szeroki, by mogła nim przejechać furgonetka, ale nie jest tak równy i poziomy, jak główne wejście. Większość miejsca zajmuje niesamowicie mocarny i szybki taśmociąg, niosący tony kapiącego szarego błota do głównej groty, gdzie ładuje się je na ciężarówki firmy Goto. Biorąc pod uwagę prawdopodobny koszt i stopień skomplikowania, ten taśmociąg ma mniej więcej tyle wspólnego z normalnym budowlanym urządzeniem, co myśliwiec F-15 z kukuruźnikiem. W pobliżu niego można wprawdzie mówić, ale nikt nic nie usłyszy, więc Tom, Randy i Kinakutańczyk zwany Steve’em w milczeniu podążają dalej, do odległej o jakieś sto metrów kolejnej groty.

Tutaj zmieściłby się zaledwie niewielki parterowy dom. Przez środek biegnie taśmociąg, znikając w następnym otworze; błoto pochodzi gdzieś z głębi góry. Wciąż jest za głośno, by rozmawiać. Podłoga groty została wyrównana betonem; co kilka metrów sterczą z niej rurki, z których zwisają pomarańczowe kabelki – łącza światłowodowe.

Tom podchodzi do kolejnego otworu w ścianie. Wygląda na to, że od tej groty odgałęzia się kilka bocznych. Prowadzi Randy’ego przez dziurę, a potem zatrzymuje go, kładąc mu dłoń na ramieniu: stoją u szczytu drewnianych schodków wbudowanych w prawie pionowy szyb, spadający o jakieś pięć metrów w dół.

– Właśnie widziałeś główną halę ze switchami – mówi Tom. – Kiedy zostanie skończona, będzie to największy router na świecie. W paru innych grotach instalujemy komputery i systemy pamięci masowej. Czyli w zasadzie największy RAID na świecie, wspomagany olbrzymią pamięcią cache.

RAID oznacza Redundant Array of Inexpensive Disks, nadmiarową macierz niedrogich dysków – takie urządzenie pozwala tanio i niezawodnie zapamiętać duże ilości danych; w przechowalni danych potrzeba dokładnie czegoś takiego.

– No i cały czas odgruzowujemy pozostałe groty – ciągnie Tom. – Ale tutaj odkryliśmy coś, co na pewno cię zainteresuje. – Odwraca się i zaczyna schodzić po schodkach. – Wiesz, że Japończycy podczas wojny mieli w tych grotach schrony przeciwlotnicze?

Randy ma w kieszeni mapę ze swej książki. Rozkłada ją i podsuwa pod żarówkę. No jasne, jest na niej takie miejsce, wysoko w górach, pod-pisane: wejście do schronu przeciwlotniczego i centrum dowodzenia.

– I centrum dowodzenia? – pyta.

– Tak. Skąd wiesz?

– Z wypożyczalni międzybibliotecznej.

– My nie mieliśmy pojęcia, zanim tam nie zleźliśmy i nie zobaczyliśmy tego mnóstwa kabli i innego elektrycznego szajsu. Musieliśmy to wszystko wypieprzyć, żeby przeciągnąć nasze.

Randy zaczyna schodzić po stopniach.

– Ten szyb był pełen gruzu – mówi Tom – ale widać było, że idą tam kable, dlatego wiedzieliśmy, że na dole coś musi być.

Randy nerwowo popatruje na strop.

– Czemu był pełen gruzu? Zawalił się, czy co?

– Nie. Japończycy to zrobili. Wrzucali do niego skały, aż całkiem go zasypali. Kilkunastu robotników musiało je przez dwa tygodnie ręcznie wybierać.

– No i co? Do czego prowadziły te kable?

– Do żarówek – odpowiada Tom. – To były tylko kable zasilające, a nie łącznościowe.

– To co oni chcieli tam ukryć? – Randy zszedł już prawie na sam dół i widzi, że jest tam niewielkie pomieszczenie.

– Sam zobacz – mówi Tom i włącza światło.

Jaskinia jest mniej więcej rozmiarów garażu, z porządną, równą podłogą. Stoi tu drewniane biurko, krzesło i komoda, włochata od pięćdziesięcioletniego mchu. A także metalowy kufer, pomalowany na zgniłozielony kolor pokryty nippońskimi znakami.

– Wyważyłem zamek – dodaje Tom. Podchodzi do skrzyni i unosi wieko. W środku jest pełno książek. – Co, spodziewałeś się sztabek złota? – pyta i uśmiecha się, widząc minę Randy’ego.

Randy kuca na podłodze i chwyta się za kostki. Z otwartymi ustami gapi się na książki w kufrze.

– Dobrze się czujesz?

– Zajebiste déjà vu. – mówi Randy.

– Od tego?

– Pewnie. Już to widziałem.

– Gdzie?

– U dziadka na strychu.

* * *

Randy wydostaje się z labiryntu jaskiń na parking. Czuje na skórze przyjemne ciepłe powietrze, ale zaczyna się pocić, nie dotarłszy nawet do przyczepy Epiphyte Corp., by oddać kask i buty. Żegna się z trzema kobietami i znów zaskakuje go ich troska i zaangażowanie. Potem przypomina sobie, że nie jest przecież byle przybłędą: jest udziałowcem i ważnym oficjelem w firmie, która je zatrudnia – płaci im, albo je wyzyskuje, niepotrzebne skreślić.

Bardzo powoli idzie przez parking, próbując nie rozgrzewać swego metabolicznego pieca. Do oczekującej na niego taksówki podjechała druga, kierowcy wysunęli głowy przez okna i gadają.

Podchodząc do nich, zerka przypadkiem w stronę wejścia do groty. Widzi obramowaną mroczną paszczą, przytłoczoną tytanicznymi kształtami ciężarówek Goto sylwetkę samotnego człowieka, siwowłosego, przygarbionego, ale szczupłego i wyglądającego niemal jak atleta w swym ciepłym dresie i tenisówkach. Stoi tyłem do Randy’ego, twarzą do groty, w dłoni ma długą ukwieconą gałązkę. Jest całkiem nieruchomy – wygląda jakby zapuścił w błoto korzenie.

Otwierają się przednie drzwi naczepy z napisem Goto Engineering. Po schodkach schodzi młody Nippończyk w białej koszuli, krawacie w paski i pomarańczowym kasku. Energicznie zmierza ku starszemu panu. W pewnej odległości zatrzymuje się, stawia stopy razem i wykonuje ukłon. Randy nie zna Nippończyków na tyle, żeby orientować się w niuansach, ale ów ukłon wygląda mu na niezwykle formalny. Młodzieniec podchodzi z uśmiechem do starszego pana i zapraszająco wskazuje dłonią na naczepę Goto. Tamten wygląda na zdezorientowanego – może grota wygląda inaczej niż kiedyś? – ale po kilku chwilach odpowiada zdawkowym ukłonem i pozwala się odprowadzić na bok.

Randy wsiada do swojej taksówki i mówi do szofera:

– Do Foote Mansion.

Cały czas miał złudzenia, że przeczyta sobie, powoli i dokładnie, od deski do deski, pamiętniki Seana Daniela McGee, ale tak to bywa ze złudzeniami: jadąc do hotelu, wyciąga z torby stos fotokopii i zaczyna wydłubywać z niej rodzynki. Większa część opowieści nie ma nic wspólnego z Kinakutą – są to doświadczenia McGee walczącego na Nowej Gwinei i Filipinach. McGee nie jest Churchillem, ale ma pewien talent do potoczystych opowieści z dystansem, co sprawia, że nawet banalne anegdoty da się czytać. Przy takich zdolnościach narracyjnych musiał robić niezłą karierę w kantynach dla rezerwistów, przy piwie; pewnie z tysiąc napitych sierżantów namawiało go, żeby spisał cały ten szajs, jeśli tylko wróci żywy do Stanów.

Udało mu się wrócić, ale w przeciwieństwie do większości rezerwistów z Filipin, po Dniu Zwycięstwa nie poleciał prosto do domu. Zboczył do Sułtanatu Kinakuty, gdzie wciąż stacjonowało około czterech tysięcy nippońskich żołnierzy. To wyjaśnia pewną osobliwość w jego książce. Na ogół, we wspomnieniach wojennych Dzień Zwycięstwa pojawia się na ostatniej stronie, albo przynajmniej w ostatnim rozdziale, a potem narrator jedzie do domu i kupuje sobie buicka. Lecz u Seana Daniela McGee ten dzień znajduje się mniej więcej w dwóch trzecich książki. Kiedy Randy odkłada na bok część sprzed sierpnia 1945, pozostaje złowrogo gruba sterta kartek. Oczywiste, że sierżant McGee ma coś jeszcze w zanadrzu.

Nippoński garnizon na Kinakucie jak dotąd omijała wojna; podobnie jak inne takie garnizony, całą swą energię poświęcił uprawianiu warzyw i oczekiwaniu na wyjątkowo rzadkie wizyty łodzi podwodnych, którymi Nippończycy pod koniec wojny przewozili z miejsca na miejsce najważniejsze ładunki i najpotrzebniejszych specjalistów, w rodzaju mechaników lotniczych. Kiedy dostali wiadomość od cesarza, nakazującą złożyć broń, uczynili to posłusznie i (należy podejrzewać) z zadowoleniem.

Trudno było tylko znaleźć kogoś, komu dałoby się poddać. Alianci skupili się na planowaniu inwazji na wyspy nippońskie, dlatego trochę potrwało, zanim wysłali wojska do opuszczonych garnizonów w rodzaju Kinakuty. Opis bałaganu w Manili jest bardzo cierpki – w tym momencie McGee zaczyna tracić cierpliwość i wdzięk. Zaczyna być złośliwy. Dwadzieścia stron później ląduje na nabrzeżu Kinakuta City. Stoi na baczność, gdy kapitan jego kompanii przyjmuje kapitulację nippońskiego garnizonu. Staje na warcie przy wejściu do grot, gdzie kilkunastu najbardziej zaciekłych Nipów odmówiło poddania się. Organizuje systematyczne rozbrajanie wychudłych nippońskich żołnierzy i dopilnowuje, by wszystkie karabiny i amunicja wylądowały w oceanie; jednocześnie na wyspę trafiają prowiant i lekarstwa. Pomaga niewielkiemu kontyngentowi inżynierów rozciągnąć drut kolczasty wokół lotniska, które zamieniają w obóz jeniecki.

Randy kartkuje to wszystko podczas jazdy do hotelu. Potem jego wzrok przyciągają słowa w rodzaju „przebity”, „wrzaski”, „obrzydliwe”, cofa się więc o kilka stron i zaczyna czytać staranniej.

Zakończenie jest takie: począwszy od roku 1940, Nippończycy wywlekli z chłodnego, czystego interioru wyspy tysiące tubylców, zmuszając ich do niewolniczej pracy na rozpalonym, jadowitym wybrzeżu. To oni powiększyli wielką grotę, w której znalazł się schron przeciwlotniczy i centrum dowodzenia; utwardzili drogę na Górę Elizy, gdzie przysiadły stacje radarowe i nawigacyjne; zbudowali kolejny pas startowy na lotnisku; i tysiącami wymierali na malarię, tyfus, dyzenterię, z głodu i przemęczenia. Ci sami tubylcy, albo ich osamotnieni bracia, ze swych kryjówek w górach przyglądali się, jak sierżant Daniel McGee i jego koledzy rozbrajają Nippończyków i zamykają ich wszystkich na lotnisku, pod strażą kilku przeważnie zaspanych albo napitych szeregowców. Tubylcy pracowali w dżungli dzień i noc, robiąc włócznie, dopóki następna pełnia księżyca nie oświetliła reflektorem śpiących Nippończyków. Wtedy wychynęli z lasu, co Sean Daniel McGee opisuje jako „hordę”, „rój szerszeni”, „wyjącą armię”, „czarny legion prosto z bram piekieł”, i na jeszcze inne sposoby, takie, których teraz już nie udałoby mu się opublikować. Amerykanów powalili na ziemię i rozbroili, ale nie zrobili im nic złego. Na drut kolczasty położyli tyle gałęzi, by dało się po nich przejść, a potem wpadli na lotnisko z włóczniami gotowymi do ciosu. Opowieść McGee ciągnie się przez ponad dwadzieścia stron; jest to przede wszystkim historia pewnej nocy, podczas której pewien sympatyczny sierżant z południowego Bostonu na zawsze utracił równowagę psychiczną.

– Sir?

Randy ze zdumieniem zauważa, że drzwi taksówki są otwarte. Rozgląda się; jest pod markizą przed hotelem Foote Mansion. Drzwi przytrzymuje mu chudy, żylasty boy, wyglądający trochę inaczej niż większość spotkanych dotąd Kinakutańczyków. Książkowy opis tubylca z interioru pasuje doń idealnie.

– Dziękuję – mówi Randy i podkreśla to hojnym napiwkiem.

Wszystkie meble w jego pokoju są zaprojektowane w Skandynawii, ale wykonane tutaj, z rzadkich, tropikalnych gatunków drewna. Widok z okna ma na góry, jednak, wychodząc na maleńki balkonik, może spojrzeć na skrawek wody, rozładowywany kontenerowiec i większą część ogrodu pamięci, wzniesionego przez Nippończyków na miejscu masakry.

Czeka nań kilka wiadomości i faksów: przeważnie od innych pracowników Epiphyte, którzy informują, że już dotarli, i podają numer pokoju. Randy rozpakowuje się, bierze prysznic i wysyła do pralni koszule na jutro. Potem zasiada wygodnie przy stoliku, włącza laptopa i otwiera biznesplan firmy Epiphyte(2).

Jaszczur

Jaszczur

Bobby Shaftoe wybrał się właśnie z kolegami na małą poranną przejażdżkę po okolicy.

We Włoszech.

Włochy! To, kurwa, niemożliwe. O co chodzi?

Nie jego sprawa wiedzieć. Co on ma robić, wytłumaczono mu bardzo jasno. Musieli wyrażać się bardzo jasno, ponieważ to zadanie kompletnie nie ma sensu.

W starych dobrych czasach, na Guadalcanal, jego dowódca mówił coś w rodzaju „Shaftoe, zlikwidować tamten bunkier!” i odtąd Shaftoe był wolnym strzelcem. Mógł iść, biec, płynąć lub się czołgać. Mógł podkraść się i cisnąć wiązkę granatów albo z odległości załatwić cel miotaczem ognia. Jeśli wykonał zadanie, nie miało znaczenia jak.

Cel tej skromnej misji jest dlań kompletnie niezrozumiały. W środku nocy budzą jego, porucznika Enocha Roota, trzech innych marines, w tym radiooperatora oraz paru gości z SAS i spędzają do jednego z nielicznych doków na Malcie jeszcze nie wysadzonych w powietrze przez Luftwaffe. Czeka tam okręt podwodny. Wsiadają na pokład i mniej więcej przez dwadzieścia cztery godziny grają w karty. Prawie cały czas są na powierzchni, gdzie łodzie podwodne mogą płynąć znacznie szybciej, choć od czasu do czasu zanurzają się: widocznie są ku temu powody.

Gdy wypuszczają ich znów na pokład, jest środek następnej nocy. Wylądowali w małej zatoczce, na suchym, poszarpanym wybrzeżu; tyle widać przy świetle księżyca. Czekają na nich dwie ciężarówki. Otwierają klapy w pokładzie okrętu i zaczynają wyładowywać różne rzeczy; marines taszczą do jednej z ciężarówek worki wypchane chyba wszelkiego gatunku śmieciami. Tymczasem Angole ze Special Air Service, za pomocą kluczy do nakrętek, szmat, smaru i mnóstwa przekleństw montują coś w drugiej ciężarówce, z materiałów przywiezionych w skrzyniach na okręcie podwodnym. Zanim zdoła dokładnie się przyjrzeć, zakrywają to brezentem, ale Shaftoe widzi, że lepiej, żeby ten przedmiot w niego nie celował.

Po przystani wałęsa się paru śniadych, wąsatych gości. Palą i dyskutują z kapitanem łodzi. Po wyładowaniu wszystkich skrzyń, kapitan chyba płaci im kilkoma następnymi kuframi z ładowni okrętu. Faceci otwierają parę z nich i wyglądają na zadowolonych.

W tym momencie Shaftoe nie wie nawet, na jakim znaleźli się kontynencie. Pierwszy raz ujrzawszy krajobraz, sądził, że to Afryka Północna. Kiedy zobaczył ludzi, stawiał na Turcję czy coś takiego.

Dopiero gdy nad ich małym konwojem wschodzi słońce, a on (leżąc z tyłu ciężarówki na workach ze śmieciami i zerkając spod brezentu) widzi drogowskazy i chrześcijańskie kościoły, orientuje się że to muszą być Włochy albo Hiszpania. Wreszcie dostrzega znak wskazujący drogę do Rzymu i domyśla się, że to Włochy. Znak wskazuje w stronę przeciwną od porannego słońca, muszą więc znajdować się gdzieś na południe lub południowy wschód od Rzymu. Są również na południe od jakiegoś grodu zwanego Napoli.

Jednakże niezbyt długo podziwia widoki. Sytuacja do tego nie zachęca. Ciężarówkę prowadzi jakiś gość znający tutejszy język. Często zatrzymuje się i gada z miejscowymi. Czasem brzmi to jak przyjacielska pogawędka. Czasem jak kłótnia na temat kultury jazdy. A czasem jest cichsza i ostrożniejsza. Shaftoe domyśla się, że podczas tych rozmów kierowca daje komuś w łapę, żeby ich przepuścił.

Wydaje mu się wstrząsające to, że w kraju aktywnie uczestniczącym w jednej z największych wojen w historii – w kraju rządzonym, na miłość Boską, przez wojowniczych faszystów – dwie ciężarówki pełne uzbrojonych nieprzyjaciół mogą jeździć sobie gdzie chcą, chronione tylko kilkoma plandekami po pięć dolarów sztuka. Kryminał! Cóż to za żałosna operacja? Ma ochotę zerwać się na równe nogi, odrzucić plandekę i dać tym makaroniarzom niezły opierdol. Całemu temu krajowi przydałoby się porządne wyszorowanie szczoteczką do zębów. Zdaje się, że ci ludzie nawet się nie starają. No bo Nipy, cokolwiek by o nich myśleć, kiedy wypowiadają ci wojnę, to przynajmniej traktują to poważnie.

Walczy z pokusą wychowania Włochów. Uświadamia sobie, że to sprzeczne z rozkazami, które wykuł na pamięć, zanim zszokowała go i namieszała mu zdrowo w głowie ta przejażdżka po kraju Osi. Gdyby owe rozkazy nie wyszły z ust samego pułkownika Chattana – gościa, który dowodzi Jednostką 2702 – nie uwierzyłby w ani jedno słowo.

Mają rozbić jakieś obozowisko. Pewnie przez dłuższy czas sporo pograją sobie w karty. Tymczasem radiooperator będzie ciężko pracował. Ta faza operacji może trwać z tydzień. Jest prawdopodobne, że po pewnym czasie spora gromada Niemców oraz Włochów (jeśli akurat przypadkiem będzie im się chciało) będzie bardzo mocno starać się ich zabić. Kiedy to się wydarzy, trzeba nadać przez radio wiadomość, podpalić tę budę, podjechać na jakieś pole, które robi za lądowisko, i wsiąść do samolotu tych beztroskich facetów z SAS.

Na początku Shaftoe nie dowierzał. Sądził że to angielski humor, kawał, jakiś falowy rytuał, albo coś takiego. W ogóle nie wie co począć z tymi Angolami, bo są to (według jego osobistych spostrzeżeń) jedyni poza Amerykanami ludzie posiadający poczucie humoru. Słyszał, że podobno mają je także niektórzy goście z Europy Wschodniej, ale nigdy ich nie spotkał, a teraz nie mają zbyt wiele powodów do śmiechu. W każdym razie, nigdy nie wiadomo, kiedy ci Angole sobie żartują.

Jednakże wszystkie podejrzenia, że to może być żart, ulotniły się, kiedy ujrzał, jaką wydają im broń. Shaftoe zaobserwował, że jak na instytucję zajmującą się strzelaniem i wysadzaniem na wielką skalę, wojsko jest irytująco niechętne do rozdawania broni. A większość tej, którą ci wydadzą, można sobie wetknąć w dupę. Dlatego właśnie marines od dawna musieli kupować thompsony za własne pieniądze: korpus chciał, by zabijali ludzi, ale nie dawał im potrzebnych narzędzi!

Tyle że ta Jednostka 2702 to zupełnie inna broszka. Nawet szeregowi mają rozpylacze! A jeśli to nie zwróciło niczyjej uwagi, na pewno uczyniły to kapsułki z cyjankiem. No i wykład Chattana na temat właściwej metody strzelania we własną głowę („zdziwilibyście się jak wielu pod każdym względem kompetentnych ludzi nie radzi sobie z tym pozornie prostym zadaniem”).

A teraz zdaje sobie sprawę, że rozkazy Chattana zawierały milczący suplement: „no tak, a jeśli któryś z Włochów, którzy mieszkają we Włoszech, którzy tam rządzą i którzy są z nami w stanie wojny – jeśli któryś z nich zauważy was i z jakiegoś powodu sprzeciwi się realizacji waszego planu, cokolwiek to jest, to wtedy zdecydowanie należy go zabić. A jeśli to nie pomoże, to wówczas, bardzo proszę, zabijcie się, ponieważ na pewno zrobicie to lepiej i porządniej niż faszyści. No i nie zapomnijcie olejku do opalania!”.

Prawdę mówiąc, ta misja Shaftoe’owi odpowiada. Na pewno nie jest gorsza niż Guadalcanal. Martwi go tylko to (stwierdza, moszcząc się na workach z tajemniczymi śmieciami i zerkając przez pęknięcie w plandece), że nie zna celu.

Reszta jego plutonu może żyje, a może nie; chyba słyszy ich krzyki, ale wśród szumu fal i bezlitosnego terkotu karabinu maszynowego trudno mieć pewność. Potem przychodzi mu do głowy, że niektórzy muszą być żywi, bo inaczej Nipy by nie strzelały.

Wie, że jest bliżej karabinu niż którykolwiek z kolegów. Tylko on ma jakieś szanse.

Właśnie wtedy podejmuje Wielką Decyzję. Przychodzi zaskakująco łatwo – ale w końcu naprawdę głupie decyzje zawsze są najłatwiejsze.

Podczołguje się za kłodą do punktu najbliższego karabinowi. Bierze kilka głębokich wdechów, unosi się na kolana i przeskakuje przez pień! Teraz ma otwarty widok na wylot jaskini, błysk z lufy w kształcie komety pokratkowany siatką chroniącą przed granatami. Wszystko nadzwyczaj wyraźne. Ogląda się na plażę i widzi tylko nieruchome ciała.

Nagle ma olśnienie: strzelają nie dlatego, że ktokolwiek z napastników jeszcze żyje, ale po to, by zużyć zbędną amunicję i nie dźwigać jej z powrotem. Shaftoe jest trepem i rozumie to.

Potem lufa odwraca się gwałtownie w jego stronę – zauważyli go. Jest na otwartym polu, wystawiony na strzał. Może zanurkować w ściółkę, ale będą ją orać ogniem, dopóki go nie dostaną. Staje więc na równych nogach, mierzy z pistoletu w grotę i zaczyna strzelać. Lufa karabinu maszynowego celuje teraz wprost w niego.

Ale nie strzela.

Czterdziestka piątka trzaska. Skończyły się naboje. Jest cisza – tylko szum fal i ten wrzask. Shaftoe wkłada pistolet do kabury i wyciąga rewolwer.

Wrzask nie brzmi znajomo. To nie jest żaden z kolegów Shaftoe’a.

Z wylotu groty nad jego głową wypada żołnierz Cesarskiej Piechoty Morskiej. Przez chwilę znajduje się w jednej linii ze źrenicą prawego oka Shaftoe’a oraz muszką jego rewolweru. Shaftoe kilka razy pociąga za spust i prawie na pewno zalicza trafienie.

Cesarski marine zaplątuje się w siatkę i spada na ziemię tuż przed nim. Chwilę później z groty wyskakuje drugi Nip, rzężący niezrozumiale, najwyraźniej z przerażenia. Ląduje krzywo; Shaftoe słyszy chrupot łamanej kości. Pomimo ran zaczyna biec w stronę morza, groteskowo powłócząc złamaną nogą. Całkiem ignoruje Shaftoe’a. Z karku i ramion Nipa leje się krew, a strzępy mięśni podrygują podczas biegu.

Bobby chowa rewolwer. Powinien załatwić gościa z karabinu, ale jest zbyt zdezorientowany, żeby cokolwiek zrobić.

W wylocie jaskini błyska coś czerwonego. Shaftoe unosi wzrok i nie zauważa niczego na tyle wyrazistego, by odcinało się od ogłuszającego wizualnego szumu dżungli.

Potem znów widzi ten błysk czerwieni. Znów znika. Miał kształt ostrej litery Y, jak rozwidlony gadzi język.

Wtem z wylotu jaskini wypryska ruchomy, ożywiony kawał dżungli i z hukiem zwala się w ściółkę. Zielsko trzęsie się i pochyla pod jego ciężarem.

Wreszcie dociera na plażę. Biegnie nisko przy ziemi, na czterech łapach. Na chwilę staje i celuje językiem w stronę cesarskiego żołnierza, który kuśtyka w morze kilkanaście metrów dalej.

Piasek tryska w powietrze, jak dym z płonących opon dragstera. Jaszczur pędzi po plaży. W jedną, dwie, trzy sekundy pokonuje odległość do Nipa, chwyta go od tyłu pod kolana i z impetem przewraca w wodę. Potem wlecze trupa z powrotem na brzeg. Kładzie wśród martwych Amerykanów, kilka razy obchodzi, majtając językiem, wreszcie zaczyna go pożerać.

– Panie sierżancie! – mówi szeregowy Flanagan. – Dotarliśmy na miejsce!

Bobby, jeszcze na dobre nie rozbudzony, zauważa, że jego głos brzmi równo, nie jest ani przerażony, ani podekscytowany. Cokolwiek to za „miejsce”, nie jest tam niebezpiecznie. Nie są pod ostrzałem.

Shaftoe otwiera oczy i widzi żołnierzy zwijających kryjący tył ciężarówki brezent. Gapi się prosto w błękitne włoskie niebo, rozdarte na brzegach rozpaczliwie gestykulującymi gałęziami drzew.

– Cholera! – wykrzykuje.

– Coś się stało, sierżancie?

– Nic. Zawsze tak mówię, jak się obudzę – odpowiada Shaftoe.

* * *

Ich nowy dom okazuje się starym kamiennym budynkiem gospodarczym, stojącym pośród farmy, plantacji, sadu, pola oliwek czy jak tam się, kurwa, nazywa miejsce, gdzie się hoduje oliwki. Gdyby ta buda stała w Wisconsin, każdy przechodzący wieśniak powiedziałby, że jest opuszczona. Tutaj Shaftoe nie jest tego taki pewien. Dach częściowo zawalił się do środka pod morderczym ciężarem czerwonej dachówki, a rozdziawione okna i drzwi wystawiają wnętrze na żywioły. Budynek jest tak wielki, że po kilku godzinach walenia młotami są w stanie wprowadzić do środka jedną z ciężarówek, kryjąc ją przed latającymi szpiclami. Z drugiej wyładowują wory ze śmieciami. Potem Włoch wsiada do niej, odjeżdża i już nigdy się nie pokazuje.

Kapral Benjamin, radiooperator, zaczyna wdrapywać się na drzewa oliwne i rozciągać między nimi miedziane druty. SAS-owcy idą na rekonesans, a marines otwierają wory ze śmieciami i zaczynają je rozrzucać. Mają tam włoskie gazety z kilku miesięcy, wszystkie ktoś otworzył, poprzekładał strony, złożył byle jak na powrót. Niektóre artykuły są wyrwane, inne obwiedzione kółkami albo opatrzone zapisanymi ołówkiem uwagami. Do mózgu Shaftoe’a zaczynają się z powrotem przesączać rozkazy Chattana: składa gazety na kupę w kącie stodoły, stare pod spodem, nowsze na górze.

Mają cały wór niedopałków papierosów, starannie wypalonych do samego koniuszka. Są jakiejś nieznanej, kontynentalnej marki. Nosi ten wór po całym obejściu, jak siewca, rzucając pety garściami na ziemię. Skupia się zwłaszcza tam, gdzie faktycznie ktoś pracuje: wokół stołu kaprala Benjamina i drugiego prowizorycznego blatu, który posłuży im do jedzenia i rżnięcia w pokera. To samo robi z koktajlem korków od wina i kapsli od piwa. Identyczną liczbę flaszek po winie i piwie ciskają, jedna po drugiej, w pusty róg stodoły. Bobby Shaftoe zauważa, że to najbardziej satysfakcjonujące zadanie, jakie kiedykolwiek mu się trafiło: przejmuje je więc od szeregowców i rzuca butelkami jak rozgrywający z wisconsińskiej drużyny Green Bay wykopujący piłkę na drugą połowę, pomiędzy bystrych napastników.

Angole wracają z rozpoznania i następuje zamiana ról; teraz marines ruszają zapoznać się z terenem, a SAS-owcy podejmują rozładunek śmieci. Po godzinie łażenia, sierżant Shaftoe oraz szeregowi Flanagan i Kuehl ustalają, że oliwna farma znajduje się na długim, wąskim płaskowyżu, biegnącym mniej więcej z północy na południe. Na zachodzie teren unosi się ku stożkowatej górze, podejrzanie przypominającej wulkan. Na wschodzie po kilku milach opada ku morzu. Na północy płaskowyż zamykają gęste zarośla, na południe zaś ciągną się kolejne pola uprawne.

Chattan kazał mu znaleźć jakiś dogodny punkt do obserwacji zatoki, możliwie najbliższy stodoły. Tuż przed zmierzchem udaje mu się: skała wystająca ze zbocza wulkanu leży pół godziny marszu od kwatery i jest sto kilkadziesiąt metrów wyżej.

W drodze powrotnej o mało co nie zabłądzili: tak dobrze zakamuflowana została stodoła. SAS-owcy zaciemnili wszystkie otwory, nawet szczeliny w zawalonym dachu i zainstalowali się wygodnie w nadających się do użytku zakamarkach wnętrza. Z tymi wszystkimi śmieciami (teraz uzupełnionymi jeszcze kurzymi kośćmi i piórami, ścinkami włosów i skórkami pomarańczy) wygląda, jakby mieszkali tu przez dobry rok. Shaftoe domyśla się, że o to właśnie ma chodzić.

Kapral Benjamin ma prawie jedną trzecią miejsca dla siebie. Angole z SAS ciągle nazywają go pieprzonym szczęściarzem. Już zmontował nadajnik; lampy żarzą się ciepłą czerwienią. Ma też niewiarygodną ilość papierów. Większość jest stara i fałszywa, tak jak te wszystkie niedopałki. Ale po kolacji, kiedy słońce zdążyło zajść nie tylko tu, ale i w Londynie, zaczyna stukać alfabetem Morse’a.

Shaftoe zna Morse’a, jak wszyscy tutaj. Kiedy Angole i Amerykańcy siedzą za stołem, zrzucając się na bank do czegoś, co zapowiada się na całonocny maraton gry w kierki, wszyscy nadstawiają ucha na pracujący klucz telegraficzny Benjamina. Słyszą kompletne bzdury. Shaftoe w pewnym momencie wstaje i zagląda Benjaminowi przez ramię, żeby się upewnić, czy nie zwariował; i widzi, że słyszał dobrze:

xyhel anaog gfqpl twpki aoeut

i tak dalej, i tak dalej, przez setki stron.

Następnego ranka kopią latrynę i wlewają do niej kilka beczek Amerykańskiego, Stuprocentowego, Gwarantowanego Wojskowego Gówna. Zgodnie ze wskazówkami Chattana, leją gówno po trochu, wrzucając garści zmiętych włoskich gazet, tak by wyglądało, że trafiło do latryny w naturalny sposób. To najgorsza niewojenna robota, jaką kiedykolwiek wykonywał Shaftoe w trakcie swej służby ojczyźnie, może z wyjątkiem udzielania wywiadu porucznikowi Reaganowi. Do końca dnia daje wolne wszystkim, oprócz kaprala Benjamina, który do drugiej w nocy puszcza w eter bezsensowne litery.

Następnego dnia wyposażają punkt obserwacyjny. Po kolei maszerują wte i wewte, wte i wewte, wte i wewte, wydeptując w ziemi ścieżki, rozsypują trochę niedopałków i butelek po napojach, wraz z odrobiną Wojskowego Gówna i Wojskowych Szczyn. Flanagan i Kuehl taszczą na górę skrzynię i ukrywają ją pod skałą. W środku są książki z sylwetkami rozmaitych włoskich i niemieckich statków i okrętów, podobne ściągawki z samolotami oraz lornetki, lunety, sprzęt fotograficzny, czyste notatniki i ołówki.

Mimo że to właśnie Shaftoe przeważnie dowodzi całym zamieszaniem, jest mu dziwnie trudno znaleźć chwilkę, by w cztery oczy pogadać z Enochem Rootem. Root unika go od czasu tego brzemiennego w zdarzenia lotu dakotą. Wreszcie, piątego dnia, Shaftoe wyprowadza go w pole: wraz z żołnierzami zostawiają Roota na posterunku obserwacyjnym, po czym Shaftoe wraca i łapie go sam na sam.

Root jest zdziwiony, ale się specjalnie nie złości. Zapala włoskiego papierosa i częstuje nimi Shaftoe’a. Bobby z irytacją stwierdza, że z nich dwóch to on się denerwuje. Kapelan, jak zawsze, jest opanowany.

– No dobra – zaczyna Shaftoe – co tam wyczytałeś? Wiesz, w tych papierach, które wetknęliśmy zmarłemu rzeźnikowi?

– Były po niemiecku – mówi Root.

– Cholera!

– Na szczęście – dodaje Root – ten język nie jest mi całkiem obcy.

– Ach, taak. Twoja matka była Szwabką, nie?

– Tak, lekarką-misjonarzem, jeśli to pomoże rozwiać któreś z twoich uprzedzeń dotyczących Niemców.

– A ojciec Holendrem.

– Prawda.

– A po co wylądowali na Guadalcanal?

– Żeby pomóc potrzebującym.

– Ach, taak.

– Po drodze poduczyłem się też trochę włoskiego. W kościele często się go słyszy.

– Niech mnie! – wykrzykuje Shaftoe.

– Ale mój włoski ma silne naleciałości z łaciny – ojciec upierał się, żebym się jej uczył. Więc pewnie dla miejscowych brzmiałbym raczej staroświecko. Właściwie, pewnie gadałbym jak siedemnastowieczny alchemik albo coś w tym stylu.

– A mógłbyś zagadać jak ksiądz? To by kupili.

– Jeśli stanie się najgorsze – przyznaje Root – spróbuję palnąć jakąś kościelną gadkę i zobaczymy, co się stanie.

Obaj zaciągają się dymem i patrzą na wielki zbiornik wodny przed nimi; jak dowiedział się Shaftoe, nazywa się to „Zatoka Neapolitańska”.

– No, w każdym razie – przypomina sobie – co tam było w tych papierach?

– Mnóstwo szczegółowych informacji o wojskowych konwojach z Palermo do Tunisu. Ewidentnie wykradzione z tajnych niemieckich źródeł.

– O starych konwojach czy…

– O konwojach, które jeszcze nie wyruszyły – spokojnie kończy Root.

Shaftoe dopala papierosa i przez chwilę milczy. Wreszcie mówi:

– Dziwne, kurwa, dziwne. – Wstaje i idzie w stronę stodoły.

Zamek

Zamek

Gdy Lawrence Pritchard Waterhouse wysiada z pociągu, jakiś drań chlusta mu prosto w twarz lodowatą, słonawą wodą. Ostrzał ciągnie się, kiedy idzie wzdłuż szpaleru tych łobuzów z wiadrami. Ale potem zauważa, że nikogo tu nie ma. To po prostu taka charakterystyczna cecha miejscowego klimatu, tak jak mgła w Londynie.

Kładka, biegnąca nad torami do dworca w Utter Maurby, jest zamknięta ścianami i dachem; powstaje gigantyczna piszczałka organowa, rezonująca infradźwiękową wibracją, napędzaną wiatrem i deszczem. Kiedy wchodzi do niej, deszcz przestaje siec mu twarz, może więc zatrzymać się na chwilę i obdarzyć owo zjawisko zasłużonym zachwytem.

Burza ubiła wiatr i wodę w całkowicie losową pianę. Trzymany w powietrzu mikrofon zarejestrowałby jedynie biały szum – całkowity brak informacji. Jednakże, gdy ów szum uderza w długą rurę kładki, powoduje rezonans, objawiający się w głowie Waterhouse’a jako niski pomruk. Fizyczne właściwości rury wydobywają z szumu spójną informację! Och, gdyby tu był Alan!

Waterhouse eksperymentuje, śpiewając tony harmoniczne tego niskiego dźwięku podstawowego: oktawę, kwintę, kwartę, wielką tercję. Każdy z nich mniej lub bardzie rezonuje w rurze klatki schodowej. To taki sam szereg nut, jakie można wydobyć z blaszanego instrumentu dętego. Przeskakując z nuty na nutę, potrafi zagrać nie najgorsze fanfary. Udaje mu się całkiem przyzwoity capstrzyk.

– Jak pięknie!

Odwraca się. Za nim stoi kobieta z walizą wielkości beli siana. Ma chyba z pięćdziesiąt lat, posturę pieca kaflowego, a kilka sekund temu, zanim wysiadła z pociągu, miała do tego ładną, wielkomiejską trwałą na głowie. Po jej twarzy i szyi spływa słona woda, wsiąkając w grube odzienie z szarej qwghlmiańskiej wełny.

– Dzień dobry pani – mówi Waterhouse.

Potem zabiera się do taszczenia jej walizy na górę. Teraz oboje znajdują się, wraz z całym bagażem, w wąskim, krytym mostku prowadzącym nad torami do budynku dworca. Kładka ma okna: Waterhouse dostaje potwornych mdłości, kiedy wygląda przez nie (oraz centymetrową warstwę deszczu i morskiej wody) wprost na północny Atlantyk. Główny zbiornik wodny znajduje się stąd o rzut beretem i zawzięcie próbuje dostać się bliżej. To zapewne złudzenie optyczne, ale wydaje się, że wierzchołki fal są na jednym poziomie z nimi, pomimo że stoją przecież dobre sześć metrów nad ziemią. Każda z tych fal musi ważyć tyle co wszystkie pociągi towarowe w całej Anglii i toczy się ku nim nieubłaganie, po prostu tłukąc skały na kwaśne jabłko. Wszystko to sprawia, że Waterhouse pragnie tylko skręcić się w konwulsji, zwalić na ziemię i zwymiotować. Zatyka uszy.

– A więc chyba jest pan z orkiestry, prawda? – pyta kobieta.

Waterhouse odwraca się ku niej. Jej wzrok przeskakuje po jego mundurze, sprawdza oznaki. Potem spogląda mu w twarz i obdarza go babcinym uśmiechem.

Waterhouse w jednej chwili zdaje sobie sprawę, że ta kobieta jest niemieckim szpiegiem. A niech to!

– Tylko podczas pokoju, proszę pani – odpowiada. – Teraz marynarka ma inne zadania dla ludzi z dobrym słuchem.

– Ach, więc nasłuchuje pan czegoś, prawda?! – wykrzykuje.

Waterhouse uśmiecha się.

– Ping! Ping! – mówi, imitując sonar.

– Aha! Jestem Harriett Qrtt. – Kobieta wyciąga rękę.

– Hugh Hughes – odpowiada Waterhouse i ściska jej dłoń.

– Cała przyjemność…

– Po mojej stronie.

– Zapewne będzie pan musiał gdzieś przenocować. – Kobieta się rumieni. – Proszę wybaczyć. Zakładałam, że jedzie pan na Górny. – Górny, czyli Górny Qwghlm. Teraz znajdują się w Dolnym Qwghlm.

– To właściwie prawda – odpowiada Waterhouse.

Tak jak wszystko na Wyspach Brytyjskich, nazwy „Górny” i „Dolny Qwghlm” są bardzo mylące. Dolny Qwghlm nawet nie jest wyspą; łączy go z lądem mierzeja, która kiedyś podczas przypływu kryła się pod wodą, lecz wzmocniono ją groblą, po której biegnie droga i linia kolejowa. Górny Qwghlm leży dwadzieścia mil dalej.

– Mój mąż i ja prowadzimy tutaj taki mały hotelik – mówi pani Qrtt. – Będziemy zaszczyceni, jeśli specjalista od asdika zanocuje u nas.

Asdic to tylko brytyjski skrót na określenie sonaru, ale Waterhouse za każdym razem, gdy to słyszy, robi sprośną minę i wpada w niepohamowany ciąg gierek słownych²².

Tak więc ląduje u państwa Qrtt. Państwo Qrtt i pan Waterhouse spędzają wieczór zbici w gromadkę wokół jedynego źródła ciepła: opalanego węglem tostera wmurowanego w palenisko starego kominka. Co jakiś czas pan Qrtt otwiera drzwiczki i zarzuca popiół miałem węglowym. Pani Qrtt znosi żarcie i szpicluje Waterhouse’a. Zauważa jego nieco asymetryczny chód i wyciąga zeń, że kiedyś chorował na polio. Waterhouse gra – w małej salce mają fisharmonię – a ona to komentuje.

* * *

Waterhouse po raz pierwszy widzi Górny Qwghlm przez otwór szpigatu. Nawet nie wie co to takiego szpigat, poza tym, że kojarzy mu się z rzyganiem. Zanim jeszcze wypłynęli za falochron w Utter Maurby, załoga promu udzieliła mu i kilku innym pasażerom szczegółowych wskazówek dotyczących wymiotowania; kluczowy punkt mówił, że jeśli przechylisz się nad relingiem, fale prawie na pewno zmyją cię za burtę. Znacznie lepiej opaść na czworaki i celować w szpigat. Lecz kiedy zerka przez te szczeliny, przez prawie połowę czasu widzi nie morze, lecz odległy horyzont, goniące prom mewy lub charakterystyczną, z trzema słupami, sylwetkę Górnego Qwghlm.

Te słupy, zwane Sghrami, są bazaltowymi kolumnami. Ponieważ trwa II wojna światowa, a Górny Qwghlm jest częścią Wysp Brytyjskich leżącą najbliżej działań wojennych na północnym Atlantyku, są teraz najeżone antenami i upstrzone budami radiooperatorów. Jest też czwarty sghr, o wiele niższy od pozostałych, który łatwo wziąć za zwykłą górkę; wznosi się nad jedynym portem Górnego Qwghlm (i naturalnie także nad jedynym osiedlem na wyspie, nie licząc bazy marynarki wojennej po drugiej stronie). Na wierzchołku owego czwartego sghra stoi zamek, formalnie będący siedzibą Johna Gloamthorpby’ego-Woadmire’a. To on ma być nową kwaterą główną Jednostki 2702.

Pięć minut wystarcza na obejście całej miejscowości. Główną ulicą wściekły kogut goni wątłą owieczkę. W wyżej położonych miejscach leży śnieg, ale na ulicy tylko szara maź, której nie odróżnisz od równie szarych kocich łbów, dopóki się nie pośliźniesz i nie stłuczesz sobie zadka. Encyclopedia Qwghlmiana sporo używa dużych liter – Miasto, Zamek, Hotel, Pub, Przystań. Waterhouse odwiedza Sracz, gdzie pozbywa się ostatnich wstrząsów z podróży morskiej, a potem rusza Ulicą. Podjeżdża doń Samochód i proponuje, że go podwiezie; okazuje się, że to Taksówka. Zabiera go do Parku, gdzie Waterhouse ogląda się za Pomnikiem (przedstawiającym starożytnych Qwghlmian tłukących nieszczęsnych wikingów); Taksówkarz nie omieszkał zauważyć tego gestu, skręca więc do Parku, by dokładniej przyjrzeć się Pomnikowi.

Pomnik należy do gatunku rzeźb mających wiele do powiedzenia i zajmujących odpowiednio pokaźny areał. Jego cokół to kawał miejscowego bazaltu, przynajmniej po jednej stronie pokryty qwghlmiańskimi runami, które Waterhouse rozpoznaje dzięki Encyclopedii. Dla ignoranta-barbarzyńcy może i wyglądają jak niekończąca się seria ustawionych losowo liter X, I, V, kresek, gwiazdek i odwróconych V. Lecz są odwiecznym źródłem dumy dla…

– Mieliśmy gdzieś tych Rzymian i tego jakiegoś tam Juliusza Cezara – zauważa taksówkarz – i ichni alfabet też specjalnie nam nie zaimponował.

Faktycznie: Encyclopedia Qwghlmiana zawiera sążnisty artykuł na temat miejscowego systemu runów. Jego autor ma takiego pierdolca, że aż przykro się to czyta.

Qwghlmiański zwyczaj tworzenia wszystkich znaków z prostych linii i wystrzegania się łuków i pętli nie jest pod żadnym pozorem prostacki – jak utrzymują niektórzy angielscy uczeni – lecz nadaje pismu klarowność i oszczędną formę. Ów sposób pisania jest niezwykle praktyczny, zważywszy że pochodzi z krainy, w której (po tym, jak Anglicy wykarczowali wszystkie drzewa) większość wykształconych intelektualistów cierpi na chroniczne obustronne odmrożenia.

Waterhouse opuszcza okno, by mieć lepszy widok: najwyraźniej ktoś zgubił też Zmywak do szyb. Chłodny wiatr na twarzy sprawia, że choroba morska zaczyna ustępować, aż do chwili, w której kombinuje, jak by tu nawiązać kontakt z Ladacznicą.

Potem, rozczarowany, zdaje sobie sprawę, że Ladacznica, jeśli ma choć trochę rozumu, siedzi po drugiej stronie, w bazie marynarki.

– A to cóż za łajdak? – pyta Waterhouse.

Wskazuje na narożnik pomnika, gdzie wychudły, zmaltretowany nieszczęśnik, zakuty w obrożę z łańcuchem, drży i wzdryga się na widok krwawej łaźni sprawianej Rzymianom przez qwghlmiańskich siłaczy. Zna odpowiedź, ale nie może się powstrzymać, żeby nie zapytać.

– Hark! – wypala taksówkarz, jakby zbierał flegmę do wyplucia. – On pewnie jest z Dolnego Qwghlm.

– No jasne.

Ta rozmowa najwyraźniej wprawiła szofera w parszywy i mściwy nastrój, który może załagodzić tylko szybka jazda. Droga do zamku wije się kilkunastoma serpentynami, zeszklonymi śmiertelnie niebezpiecznym czarnym lodem. Waterhouse cieszy się, że nie musi po nich iść, ale te zakręty i wpadająca w poślizgi taksówka na nowo wywołują u niego chorobę lokomocyjną.

– Hark! – Szofer, nic nie mówiący od dobrych paru minut, odzywa się mniej więcej w trzech czwartych drogi. – Oni praktycznie rozwinęli powitalny dywan dla Rzymian. Rozłożyli nogi dla wikingów. Teraz pewnie są tam Niemcy!

– Skoro już mówimy o żółci – dodaje Waterhouse – proszę się tutaj zatrzymać. Dalej pójdę na piechotę.

Taksówkarz żachnął się zdziwiony, choć uspokoił się, gdy Waterhouse wyjaśnił, że w przeciwnym razie będą musieli się nieźle naodśnieżać. Nawet wniósł mu wór na szczyt sghra.

Jednostka 2702 w osobie Lawrence’a Pritcharda Waterhouse’a, pełniącego rolę awangardy, dociera do zamku mniej więcej kwadrans później. Spacer daje mu czas na dopracowanie historii, wcielenie się w rolę. Chattan ostrzegł go, że będą tam służący, którzy będą zauważać różne rzeczy i plotkować. Znacznie wygodniej byłoby odprawić ich na jakiś czas na ląd, ale byłoby to nietaktem wobec diuka. „Będziesz musiał wypracować jakiś modus vivendi” – powiedział Chattan. Kiedy Waterhouse sprawdził ów termin w słowniku, zgodził się z nim gorąco.

Zamek jest zwałem gruzu wielkości Pentagonu. W zawietrznym narożniku zainstalowano sprawny dach, instalację elektryczną i parę innych bajerów, na przykład drzwi i okna. Tutaj – a tylko to zdołał Waterhouse zwiedzić przez pierwsze popołudnie i wieczór – można zapomnieć, że jest się na Górnym Qwghlm i udawać, że to jakieś ciepłe i przyjemne miejsce, na przykład góry Szkocji.

Następnego dnia w towarzystwie Ghnxha, kamerdynera, wyprawia się w pozostałe skrzydła zamku i z zadowoleniem stwierdza, że nie można do nich przejść, nie wychodząc na zewnątrz; wewnętrzne korytarze dawno zamurowano na głucho, by zapobiec migracjom gryzoni zwanych „skrrghs” (co wymawia się mniej więcej jak „skerrys”) – żywiołowych, ogoniastych zwierzątek o błyszczących oczach – maskotek wyspy. Ta izolacja, choć niewygodna, będzie dobra ze względów bezpieczeństwa.

I Waterhouse, i Ghnxh, są opatuleni w twarde jak dechy warstwy oryginalnej qwghlmiańskiej wełny. Ten drugi niesie galwanicznego lucyfera. Galwaniczny lucyfer wygląda na staroświecką konstrukcję. Ghnxh, który ma chyba ze sto lat, tylko uśmiecha się z wyższością na widok amerykańskiej wojskowej latarki Waterhouse’a. Tonem sotto voce, jakby sprostowując jakąś przeogromną towarzyską gafę, wyjaśnia mu, że galwaniczny lucyfer jest o tyle lepszy, że nawet wspominanie o latarce jest niezmiernym nietaktem wobec wszystkich. Prowadzi Waterhouse’a do specjalnego pokoju za pokojem za pokojem za pokojem za pokojem za spiżarnią, pokoju, który służy wyłącznie do konserwacji galwanicznego lucyfera oraz przechowywania jego części i materiałów eksploatacyjnych. Sercem urządzenia jest ręcznie dmuchany kulisty szklany słój, porównywalny objętością z czterolitrowym dzbanem. Ghnxh, cierpiący na bardzo zaawansowaną hipotermię albo Parkinsona, celuje szklanym lejkiem w szyjkę słoja. Potem z wysiłkiem ściąga z półki wielki szklany gąsior. Gąsior, opatrzony etykietką woda królewska, mieści piorunujący pomarańczowy płyn. Ghnxh wyciąga szklany korek, obejmuje naczynie i przechyla, tak że ciecz zaczyna przelewać się do lejka i słoja. Gdy na blat stołu spadnie mu kropla, unosi się coś na kształt dymu: płyn wyżera dziurę, bardzo podobną do tysięcy innych dziurek w stole. Opary dostają się do płuc Waterhouse’a; są niesamowicie żrące. Chwiejnie wychodzi z pomieszczenia.

Kiedy odważa się wrócić, Ghnxh struga elektrodę z bloku czystego węgla. Słój z wodą królewską jest już zakorkowany, moczy się w nim rozmaitość anod, katod i innych substancji pomocniczych, zawieszonych w zaciskach z kutego złota. Ze słoja wychodzą grube przewody w izolacji z ręcznie plecionego azbestu, łącząc go z zasadniczym elementem galwanicznego lucyfera: miedzianą salaterką, której wylot zamyka soczewka Fresnela, podobna do stosowanej w latarniach morskich. Ghnxh, wystrugawszy właściwego kształtu węglową elektrodę, wtyka ją w małe wycięcie na boku miedzianej misy i niedbale przekłada wyłącznik z Frankensteina rodem. Po stykach przeskakuje z odgłosem petardy iskra.

Waterhouse przez chwilę myśli, że zawaliła się ściana domu, wystawiając ich bezpośrednio na światło słoneczne. Ale to tylko Ghnxh włączył galwanicznego lucyfera, który zresztą zaraz, podregulowany śrubką z brązu, zaczyna świecić z dziesięć razy jaśniej. Zawstydzony Waterhouse wtyka marynarską latarkę w jej klips na pasku i wychodzi przed Ghnxhem z pokoju; galwaniczny lucyfer odczuwalnie grzeje go w kark.

Wypracowują sobie całkiem niezły modus vivendi: Waterhouse otwiera kopniakiem drzwi, a Ghnxh wbiega do pokoju i smyrga wkoło światłem lampy, jak miotaczem ognia, płosząc kilkadziesiąt czy kilkaset piszczących skerrów. Wówczas Waterhouse ostrożnie wkracza do środka, przeważnie przełażąc przez szczątki dachu, sufitu, czyli tego, co niegdyś zamykało ten pokój od góry. Przeprowadza pobieżną kontrolę, próbując oszacować, ile wysiłku trzeba włożyć, by mógł w tym pomieszczeniu zamieszkać jakiś bardziej rozwinięty organizm.

Połowa zamku jest, w różnych miejscach, spalona przez połączone siły piratów z Barbarii, piorunów, Napoleona oraz nałogu palenia w łóżku. Najdokładniej zrobili to chyba piraci (pewnie po prostu próbowali się ogrzać), a może po prostu tamte szczątki były dłużej wystawione na działanie żywiołów. W każdym razie, w tym skrzydle Waterhouse wreszcie znajduje miejsce, gdzie nie ma zbyt wiele gruzu do wywalenia i które można szybko zamknąć, paroma deskami i kilkoma brezentowymi płachtami. Znajduje się dokładnie po przeciwnej stronie niż zamieszkana część zamku, co wystawia je wprawdzie na zimowe zamiecie, ale za to chroni przed wścibskim okiem służby. Waterhouse mierzy je z grubsza krokami, a potem wraca do swego pokoju, zostawiając Ghnxhowi rozmontowanie galwanicznego lucyfera.

Potem szkicuje plany konstrukcji, wreszcie znajdując jakieś zastosowanie dla swych inżynierskich umiejętności. Sporządza listę materiałów, posługując się oczywiście wieloma liczbami; typowa pozycja to: 100 5 × 10 2m. Zapisuje to jeszcze raz, nie liczbami a słownie: sto pięć na dziesięć po dwa m. Takie sformułowanie może być mylące, poprawia je więc na: sto sztuk desek pięć na dziesięć dług. dwa m.

Potem wyciąga kartkę wyglądającą jak strona z rejestru, podzielona pionowo na grupy po pięć kolumn. Wpisuje w nie komunikat, pomijając odstępy:

stosz tukde sekpi ecnad ziesi ecdlu gdwam

i tak dalej. Każdą literę J zastępuje przez I, tak że klej zamienia się w klei. Zapisuje co trzecią linię.

Odkąd opuścił Bletchley Park, cały czas nosi w kieszeni na piersi arkusze cieniutkiej przebitki; kiedy śpi, wkłada je pod poduszkę. Teraz wyciąga je i wybiera jedną kartkę, opatrzoną u góry numerem seryjnym; resztę strony wypełniają elegancko wypisane na maszynie litery w rodzaju:

athop cognq dltui caprh mulep

i tak dalej, aż do końca strony.

Owe arkusze zostały zapisane przez panią Tenney, wiekową żonę wikarego, pracującą w Bletchley Park. Pani Tenney ma przedziwną pracę: bierze dwa arkusze przebitki, przedziela je kalką, wkręca w maszynę; na górze wpisuje numer seryjny. Potem kręci korbą urządzenia wprost z salonu bingo, składającego się z kulistej klatki zawierającej dwadzieścia pięć drewnianych kulek, każda z wypisaną literą (nie używa się litery J). Po zakręceniu klatką odpowiednią ilość razy, zgodnie z zawartą w instrukcji procedurą, zamyka oczy, sięga przez otwór do klatki i na chybił trafił wyciąga kulkę. Odczytuje literę, zapisuje ją, wrzuca kulkę z powrotem, zamyka klapkę i powtarza cały proces. Od czasu do czasu do pokoju zaglądają faceci o poważnych twarzach, wymieniają z nią uprzejmości i zabierają wypełnione kartki. Lądują one w końcu u rozsianych po całym świecie ludzi w rodzaju Waterhouse’a, wielu w nieskończenie bardziej rozpaczliwym i niebezpiecznym położeniu. Nazywają się kluczami jednorazowymi.

Przenosi litery klucza jednorazowego w puste wiersze poniżej jawnego tekstu:

stosz tukde sekpi ecnad ziesi

athop cognq dltui caprh mulep.

Kiedy kończy, zajęte są już dwa wiersze na trzy.

Wreszcie po raz ostatni wraca do góry strony i zaczyna analizować litery parami. Pierwsza litera wiadomości to S. Pierwsza litera klucza jednorazowego, umieszczona dokładnie poniżej tamtej, to A.

A to pierwsza litera alfabetu, zatem Waterhouse, który stanowczo za długo zajmował się szyframi, uważa ją za równoważną z liczbą 1. W ten sam sposób S równa się 18, jeśli korzystamy z alfabetu pozbawionego litery J. Dodaj 1 do 18, a otrzymasz 19, czyli literę T. Dlatego, w pierwszej kolumnie, poniżej S i A, Waterhouse wpisuje T.

Kolejna pionowa para to T i T, czyli 19 i 19, co w normalnej arytmetyce razem daje liczbę 38, niemającą odpowiednika wśród liter. Jest za duża. Ale Waterhouse już dawno nie miał do czynienia z normalną arytmetyką. Wyćwiczył się za to w działaniach modulo, dokładniej – modulo 25, co oznacza, że dzielisz wszystko przez 25 i bierzesz tylko resztę z dzielenia. 38 podzielone przez 25 daje 1 z resztą 13. Jedynkę wyrzucamy, a 13 przekłada się na literę N, co Waterhouse wpisuje w drugiej kolumnie. W trzeciej, O i H daje 14 + 8 = 22, czyli W. W czwartej – S i O daje 18 + 14 = 32. 32 podzielone przez 25 daje 1 z resztą 7. Albo, jak ująłby to Waterhouse, 32 modulo 25 daje 7. Siedem to litera G. W piątej kolumnie mamy Z i P, czyli 25 + 15 = 40, 40 modulo 25 daje 15. 15 to litera P. Zatem pierwsza grupa kodowa wygląda następująco:

stosz

athop

tnwgp.

Dodając losowy ciąg athop do znaczącego ciągu stosz, Waterhouse wyprodukował nieczytelne śmieci. Zaszyfrowawszy w ten sposób cały tekst, bierze nową kartkę i wypisuje na niej tylko szyfr: tnwgp i tak dalej.

Diuk udostępnił Waterhouse’owi swój telefon z lanego żelaza. Waterhouse podnosi słuchawkę z widełek, wywołuje telefonistkę, zamawia rozmowę miejscową, do jednostki marynarki i łączy się z radiooperatorem. Literka po literce dyktuje mu szyfr. Radiooperator notuje i obiecuje, że zaraz to nada.

Niebawem pułkownik Chattan w Bletchley Park otrzyma wiadomość zaczynającą się od tnwgp i ciągnącą się dalej w tym samym stylu. Chattan posiada drugi egzemplarz klucza jednorazowego pani Tenney. Wypisze na kartce tekst zaszyfrowany, co trzecią linię. Poniżej przepisze tekst klucza:

tnwgp

athop.

A potem wykona odejmowanie, tam gdzie Waterhouse wykonał dodawanie. T minus A, czyli 19 minus 1, czyli 18, czyli S. N minus T, czyli 13 minus 19, czyli -6, a zatem 19, czyli T. I tak dalej. Po odszyfrowaniu całości zabiera się do pracy i w końcu deski pięć na dziesięć pojawiają się na przystani.

Dlaczego

Dlaczego

Biznesplan firmy Epiphyte ma ze dwa i pół centymetra grubości – nie gruby, nie chudy, lecz w sam raz.

Wewnętrzne kartki to tekst poskładany, elegancko i klarownie, na laptopie Aviego. Okładki to postrzępiony, ręcznie czerpany papier z plew ryżowych, łodyg bambusa, dziko rosnących konopi oraz krystalicznej wody ze stopionego lodowca, wyprodukowany przez pomarszczonych rzemieślników ze spowitej we mgłę, zbudowanej z wulkanicznych skał świątyni, gdzieś na jakiejś wyspie znanej tylko wysportowanym, obleczonym w lycrę maniakalnym podróżnikom. Na owych okładkach znajduje się impresjonistyczna mapa Morza Południowochińskiego, namalowana przez molekularnie zrekonstruowanych kaligrafów z dynastii Ming, używających pędzelków z czesanej grzywy jednorożca, zanurzanych w atramencie sporządzonym z węgla drzewnego, który ślepi słupnicy ręcznie wypalili z fragmentów Świętego Krzyża.

Struktura logiczna treści biznesplanu jest jak wzięta wprost z Principia Mathematica. Przedsiębiorcy mniejszego kalibru kupują sobie programy do ich pisania: pakiety sprytnie ze sobą połączonych tekstowych gotowców i arkuszy kalkulacyjnych, tak że wystarczy tylko je przejrzeć i wypełnić kilka luk. Ale Avi i Beryl napisali tyle biznesplanów, że teraz mogą je trzaskać z pamięci. Plany Aviego z reguły wyglądają mniej więcej tak:

credo: My, firma [nazwa] jesteśmy głęboko przekonani że [coś, co chcemy robić] oraz wzbogacanie naszych udziałowców nie są jedynie zadaniami uzupełniającymi się. Przeciwnie, że są ze sobą nierozerwalnie związane.

cel: Zwiększenie wartości naszych akcji poprzez [robienie czegoś tam].

niezwykle poważne ostrzeżenie: (wydrukowane na oddzielnej kartce, czerwonymi literami na żółtym tle). Jeśli nie jesteś inteligentny jak Karl Friedrich Gauss, przenikliwy jak półślepy pucybut z Kalkuty, twardy jak generał William Tecumseh Sherman, bogaty jak królowa Anglii, odporny emocjonalnie jak kibic drużyny Red Sox i ogólnie zdolny do radzenia sobie jak przeciętny dowódca atomowej łodzi podwodnej, nigdy nie wolno ci zbliżać się do tego dokumentu. Należy pozbyć się go w sposób odpowiedni dla silnie radioaktywnych odpadów, a następnie skontaktować się z kwalifikowanym chirurgiem w celu amputacji rąk na wysokości łokci oraz wyłupienia gałek ocznych. Ostrzeżenie to jest niezbędne, ponieważ pewnego razu, sto lat temu, starsza pani z Kentucky zainwestowała sto dolarów w firmę włókienniczą, która zaraz padła i zwróciła jej zaledwie dziewięćdziesiąt dziewięć. Od tego czasu rząd siedzi nam na dupie. W przypadku zignorowania tego ostrzeżenia, dalej czytasz na własne ryzyko – z całą pewnością stracisz wszystko co posiadasz i przeżyjesz ostatnie dni swego życia, opędzając się od rojów termitów w kolonii dla trędowatych w delcie Missisipi.

Czytasz dalej? Świetnie. Teraz, wystraszywszy cieniasów, możemy przejść do konkretów.

streszczenie dla kierownictwa: Pozyskamy [ileś tam kapitału] potem [zrobimy coś tam], bogacąc naszych akcjonariuszy. Szczegóły niżej.

wstęp: [Ten trend], o którym już wszyscy wiedzą, [tamten trend], tak niezwykle skomplikowany, że prawdopodobnie do tej pory o nim nie słyszałeś, oraz [taki tam jeszcze jeden trend], na pierwszy rzut oka zupełnie z nimi niezwiązany, skojarzone razem doprowadziły nas do (ściśle tajnej, poufnej, zastrzeżonej, zarejestrowanej i opatentowanej) koncepcji zwiększenia wartości naszych akcji poprzez [zrobienie czegoś tam]. Potrzebujemy do tego celu [duża kwota] i już po [niezbyt długi czas] zwiększymy wartość naszych akcji do [jeszcze większa kwota], chyba że [niebo pierdyknie nam na głowy].

szczegóły: Etap 1: Po złożeniu ślubów czystości i abstynencji oraz pozbyciu się wszelkich dóbr materialnych, z wyjątkiem habitów z samodziału, my (zob. załączone CV) przeprowadzimy się do skromnego zestawu złomowanych chłodni pośrodku pustyni Gobi, gdzie ceny działek są tak niskie, że dopłaca się nam za ich zajmowanie. Tym samym przynosimy naszym udziałowcom wartość jeszcze przed rozpoczęciem pracy. Żyjąc na dziennych racjach składających się z garści surowego ryżu i chochli wody, zaczniemy [robić jakieś tam rzeczy].

Etap 2, 3, 4, …, n-1: Następnie [zrobimy jeszcze inne rzeczy, cały czas podnosząc wartość naszych akcji], z wyjątkiem wypadku, gdy [w Ziemię walnie asteroid o średnicy powyżej tysiąca kilometrów; w tym bowiem przypadku należy poczynić pewne dodatkowe założenia: patrz arkusze kalkulacyjne 397–413].

Etap n: Zanim jeszcze wyschnie atrament na naszych nagrodach Nobla, skonfiskujemy majątek naszych konkurentów, a także głupców, którzy zainwestowali w ich żałosne firmy. Wszystkich ich sprzedamy w niewolę. Powstałe zyski zostaną równo rozdzielone między akcjonariuszy, którzy i tak prawie tego nie odczują, ponieważ w tym momencie (patrz tabela 265), firma nasza będzie większa niż Imperium Brytyjskie u szczytu formy.

tabele i wykresy: [mnóstwo stron zapełnionych drobnym drukiem, wygodnie podsumowanych przez wykresy, wszystkie najwyraźniej przedstawiające szybujące w niebo krzywe wykładnicze, choć z wystarczającą ilością pseudolosowych zakłóceń, by wyglądały prawdopodobnie].

życiorysy: Przypomnij sobie pierwsze kadry filmu Siedmiu wspaniałych, a będziesz mógł pominąć ten rozdział; powinieneś przyczołgać się do nas na czworakach i błagać nas o przywilej wypłacania nam pensji.

* * *

Dla Randy’ego i reszty biznesplan jest jednocześnie Torą, głównym harmonogramem, tekstem motywacyjnym i traktatem filozoficznym. Jest to żywy, dynamiczny dokument. Jego arkusze kalkulacyjne to palimpsesty, połączone z kontami firmy i jej finansowymi danymi, tak że aktualizują się przy każdym wpływie i wypływie pieniędzy. To obsługuje Beryl. Avi natomiast zajmuje się słowami – abstrakcyjnym szkieletem planu oraz konkretnymi szczegółami, które objaśniają owe arkusze, interpretując liczby. Ta część również mutuje z tygodnia na tydzień, gdy Avi otrzymuje nowe dane z artykułów w azjatyckim wydaniu „Wall Street Journal”, rozmów z rządowymi oficjelami w gigantycznych japońskich barach karaoke, danych geograficznych skapujących z satelitów oraz mętnych technicznych pism analizujących najnowsze osiągnięcia technologii światłowodowych. Umysł Aviego przetrawia także pomysły Randy’ego i pozostałych członków grupy, wbudowując je w plan. Co kwartał zapisuje się stałą kopię biznesplanu w jego aktualnym kształcie, która po makijażu wędruje do inwestorów. Plan numer 5 ma właśnie zostać rozesłany, w pierwszą rocznicę powstania firmy. Wstępny szkic dostali kilka tygodni temu, w zaszyfrowanym e-mailu, którego Randy nawet nie przeczytał, zakładając, że wie, co tam jest. Ale subtelne aluzje z ostatnich kilku dni podpowiadają mu, żeby lepiej tam zajrzał i przekonał się, co rzeczywiście siedzi w tym cholernym planie.

Odpala swego laptopa, wtyka do niego kabel telefoniczny, uruchamia pakiet komunikacyjny i wybiera numer w Kalifornii. To ostatnie zadanie okazuje się łatwe, ponieważ jest to nowoczesny hotel, a Kinakuta ma nowoczesną sieć telefoniczną. Gdyby nie było łatwe, pewnie byłoby niemożliwe.

W małej, zagraconej, stale ciemnej i pachnącej gorącym plastikiem szafce na kable, w posiekanym na kubiki biurze wynajmowanym przez firmę Novus Ordo Seclorum Systems, wciśniętym pomiędzy firmę depozytorską a zniżkowe biuro podróży, w najbanalniejszym możliwym biurowcu z ery dyskotekowej w Los Altos, budzi się modem i wypluwa na linię trochę szumu. Ten szum podróżuje pod powierzchnią Pacyfiku jako układ błysków w szklanym włóknie, tak przezroczystym, że gdyby zrobić z niego cały ocean, z Kalifornii byłoby widać Hawaje. Informacja dociera wreszcie do komputera Randy’ego, który odpowiada podobnym szumem. Modem w Los Altos to jeden z sześciu podobnych, podłączonych do tego samego komputera, całkiem normalnie wyglądającego peceta w wieżowej obudowie, który chodzi non stop od jakichś ośmiu miesięcy. Z siedem miesięcy temu wyłączyli monitor, bo i tak tylko marnował prąd. A potem John Cantrell (członek zarządu Novus Ordo Seclorum Systems Inc., który załatwił wstawienie tam tego serwera) pożyczył go sobie, gdyż jeden z koderów pracujących nad najnowszą wersją Ordo potrzebował drugiego monitora. Później Randy odłączył klawiaturę i mysz – i tak bez monitora nie dałoby się wklepać niczego sensownego. Teraz stoi tam tylko cichutko szumiący szarobiały obelisk, nieposiadający interfejsu użytkownika, poza cyklopową zieloną diodą, wpatrującą się w mroczny krajobraz pustych pudełek po pizzy.

Ale z tyłu ma gruby koncentryczny kabel łączący go z Internetem. Komputer Randy’ego gada z nim przez chwilę, negocjując warunki protokołu PPP (służącego do komunikacji po łączu telefonicznym), a potem jego malutki laptop staje się także częścią Internetu; może wysyłać dane do Los Altos, a ów samotny komputer, zwany Nagrobkiem, skieruje je w stronę dziesiątków milionów innych maszyn w sieci.

Nagrobek, znany sieci jako tombstone.epiphyte.com, wiedzie skromny żywot skrzynki pocztowej i podręcznego schowka dla plików. Nie robi nic nadzwyczajnego, mogłoby to robić tysiąc serwisów sieciowych – taniej i łatwiej. Jednakże Avi, ze swym geniuszem do przewidywania najgorszych możliwych katastrof, upierał się, że muszą posiadać własny serwer, a Randy i pozostali przepatrzą kod jądra systemu wiersz po wierszu, w poszukiwaniu luk w systemie bezpieczeństwa. W każdej księgarni nad Zatoką leżały sterty trzech różnych książek opisujących, jak słynny cracker przejął całkowitą kontrolę nad kilkoma ze znanych serwisów internetowych. Dlatego właśnie Epiphyte nie mogła używać takich serwisów do przechowywania swych tajnych dokumentów, a potem z czystym sumieniem twierdzić, że zachowuje należytą staranność w interesie akcjonariuszy. Stąd wziął się tombstone.epiphyte.com.

Randy loguje się i sprawdza pocztę: czterdzieści siedem wiadomości, w tym jedna sprzed dwóch dni, od Aviego, zatytułowana „epiphyteBizPlan. 5.4.ordo”. Biznesplan firmy Epiphyte, 5 wydanie, wersja 4, w formacie, który odczytać może jedynie [Novus] Ordo [Seclorum], program, będący własnością firmy o tej samej nazwie; tak się składa, że jego trudniejsze fragmenty napisał sam John Cantrell.

Randy poleca komputerowi ściągnąć ten plik – to chwilę potrwa. Tymczasem przewija sobie nagłówki pozostałych wiadomości, sprawdzając tytuły, nazwiska nadawców i wielkość, próbując przede wszystkim wyczaić, które z nich można wywalić bez czytania.

Dwie odpadają od razu, bo przychodzą spod adresu kończącego się na „aol.com”, w cyberprzestrzeni jest to okolica zamieszkana przez dzieciaki i ich rodziców – nigdy przez studentów, hackerów czy gości pracujących z zaawansowaną technologią. Obie są od adwokata Randy’ego, usiłującego w możliwie najłagodniejszy sposób rozseparować sprawy finansowe jego i Charlene. Randy czuje, jak wzrasta mu ciśnienie krwi, a miliony naczyń włosowatych w mózgu obrzydliwie bulgoczą. Na szczęście, te listy są bardzo krótkie, a tematy wyglądają nieszkodliwie, więc zaraz się uspokaja i postanawia teraz się nimi nie przejmować.

Pięć e-maili pochodzi z komputerów o niezwykle znajomych nazwach – znajdujących się w uczelnianej sieci, którą kiedyś zarządzał. Wysłali je administratorzy systemów, którzy przejęli je po nim i zawsze zadawali mu wszystkie łatwe pytania, w rodzaju: „Gdzie najlepiej zamawiać pizzę?” i „Gdzie schowałeś zszywki?”, a teraz doszli do punktu, w którym wysyłają mu kawały skomplikowanego kodu, napisanego przezeń wiele lat temu, z pytaniami typu: „Czy to jest błąd, czy coś niesamowicie cwanego, i jeszcze tego nie zrozumiałem?”. Randy postanawia chwilowo je zignorować.

Z tuzin wiadomości od przyjaciół, przeważnie zawierających internetowy humor, który czytał już sto razy. Kolejny tuzin – od innych pracowników Epiphyte; na ogół chodzi o uzgadnianie terminów, bo jutro mają się wszyscy spotkać na Kinakucie.

Pozostaje jeszcze około tuzina listów należących do szczególnej kategorii, nieistniejącej tydzień temu, zanim ukazał się nowy „TURING Magazine”, zawierający artykuł o projekcie przechowalni danych na Kinakucie, a na okładce zdjęcie Randy’ego na łodzi, na Filipinach. Avi trochę się nabiegał, żeby wcisnąć im ten artykuł – chciał mieć czym pomachać przed twarzami pozostałych uczestników jutrzejszego spotkania. „TURING” jest pismem do tego stopnia atrakcyjnym wizualnie, że nie da się go oglądać bez okularów spawalniczych, dlatego upierali się przy zdjęciu. Wysłali fotografa do Krypty. Okazała się niefotogeniczna. Nastąpiło zamieszanie. Fotograf poleciał nad Zatokę Manilską, gdzie zrobił zdjęcie Randy’ego stojącego na łodzi obok wielkiej szpuli pomarańczowego kabla, na tle wyłaniającego się ze smogu wulkanu. Magazyn wprawdzie nie znajdzie się w kioskach wcześniej niż za miesiąc, ale ów artykuł jest w sieci już od tygodnia, wzbudzając wielkie zainteresowanie na liście dyskusyjnej Miłośników Tajemnic – tam gdzie pojawiają się wszyscy ci geniusze w rodzaju Johna Cantrella i dyskutują nad najnowszymi algorytmami mieszającymi i generatorami liczb pseudolosowych. Ponieważ na zdjęciu pojawił się akurat Randy, skupili się na nim, biorąc go za pomysłodawcę całej idei. Stąd wzięła się nowa kategoria listów w skrzynce pocztowej Randy’ego: nieproszone rady i krytyka od kryptomaniaków z całego świata. Teraz w skrzynce odbiorczej ma czternaście takich wiadomości, w tym osiem od osoby lub grupy osób, podpisujących się jako admirał Isoroku Yamamoto.

Kusi go, by je zignorować, ale jest mały problem: większość ludzi od Miłośników Tajemnic jest co najmniej z dziesięć razy bystrzejsza od niego. Na tej liście w każdej chwili można zobaczyć, jak rosyjski profesor matematyki wymienia ciosy z profesorem z Indii, kilobajt po kilobajcie, a obiektem dyskusji jest jakiś zadziwiająco drobny niuans teorii liczb pierwszych, co kilka dni zaś pojawia się cudowne, karmione przez rurkę dziecko z Cambridge, z jeszcze bardziej zadziwiającym uzasadnieniem, dlaczego mianowicie obaj się mylą.

Więc kiedy tego pokroju osoby wysyłają mu e-maile, Randy stara się przynajmniej na nie zerknąć. Trochę podejrzliwie odnosi się do tych podpisanych „admirał Isoroku Yamamoto”, albo cyfrą 56 (kryptonimem go oznaczającym). Ale to, że ci goście są wręcz obłędnie rozpolitykowani, nie oznacza, że nie znają się na matematyce.

Do: randy@tombstone.epiphyte.com

Od: 56@pralnia.org

Temat: przechowalnia danych

Masz gdzieś w sieci swój klucz publiczny? Chciałbym z Tobą pokorespondować, ale nie chcę, żeby to wszystko czytał Paul Comstock :) Mój klucz publiczny, jeśli tylko masz ochotę odpowiedzieć, jest taki:

– KLUCZ PUBLICZNY ORDO

(mnóstwo krzaczków)

– KONIEC KLUCZA PUBLICZNEGO ORDO.

Twoja koncepcja przechowalni danych ma pewne istotne ograniczenie. Co będzie, jeśli rząd Filipin odetnie Ci kabel? Albo jeśli dobry Sułtan zmieni zdanie i postanowi znacjonalizować Twoje komputery i przeczytać wszystkie dyski? Potrzebna jest nie JEDNA przechowalnia ale cała SIEĆ przechowalni – rzecz bardziej niezawodna, podobnie jak Internet jest bardziej niezawodny niż jedna maszyna.

Podpisano,

Admirał Isoroku Yamamoto, który pieczętuje się tak:

– PODPIS CYFROWY ORDO

(mnóstwo krzaczków)

– KONIEC PODPISU CYFROWEGO ORDO.

Randy zamyka ten list, nie odpowiadając. Avi nie życzy sobie, żeby rozmawiali z Miłośnikami Tajemnic, z obawy, że zostaną oskarżeni o kradzież czyichś pomysłów, dlatego odpowiedzią na wszystkie takie e-maile jest szablon, za który Avi zapłacił z dziesięć tysięcy dolarów jakiemuś prawnikowi, specjaliście od ochrony własności intelektualnej.

Czyta kolejny list, po prostu z uwagi na adres zwrotny:

Od: root@pallas.eruditorum.org

Na komputerze pracującym pod systemem Unix, „root” to nazwa Boga wśród użytkowników, tego, który może czytać, usuwać i zmieniać wszystkie pliki, uruchomić każdy program, dodawać nowych użytkowników i usuwać istniejących. Tak więc, kiedy otrzyma się e-mail od kogoś takiego, to tak jakby dostało się list, w którym nadawca tytułuje się w nagłówku prezydentem lub generałem. Randy był swego czasu rootem na wielu różnych systemach, w tym kilku wartych dziesiątki milionów dolarów, zatem kultura zawodowa nakazuje, by przynajmniej przeczytał ten list.

Przeczytałem o Waszym projekcie.

Dlaczego to robicie?

A po tym blok podpisu cyfrowego Ordo.

Należy przyjąć, że jest to próba nawiązania filozoficznej dyskusji. Debatowanie przez Internet z anonimowymi nieznajomymi to zabawa dla frajerów – przeważnie okazują się zadufanymi szesnastolatkami dysponującymi nieograniczoną ilością wolnego czasu. Bądź też są od nich nie do odróżnienia. Niemniej, adres „root” oznacza, że ta osoba administruje dużym komputerem albo (co bardziej prawdopodobne) ma w domu komputer działający pod Finuksem. Jednakże nawet domowy użytkownik Finuksa stoi o kilka szczebli wyżej niż przeciętny surfujący po Internecie amator.

Randy otwiera okienko terminalu i pisze:

whois eruditorum.org

a sekundę później otrzymuje blok tekstu z usługi InterNIC:

eruditorum.org (Societas Eruditorum)

oraz zwykły adres: skrzynka pocztowa w Lipsku, w Niemczech.

A potem kilka numerów telefonów. Wszystkie mają kierunkowy do Seattle. Ale trzy następne cyfry wydają się Randy’emu znajome: to numer do firmy przekierowującej połączenia, popularnej wśród często podróżujących osób – takiej, która przesyła twoje wiadomości głosowe, faksy i tym podobne tam, gdzie się w danej chwili znajdujesz. Cały czas korzysta z tego na przykład Avi.

Przewijając dalej, Randy widzi:

Rekord zaktualizowany: 98-11-18

Rekord utworzony: 90-03-01.

„90” natychmiast rzuca się w oczy. W Internecie to data prehistoryczna. Oznacza to, że Societas Eruditorum nieźle wyprzedzało resztę peletonu. Zwłaszcza że są z Lipska, który podówczas znajdował się w NRD.

Serwery domeny w następującej kolejności:

NS.SF.PRALNIA.ORG

…a potem cztery liczby przedzielone kropkami – adres „pralni.org”, która jest usługą anonimizującą pakiety sieciowe. Korzysta z niej wielu Miłośników Tajemnic – „pralnia” nie pozwala wytropić, skąd dokładnie łączą się z siecią.

Wszystko to nic nie znaczy, ale Randy nie może ze spokojnym sumieniem założyć, że dostał ów list od znudzonego szesnastolatka. Prawdopodobnie powinien wysłać jakąś zdawkową odpowiedź, ale obawia się, że zachęci go do wysłania propozycji wejścia do interesu; pewnie do jakiejś podejrzanej firmy z branży high-tech, poszukującej kapitału.

W najnowszej wersji biznesplanu pewnie znalazłoby się wyjaśnienie, dlaczego Epiphyte(2) buduje Kryptę. Randy mógłby je po prostu wyciąć i wkleić do odpowiedzi dla root@pallas.eruditorum.org. Byłyby to jakieś okrągłe zdania, miłe dla ucha udziałowców, a więc trochę by gościa odstręczyły. Przy odrobinie szczęścia może przestałby go męczyć. Klika więc na ikonkę Ordo – piramidę z okiem. Otwiera się niewielkie okienko do wpisywania poleceń. Ordo ma również bardzo ładny interfejs graficzny; Randy nim pogardza. Menu i przyciski – to nie dla niego. Pisze:

>decrypt epiphyteBizPlan.5.4.ordo

Komputer odpowiada:

Potwierdź swoją tożsamość: wprowadź zdanie-hasło, albo wpisz „bio” w celu uruchomienia identyfikacji biometrycznej.

Do odszyfrowania pliku Ordo potrzebuje klucza prywatnego: wszystkich 4096 bitów naraz. Klucz jest zapisany na twardym dysku Randy’ego. Ale czarne charaktery mogą włamać się do pokoju hotelowego i odczytać zawartość dysku, dlatego sam klucz również jest zaszyfrowany. Ordo potrzebuje więc klucza do klucza, którym jest (to jedyne ustępstwo Cantrella na rzecz przyjazności użytkownikowi) hasło-zdanie: ciąg słów, łatwiejszy do zapamiętania niż 4096 cyfr dwójkowych. Ale musi być to długie zdanie: inaczej szyfr będzie zbyt łatwy do złamania.

Kiedy Randy ostatni raz zmieniał hasło, czytał jakieś wspomnienia z II wojny światowej. Pisze:

> Nipy z gardłowymi okrzykami „banzai” wyroili się z okopów, błyskając mieczami i bagnetami w promieniach naszych reflektorów

i naciska klawisz „Enter”. Ordo odpowiada:

nieprawidłowe hasło

spróbuj jeszcze raz, albo wpisz „bio” w celu uruchomienia identyfikacji biometrycznej.

Randy klnie i pisze to samo jeszcze kilka razy, nieznacznie zmieniając interpunkcję. Nie pomaga.

Z desperacji i z ciekawości, pisze:

bio

a program odpowiada:

Nie mogę znaleźć pliku z konfiguracją biometryczną.

Pogadaj z Cantrellem :-/

Naturalnie, nie jest to normalne zachowanie tego programu. Ordo nie ma identyfikacji biometrycznej, a jego komunikaty nie wymieniają po nazwisku ani Cantrella, ani nikogo innego. Najwyraźniej Cantrell napisał jakiś dodatkowy modulik i rozesłał go do swych kolegów z firmy Epiphyte(2).

– No dobra – mówi Randy.

Podnosi słuchawkę i wykręca numer jego pokoju. Ponieważ hotel jest nowiutki, odzywa się skrzynka głosowa Cantrella. Zadał sobie nawet trud, żeby nagrać na niej powitanie:

– Mówi John Cantrell z firmy Novus Ordo Seclorum oraz Epiphyte. Informacja dla osób, które dzwoniły na mój uniwersalny numer telefonu i nie mają pojęcia, gdzie jestem: otóż jestem w hotelu Foote Mansion w Sułtanacie Kinakuty – sprawdźcie w porządnym atlasie. Jest godzina szesnasta, dwudziesty pierwszy maja, czwartek. Prawdopodobnie jestem „Pod Bombą i Kotwicą”.

* * *

„Pod Bombą i Kotwicą” to hotelowy bar o pirackiej stylizacji, wcale nie tak fałszywej, jak sugeruje ta nazwa. Ozdabia go (wśród innych muzealnych eksponatów) kilka autentycznie wyglądających mosiężnych dział. John Cantrell siedzi przy narożnym stoliku. Jak na człowieka w kowbojskim kapeluszu, niezbyt się rzuca w oczy. Na stole ma otwartego laptopa, tuż obok jakiegoś drinka z rumem, podanego w wazie do zupy, połączonego z ustami Cantrella półmetrową słomką. Pociąga łyk i klepie w klawiaturę. Drużyna wyglądających na twardzieli chińskich biznesmenów przy barze przygląda mu się niedowierzająco; kiedy widzą nadchodzącego Randy’ego, z drugim laptopem, coś pomrukują. Patrzcie no, teraz już jest dwóch takich!

Cantrell unosi wzrok i się uśmiecha. Uśmiechnięty zawsze wygląda diabolicznie. Triumfalnie ściskają sobie dłonie. Choć przejechali się tylko jumbo jetami, czują się jak Stanley i Livingstone.

– Niezła opalenizna – rzuca kpiąco Cantrell, kręcąc wąsik.

Zaskoczony Randy dwa razy zaczyna coś mówić i przerywa, w końcu pokonany kręci głową. Obaj się śmieją.

– Opaliłem się na łodziach, a nie na hotelowym basenie. Przez ostatnie kilka tygodni nic tylko gasiłem różne pożary.

– Mam nadzieję, że żadnych poważnych. Nic, co by wpłynęło na wartość naszych udziałów – rzuca z kamienną twarzą Cantrell.

Randy dodaje:

– Ty za to jesteś zachęcająco blady.

– Po mojej stronie wszystko idzie świetnie – mówi Cantrell. – Tak jak sądziłem: mnóstwo Miłośników Tajemnic pali się do pracy nad prawdziwą przechowalnią danych.

Randy zamawia guinnessa.

– Przewidywałeś także, że większość tych gości będzie niezdyscyplinowana i roztrzepana.

– Tych nie zatrudniłem. A skoro wszystkimi osobliwymi rzeczami zajmuje się Eb, to na pewno damy radę przeturlać się przez te kilka progów zwalniających, które żeśmy napotkali.

– Widziałeś Kryptę?

Cantrell unosi brew i rzuca mu nieskazitelną imitację paranoicznego spojrzenia.

– Prawie jak ten bunkier NORAD w Colorado Springs.

– No, pewnie! – Randy się śmieje. – W Górach Czejenów.

– Jest za duży – oświadcza Cantrell. Wie, że Randy myśli to samo.

Dlatego to Randy wciela się w advocatus diaboli.

– Ale sułtan wszystko robi duże. Na wielkim lotnisku wiszą jego wielkie portrety.

Cantrell kręci głową.

– Ministerstwo Informacji to poważne przedsięwzięcie. Nie wymyślił go sułtan, ale jego technokraci.

– Podobno Avi trochę ich zmiękczył…

– Może i tak. Ale ci faceci, na przykład taki Mohammed Pragasu, wszyscy są po naukach ścisłych na Stanfordzie, Oxfordzie czy Sorbonie. Wszystko aż po zawiasy do drzwi skonstruowali Niemcy. Ta jaskinia nie ma być pomnikiem ku czci sułtana.

– No pewnie, to nie jest projekt propagandowy – odpowiada Randy, myśląc o chłodnej hali komputerowej, którą trzysta metrów pod mglistym lasem buduje Tom Howard.

– Czyli musi istnieć jakieś racjonalne wytłumaczenie tego ogromu.

– Może jest w biznesplanie? – strzela Randy.

Cantrell wzrusza ramionami: on też go nie czytał.

– Ostatni, który przeczytałem od deski do deski, to Plan Numer Jeden. Rok temu – wyznaje Randy.

– Ten był dobry – mówi Cantrell²³.

Randy zmienia temat:

– Zapomniałem swojego hasła. Musisz mi zrobić ten biometryczny wynalazek.

– Tu jest za głośno. On słucha twojego głosu, przepuszcza przez Fouriera i zapamiętuje kilka najważniejszych parametrów. Zrobimy to później, u mnie w pokoju.

Randy czuje, że musi wyjaśnić, dlaczego nie odpisywał.

– Całkiem pochłonęły mnie sprawy łączy tego avcla w Manili.

– No, i jak tam?

– Posłuchaj. Moja praca jest dość prosta – wyjaśnia Randy. – Mamy ten gruby nippoński kabel z Tajwanu na Luzon. Na każdym końcu stoi router. Potem jest sieć krótkich kabelków między wyspami. Kładą je właśnie goście z avcla. Jak wiesz, każdy z nich również ma routery na obu końcach. Moim zadaniem było zaprogramowanie ich, tak żeby dane z Tajwanu na Kinakutę zawsze miały zielone światło.

Cantrell odwraca wzrok; boi się, że go to znudzi. Randy niemal kładzie się na stole, ponieważ wie, że to nie jest nudne.

– Posłuchaj, John! Jesteś dużą firmą od kart kredytowych!

– No dobra. – Cantrell, lekko zdenerwowany, patrzy mu w oczy.

– Trzymasz dane w przechowalni na Kinakucie. Musisz ściągnąć stamtąd terabajt bardzo ważnych danych. Zaczynasz – zaszyfrowane bajty z wizgiem lecą przez Filipiny na Tajwan, gigabajt na sekundę, a stamtąd do Stanów. – Randy dramatycznie urywa i pociąga łyk guinnessa. – A wtedy koło Cebu wywraca się prom.

– I co z tego?

– W ciągu dziesięciu minut sto tysięcy Filipińczyków naraz podnosi słuchawki telefonów.

Cantrell uderza się dłonią w czoło.

– O rany!

– No to już rozumiesz! Konfigurowałem tę sieć tak, żeby niezależnie od wszystkiego te dane nadal płynęły do twojej firmy. Co najwyżej trochę wolniej.

– Widzę, że miałeś z tym sporo pracy.

– Właśnie te routery dały mi do myślenia na temat szybkości. Tak się składa, że to dobre routery. Ale po prostu nie mają wystarczającej przepustowości, by zapełnić Kryptę o tej wielkości ani by uzasadnić ją z ekonomicznego punktu widzenia.

– Sedno wyjaśnień Aviego i Beryl to: Epiphyte nie jest już posiadaczem jedynego łącza prowadzącego do Krypty.

– Ale kładziemy przecież ten kabel na Palawan…

– Pachołki sułtana ściągały tutaj inne firmy – mówi Cantrell. – Avi i Beryl mówią ogródkami, ale po wymianie zdań z Tomem i wyciągnięciu wniosków, wydaje mi się, że w stronę Kinakuty zmierzają dwa kolejne kable.

– Super! – woła Randy. To tylko przychodzi mu do głowy: – Super! – Pochłania pół szklanicy guinnessa. – To ma sens. Skoro już robią to z nami, mogą powtórzyć z innymi dostawcami łączy.

– Naszym przykładem ściągnęli tu innych.

– No to… pytanie brzmi: czy kabel przez Filipiny jest nam nadal potrzebny? Czy my go chcemy?

– Tak – odpowiada Cantrell.

– Jest?

– Nie, miałem na myśli, że: tak, to jest pytanie.

Randy się zastanawia.

– Właściwie, to może być dobra wiadomość dla twojej części operacji. Więcej rurociągów do Krypty oznacza na dłuższą metę więcej klientów.

Cantrell unosi brwi, zaniepokojony o odczucia Randy’ego. Randy odchyla się do tyłu ze stołkiem i mówi:

– Już dyskutowaliśmy o tym, czy firma Epiphyte właściwie powinna pieprzyć się z tymi kablami i routerami w całych Filipinach.

Cantrell mówi:

– Biznesplan cały czas powtarzał, że przeciągnięcie kabla przez Filipiny miałoby ekonomiczny sens, nawet gdyby na jego końcu nie było Krypty.

– Biznesplan musi twierdzić, że sieć wewnątrzfilipińska może działać jako niezależna firma i nadal przeżyć, po to żeby uzasadnić, że ją robimy.

Nie trzeba mówić nic więcej. Bardzo intensywnie skupiali się na sobie nawzajem, odwróceni do reszty baru plecami, a teraz obaj naraz prostują się, przeciągają i zaczynają rozglądać wokół. W samą porę, pojawił się bowiem Goto Furudenendu z brygadą, jak zgaduje Randy, inżynierów budowlanych: dobrze wyglądających, schludnych Nippończyków około trzydziestki. Randy zaprasza go uśmiechem, potem kiwa na kelnera i zamawia kilka nippońskich piw, gorzkich, zimnych i serwowanych w wielkich butlach.

– A, przypomniało mi się, Miłośnicy Tajemnic strasznie się mną interesują – rzuca Randy.

Cantrell uśmiecha się, zdradzając sentyment dla tych wariatów.

– Bystrzy paranoicy to fundament kryptologii – mówi – ale nie zawsze znają się na biznesie.

– Znają się chyba aż za dobrze – kontruje Randy.

Gdzieś głęboko pozostaje w nim irytacja, że zszedł do baru, żeby się dowiedzieć, co odpisać do root@eruditorum.org w odpowiedzi na jego pytanie („Dlaczego to robicie?”), a wciąż nie ma o tym pojęcia. Właściwie to wie mniej niż przedtem.

Potem faceci od Goto dołączają do nich. Wpadają także Eberhard Föhr i Tom Howard. Następuje kombinatoryczna eksplozja wizytówek i przedstawiania się nawzajem. Wygląda to na uzgadnianie protokołów przed jakąś potężną popijawą – Randy, stawiając im piwo, niechcący wyzwał ich na pojedynek w grzeczności, muszą więc wykazać, że w takim konkursie nie dadzą się pokonać. Zsuwają się stoliki, atmosfera staje się wręcz niewiarygodnie luźna. Eb też musi postawić kolejkę piw. Niebawem impreza obniża loty aż do poziomu karaoke. Randy wstaje i śpiewa „Me and You and a Dog Named Boo”. To łatwe: piosenka jest relaksowa, łagodna, niewymagająca szafowania emocjami. Ani umiejętnościami wokalnymi.

W pewnej chwili Tom Howard obejmuje stołek Cantrella, żeby tym wygodniej krzyczeć mu w ucho. Ich identyczne eutropiczne bransoletki, z wygrawerowaną instrukcją: „Hej, doktorku, zamroź mnie tak i tak”, błyszczą i rzucają się w oczy; Randy niepokoi się, że zaraz zauważy je któryś z Nippończyków i zacznie zadawać pytania, na które bardzo trudno odpowiedzieć. Tom przypomina Cantrellowi o czymś (z jakiegoś powodu zawsze mówią o Cantrellu w ten sposób – po prostu niektóre osoby są stworzone do wołania po nazwisku). Cantrell kiwa głową i rzuca Randy’emu porozumiewawcze spojrzenie. Kiedy ten spogląda na niego, Cantrell przepraszająco spuszcza wzrok i zaczyna nerwowo ściskać dłońmi butelkę po piwie. Tom cały czas patrzy z zainteresowaniem na Randy’ego. Po wszystkich tych ukradkowych zerknięciach wszyscy trzej lądują w końcu przy przeciwnym końcu baru.

– A więc znasz Loeba – mówi Cantrell. Widać, że jest tym zdegustowany, a jednocześnie pod wrażeniem, jakby się dowiedział, że Randy kiedyś pobił kogoś na śmierć gołymi rękami, a potem nigdy nikomu o tym nie wspomniał.

– Znam – odpowiada Randy. – Tak dobrze, jak w ogóle da się poznać takiego faceta.

Cantrell nadmiernie skupia się na zdzieraniu nalepki z butelki piwa, wątek podejmuje zatem Tom:

– Robiliście razem biznes?

– Właściwie nie. Mogę spytać, skąd wy o tym wiecie? To znaczy, skąd w ogóle wiecie, że istnieje jakiś tam Andrew Loeb? Przez tę sprawę z Digibomberem?

– No, nie, to było dużo później. Andy stał się dość znaną postacią w pewnych kręgach, w których obracamy się z Tomem – mówi Cantrell.

– Jedyne kręgi, z jakimi mi się kojarzy, to grupy przetrwania w warunkach pierwotnych oraz goście uważający, że zostali rytualnie wykorzystani przez satanistów.

Randy rzuca te słowa bez zastanowienia, jak teleks drukujący prognozę pogody. Zdanie zawisa w powietrzu.

– To wyjaśnia kilka rzeczy – odzywa się wreszcie Tom.

– Co sobie pomyślałeś, kiedy FBI zrobiło mu w domku rewizję? – pyta Cantrell. Znów szczerzy zęby.

– Nie wiedziałem, co myśleć. Pamiętam, że oglądałem w wiadomościach nagranie, jak agenci wynoszą z tej jego szopy pudła z dowodami rzeczowymi, i myślałem, że moje nazwisko musi tam gdzieś być.

– A FBI kontaktowało się w ogóle z tobą? – pyta Tom.

– Nie. Chyba jak przeszukali te wszystkie papiery, szybko doszli do wniosku, że to nie Digibomber, i skreślili go z listy.

– I zaraz po tym zdarzeniu Loeb pojawił się w sieci – dodaje Cantrell.

– Nie mogę w to uwierzyć.

– My też nie mogliśmy. Wiesz, wszyscy dostawaliśmy egzemplarze jego manifestów, wydrukowane na tym szarym papierze z surowców wtórnych, podobnym do tych postrzępionych arkuszy, jakie się wyciąga z filtra w pralce.

– Używał jakiegoś organicznego, wodnego atramentu, który łuszczył się jak czarny łupież – mówi Tom.

– Śmialiśmy się kiedyś, że na wszystkich biurkach walają się pozostałości po jego wypocinach – powiada Cantrell. – Więc, kiedy gość nazwiskiem Andy Loeb pojawił się na liście mailingowej Miłośników Tajemnic i w grupie Eutropia i zaczął przysyłać kilometrowe tyrady, nikt z nas nie uwierzył, że to on.

– Sądziliśmy, że zwyczajnie ktoś siadł i napisał znakomite parodie jego tekstów.

– Ale kiedy przychodziły codziennie, a potem zaczął się wdawać z ludźmi w sążniste dyskusje, stało się oczywiste, że to on – mruczy Tom.

– Jakżeż on zdołał to pogodzić z faktem, że jest luddystą?

Cantrell:

– Powiedział, że zawsze uważał komputery za siłę, która alienuje i atomizuje społeczeństwo.

Tom:

– Ale ponieważ przez czas jakiś był podejrzanym numer jeden w sprawie Digibombera, chcąc nie chcąc, zapoznał się z Internetem, który zmienił naturę komputerów, łącząc je ze sobą.

– O rany! – wykrzykuje Randy.

– Rozmyślał o Internecie przez cały czas, kiedy robił to, co zwykł robić Andrew Loeb – ciągnie Tom.

Randy:

– Obozowanie na golasa w lodowatym górskim strumieniu, łapanie i zabijanie gołymi rękoma szczurów piżmowych.

Tom:

– I zdał sobie sprawę, że komputery mogą być narzędziem jednoczącym społeczeństwo.

Randy:

– Założę się, że uznał siebie za człowieka, który tego właśnie dokona.

Cantrell:

– No, właściwie mniej więcej coś takiego mówił.

Randy:

– Chyba nie chcecie mi wmówić, że został także Eutropianinem?

Cantrell:

– No, nie. Raczej odkrył w tej grupie schizmę, o której nie wiedzieliśmy, i założył własny odłam.

Randy:

– Zdawało mi się, że Eutropianie są dwustuprocentowymi indywidualistami, czystymi libertarianami.

– Niby tak! – mówi Cantrell. – Ale podstawowe założenie to, że technologia uczyniła nas postludźmi. Że homo sapiens plus technika daje w istocie całkiem nowy gatunek: nieśmiertelny, wszechobecny – z uwagi na sieć – i zmierzający ku wszechmocy. Libertarianie pierwsi tak uważali.

Tom dodaje:

– Ale ta idea przyciągała rozmaitych ludzi, w tym Andy’ego Loeba. Zjawił się znienacka i zaczął coś ględzić o instynkcie stadnym.

– Oczywiście, wszyscy Eutropianie obrzucili go stosem jobów, bo to pojęcie było wśród nich obłożone anatemą.

Tom:

– Ale on walił dalej, po pewnym czasie niektórzy zaczęli się nawet z nim zgadzać. Okazało się, że wśród Eutropian jest całkiem pokaźna frakcja, która ma gdzieś libertarianizm, natomiast fascynuje ją instynkt stadny.

– Czyli teraz Andy jest liderem tejże frakcji? – pyta Randy.

– No, tak wychodzi – mówi Cantrell. – Oddzielili się i założyli własną grupę dyskusyjną. Przez ostatnie sześć miesięcy z kawałkiem niewiele o nich słyszeliśmy.

– Więc skąd się dowiedzieliście, że Loeb miał coś wspólnego ze mną?

– Od czasu do czasu wpada na grupę Miłośników Tajemnic – wyjaśnia Tom. – Ostatnio dużo dyskutowało się tam o Krypcie.

Cantrell:

– Kiedy się dowiedział, że Avi i ty maczacie w tym palce, przysłał ogromniastą przemowę – dwadzieścia czy trzydzieści kilobajtów zdań złożonych. Nie był to list pochwalny.

– Jezus, co on do nas ma? Wygrał proces. Mnie doprowadził do bankructwa. Można by pomyśleć, że ma coś lepszego do roboty niż wyciąganie tego trupa z szafy. – Randy wali się w pierś. – Czy on nigdzie nie pracuje?

– Jest czymś na kształt adwokata – oznajmia Cantrell.

– Aha! Łatwo zgadnąć!

– Oskarżał nas – mówi Tom. – Psy łańcuchowe kapitalizmu. Atomizacja społeczeństwa. Ułatwianie życia handlarzom narkotyków i kleptokratom z Trzeciego Świata.

– No, przynajmniej jedną rzecz zrozumiał – rzuca Randy. Jest szczęśliwy: wreszcie znalazł odpowiedź na pytanie, dlaczego budują Kryptę.

Manewr wsteczny

Manewr wsteczny

Sio jest błotnym cmentarzem. O bagnisty kawałek miejsca walczą ci, którzy już oddali życie za cesarza, i ci, którzy dopiero zamierzają. Cudaczne widlastoogonowe amerykańskie samoloty codziennie wylatują ze słońca i mordują ich straszliwą ulewą ognia z działek i kruszącymi czaszki detonacjami bomb, dlatego śpią w niezasypanych grobach i wychodzą tylko w nocy. Lecz ich nory są pełne cuchnącej wody, która roi się od zjadliwych stworzeń, a kiedy zachodzi słońce, siecze ich deszcz, wbijając im w kości stratosferyczny chłód. Każdy żołnierz 20. Dywizji wie, że nie wyjdzie z Nowej Gwinei żywy, pozostaje mu tylko wybrać śmierć: poddać się, żeby być torturowanym, a potem zmasakrowanym przez Australijczyków? Przyłożyć sobie granat do głowy? Pozostać na miejscu i dać się zabijać samolotom w dzień, a w nocy tyfusowi, dyzenterii, malarii, głodowi i wyziębieniu organizmu? A może przejść do Madang, dwieście mil przez góry i wezbrane rzeki, co zakrawa na samobójstwo nawet w czasie pokoju, gdy dysponuje się żywnością i lekarstwami?

I takie właśnie mają rozkazy. Na Sio przylatuje generał Adachi – to pierwszy „swój” samolot, jaki widzieli od tygodni – ląduje na rozjeżdżonej, zakażonej ziemi, którą nazywają lotniskiem, i zarządza ewakuację. Mają iść w głąb lądu czterema grupami. Każdy pułk grzebie swoich zmarłych, pakuje resztki ekwipunku i odrobinę prowiantu i z trudem gramoli się w kierunku gór. Kolejne oddziały mogą tropić poprzednie po zapachu, idąc za smrodem dyzenterii oraz po trupach, rozrzuconych jak znaczące drogę okruchy.

Najwyżsi dowódcy idą na końcu, podobnie jak pluton łączności; bez silnego nadajnika i towarzyszących mu kryptograficznych parafernalii generał nie jest generałem, a dywizja nie jest dywizją. W końcu przestają nadawać, rozbierają radiostację na najmniejsze możliwe części, które, niestety, nie są aż tak małe – radiostacja dywizji to wielka maszyna, stworzona do rozświetlania jonosfery. Ma własny generator spalinowy, transformatory i inne podzespoły, które nie mogą być lekkie. Radiooperatorzy, z trudem wlokący po górach własne szkielety, będą musieli dźwigać brzemię silników, zbiorników z paliwem i transformatorów.

I jeszcze wielką stalową skrzynię z książkami kodowymi. Te książki były piekielnie ciężkie, nawet suche: teraz są nasiąknięte wodą. Nieść je – to niewykonalne. Regulamin mówi, że wobec tego trzeba je spalić.

Żołnierze z plutonu łącznościowego 20. Dywizji nie są w tym momencie specjalnie w nastroju do żartów, nawet do popularnego wśród żołnierzy wisielczego humoru. Jeśli cokolwiek na całym świecie może ich teraz rozśmieszyć, to właśnie pomysł rozpalenia ogniska z przemoczonych książek szyfrowych, podczas burzy, na bagnie. Może i udałoby się je podpalić, zlawszy obficie paliwem lotniczym, którego i tak nie mają dosyć. Wtedy z ogniska uniosłaby się do nieba kolumna dymu, wabiąc myśliwce P-38 jak zapach człowieka wabi komary.

Może palenie nie jest konieczne. Nowa Gwinea to wyjący wir rozkładu i zniszczenia; ocaleć mogą tylko skały i osy.

Oddzierają okładki, na dowód, że książki zostały zniszczone, potem ładują je z powrotem do kufra i zakopują przy brzegu szczególnie mściwej rzeki.

To nie jest dobry pomysł. Ale cały czas ich bombardowano. Nawet jeśli nie trafi cię żaden odłamek, fala uderzeniowa wali cię jak kamienna ściana poruszająca się z prędkością tysiąca kilometrów na godzinę. W przeciwieństwie do muru, ona przenika przez twoje ciało, jak snop światła przez szklaną figurkę. A po drodze przestawia wszystkie elementy, zakłócając każdy proces w każdej komórce, aż do poziomu mitochondriów, w tym te, które pozwalają umysłowi zachować ciągłość czasu i postrzegania świata. Kilka takich wybuchów wystarczy, żeby rozerwać nić świadomości na plątaninę krótkich strzępków. Ci żołnierze nie są już takimi ludźmi, jakimi wyszli z domów; nie można od nich oczekiwać rozsądnego myślenia ani zrobienia czegoś sensownego. Obrzucanie skrzyni błotem nie jest dla nich racjonalną procedurą, lecz czymś w rodzaju rytuału, którym okazują właściwy szacunek temu skarbcowi dziwnych informacji.

A potem zarzucają na plecy brzemię żelaza i ryżu i zaczynają gramolić się w góry, pozostawioną przez towarzyszy wydeptaną ścieżką, którą już zarasta dżungla. Kamienie milowe stanowią ciała – teraz już cuchnące pola bitew, toczonych przez rozszalałe stada nieznanych nauce mikrobów, insektów, zwierząt i ptaków.

Radionamiernik

Radionamiernik

Maszt namiernika pojawia się na nowej kwaterze Jednostki 2702 szybciej niż dach, a antena zawisła na nim, zanim jeszcze doprowadzono prąd do jej urządzeń. Waterhouse udaje najlepiej jak może, że przejmuje się tym. Opowiada robotnikom o wszystkim: może i potężne armady czołgów walczące na afrykańskiej pustyni są romantyczne i poruszające, ale rozstrzygająca bitwa tej wojny (ignorując, jak zawsze, front wschodni) toczy się na Atlantyku. Nie można jej wygrać, jeśli nie zatopi się paru U-Bootów, nie da się ich zatopić jeśli się ich nie znajdzie, a potrzebujemy nowego sposobu na ich znajdowanie, lepszego niż wpuszczanie między nie konwoju, który rozbijają w puch. Dlatego, widzicie panowie, trzeba tę antenę uruchomić jak najszybciej.

Waterhouse to żaden aktor, ale kiedy druga burza lodowa w ciągu tygodnia poważnie uszkadza antenę, a on całą noc reperuje ją przy świetle galwanicznego lucyfera, jest prawie pewien, że już ma ich na haczyku. Służba zamku pracuje do późna, żeby zaopatrywać go w gorącą herbatę i brandy, a następnego dnia, gdy wciąga połataną antenę na szczyt masztu, budowlańcy obdarzają go kilkoma serdecznymi „hura”. Są tak pewni, że ratują ludzkie żywoty na Północnym Atlantyku, że pewnie zlinczowaliby go, gdyby poznali prawdę.

Ta bajka o namierniku jest wręcz żenująco prawdopodobna. Jest tak prawdopodobna, że gdyby Waterhouse pracował dla Niemców, nabrałby podejrzeń. Antena ma silnie kierunkową charakterystykę. Odbiera mocny sygnał, kiedy jest skierowana prosto na źródło, w innym przypadku zaś – słaby. Operator czeka, aż U-Boot zacznie nadawać, a potem kręci nią tam i z powrotem, dopóki nie otrzyma maksymalnego odczytu; wtedy kierunek anteny daje azymut na źródło sygnału. Mając dwa lub więcej takie azymuty, uzyskane przez różne stacje, można przy użyciu triangulacji dokładnie określić położenie źródła sygnału.

Aby zachować pozory, stacja musi być obsadzona dwadzieścia cztery godziny na dobę, co przez kilka pierwszych tygodni roku 1943 niemal zabija Waterhouse’a. Reszta Jednostki 2702 nie pojawiła się w terminie, a więc podtrzymywanie złudzeń spada na razie tylko na niego.

Wszyscy ludzie w promieniu dziesięciu mil – czyli wszyscy cywilni mieszkańcy Qwghlm, albo, innymi słowy, cała qwghlmiańska nacja – widzą wznoszący się nad zamkiem maszt z anteną. Nie są głupi; niektórzy z nich muszą przynajmniej rozumieć, że z tego cholerstwa nie ma żadnego pożytku, jeśli celuje cały czas w tę samą stronę. Jeśli się nie rusza, nie pracuje. A skoro nie pracuje, to co, u diabła, dzieje się tam na zamku?

Dlatego Waterhouse musi nią kręcić. Mieszka w kaplicy, śpiąc – wtedy, gdy śpi – w hamaku rozpiętym niebezpiecznie wysoko (już wie, że „skerry” skaczą znakomicie).

Gdyby spał w dzień, nawet przypadkowi obserwatorzy z miasteczka zauważyliby, że antena się nie porusza. To byłoby niedobrze. Ale nie może spać także w nocy, kiedy niemieckie radiogramy odbijają się od jonosfery, pomiędzy U-Bootami na Północnym Atlantyku a ich bazami w Bordeaux i Lorient: ponieważ obserwator znajdujący się naprawdę blisko – powiedzmy, cierpiący na bezsenność służący z zamku, albo niemiecki szpieg z lornetką, nieopodal w skałach – zacząłby podejrzewać, że nieruchoma antena radionamiernika to pic na wodę i fotomontaż. Dlatego Waterhouse próbuje, krakowskim targiem, spać kilka godzin o świcie i kolejne kilka, gdy się zmierzcha – jego ciało jednak nie znosi tego najlepiej. A gdy wstaje, nie spodziewa się po dniu niczego dobrego: wie, że będzie siedział przez osiem, a jeśli trzeba, to i dwanaście godzin, przy konsoli namiernika, przyglądając się, jak z ust wylatuje mu para, i nasłuchując… ciszy!

Stwierdza beztrosko, że jest parszywym samolubem, bo użala się nad sobą w sytuacji, kiedy inni ludzie dają się siekać kulami.

To pominąwszy, co właściwie ma robić, żeby nie oszaleć? Codzienne czynności zna już na pamięć: przez pewien czas trzyma antenę celującą mniej więcej na zachód, potem kręci nią tam i z powrotem, coraz mniejszymi łukami, udając, że namierza U-Boota, a później zostawia ją w tej pozycji na chwilę i wykonuje pajacyki, żeby się rozgrzać. Porzucił swój mundur na rzecz szat z ciepłej qwghlmiańskiej wełny. Co jakiś czas, w zupełnie nieprzewidywalnych odstępach, przychodzi doń ktoś z zamkowej służby, z wazą zupy, serwisem do herbaty, albo po prostu po to, by zobaczyć, jak się ma, i powiedzieć, mu, że fajny z niego gość. Raz dziennie zapisuje na kartce kupę bzdurnych liter – rzekome wyniki nasłuchu – i wysyła to do bazy marynarki.

Dzieli swój czas na myśli o seksie i o matematyce. Te pierwsze wciąż wciskają się między te drugie. Sprawy pogarszają się jeszcze, gdy Blanche, potężna kucharka, która przynosiła mu posiłki, zapada na puchlinę wodną, podagrę, kolkę, zimnicę, czy jakąś inną przypadłość z Szekspira rodem, i zastępuje ją Margaret, dwudziestoletnia i bardzo pociągająca.

Margaret naprawdę miesza mu w głowie. Kiedy już nie może wytrzymać, idzie do latryny (aby służba nie zdybała go w nieodpowiednim momencie) i wykonuje Ręczną Rekonfigurację. Lecz już na Hawajach nauczył się, że Ręczna Rekonfiguracja to nie to samo. Efekt ulatuje zbyt szybko.

A kiedy czeka, aż uleci, sporo pracuje nad matematyką. Alan dał mu swoje notatki, traktujące o redundancji i entropii, dotyczące szyfrowania głosu, na którym teraz pracuje w Nowym Jorku. Waterhouse studiuje je i wyprowadza kilka ciekawych lematów, których, niestety, nie może wysłać Alanowi, nie naruszając przy tym zdrowego rozsądku oraz pewnej liczby przepisów bezpieczeństwa. Skończywszy z tym, skupia się na czystej, żywej kryptologii. Siedział w Bletchley Park wystarczająco długo, by zdać sobie sprawę, jak niewiele naprawdę rozumie z tej sztuki.

U-Booty stanowczo za dużo gadają przez radio. Wie o tym każdy niemiecki marynarz. Ich specjaliści od bezpieczeństwa nalegali, by dowództwo coś z tym zrobiło. I w końcu wprowadzili czterotarczową wersję Enigmy, która przez prawie rok dawała Bletchley Park nieźle w dupę.

Żeby przynieść Waterhouse’owi posiłek, Margaret musi obejść cały zamek na zewnątrz; kiedy tu dotrze, będzie miała zaróżowione policzki. A para z jej ust będzie unosić się wokół twarzy jak jedwabny woal…

Lawrence, proszę przestać! Tematem dzisiejszego wykładu jest czterotarczowa Enigma Kriegsmarine, znana Niemcom jako Tryton, aliantom zaś – jako Rekin. Wprowadzono ją do eksploatacji 2 lutego zeszłego roku (1942), jednak dopiero po odnalezieniu osadzonego na mieliźnie U-Boota, 30 października, Bletchley Park otrzymał materiał niezbędny do złamania kodu. Kilka tygodni temu, 13 grudnia, Bletchley Park ostatecznie rozwalił Rekina, po czym wewnętrzna łączność Kriegsmarine znów stanęła dla aliantów otworem.

Pierwsza rzecz, jakiej się dowiedzieli: Niemcy do cna złamali kody marynarki handlowej i przez cały rok wiedzieli dokładnie, gdzie znajdują się konwoje.

Wszystkie te informacje Waterhouse otrzymał w ciągu ostatnich dni, za pośrednictwem stuprocentowo pewnego szyfru z kluczem jednorazowym. Bletchley zawiadamia go o tym, ponieważ wynika z tego pytanie dotyczące teorii informacji, a więc to jego działka i jego problem. Pytanie brzmi: jak szybko możemy wymienić szyfry marynarki handlowej, nie podpowiadając Niemcom, że złamaliśmy Rekina?

Nie musi zastanawiać się nad tym długo: zaraz wyciąga wniosek, że sprawa jest zbyt skomplikowana, by wdawać się w jakieś gierki. Jedynym sposobem jest sfingowanie jakiegoś wypadku, który wyjaśni Niemcom, dlaczego nagle straciliśmy zaufanie do szyfrów naszej marynarki handlowej i zmieniamy je wszystkie. Pisze taki właśnie meldunek i zaczyna szyfrować go kluczem jednorazowym, którego drugi egzemplarz ma Chattan.

– Czy wszystko w porządku?

Waterhouse zrywa się i odwraca z bijącym sercem.

To Margaret, spowita woalem własnego oddechu; na mundurek pokojówki narzuciła szary wełniany płaszcz. Dłonie, ukryte w mitenkach, podtrzymują tacę z herbatą i herbatnikami. Jedyne części ciała, których nie opatuliła wełną, są kostki nóg i twarz. Te pierwsze są ładnie zarysowane; Margaret nawet tutaj nosi wysokie obcasy. Natomiast twarz, nigdy niewystawiana na blask słońca, przywodzi na myśl płatki róży rozrzucone na śmietance z Devonshire.

– Oj! Zaraz to od pani wezmę! – woła Waterhouse i rzuca się naprzód, spazmatycznym ruchem, spowodowanym namiętnością i wyziębieniem organizmu jednocześnie. Przejmując tacę, niechcący ściąga jedną z mitenek, która spada na podłogę. – Przepraszam! – mówi, zdając sobie sprawę, że nigdy jeszcze nie widział jej dłoni.

Dłoń ma wymalowane na czerwono paznokcie; Margaret zwija ją w trąbkę przy ustach i chucha do środka. Obserwuje go wielkimi zielonymi oczyma, wypełnionymi spokojnym oczekiwaniem.

– Słucham, co takiego? – mówi Waterhouse.

– Czy wszystko w porządku? – powtarza ona.

– Tak! A dlaczego?

– Bo antena od godziny się nie ruszała – wyjaśnia Margaret.

Waterhouse jest tak zmieszany, że ledwo trzyma się na nogach.

Margaret wciąż zasłania usta końcami palców i polakierowanymi paznokciami; Waterhouse widzi tylko jej zielone oczy. Mrugają chytrze i złośliwie, po czym zerkają na hamak.

– Przysnęło się trochę na służbie, co nie?

W pierwszym odruchu chce zaprzeczyć i wyznać prawdę: że myślał o seksie, kryptologii i zapomniał kręcić anteną. Lecz później zauważa, że Margaret podpowiedziała mu lepszą wymówkę.

– Przyznaję się do winy – mówi. – Ostatniej nocy siedziałem długo.

– Herbata trochę pana rozbudzi – odpowiada Margaret. Potem jej wzrok wraca do hamaka. Dziewczyna z powrotem naciąga mitenkę. – Jak to jest?

– Co jak to jest?

– No, jak się śpi w czymś takim? Jest wygodnie?

– Bardzo wygodnie.

– Mogę zobaczyć?

– Aha. Tylko trochę trudno jest tam wejść, na tej wysokości.

– Ale panu się udaje, co nie? – rzuca kpiąco Margaret.

Waterhouse czuje, że się czerwieni. Margaret podchodzi do hamaka i zdejmuje czółenka. Waterhouse wzdryga się, widząc jej bose stopy na kamiennej podłodze, która nie była ciepła od czasu, gdy berberyjscy piraci spalili zamek. Paznokcie u nóg też ma polakierowane na czerwono.

– Mnie to nie przeszkadza – rzuca Margaret. – Jestem córką farmera. No dalej, proszę mnie podsadzić!

Waterhouse całkowicie utracił resztki kontroli nad sytuacją i sobą samym. Wydaje mu się, że jego język jest zrobiony z ciał jamistych. Robi krok naprzód, pochyla się i robi schodek z dłoni. Margaret wstawia tam stopę i wskakuje do hamaka, z piskiem i chichotem znikając we wronim gnieździe szarych wełnianych pledów. Hamak huśta się tam i z powrotem pośrodku kaplicy, jak kadzielnica wydzielająca słaby aromat lawendy. Jeszcze raz, dwa razy… Pięć, dziesięć razy, dwadzieścia… Margaret milczy i się nie rusza. Waterhouse stoi, jakby stopy zalano mu betonem. Po raz pierwszy od wielu tygodni nie wie, co się zaraz zdarzy; ta utrata kontroli sprawia, że czuje się bezradny i oszołomiony.

– Jest rozkosznie – mówi Margaret. I w końcu się porusza. Waterhouse widzi jej twarzyczkę wyglądającą zza brzegu hamaka, spod kaptura szarego pledu. – Ojej! – wrzeszczy nagle i kładzie się znów na płask. Ten nagły ruch dodaje do rytmicznego kołysania hamaka mimośrodowe drgania.

– Co się stało? – rozpaczliwie rzuca Waterhouse.

– Mam lęk wysokości! – krzyczy Margaret. – Przepraszam, Lawrence, powinnam cię uprzedzić. Czy mogę panu mówić po imieniu? – Ton sugeruje, że odmowa bardzo by ją uraziła.

Jak Waterhouse mógłby zranić uczucia ładnej, bosej, cierpiącej na lęk wysokości dziewczyny, bezradnie wiszącej w hamaku?

– Tak, oczywiście – mówi. Ale wie dobrze, że piłeczka wciąż jest po jego stronie. – Czy mogę ci jakoś pomóc?

– Będę bardzo zobowiązana – odpowiada Margaret.

– Może staniesz mi na ramiona, albo coś takiego? – próbuje Waterhouse.

– Za bardzo się boję.

Jest tylko jedno wyjście.

– No tak. Będzie wielkim nietaktem, jeśli sam wejdę na górę, by ci pomóc?

– To będzie bardzo bohaterskie z twojej strony! Będę niewymownie wdzięczna.

– No cóż, więc…

– Ale nalegam, żebyś najpierw dokończył swoje obowiązki!

– Słucham, co takiego?

– Lawrence – wyjaśnia Margaret – kiedy zejdę z tego hamaka, muszę iść do kuchni i zetrzeć podłogę, która, dzięki Bogu, już jest i tak dość czysta. Ty natomiast masz ważne zadanie do wykonania: możesz uratować setki ludzi z konwoju na północnym Atlantyku! Wiem, że spałeś podczas pracy; to bardzo nieładnie. Nie wpuszczę cię tutaj, zanim tego nie nadrobisz.

– No dobrze. Nie mam więc wyjścia – mówi Waterhouse. – Służba nie drużba.

Prostuje ramiona, obraca się na pięcie i odmaszerowuje do biurka. Skerry załatwiły się już ze wszystkimi herbatnikami, ale może nalać sobie herbaty. Potem kontynuuje szyfrowanie wskazówek dla Chattana: „pewne bedzie tylko rozwiazanie silowe zaladowac ksiazke kodow na statek umiescic w konwoju do murmanska oczekiwac na mgle wpasc na lad w norwegii”.

Szyfrowanie kluczem jednorazowym zajmuje mu trochę czasu. Lawrence potrafi liczyć modulo 25 przez sen, ale robienie tego, gdy ma się wzwód, to zupełnie inna kwestia.

– Lawrence? Co ty tam robisz? – pyta Margaret ze swego gniazdka w hamaku, gdzie, jak wyobraża sobie Waterhouse, z każdą chwilą jest coraz cieplej i coraz przytulniej.

Ukradkiem zerka na jej porzucone czółenka.

– Przygotowuję meldunek – odpowiada. – Nie ma żadnego pożytku z moich obserwacji, jeśli ich nikomu nie zgłaszam.

– Racja, pewnie – potwierdza z namysłem Margaret.

Nadszedł czas na podrzucenie do żałosnego żelaznego piecyka. Ładuje do niego kilka szufli cennego węgla, swój brudnopis i stronę z kluczem jednorazowym, której dopiero co używał.

– Powinno się trochę nagrzać.

– Och, to świetnie – mówi Margaret. – Cała się trzęsę.

Lawrence wie, że to sugestia, by rozpocząć ekspedycję ratunkową. Mniej więcej piętnaście sekund później siedzi w hamaku z Margaret. Jest tu ciasno i chwiejnie, co ich nie zaskakuje. Trochę się kręcą i wiercą; wreszcie Lawrence ląduje na plecach, a ona nad nim, z udem między jego udami.

Margaret, zszokowana, odkrywa, że Lawrence ma erekcję. Chyba wstydzi się, że nie odgadła jego potrzeb.

– Biedaku! – wykrzykuje. – Oczywiście! Jak mogłam być taka tępa! Jesteś tu taki samotny! – Całuje go w policzek, co jest miłe, gdyż on jest zbyt osłupiały, żeby się poruszyć. – Mężny rycerz zasługuje na wszelkie wsparcie, jakiego możemy mu udzielić my, cywile – dodaje Margaret, jedną ręką sięgając do rozporka.

Potem naciąga sobie na głowę wełniany pled i przybiera inną pozycję. Lawrence Pritchard Waterhouse, osłupiały, obserwuje co się dzieje. Półprzymkniętymi oczyma spogląda na sufit kaplicy i dziękuje panu Bogu za to, że przysłał mu oczywistego niemieckiego szpiega i anioła miłosierdzia, w jednym przeuroczym opakowaniu.

Kiedy kończy, otwiera oczy i bierze głęboki haust chłodnego atlantyckiego powietrza. Widzi wszystko wokół ze świeżo nabytą jasnością. Niewątpliwie, Margaret cudownie podniesie mu produktywność na froncie kryptologicznym – o ile tylko skłoni ją, by tu wracała.

Stronice

Stronice

Na torze Ascot w Brisbane już dawno nie biegały konie. Jego wnętrze wypełnia rozgardiasz ponaciąganych brezentowych płacht. Trawa uschła, pozbawiona słońca i zdeptana stopami tysięcy podoficerów. Pole zryto latrynami, rozbito namioty z kuchniami polowymi. Na padoku, gdzie niegdyś konie rozprostowywały nogi, wyrosły jak grzyby po deszczu baraki z blachy falistej. W nich mężczyźni bez koszul – bo jest upalny styczeń – siedzą przed radioodbiornikami lub maszynami do pisania.

Równie dawno dziwki nie opalały się na długiej werandzie domu przy Henry Street, a przechodzący dżentelmeni, idący lub wracający z wyścigów, zerkali na ich wdzięki przez białą balustradę, wahali się, sprawdzali portfele, porzucali skrupuły, zawracali na pięcie i wspinali się po schodkach. Teraz jest tam pełno mężczyzn – oficerów i maniaków matematycznych: na parterze głównie Australijczycy, na piętrze Amerykanie oraz szczypta Brytyjczyków – szczęściarzy, których wywieziono z Singapuru, zanim generał Yamashita, Tygrys Malajski, zdołał ich schwytać i wyciągnąć im z głów strategiczne informacje.

Dzisiaj cały burdel wygląda jak postawiony na głowie: wszyscy z uprawnieniami Ultra siedzą w garażu, brzęczącym i szumiącym od wentylatorów i niemal promieniującym ciepłem. W stajniach stoi pordzewiały blaszany kufer, wciąż wymazany rzecznym błotem, częściowo kryjącym wymalowane na jego bokach nippońskie ideogramy. Gdyby nippoński szpieg wypatrzył go podczas gorączkowej jazdy z portu do domu publicznego, wiedziałby, że należał kiedyś do plutonu radiowego 20. Dywizji, która zaginęła w dżungli na Nowej Gwinei.

Plotka, którą przekrzykują szum dmuchaw, głosi, że znalazł ją australijski saper. Jego oddział właśnie szukał min w opuszczonej kwaterze 20. Dywizji, gdy jego detektor zwariował. Tuż nad brzegiem rzeki.

Książki kodów są ułożone w skrzyni równo jak sztabki złota. Są mokre, nadpleśniałe i brakuje im okładek, ale jak na czasy wojny, to i tak nieźle. Mężczyźni, nadzy od pasa w górę, wyjmują je po kolei, jak pielęgniarki noworodki z wanienek, i niosą na stoły. Tam odcinają przegniłe oprawy i oddzielają nasiąknięte wodą strony, jedną po drugiej, wieszając je na prowizorycznie rozpiętych pod sufitem sznurach do bielizny. Gdy powietrze wyciąga z kartek uwięzioną w nich rzeczną wodę, atmosfera nasyca się odorem i wilgocią Nowej Gwinei; wszystko to trafia nawet na zewnątrz, gdzie oddaleni o pół mili przechodnie marszczą nosy. Żołnierze rewidują szafki burdelu – wciąż pachnące francuską perfumą, pudrem, lakierem do włosów i nasieniem. Chcą więcej sznurka. Sieć rozpiętych sznurów gęstnieje, nowe warstwy krzyżują się pod i nad starymi, a każdy centymetr sznurka zaraz zajmuje nowa mokra kartka. Każda stronica to tabela ze znakiem hiragana, katakana lub kanji w jednej komórce i ciągiem cyfr lub łacińskich znaków w drugiej, a wszystkie te strony są poznaczone odsyłaczami do innych stron, w systemie, który spodobałby się tylko kryptografowi. Pojawia się fotograf, a za nim stado pomocników, objuczonych kilometramifilmu. Wie tylko, że ma zrobić idealne zdjęcie każdej kartki. Malaryczny smród niemal obezwładnia go, gdy wchodzi do stajni, ale po chwili mu przechodzi. Rozgląda się. Wszędzie widzi kapiące, cieknące i zwijające się stronice książek, które, wysychając, bieleją. Tabele z informacjami stają się ostrymi kształtami, jak siatki w tak wielu celownikach bombowców, krzyże celownicze wycięte w tak wielu peryskopach, pędzących przez chmury i mgły, by zogniskować się na podbrzuszach nippońskich frachtowców wiozących wojsko, ciężkich od paliwa z Północnego Borneo, ożywionych gorącą parą.

Taran

Taran

– Sir! Czy mógłby mi pan powiedzieć, dokąd płyniemy?

Porucznik Monkberg wzdycha z drżeniem; żebra latają mu jak blaszana szopa podczas cyklonu. Wykonuje niezbyt sprawną pompkę. Tym samym wyciąga głowę z sedesu, o który opierał się rękoma. Sedesu, albo „kingstona”, jak się go nazywa w tym kontekście – w kontekście niesamowicie zdezelowanego frachtowca. Urywa kawałek szorstkiej eurosrajtaśmy i ociera usta, zanim spojrzy na sierżanta Roberta Shaftoe, który trzyma się ściany.

Shaftoe potrzebuje oparcia, ponieważ dźwiga ekwipunku prawie tyle, ile sam waży. Wszystko to zostało już dla niego starannie zapakowane.

Mógłby na tym poprzestać. Ale Skaut Orli tak nie postępuje: Bobby wszystko wyciągnął, rozpakował, rozłożył na pokładzie, obejrzał i zapakował z powrotem.

Pozwoliło mu to na wyciągnięcie kilku poważnych wniosków. Mianowicie: oni spodziewają się, że Jednostka 2702 przez najbliższe trzy tygodnie będzie robić co może, żeby nie zamarznąć na śmierć. Z przerwami na zabijanie mnóstwa uzbrojonych po zęby skurwieli. Najpewniej Niemców.

– D-d-do N-n-n-orwegii – odpowiada Monkberg.

Wygląda tak żałośnie, że Shaftoe zastanawia się, czy nie dać mu m-m-m-morfiny, która powoduje wprawdzie łagodne mdłości, ale powstrzymuje silniejsze mdłości choroby morskiej. Potem dochodzi do siebie, przypomina sobie, że Monkberg jest oficerem, który ma za zadanie wysłać go na śmierć, i postanawia, że niech się wypcha.

– Sir! Na czym ma polegać nasza misja w Norwegii?

Monkberg wydobywa z siebie bulgotliwe beknięcie.

– Walnąć i uciec – odpowiada.

– W co walnąć, sir?

– W Norwegię.

– A gdzie uciec, sir?

– Do Szwecji.

Fajnie. Niebezpieczna podróż morska przez wody rojące się od U-Bootów, zderzenie z Norwegią, rozpaczliwa ucieczka przez zamarznięte tereny okupowane przez faszystów, wszystko to wydaje się trywialne w porównaniu z celem: znalezieniem się w najczystszym i największym zasobniku autentycznych szwedzkich cipencji.

– Shaftoe! Obudź się!

– Tak jest, sir!

– Zauważyłeś zapewne, w co jesteśmy ubrani. – Monkbergowi chodzi o to, że wszyscy zostawili swe blaszki-nieśmiertelniki i wbili się w cywilne ciuchy bądź mundury marynarki handlowej.

– Tak jest, sir!

– Nie chcemy, żeby Hunowie, czy ktokolwiek inny, wiedzieli, kim naprawdę jesteśmy.

– Tak jest, sir!

– No właśnie, spytasz: skoro mamy wyglądać na cywilów, to po cholerę nam te wszystkie rozpylacze, granaty, ładunki wybuchowe i tak dalej?

– Sir, o to właśnie miałem zapytać!

– Na to wszystko mamy przygotowaną historię. Chodź ze mną.

Monkberg nagle okazuje zapał. Gramoli się na równe nogi i prowadzi Shaftoe’a przez liczne korytarze i schodnie, prosto do ładowni statku.

– Wiesz co to za statki, te pozostałe?

Shaftoe patrzy nań tępo.

– Te statki wokół nas? Rozumiesz, jesteśmy w konwoju.

– Tak jest, sir! – Odpowiedź brzmi trochę mniej pewnie.

Nikt z nich nie przebywał zbyt długo na pokładzie, odkąd okręt podwodny wysadził ich na tym kiwającym się wraku. Nawet gdyby wyszli i rozejrzeli się wokół, nic by nie wypatrzyli, poza mgłą i ciemnością.

– W konwoju do Murmańska – ciągnie Monkberg. – Wszystkie te statki wiozą broń i sprzęt dla Związku Sowieckiego. Jasne?

Doszli do ładowni. Porucznik zapala światło, ukazując skrzynki. Mnóstwo, mnóstwo skrzynek.

– Od cholery broni – mówi Monkberg – w tym rozpylacze, granaty, ładunki i tak dalej. Rozumiesz, do czego piję?

– Nie, nie rozumiem, do czego pan pije.

Monkberg podchodzi krok bliżej. Denerwująco blisko. Mówi teraz konspiracyjnym tonem:

– Rozumiesz, jesteśmy zwykłymi marynarzami na tym statku handlowym. Płyniemy do Murmańska. Robi się mgła. Oddzielamy się od konwoju. I nagle, pierdut! Wpadamy, kurwa, na Norwegię. Jesteśmy uwięzieni w kraju okupowanym przez hitlerowców. Musimy przedostać się do Szwecji. Ale zaraz, zaraz, mówimy do siebie. A ci wszyscy Niemcy pomiędzy nami a szwedzką granicą? No, lepiej uzbroimy się po zęby. A kto może lepiej uzbroić się po zęby niż załoga frachtowca wypchanego po brzegi bronią? Lecimy na dół do ładowni, w pośpiechu wyważamy pokrywy kilku skrzyń i się zbroimy.

Shaftoe zerka na skrzynie. Żadna nie ma wyważonej pokrywy.

– A potem – kontynuuje Monkberg – opuszczamy statek i walimy do Szwecji. Zapada długa cisza. Shaftoe w końcu wykrztusza:

– Tak jest, sir!

– No to otwieraj te skrzynki.

– Tak jest, sir!

– I niech to wygląda na pośpiech. Pośpiech! No, dawaj! Rusz dupę!

– Tak jest, sir!

Shaftoe próbuje wczuć się w rolę. Co potrzeba do wyważenia wieka skrzyni? Nie widzi żadnych łomów. Wychodzi z ładowni i pędzi korytarzem. Monkberg leci tuż za nim, poganiając go:

– Śpieszysz się! Zaraz tu będą hitlerowcy! Musisz się uzbroić! Pomyśl o swojej żonie i dzieciakach w Lubbock, Glasgow, czy gdzie tam.

– Oconomowoc, Wisconsin, sir! – gniewnie rzuca Shaftoe.

– Nie, nie! Nie naprawdę! W twojej roli jako pieprzonego marynarza na mieliźnie! Patrz, Shaftoe! Tutaj! Ratunek jest w zasięgu ręki!

Shaftoe odwraca się; Monkberg wskazuje na szafkę z napisem sprzęt przeciwpożarowy.

Otwiera drzwi i wśród innych narzędzi widzi także gigantyczny topór; z takimi zawsze ganiają strażacy.

Trzydzieści sekund później jest w ładowni i rozwala w stylu Waligóry skrzynkę z amunicją kaliber .45.

– Szybciej! Bardziej chaotycznie! – krzyczy Monkberg. – To nie jest operacja chirurgiczna! Jesteś spanikowany! – Wreszcie mówi: – A, cholera! – Podchodzi doń i zabiera topór.

Robi potężny zamach i nie trafia w skrzynkę, stopniowo uświadamiając sobie kolosalny ciężar i długość tego narzędzia. Shaftoe pada na pokład i odtacza się w bezpieczne miejsce. Monkberg w końcu ustala zasięg oraz azymut i wreszcie udaje mu się trafić. Po pokładzie skaczą drzazgi i wióry. – Rozumiesz! – Monkberg ogląda się przez ramię na Shaftoe’a. – Ma być pełno odłamków! Kompletny chaos!

Jednocześnie patrzy na niego, gada i zamierza się toporem, a ponieważ statek kołysze, przesuwa także stopę; dlatego ostrze topora przelatuje obok skrzynki i wali go prosto w kostkę.

– Rrrany! – cichym, spokojnym głosem mruczy Monkberg. Zafascynowany przygląda się swej nodze.

Shaftoe podchodzi, by zobaczyć, co tam jest takiego ciekawego.

Monkberg elegancko przeciął sobie spory kawałek lewej nogi. W świetle latarki widać rozcięte naczynia krwionośne i wiązadła sterczące po bokach krwawej rany, jak wysadzone przez sabotażystów mosty i rurociągi dyndające po obu stronach wąwozu.

– Sir, pan jest ranny! Lepiej zawołam porucznika Roota!

– Nie! Masz zostać tu i pracować! – mówi Monkberg. – Sam znajdę Roota. – Obiema rękami ściska nogę powyżej rany. Krew tryska na pokład. – Idealnie! – mówi w zadumie. – Dodaje tyle realizmu.

Po kilku powtórzeniach tego rozkazu, Shaftoe z ociąganiem wraca do rozwalania skrzyń. Monkberg przez kilka minut kuśtyka i zatacza się po ładowni, zalewając wszystko krwią, wreszcie wlecze się do Enocha Roota. Na koniec mówi jeszcze:

– Pamiętaj! To ma wyglądać jak splądrowane!

Ale ten numer z nogą szybciej uświadamia mu o co chodzi, niż zdołałby to powiedzieć Monkberg. Widok krwi przywodzi na myśl Guadalcanal i inne awantury. Właśnie schodzi mu ostatnia dawka morfiny, co sprawia, że jest bystrzejszy. No i zaczyna czuć chorobę morską – chce ją więc zwalczyć pracą fizyczną.

Więc mniej lub bardziej szaleje sobie z toporem. Traci rachubę czasu.

Żałuje trochę, że Jednostka nie została na suchym lądzie – najlepiej jeszcze w ciepłym klimacie, tak jak ostatnio – przez dwa słoneczne tygodnie we Włoszech.

Przez pierwszą część misji ciężko pracowali, taszcząc wte i wewte te beczki z gównem. Ale reszta (oprócz kilku ostatnich godzin) wyglądała jak normalny urlop, z tym że bez żadnych kobiet. Codziennie zmieniali się na posterunku obserwacyjnym i patrzyli przez teleskopy i lornetki na Zatokę Neapolitańską. Każdej nocy kapral Benjamin zasiadał do radia i stukał kolejną porcję bzdur w alfabecie Morse’a.

Pewnego wieczoru otrzymał radiogram i jakiś czas go odszyfrowywał. Obwieścił nowinę Shaftoe’owi:

– Niemcy wiedzą, że jesteśmy tutaj.

– Co znaczy, że wiedzą, że jesteśmy tutaj?

– Wiedzą, że od przynajmniej sześciu miesięcy mieliśmy punkt obserwacyjny nad Zatoką Neapolitańską.

– Ale jesteśmy tu dopiero od niecałych dwóch tygodni.

– Jutro będą tu nas szukać.

– No to spierdalajmy stąd – odparł Shaftoe.

– Pułkownik Chattan rozkazuje ci zaczekać – rzekł Benjamin – zanim nie będziesz wiedział, że Niemcy wiedzą, że tu jesteśmy.

– Ale ja już wiem, że Niemcy wiedzą, że tu jesteśmy. Właśnie mi powiedziałeś.

– Nie, nie, nie. Zaczekaj do momentu, w którym dowiedziałbyś się, że Niemcy wiedzą, nawet gdyby pułkownik Chattan nie powiedział ci przez radio.

– Robisz mnie w chuja, czy jak?

– Takie rozkazy – odpowiedział Benjamin i na dowód wręczył mu odszyfrowany radiogram.

Gdy tylko zaświtało, usłyszeli przeczesujące niebo samoloty obserwacyjne. Shaftoe był gotów do realizacji planu ucieczki; upewnił się, że inni również. Wysłał paru SAS-owców na rekonesans w trudniejsze miejsca na ich szlaku odwrotu. Sam zaś ułożył się na plecach i patrzył w niebo, przyglądając się samolotom.

Czy teraz wiedział, że Niemcy wiedzą?

Odkąd się obudził, łaziło za nim kilku facetów z SAS, gapiąc się na niego. Shaftoe wreszcie popatrzył w ich stronę i skinął głową. Pobiegli. Chwilę później usłyszał łomot ciężkich kluczy spadających do wnętrza skrzynek z narzędziami.

Całe niebo było pełne pieprzonych szwabskich samolotów rozpoznawczych. To już całkiem niezła poszlaka, wskazująca, że Niemcy wiedzą. A on sam doskonale widział te samoloty, więc w zasadzie wiedział, że wiedzą. Ale pułkownik Chattan rozkazał mu czekać, aż będzie miał „pewność, że został ewidentnie zauważony przez Niemców”, cokolwiek by to znaczyło.

Zwłaszcza jeden z nich cały czas zbliżał się do nich. Leciał tuż nad ziemią, przeczesując ją wąskimi zagonami. Shaftoe czekał, aż minie ich pozycję. Chciało mu się krzyczeć. To było zbyt głupie, żeby mogło być prawdziwe. Chciał już wystrzelić racę i niech to się skończy.

Wreszcie, wczesnym popołudniem, leżąc w cieniu drzewa, spojrzał prosto w górę i prawie mógł policzyć wręgi na podbrzuszu niemieckiego samolotu. Henschel Hs-126²⁴ z pojedynczym wygiętym do tyłu skrzydłem zamontowanym nad kadłubem, tak by nie zasłaniać widoku w dole, z mnóstwem wystających drabinek, zastrzałów i gigantycznym płaskostopym podwoziem. Jeden Niemiec zamknięty w szklanej osłonie prowadził samolot, drugi, na świeżym powietrzu, zerkał w dół spod gogli i manipulował przy obrotowym karabinie maszynowym. Ten prawie zajrzał Shaftoe’owi w oczy, po czym klepnął pilota po ramieniu i wskazał w dół.

Henschel przerwał swój regularny tor poszukiwań, robiąc zwrot, tak by znów przelecieć nad ich pozycją.

– To jest to – powiedział Shaftoe. Wstał i skierował się w stronę zrujnowanej stodoły. – To jest to! Róbcie co trzeba! – krzyknął.

SAS-owcy siedzieli na skrzyni ciężarówki, pod plandeką i pracowali kluczami. Shaftoe zerknął w tamtą stronę i spostrzegł połyskujące części od vickersa rozłożone na czystym białym płótnie. Skąd ci goście do cholery wzięli czyste, białe płótno? Pewnie zachowali je specjalnie na dzisiaj. Dlatego nie mogli doprowadzić vickersa do porządku wcześniej? Ponieważ dostali rozkazy, by poskładać go w pośpiechu, w ostatniej chwili.

Kapral Benjamin zawahał się z ręką uniesioną nad kluczem.

– Sierżancie, jest pan pewien, że wiedzą o nas?

Wszyscy odwrócili się, by zobaczyć, co odpowie Shaftoe na to proste pytanie. Powoli zarabiał sobie na reputację człowieka, którego należy obserwować.

Zakręcił się na pięcie i wyszedł na otwarty teren, kilka metrów dalej. Słyszał, jak za jego plecami chłopcy z Jednostki 2702 przepychają się w drzwiach, chcąc mieć lepszy widok na niego.

Henschel wracał w kolejnym przelocie, lecąc tak nisko, że chyba można by mu było cisnąć kamieniem w szybę.

Shaftoe wyciągnął swego Tommy’ego, zarepetował, machnął suwadłem zamka do góry, do dołu i otworzył ogień.

Niektórzy narzekali, że rozpylacz ma słabą siłę rażenia; ale on na własne oczy widział sypiące się z silnika samolotu odłamki. Henschel prawie natychmiast stracił równowagę. Skrzydła przechyliły się do pionu i dalej, odwracając się do góry nogami, samolot stracił i tak niewielką wysokość, po czym wykonał odwrócone lądowanie awaryjne w gaju oliwnym, nie dalej niż sto metrów od nich. Ale nie wybuchł od razu płomieniem.

Shaftoe słyszy za plecami jęk rozczarowania.

Potem zapada cisza. Jedyny dźwięk to popiskiwanie radia kaprala Benjamina. Teraz zna już odpowiedź na swoje pytanie i wysyła ostatni radiogramik. Shaftoe choć raz rozumie kod Morse’a – ta wiadomość idzie jawnym tekstem: wykryli nas przerwać plan torus.

Wykonując pierwsze zadanie planu Torus, chłopcy wleźli na ciężarówkę, wyjechali z kryjówki i zatrzymali się, nie gasząc silnika, wśród drzew nieopodal. Benjamin, skończywszy, porzucił radio i dołączył do nich.

Shaftoe, wykonując swoje pierwsze zadanie planu Torus, obszedł całe gospodarstwo torem naśladującym zygzakujący lot rozpoznawczego samolotu. Niósł odwrócony do góry dnem kanister z benzyną. Bez zakrętki.

Została mu mniej więcej jedna trzecia benzyny. Postawił kanister pośrodku stodoły. Wyciągnął zawleczkę z granatu, cisnął go pod kanister i uciekł z budynku. Ciężarówka już odjeżdżała, gdy dobiegł do niej i zanurkował prosto w oczekujące ramiona swej jednostki. Wciągnęli go na pakę. Usadowił się z tyłu i zdążył jeszcze zobaczyć, jak szopa wylatuje w powietrze w postaci całkiem zadowalającej kuli ognia.

– Dobra – rzucił. – Mamy parę godzin do zabicia.

Wszyscy faceci w ciężarówce – oprócz pracujących nad vickersem SAS-owców – spojrzeli po sobie. On naprawdę powiedział coś takiego?

– Eee… sierżancie… – odezwał się wreszcie jeden z nich – może pan wyjaśnić, o co chodziło z tym zabijaniem czasu?

– Samolot przyleci po nas dopiero za jakiś czas. Takie rozkazy.

– Jakiś kłopoty, czy coś?

– Nie. Wszystko idzie jak trzeba. Takie rozkazy.

Chłopcy nie chcieli wszczynać teraz awantury, ale wymienili sporo spojrzeń. Wreszcie przemówił Enoch Root:

– Pewnie zastanawiacie się, chłopcy, dlaczego nie mogliśmy najpierw poczekać kilka godzin, zanim ujawniliśmy się Niemcom, i dotrzeć do samolotu w sam raz na czas.

– No pewnie! – potwierdzili, energicznie kiwając głowami, wszyscy Amerykanie i Angole.

– To dobre pytanie – odrzekł Root. Zabrzmiało to tak, jakby sam znał odpowiedź.

Nagle wszyscy w ciężarówce zapałali chęcią, by dźgnąć go nożem.

Niemcy skierowali parę jednostek naziemnych do zabezpieczenia skrzyżowań dróg w rejonie. Kiedy Jednostka 2702 dotarła na pierwsze z nich, wszyscy Niemcy byli świeżo zabici, musieli więc tylko zwolnić, by kilku Marine Raiderów mogło opuścić kryjówki i wskoczyć do środka.

Niemcy na drugim skrzyżowaniu nie mieli pojęcia, co się dzieje. Ewidentnie coś im się popierdoliło w łączności, co łatwo było poznać nawet mimo barier kulturalnych i językowych. Jednostka 2702 po prostu otworzyła ogień spod plandek i rozniosła ich na plasterki, albo przynajmniej zmusiła do ukrycia się.

Następni Niemcy już nie byli tacy; w poprzek drogi ustawili blokadę z ciężarówki i dwóch aut i schowali się za nimi, mierząc z karabinów. Wyglądało, że mają tylko lekką broń. Ale do tego czasu vickers został wreszcie poskładany, skalibrowany, wyregulowany, sprawdzony i załadowany. Brezent odchylił się. Szeregowy Mikulski (polskiego pochodzenia) – ponury, zamyślony, studwudziestokilowy żołnierz SAS zaczął pracować vickersem mniej więcej wtedy, gdy Niemcy zarepetowali swe karabiny.

Bobby Shaftoe po gimnazjum wylądował w technikum, gdzie miał mnóstwo warsztatów. Oczywiste więc, że pewną ilość czasu poświęcał na cięcie dużych kawałków drewna i metalu na mniejsze kawałki. W warsztacie służyły do tego celu liczne piły, niektóre lepsze, inne gorsze. Niektóre operacje, beznadziejnie długie i męczące przy użyciu ręcznej piły, można było wykonać piłą elektryczną. Podobnie, pewne cięcia i materiały powodowały, że mniejsze piły elektryczne blokowały się lub przegrzewały, trzeba więc było użyć większej piły elektrycznej. Jednakże nawet przy najmocniejszej pile elektrycznej w całym warsztacie Shaftoe zawsze czuł, że powstają w niej jakieś naprężenia. Zawsze zwalniała, kiedy brzeszczot zetknął się z materiałem, zawsze drgała, nagrzewała się, a jeśli zbyt mocno naciskałeś na materiał, mogła się zakleszczyć. Ale potem pewnego lata popracował w tartaku, gdzie mieli piłę taśmową. Piła taśmowa, zapas ostrzy, części zamienne, rzeczy do konserwacji, specjalne narzędzia i instrukcje obsługi zajmowały całe pomieszczenie. To było jak dotąd jedyne narzędzie z całym zapleczem, jakie widział. Piła była wielkości samochodu. Ostrze prowadziły dwa gigantyczne, ośmioszprychowe koła, jakby wymontowane z parowozu. Brzeszczoty były robione z długiej zębatej taśmy, której trzeba było odwinąć mniej więcej kilometr, odciąć i starannie zespawać końce, tworząc pętlę. Kiedy przestawiałeś wyłącznik, przez chwilkę nie działo się zupełnie nic, oprócz wydobywającej się z ziemi infradźwiękowej wibracji, jakby gdzieś z dala nadjeżdżał pociąg towarowy; wreszcie ostrze zaczynało się poruszać, powoli, ale nieubłaganie nabierając szybkości, aż zęby znikały, a taśma stawała się piorunem czystej, piekielnej energii, napiętym między stołem a wiszącym nad nim osprzętem. Anegdoty o wypadkach z piłą taśmową opowiadano ściszonymi głosami i zwykle nie mieszano ich z innymi opowieściami o wypadkach. W każdym razie, najbardziej godny uwagi był fakt, że tą piłą mogłeś przeciąć cokolwiek, a ona nie tylko robiła to szybko i sprawnie, ale nawet nie zauważała, że cokolwiek robi. Nie zauważała, że człowiek przeciąga przez nią wielki kawał jakiegoś materiału. Nigdy nie zwalniała i nigdy się nie przegrzewała.

Po skończeniu szkoły Shaftoe dowiedział się z doświadczenia, że broń palna ma wiele wspólnego z piłami. Karabiny i pistolety mogły wystrzeliwać pociski, pewnie, ale miały odrzut, grzały się, zanieczyszczały i w końcu zacinały. Innymi słowy, strzelają, ale jest to dla nich wielki wysiłek, powodujący pewne naprężenia, których po dłuższym czasie nie wytrzymują. Ale vickers na pace tej ciężarówki był wobec innych karabinów tym, czym piła taśmowa w porównaniu do innych pił. Miał chłodzenie wodą. Właściwie miał nawet pieprzoną chłodnicę. Miał całe zaplecze, tak jak piła taśmowa, i załogę techników do obsługi. Ale kiedy już się rozpędził, mógł strzelać nieprzerwanie całymi dniami, o ile tylko wtykano do niego nowe taśmy z nabojami. Gdy szeregowiec Mikulski otworzył ogień, także niektórzy inni, spragnieni walki, zaczęli strzelać do Niemców z karabinów. Poczuli się jednak tak żałośni i słabi, że zaraz zrezygnowali, schowali się w rowie, zapalili po papierosie i przyglądali się strumieniowi pocisków przesuwającemu się powoli wzdłuż blokady na drodze. Mikulski oblał ołowiem wszystkie blokujące drogę pojazdy, kręcąc karabinem tam i z powrotem, jak wycelowaną na źródło ognia gaśnicą. Potem wybrał kilka punktów, za którymi ktoś mógłby się ukrywać, i skupił się na nich, ryjąc tunele przez blachy samochodów, dopóki nie zobaczył, co naprawdę jest po drugiej stronie. Kadłuby i ramy rozpadały się na dwoje. Ściął ze sześć drzew, za którymi potencjalnie mogli ukrywać się Niemcy, a potem skosił coś z ćwierć hektara trawy.

Tymczasem stało się jasne, że niektórzy Niemcy wycofali się za nieduży nasyp, skąd znów strzelają do nich. Mikulski uniósł zatem lufę vickersa i plunął serią w niebo, tak by pociski, na zasadzie moździerza, spadły po drugiej stronie wzniesienia. Chwilę trwało, zanim się wstrzelał, lecz potem cierpliwie rozsiał ołów po całym polu, jakby podlewał trawnik.

Jeden z SAS-owców nawet zaczął coś liczyć na kolanie – jak długo powinien to robić Mikulski, by mieć pewność, że rozkład pocisków na ziemi będzie miał odpowiednią gęstość, powiedzmy, jeden na stopę kwadratową. Kiedy już należycie obsiał glebę ołowianymi plombami, obrócił się z powrotem w stronę blokady i sprawił, że ciężarówka parkująca w poprzek rozpadła się na fragmenty wystarczająco małe, by zepchnąć je z drogi.

W końcu przerwał ogień. Shaftoe miał ochotę wpisać coś do dziennika, tak jak wpisują to kapitanowie po wprowadzeniu okrętu wojennego do portu. Mijając pobojowisko, zwolnili, by się trochę pogapić. Kruche szare żeliwo karterów silników rozleciało się jak szkło; widać było wnętrze w przekroju, wystawione na światło dzienne lśniące tłoki i wały korbowe, krwawiące olejem i płynem chłodzącym.

Przejechali przez resztki blokady i wjechali na otwartą, z rzadka porośniętą przestrzeń – znakomite miejsce do ataku powietrznego ze strony Luftwaffe. Pierwsze dwa myśliwce Mikulski i vickers rozwalili w locie. Druga para za jednym zamachem zniszczyła ciężarówkę, ciężki karabin i szeregowego Mikulskiego. Nikt więcej nie został ranny; wszyscy leżeli w rowie, przyglądając się, jak Mikulski spokojnie siedzi w gnieździe karabinu, bawi się w próbę odwagi z dwoma messerschmittami i w końcu przegrywa.

Zaczęło się już ściemniać. Jednostka udała się dalej na piechotę, dźwigając na noszach szczątki Mikulskiego. Wpadli na niemiecki patrol i walczyli z nim: dwóch SAS-owców odniosło rany, a jednego z nich trzeba było nieść na noszach. Wreszcie dotarli w umówione miejsce, pole pszenicy, gdzie rozłożyli flary, by wskazać samolotowi lądowisko. Armijny DC-3 wylądował elegancko, zabrał wszystkich na pokład i zawiózł ich na Maltę bez dalszych przygód.

I tam właśnie poznali porucznika Monkberga.

Zaraz po zdaniu raportu wsadzili ich na okręt podwodny, płynący w nieznanym (a przynajmniej go nie podano) kierunku. Ale gdy znaleźli w swym ekwipunku ważące po pięć kilo impregnowane swetry, zaczęli się domyślać. Kilka klaustrofobicznych dni później przeniesiono ich na ten frachtowiec.

Łajba jest tak żałosna, że bawili się, podmieniając w rozmaitych żeglarskich wyrażeniach słowo „okręt” na „przekręt”, np. „Doprowadźcie do porządku tę kajutę przekrętową”, albo „Dokąd wiezie nas ten cholerny kapitan przekrętu?”. I tym podobne.

Bobby Shaftoe, w ładowni przekrętowej, stara się jak może, by wyglądało to na kompletny chaos. Wywala na pokład karabiny i pistolety maszynowe. Otwiera skrzynki z amunicją kaliber .45 i rozrzuca je wokół. Znajduje też narty – narty się przydadzą, co nie? Tu i ówdzie wtyka minę, żeby nastraszyć trochę tych Niemców, którzy zabiorą się do badania wraku. Rozpakowuje granaty. Takie pełne skrzynki wyglądają niespecjalnie chaotycznie, wyciąga więc kilka z nich, niesie na górę i ciska za burtę. Rzuca tam także parę sztuk nart – może fale wyrzucą je gdzieś na brzeg, dokładając się do owego ogólnego chaosu, który tak bardzo leży na sercu porucznikowi Monkbergowi.

I właśnie idąc po pokładzie z ładunkiem nart, zauważa coś we mgle. Oczywiście zaraz robi unik. Po wielu atakach powietrznych Bobby Shaftoe znakomicie wyuczył się uników. Robi tak intensywny unik, że wszystkie narty padają na pokład, a on już prawie rzuca się między nie. Ale stoi na nogach na tyle długo, że udaje mu się przyjrzeć temu czemuś. Leży dokładnie przed nimi, trochę wyżej niż mostek statku i (w przeciwieństwie do atakujących Zero lub messerschmittów) nie porusza się szybko – stoi i tyle. Jak chmura na niebie. Jakby mgła zlepiła się w gęstą bryłę, jak tłuczone ziemniaki u mamy. Robi się coraz jaśniejsza, a kontur coraz wyraźniejszy. Zaczyna widzieć tam coś jeszcze.

Ta druga rzecz jest zielona.

Zaraz, zaraz! Patrzy na zielone skaliste zbocze z wielką plamą śniegu pośrodku.

– Uwaga! – wrzeszczy i rzuca się na pokład.

Ma nadzieję, że zderzenie z lądem zaskoczy go łagodnością, delikatnością. Pamięta, jak to jest, gdy wjeżdża się motorówką na piaszczystą plażę, w ostatniej chwili wyłącza i podnosi silnik, po czym wślizguje się miękko na piasek.

Okazuje się, że to bardzo kiepskie porównanie. Frachtowiec w rzeczywistości płynie znacznie szybciej niż typowa, pyr-pyr-pyr, łódeczka do łowienia ryb. No i nie wślizguje się na piaszczystą plażę, tylko zderza się czołowo z pionową granitową ścianą. Huk jest potężny, dziób statku wygina się do góry, a Bobby Shaftoe nagle orientuje się, że jedzie na brzuchu po oblodzonym pokładzie.

Przez chwilę obawia się, że ześliźnie się prosto do wody, ale udaje mu się wycelować w łańcuch kotwicy, który skutecznie go wyhamowuje. Słyszy, jak gdzieś pod nim dziesięć tysięcy małych i dużych przedmiotów zatrzymuje się na innych przeszkodach.

Następuje krótka chwila spokoju, którą przerywa larum nielicznej załogi statku:

– opuścić przekręt! opuścić przekręt!

Żołnierze Jednostki 2702 ruszają do szalup. Shaftoe wie, że potrafią zatroszczyć się o siebie, idzie więc na mostek. Szuka tych kilku cudaków, dzięki którym zawsze zdarzy się coś ciekawego: porucznika Roota, porucznika Monkberga i kaprala Benjamina.

Najpierw widzi kapitana statku – zapada się w fotel, nalewa sobie drinka i wygląda na człowieka, który dopiero co wykrwawił się na śmierć. Ten nieszczęśnik to oficer zawodowy z marynarki wojennej, odłączony od regularnych sił tylko do tego jednego zadania, które właśnie wykonał. Widać, że to wszystko bardzo mu się nie podoba.

– Nieźle wyszło, sir! – mówi Shaftoe, bo nie wie, co właściwie powiedzieć. Potem idzie do kabiny radiooperatora, zwabiony odgłosami kłótni.

Dramatis personae to: kapral Benjamin, z wielką księgą, w pozie przywodzącej na myśl gniewnego kaznodzieję sarkastycznie pokazującego swym zbłąkanym parafianom jak wygląda Biblia; porucznik Monkberg, półleżący w krześle, ze zranioną kończyną na stole; oraz porucznik Root, pracujący nad nią z igłą i nitką.

– Moja przysięga zobowiązuje mnie… – zaczyna Benjamin.

Przerywa mu Monkberg:

– Przysięga zobowiązuje was, kapralu, do wykonywania moich rozkazów!

Medykamenty Roota są na skutek zderzenia rozsiane po całym pokładzie. Shaftoe zaczyna zbierać je i porządkować, szczególnie uważnie wypatrując małych buteleczek, które mogłyby się gdzieś zawieruszyć.

Benjamin jest bardzo podminowany. Widać, że nie potrafi dotrzeć do Monkberga, a więc otwiera ciężką księgę na chybił trafił i unosi ją nad głową. Na jej stronach, wiersz za wierszem, stoją losowe litery.

– To jest – wykrzykuje – kod marynarki handlowej aliantów! ta książka znajduje się na każdym frachtowcu w każdym konwoju na Północnym Atlantyku! Te statki używają jej do nadawania swojej pozycji! rozumie pan, co się stanie, jeśli ta książka wpadnie w ręce niemców?!

– Otrzymał pan rozkaz – odpowiada Monkberg.

I ciągną w tym stylu przez kilka minut; Shaftoe tymczasem sprząta z pokładu medyczne śmieci. Wreszcie widzi to, czego szukał: potoczyła się za szafkę, ale chyba cudem jest nienaruszona.

– Sierżancie Shaftoe! – woła Root. Tym razem najbardziej udało mu się upodobnić tonem do oficera.

Shaftoe odruchowo się wypręża.

– Tak jest, sir!

– Dawka morfiny porucznika Monkberga pewnie zaraz się skończy. Proszę znaleźć fiolkę z morfiną i natychmiast mi ją dać.

– Tak jest, sir! – Shaftoe jest żołnierzem piechoty morskiej, co oznacza, że jest naprawdę dobry w wykonywaniu rozkazów, nawet wtedy, gdy własne ciało każe odmówić.

Ale i tak palce nie chcą wypuścić buteleczki z uścisku i Root musi rozwierać je niemal siłą.

Benjamin i Monkberg pogrążyli się w dyskusji i nie zwracają uwagi na ich rozmowę.

– Poruczniku Root! – mówi Benjamin, wysokim i drżącym głosem.

– Tak, kapralu? – rzuca z roztargnieniem Root.

– Mam powody sądzić, że porucznik Monkberg jest niemieckim szpiegiem i że należy go pozbawić dowodzenia tą misją i aresztować!

– Ty skurwysynu! – krzyczy Monkberg.

Może sobie pokrzyczeć: Benjamin właśnie oskarżył go o zdradę, za co może trafić przed pluton egzekucyjny. Lecz Root trzyma jego nogę w uścisku na stole, więc Monkberg się nie rusza.

Root jest całkiem nieporuszony. Chyba wręcz cieszy się, że padło tak niewiarygodnie poważne oskarżenie. To okazja, by pogadać o czymś istotniejszym niż, na przykład, wymyślanie marynarskich wyrażeń ze słowem „przekręt” w miejsce „okrętu”.

– Zobaczysz, polecisz za to pod sąd wojenny, ty kanalio! – wykrzykuje Monkberg.

– Kapralu Benjamin, jakie ma pan podstawy do tego oskarżenia? – mówi Enoch Root, tonem jak z kołysanki.

– Porucznik nie udzielił mi pozwolenia na zniszczenie książek kodowych, do czego zobowiązuje mnie przysięga! – krzyczy Benjamin. Całkiem stracił panowanie nad sobą.

– Pułkownik Chattan dał mi jasne i wyraźne rozkazy! – Monkberg zwraca się do Roota.

Shaftoe jest zdziwiony. Monkberg najwyraźniej docenił autorytet Roota w tej kwestii. A może jest przestraszony i szuka sprzymierzeńca. Oficerowie zwierają szyki przeciwko podoficerom. Jak zwykle.

– Ma pan te rozkazy na piśmie, abym mógł się z nimi zapoznać? – pyta Root.

– Nie sądzę, żebyśmy mogli teraz dyskutować na ten temat – mówi Monkberg wciąż błagalnym i obronnym tonem.

– A więc, co pan proponuje zrobić? – pyta Root, przeciągając jedwabną nitkę przez jego zdrętwiałe mięśnie. – Siedzimy na mieliźnie. Niedługo będą tu Niemcy. Albo zostawiamy książki kodowe, albo nie. Decyzję trzeba podjąć natychmiast.

Monkberg flaczeje na krześle.

– Może mi pan pokazać rozkazy na piśmie? – pyta Root.

– Nie. Otrzymałem je ustnie – odpowiada Monkberg.

– Czy była w nich konkretnie mowa o książkach kodowych?

– Tak, była – oznajmia Monkberg, jak świadek na sali sądowej.

– Czy te rozkazy nakazywały pozostawienie książek kodowych, tak by mogły wpaść w ręce Niemców?

– Tak, nakazywały.

Chwila ciszy; Root związuje szew i zabiera się za kolejny. Potem odzywa się:

– Jakiś sceptyk, na przykład kapral Benjamin, mógłby pomyśleć, że ta sprawa z książkami kodowymi to pański wymysł.

– Gdybym sfałszował własne rozkazy, mógłbym zostać rozstrzelany.

– Tylko jeżeli pan oraz paru świadków tego zdarzenia przedostaniecie się na terytorium aliantów i skonfrontujecie z pułkownikiem Chattanem – mówi spokojnie i cierpliwie Root.

– Co tu się, do cholery, dzieje? – pyta jeden z SAS-owców, wpadając przez luk poniżej i pędząc schodnią na górę. – Czekamy i czekamy w tych pierdolonych łodziach! – Wpada do kabiny; twarz mu poczerwieniała od zimna i zdenerwowania. Rozgląda się nerwowo.

– Spierdalaj – mówi Shaftoe.

Gość z SAS ma szybki refleks.

– Tak jest, panie sierżancie!

– Idź na dół i powiedz tym z łódek, żeby też spierdalali – dodaje Shaftoe.

– Już się robi! – SAS-owiec znika.

– Jak zaświadczą ci niespokojni ludzie w szalupach – ciągnie Root – prawdopodobieństwo, że pan oraz paru świadków zdarzenia przedostaniecie się z powrotem na nasze terytorium, zmniejsza się z minuty na minutę. A fakt, że właśnie przypadkiem parę minut temu poważnie zranił się pan w nogę własną ręką, niezwykle komplikuje naszą ucieczkę. Albo wszyscy zostaniemy schwytani razem, albo pan poprosi o pozostawienie. Każdy z tych wypadków ratuje pana od sądu wojennego i plutonu egzekucyjnego – zakładając, że jest pan niemieckim szpiegiem.

Monkberg nie wierzy własnym uszom.

– Ależ… ależ, poruczniku, to przecież był wypadek! Uderzyłem się w nogę tym cholernym toporem. Nie sądzi pan chyba, że zrobiłem to umyślnie!?

– Niestety, trudno nam powiedzieć – odpowiada Root.

– Czemu po prostu nie zniszczymy książek? To byłoby najbezpieczniejsze – mówi Benjamin. – Po prostu wykonam mój stały rozkaz, nic w tym złego. Za to nie pójdę pod sąd wojenny.

– Ale w ten sposób cała misja pójdzie na marne! – odpowiada Monkberg.

Root przez chwilę zastanawia się nad tym.

– Czy kiedykolwiek ktoś zginął, dlatego że nieprzyjaciel ukradł jeden z naszych szyfrów i przeczytał nasze wiadomości?

– No pewnie – mówi Shaftoe.

– A czy ktokolwiek po naszej stronie mógłby zginąć – ciągnie Root – ponieważ nieprzyjaciel nie posiadał jednego z naszych szyfrów?

To dopiero zagadka. Najszybciej decyduje się na odpowiedź kapral Benjamin, choć nawet on musi to przemyśleć.

– Oczywiście, że nie!

– Sierżancie Shaftoe? Jakie jest wasze zdanie? – pyta Root, mierząc go poważnym spojrzeniem.

Shaftoe mówi:

– Wszystkie te szyfry to skomplikowane rzeczy.

Kolej na Monkberga.

– Tak. M… m… myślę… że mógłbym wymyślić jakąś hipotetyczną sytuację, w której ktoś rzeczywiście mógłby zginąć.

– A pan, poruczniku Root? – pyta Shaftoe.

Root przez długą chwilę milczy. Pracuje igłą i nitką. Wydaje się, że mija kilka minut. A może i nie. Po prostu wszyscy się denerwują, że zaraz nakryją ich Niemcy.

– Porucznik Monkberg każe mi wierzyć, że przekazanie kodów alianckiej marynarki handlowej w ręce Niemców zapobiegnie ofiarom wśród alianckich żołnierzy – odzywa się w końcu Root. Na dźwięk jego głosu wszyscy nerwowo podskakują. – Właściwie, skoro musimy tutaj użyć czegoś w rodzaju rachunku różniczkowego ofiar, pytanie naprawdę brzmi: czy w jakiś sposób zdołamy uratować więcej ludzi niż stracimy?

– Tego to ja już nie rozumiem – mówi Shaftoe. – Nie zdałem nawet z algebry.

– Zacznijmy więc od tego, co wiemy: zdradzenie kodów spowoduje straty, ponieważ pozwoli Niemcom ustalić, gdzie są nasze konwoje, i zatopić je. Prawda?

– Prawda! – mówi kapral Benjamin.

Root najwyraźniej przychyla się do jego zdania.

– To będzie prawdą – ciągnie – dopóki alianci nie zmienią systemów szyfrów, co zapewne uczynią jak najszybciej. Czyli po ujemnej stronie rachunku ofiar mamy kilka zatopionych konwojów na krótką metę. A po stronie dodatniej? – Unosząc brwi, w zadumie wpatruje się w ranę Monkberga. – Jak oddanie kodów mogłoby uratować czyjeś życie? No cóż, to są imponderabilia.

– Co takiego? – pyta Shaftoe.

– Przypuśćmy, że na przykład z Nowego Jorku wyrusza jakiś tajny konwój, wiozący tysiące żołnierzy i jakąś nową broń, która odmieni losy wojny i uratuje tysiące istnień ludzkich. I załóżmy, że korzysta on z całkiem nowego szyfru, tak że nawet kiedy Niemcy dostaną nasze dzisiejsze książki, nie będą nic o nim wiedzieć. Skupią swe siły na zatapianiu konwojów, o których wiedzą, zabijając może kilkuset marynarzy. A tymczasem tajny konwój prześliźnie się między nimi, dostarczy swój cenny ładunek i uratuje tysiące ludzi.

Kolejna długa cisza. Słyszą teraz krzyki reszty Jednostki 2702, siedzącej w łodziach ratunkowych; pewnie żołnierze szczegółowo przedyskutowują kwestię, czy zostawienie wszystkich jebanych oficerów na rozbitym statku kwalifikuje się jako bunt.

– To tylko hipoteza – mówi Root. – Ale wykazuje, że dodatnie saldo w liczbie ofiar jest przynajmniej teoretycznie możliwe. A teraz, po namyśle, sądzę, że nawet może nie być żadnego negatywnego skutku.

– Co pan mówi? – wtrąca Benjamin. – Oczywiście, że jest negatywny skutek!

– Zakładasz, że Niemcy nie złamali jeszcze tego szyfru. – Root okrwawionym palcem wskazuje wielkie tomiszcze pełne niezrozumiałych tekstów. – Ale może złamali. Wiecie, zatapiali nasze konwoje jeden po drugim. Jeśli tak się ma sprawa, oddanie im w ręce książki nie ma negatywnych skutków.

– Ale to przeczy pana teorii o tajnym konwoju! – mówi Benjamin.

– Tajny konwój to tylko Gedankenexperiment – wyjaśnia Root.

Kapral Benjamin przewraca oczami; najwyraźniej wie, co to znaczy.

– Jeśli oni już złamali te kody, to po co my trudzimy się i ryzykujemy życie żeby im je dać?!

Root rozważa to przez chwilę.

– Nie wiem.

– No, poruczniku Root, co pan myślisz? – pyta Shaftoe kilka nieznośnie długich minut później.

– Myślę, że pomimo mojego Gedankenexperimentu, wyjaśnienie kaprala Benjamina – że Monkberg jest niemieckim szpiegiem – jest bardziej prawdopodobne.

Benjamin wydaje westchnienie ulgi. Monkberg sparaliżowany z przerażenia gapi się w twarz Roota.

– Ale co chwila zdarza się coś nieprawdopodobnego – dodaje Root.

– Och, na miłość boską! – wybucha Benjamin i wali dłonią w książkę.

– Poruczniku Root? – odzywa się Shaftoe.

– Tak, sierżancie?

– Porucznik Monkberg zranił się przypadkowo, sam widziałem.

Root patrzy Shaftoe’owi w oczy. Zaczyna być ciekawie.

– Naprawdę?

– Tak jest, sir. Zupełnie przypadkowo.

Root rozdziera pakiet sterylnej gazy i zaczyna owijać nią nogę Monkberga; krew natychmiast przez nią przesiąka, szybciej niż jest w stanie nawijać kolejne warstwy. Ale stopniowo zaczyna ją wyprzedzać – gaza pozostaje biała i czysta.

– Chyba nadszedł czas by podjąć decyzję. Mówię: zostawiamy tutaj te książki kodowe, tak jak mówi porucznik Monkberg.

– Ale jeśli to niemiecki szpieg… – zaczyna Benjamin.

– To jak dotrzemy na ziemię aliancką, będzie miał przerąbane – kończy Root.

– Powiedział pan, że mamy niewielkie szanse.

– Nie powinienem był tego mówić – przepraszająco stwierdza Root. – Nie była to zbyt mądra ani przemyślana uwaga. Nie brała pod uwagę ducha Jednostki 2702. Jestem przekonany, że damy sobie radę z tym małym kłopotem. Jestem przekonany, że przedostaniemy się do Szwecji i zabierzemy ze sobą Monkberga.

– O, to jest właściwy duch! – mówi Monkberg.

– Jeśli w którymkolwiek momencie Monkberg będzie symulował, albo poprosi, żeby go zostawić, czy w inny sposób zwiększy ryzyko schwytania nas przez Niemców, to natychmiast stwierdzimy, że jest niemieckim szpiegiem.

Monkberg nie przejął się tym specjalnie.

– No to wypierdalajmy stąd, i to już! – wypala i zrywa się na nogi, chwiejąc się trochę z utraty krwi.

– Zaraz! – odzywa się Shaftoe.

– Co takiego, Shaftoe? – pyta Monkberg. Znów dowodzi.

– Po czym poznamy, że on zwiększa ryzyko złapania nas?

– Shaftoe, o co ci chodzi?

– To może nie być takie oczywiste. Może w pewnym miejscu w lesie czeka już na nas niemiecki oddział. I może porucznik Monkberg zaprowadzi nas prosto w pułapkę.

– Ty masz łeb, chłopie! – woła Benjamin.

– Poruczniku Monkberg – odzywa się Root. – Jako najbliższy odpowiednik lekarza okrętowego, pozbawiam pana dowodzenia z powodów zdrowotnych!

– Jakich to powodów zdrowotnych?! – krzyczy wystraszony Monkberg.

– Stracił pan dużo krwi, a ta pozostała jest zanieczyszczona morfiną. A więc następny stopniem oficer będzie musiał przejąć dowodzenie i podejmować wszystkie decyzje co do kierunku, w jakim się udajemy.

– Ale pan jest jedynym pozostałym oficerem! – wtrąca Shaftoe. – Oprócz kapitana statku, a on bez statku nie jest żadnym kapitanem!

– Sierżancie Shaftoe! – powarkuje Root, tak idealnie wcielając się w oficera piechoty morskiej, że Shaftoe i Benjamin odruchowo stają na baczność.

– Tak jest, sir! – odpowiada Shaftoe.

– To mój pierwszy i ostatni rozkaz, więc słuchaj uważnie! – klaruje Root.

– Tak jest, sir!

– Sierżancie Shaftoe, proszę zaprowadzić mnie i resztę jednostki do Szwecji!

– Tak jest, sir! – wykrzykuje Shaftoe i wymaszerowuje z kabiny, praktycznie zwalając Monkberga z nóg.

Inni idą za nim, zostawiając książki kodowe na stole.

Po około półgodzinie pieprzenia się z łodziami ratunkowymi Jednostka 2702 znów staje na suchym lądzie. Lądzie Norwegii. Śnieg leży już kilkanaście metrów powyżej poziomu morza; całe szczęście, że Bobby Shaftoe dobrze radzi sobie z nartami. SAS-owcy też to potrafią – umieją nawet zmajstrować coś w rodzaju sanek do ciągnięcia porucznika Monkberga. Po kilku godzinach są już głęboko w lesie i idą na wschód, od momentu wylądowania nie napotkawszy żywej duszy – ani Niemca, ani Norwega. Zaczyna padać śnieg, zakrywając ich ślady. Monkberg jest grzeczny – nie domaga się, by go zostawić, nie wystrzeliwuje flar. Shaftoe zaczyna myśleć, że przedostanie się do Szwecji może być jedną z łatwiejszych misji Jednostki 2702. Jedyna trudność to, jak zawsze, zrozumieć o co tu, kurwa, chodzi.

Należyte starania

Należyte starania

Mapy południowo-wschodniej Azji wiszą na ścianach, a nawet zasłaniają okna, sprawiając, że pokój hotelowy Aviego wygląda jak bunkier. Firma Epiphyte Corp. zebrała się na pierwszym od dwóch miesięcy zgromadzeniu akcjonariuszy. W pokoju tłoczą się Avi Halaby, Randy Waterhouse, Tom Howard, Eberhard Föhr, John Cantrell i Beryl Hagen, ogałacając minibarek z przekąsek i zimnych napojów. Niektórzy siedzą na łóżku. Eberhard siedzi boso i po turecku na podłodze; przed nim, na stołku stoi laptop. Avi nie siada. Krzyżuje ręce, zamyka oczy i opiera się o drzwiczki szafki z rzadkich gatunków mahoniu, kryjącej zestaw audio-wideo. Ma na sobie pięknie wypraną białą koszulę, wykrochmaloną tak mocno i niedawno, że wciąż trzeszczy przy każdym ruchu. Kwadrans temu był jeszcze ubrany w niezmieniany od czterdziestu ośmiu godzin T-shirt.

Randy przez chwilę ma wrażenie, że Avi zasnął w mocno niestandardowej pionowej pozycji. Nagle odzywa się cicho:

– Spójrzcie na tę mapę. – Otwiera oczy i kieruje na nią wzrok, nie tracąc cennej energii na poruszanie głową. – Singapur, południowy czubek Tajwanu i najbardziej wysunięty na północ punkt Australii tworzą trójkąt.

– Avi – mówi poważnie Eb – każde trzy punkty tworzą trójkąt.

Na ogół nie spodziewają się po Eberhardzie, że będzie łagodził atmosferę swym humorem, ale i tak w pokoju rozlega się chichot. Avi szczerzy zęby – nie dlatego, że go to śmieszy, lecz dlatego, że stanowi dowód wysokiego morale.

– Co jest pośrodku trójkąta?

Wszyscy znów patrzą na mapę. Właściwa odpowiedź brzmi: punkt pośrodku Morza Sulu, ale jest oczywiste, co ma Avi na myśli.

– My jesteśmy – mówi Randy.

– No właśnie. Kinakuta ma idealne położenie dla elektronicznego skrzyżowania dróg. Idealne miejsce, by umieścić w nim wielkie routery.

– Wstawiasz gadkę jak do akcjonariuszy – rzuca ostrzegawczo Randy.

Avi nie zwraca na to uwagi.

– Naprawdę, w ten sposób jest to o wiele bardziej sensowne.

– W jaki sposób? – pyta ostro Eb.

– Dowiedziałem się, że jest tu jeszcze kilka firm od kabli. Jedna grupa z Singapuru i konsorcjum z Australii i Nowej Zelandii. Innymi słowy: kiedyś byliśmy jedynym dostawcą łącz dla Krypty. Od wczoraj podejrzewam, że będziemy jednym z trzech.

Tom Howard triumfalnie szczerzy zęby: pracuje w Krypcie, więc pewnie wiedział pierwszy. Randy i Cantrell wymieniają spojrzenia.

Eb sztywnieje.

– Od jak dawna o tym wiesz? – pyta.

Randy widzi złość na twarzy Beryl. Nie lubi, jak testuje się ją w ten sposób.

– Słuchajcie, my z Ebem przeprosimy was na minutkę, dobra? – Randy wstaje.

Doktor Eberhard Föhr rozgląda się zdziwiony, potem wstaje i idzie za Randym.

– Gdzie idziemy?

– Zostaw komputer – mówi Randy, prowadząc go na korytarz. – Idziemy tylko tutaj.

– Po co?

– To wygląda tak. – Randy zamyka drzwi, tak żeby zamek się nie zatrzasnął. – Goście tacy jak Avi i Beryl, dobrze otrzaskani w biznesie, w zauważalny sposób preferują rozmowy w cztery oczy, jak teraz. Co więcej, rzadko coś zapisują.

– Wyjaśnij mi.

– To sprawa z teorii informacji. Jeśli zdarzy się najgorsze i będziemy mieli sprawę w sądzie…

– W sądzie? Co ty mówisz?

Eb pochodzi z małego miasteczka. Jego ojciec uczył matematyki w liceum, a matka angielskiego. W rodzinnych stronach pewnie byłby wyrzutkiem, z uwagi na swój wygląd, ale podobnie jak wielu tamtejszych ludzi, uważa, że sprawy należy załatwiać w sposób otwarty, prosty i logiczny.

– Nie chcę cię denerwować – mówi Randy. – Nie sugeruję, że coś takiego zaraz się zdarzy. Ale Ameryka to Ameryka, zdziwiłbyś się, jak często interesy prowadzą do procesów. Kiedy sąd wkracza do akcji, wszystkie, zupełnie wszystkie, dokumenty są ujawniane. Dlatego Avi i Beryl nigdy nie mają na piśmie nic, do czego nie mogliby przyznać się na sali sądowej. Co gorsza, każdy może być pod przysięgą poproszony o zeznania. Dlatego rozmowy w cztery oczy, jak tutaj, są najlepsze.

– Rozumiem, słowo jednej osoby kontra słowo drugiej osoby.

– Wiem, że rozumiesz.

– Ale i tak trzeba nam było dyskretnie o tym powiedzieć.

– Avi i Beryl mówią nam o tym dopiero teraz, bo wcześniej chcieli przedyskutować ten problem w cztery oczy. Innymi słowy, chronili nas, a nie zatajali coś przed nami. A teraz oficjalnie obwieszczają nam tę wiadomość.

Eberhard już nie jest podejrzliwy. Ale, co gorsza, zirytował się. Podobnie jak większość maniaków technicznych, kiedy dojdzie do wniosku, że inni nie postępują logicznie, może stać się niebezpieczny. Randy unosi dłonie – poddaje się.

– Ustalmy, że to jest bez sensu – mówi.

Eb nieprzejednanie patrzy w dal.

– Zgodzisz się ze mną, że świat jest pełen irracjonalnych ludzi i idiotycznych sytuacji?

– Jaaaaa… – potakuje ostrożnie Eb.

– Jeśli mamy dłubać przy komputerach i dostać za to forsę, ktoś musi nas zatrudnić, nie?

Eb starannie rozważa to zdanie.

– Tak.

– Oznacza to, że trzeba utrzymywać z nim przynajmniej minimalny kontakt, choć to może i nieprzyjemne. I że trzeba zaakceptować parę innych bzdur, adwokatów, PR-owców i marketingowców. Jeśli zacząłbyś gadać z takim gościem, pewnie dostałbyś pierdolca. Tak samo ja. Nie?

– Chyba tak.

– A więc, to dobrze, że pojawiają się ludzie tacy jak Beryl i Avi, ponieważ stanowią nasz interfejs. – W głowie pojawia mu się obraz z czasów Zimnej Wojny. Wyciąga przed siebie ręce i maca coś w powietrzu. – Jak te skrzynie z rękawicami, których używa się do obróbki plutonu. Rozumiesz?

Eberhard kiwa głową. To obiecujący znak.

– Ale to nie znaczy, że wszystko będzie tak jak w programowaniu. Oni mogą tylko przefiltrować, złagodzić irracjonalną naturę zewnętrznego świata. I dlatego właśnie czasem robią coś, co wydaje się bez sensu.

Spojrzenie Eba staje się coraz bardziej nieobecne.

– Ciekawie byłoby podejść do tego problemu poprzez teorię informacji – oznajmia. – Jak przesyłać dane tam i z powrotem w wewnętrznej sieci – Randy rozumie, że Eb ma na myśli pracowników małej firmy – tak aby nie istniały one dla osób z zewnątrz?

– Jak to, nie istniały?

– Jak sąd mógłby wezwać do ujawnienia dokumentu, jeśli z jego punktu widzenia on nigdy nie powstał?

– O co ci chodzi, chcesz go zaszyfrować?

Eb jest nieco urażony prostolinijnością Randy’ego.

– To już robimy. Ale wciąż dałoby się udowodnić, że dokument o pewnej wielkości został w pewnym czasie wysłany do pewnej skrzynki pocztowej. – Analiza pakietów sieciowych.

– Tak. A gdyby ją zakłócić? A gdybym zapisał na moim twardym dysku pełno losowych bajtów, tak żeby nie było wiadomo, gdzie leżą poszczególne pliki? Ich istnienie schowałoby się w szumie, jak pręgowany tygrys w wysokiej trawie. No i moglibyśmy stale wysyłać szum do siebie nawzajem, wte i wewte.

– To by nieźle kosztowało.

Eberhard macha ręką.

– Pasmo jest tanie.

– To raczej akt wiary niż stwierdzenie faktów – mówi Randy – ale w przyszłości może tak być.

– Randy, w przyszłości leży cała reszta naszego życia, więc możemy równie dobrze zacząć już teraz.

– No cóż, możemy wrócić do tej dyskusji później?

– Jasne.

Wracają do pokoju. Tom, który spędził tu, na wyspie, najwięcej czasu, właśnie mówi:

– Te półtorametrowe, w żółtawo-brązowe plamy na błękitnym tle są nieszkodliwe i świetnie się z nimi bawi. A te, co mają metr sześćdziesiąt i brązowawo-żółte plamy na turkusowym tle, mogą cię zabić jednym ukąszeniem, w dziesięć minut, chyba że wcześniej popełnisz samobójstwo, bo ból jest nie do zniesienia.

Wszystko to ma dać Randy’emu i Ebowi do zrozumienia, że kiedy ich nie było, nikt nie mówił o interesach.

– No dobra – odzywa się Avi. – Wychodzi na to, że Krypta może być potencjalnie znacznie większa niż myśleliśmy na początku, i to jest dobra wiadomość. Ale musimy sobie poradzić z jednym problemem. – Avi zna Randy’ego na wylot i wie, że on tak naprawdę się tym nie przejmie.

Spojrzenia wszystkich zwracają się ku Randy’emu. Wątek przejmuje Beryl. Zawłaszczyła sobie zadanie troszczenia się o uczucia innych, ponieważ całej reszcie najoczywiściej brakuje do tego kwalifikacji. Mówi z żalem:

– Wszystkie prace wykonane przez Randy’ego na Filipinach, wykonane, dodajmy, znakomicie, nie są już kluczowym elementem naszej firmy.

– No dobra, nie ma sprawy – odpowiada Randy. – Kurczę, przynajmniej złapałem trochę słońca, pierwszy raz od dziesięciu lat.

Wszyscy natychmiast czują ulgę. Tom, jak to on, błyskawicznie wraca do konkretów:

– A moglibyśmy jakoś wyplątać się z naszych relacji z Dentystą? Tak po prostu, zniknąć z tego interesu?

Rytm rozmowy zostaje zakłócony. Całkiem jakby wyłączyć prąd w dyskotece.

– Nie wiadomo – odzywa się wreszcie Avi. – Zbadaliśmy umowy. Ale napisali je prawnicy Dentysty.

– Czy jego wspólnicy nie są prawnikami? – pyta Cantrell.

Avi niecierpliwie wzrusza ramionami, jakby nie o to mu chodziło.

– Wspólnicy. Inwestorzy. Sąsiedzi, przyjaciele, znajomi, z którymi gra w golfa. Jego hydraulik pewnie też jest prawnikiem.

– Rozumiecie, on jest znanym pieniaczem – mówi Randy.

– Inny potencjalny problem – dodaje Beryl. – Jeśli znajdziemy sposób, żeby wykaraskać się z umowy z avcla, stracimy krótkoterminowe przychody z filipińskiej sieci, na które liczyliśmy. Konsekwencje tego mogą być gorsze, niż się spodziewaliśmy.

– Cholera! – rzuca Randy. – Tego właśnie się obawiałem.

– Jakie są te konsekwencje? – mówi Tom, jak zwykle podchodząc do rzeczy pragmatycznie.

– Musielibyśmy podwyższyć kapitał, aby pokryć ten niedobór – odpowiada Avi. – Wyemitować akcje, zmniejszając nasze udziały.

– Do ilu? – pyta John.

– Poniżej pięćdziesięciu procent.

Ta magiczna liczba wywołuje epidemię westchnień, nerwowych ruchów i jęków wśród pracowników Epiphyte Corp., którzy w sumie mają ponad pięćdziesiąt procent udziałów. Uświadomiwszy sobie konsekwencje, zaczynają znacząco zerkać na Randy’ego.

Ten wreszcie wstaje i osłania się dłońmi.

– No dobrze, dobrze. Co z tego wynika? W biznesplanie cały czas w kółko powtarza się, że sieć filipińska ma sens sama z siebie – że można ją wydzielić i będzie w stanie samodzielnie się utrzymać. O ile wiemy, to wciąż prawda, tak?

Avi zastanawia się dłuższą chwilę i wypowiada starannie skonstruowaną odpowiedź:

– To zdanie jest tak samo prawdziwe jak przedtem.

Wzbudza nerwowe chichoty i sarkastyczną owację:

– Brawo, ten Avi to bystrzak! Co my byśmy bez niego zrobili!

– Okay – mówi Randy. – Jeśli zostaniemy przy Dentyście, nawet w sytuacji kiedy jego przedsięwzięcie przestaje nas w ogóle obchodzić, to być może zdołamy zarobić wystarczającą ilość kasy, żeby nie rozwadniać akcji. Natomiast jeśli zerwiemy umowę z avcla, wspólnicy Dentysty zaczną bombardować nas procesami – to nie kosztuje ich prawie nic i nic nie ryzykują. Ugrzęźniemy w sądzie w Los Angeles. Ciągle będziemy musieli tam latać i składać zeznania. Wydamy górę forsy na adwokatów.

– A możemy też przegrać – rzuca Avi.

Wszyscy wybuchają śmiechem.

– Dlatego musimy zostać – konkluduje Randy. – Musimy współpracować z Dentystą, czy tego chcemy, czy nie.

Nikt się nie odzywa; nie dlatego, że nie zgadzają się z Randym – przeciwnie. Po prostu, to właśnie on prowadził sprawy na Filipinach i to on będzie musiał radzić sobie z tą mało przyjemną sytuacją. Przyjmie na siebie całą siłę uderzenia. Lepiej niech sam się tego podejmie, bez niczyich nacisków. Teraz zgłasza się na ochotnika, głośno i publicznie; chce urządzić spektakl. Pozostali aktorzy to: Avi, Beryl, Tom, John i Eb. Publiczność składa się z mniejszościowych udziałowców firmy Epiphyte, Dentysty i jeszcze-nie-obsadzonych-w-rolach sędziów. Ten spektakl nigdy nie ujrzy światła dziennego, chyba że ktoś pozwie ich do sądu i wezwie na świadków, żeby streścili go pod przysięgą.

John postanawia trochę to upiększyć.

– avcla finansuje filipiński projekt na własne ryzyko, tak?

– To prawda – stwierdza autorytatywnie Avi, przemawiając bezpośrednio do hipotetycznych sędziów-z-przyszłości. – Dawniej instalatorzy kabli najpierw sprzedawali pasmo, żeby pozyskać kapitał. avcla buduje wszystko za własne pieniądze. Kiedy skończą, będą mieli kabel na własność i sprzedadzą pasmo temu, kto przedstawi najlepszą ofertę.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Rok 1940 dobrze nadawał się na eksperymenty z chorobami wenerycznymi, ponieważ właśnie zaczęła pojawiać się penicylina w zastrzykach (przyp. aut.). [wróć]

Ordo (łac.) – porządek, rząd, ład. Novus Ordo Seclorum, czyli „Nowy ład na wieki”, to motto znajdujące się na Wielkiej Pieczęci Stanów Zjednoczonych (przyp. tłum.). [wróć]

Tak nieodmiennie nazywali Nippończyków żołnierze piechoty morskiej, nigdy nieużywający czterech sylab tam, gdzie wystarczą dwie (przyp. aut.). [wróć]

W języku angielskim. W polskim najczęściej występuje A, potem I, E, O, Z, N, W, R, S, Y, C, T, D, M, K, P, Ł, L, U, J, B, G, Ę, Ą, H, Ż, Ó, Ś, Ć, F, Ń, Ź, V, X, Q. W angielskim zaś kolejno: E, T, A, O, N, I, S, R, H, L, D, C, U, P, F, M, W, Y, B, G, V, K, X, Q, J, Z (przyp. tłum.). [wróć]

Atak na Pearl Harbor: 7 grudnia (przyp. tłum.). [wróć]

„Hypo” to wojskowy sposób wymawiania litery H. Waterhouse, bystry chłopak, dedukuje, że jest co najmniej siedem innych stacji – Alfa, Bravo, Charlie itd. (przyp. aut.). [wróć]

Jeśli tymczasowo założymy, że Alan myli się i ludzkie mózgi nie są maszynami (przyp. aut.). [wróć]

Polskie słowa „karzeł”, „krasnoludek” i „krasnolud” wszystkie odpowiadają angielskiemu „dwarf” (przyp. tłum.). [wróć]

„Zawsze wierni” (łac.) – dewiza amerykańskiej piechoty morskiej (przyp. tłum.). [wróć]

Oczywisty paradoks, ale nic nadzwyczajnego – Randy’emu, odkąd wyjechał z Ameryki, takie spostrzeżenia przychodzą łatwiej (przyp. aut.). [wróć]

Pogardliwe określenie wojskowego, który nie jest na tyle dobry, by znaleźć się w marines (przyp. aut.). [wróć]

Ludzie znający Azję używają słowa „Nip”. Fakt, że pułkownik mówi „Jap”, sugeruje, że służył na Atlantyku bądź Karaibach (przyp. aut.). [wróć]

Waafki (właściwie WAAF) i Wrenki (WRNS) – brytyjskie kobiece formacje pomocnicze, odpowiednio w lotnictwie wojskowym i marynarce wojennej (przyp. tłum.). [wróć]

Arthur Cooley Denton (ur. 1920), wybitny amerykański chirurg. W czasie II wojny światowej prawdopodobnie jeszcze nie zdołał skończyć medycyny (przyp. tłum.). [wróć]

ANZAC – Armia Australijska i Nowozelandzka (Australian and New Zealand Army Corps) (przyp. tłum.). [wróć]

Ang. assassin to nazwa sekty asasynów, a także słowo pospolite – zamachowiec (przyp. tłum.). [wróć]

Statek pasażerski Lusitania został zatopiony przez niemiecki okręt podwodny w roku 1915. Zginęło ponad 1200 osób (przyp. tłum.). [wróć]

Nie ma na poparcie tej tezy żadnych obiektywnych danych; wydaje mu się tylko, że sam pomysł jest super (przyp. aut.). [wróć]

Benzedryna – handlowa nazwa tabletek amfetaminy (przyp. tłum.). [wróć]

Waterhouse postanowił, że nie będzie się wygłupiać, usiłując wymawiać qwghlmiańskie słowa, i używał wyłącznie ich angielskich odpowiedników (przyp. aut.). [wróć]

Według Encyclopedii Qwghlmiana jest wytwarzana z porostów (przyp. aut.). [wróć]

Asdic – angielska nazwa sonaru, skrót od Anti-Submarine Detection Investigation Committee (Komitet ds. Badań nad Wykrywaniem Okrętów Podwodnych), ale Waterhouse’owi kojarzy się z: ass (dupa) + dick (kutas) (przyp. tłum.). [wróć]

Cantrell robi aluzję do faktu, że Plan Numer Jeden przyniósł im kilka milionów dolarów kapitału początkowego z firmy inwestorskiej Springboard Group w San Mateo (przyp. aut.). [wróć]

Shaftoe przez ostatnie kilka tygodni nie miał nic lepszego do roboty niż stawiać pasjansa kartami pt. POZNAJ SPRZĘT NIEPRZYJACIELA, dlatego teraz może recytować numery modeli mało znanych niemieckich samolotów zwiadowczych (przyp. aut.). [wróć]