Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Dedykacja

Motto

PODZIĘKOWANIA

CZĘŚĆ I

1

2

3

4

5

6

CZĘŚĆ II

7

8

9

10

11

12

13

14

CZĘŚĆ III

15

16

17

18

19

20

21

22

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Tytuł oryginału
A SLIGHT TRICK OF THE MIND

Redakcja
Robert Sudół

Projekt okładki
Peter Adlington / Canongate

Zdjęcie na okładce
© Christophe Dessaigne / Trevillion Images

Adaptacja okładki
Magdalena Zawadzka / Aureusart

Trzy ilustracje na początku rozdziałów pochodzą z New Observations on the Natural History of Bees Francisa Hubera (W. & C. Tait, and Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown, Londyn 1821)

Korekta
Małgorzata Denys, Maciej Korbasiński

Redaktor prowadzący
Anna Brzezińska

Copyright © Mitch Cullin, 2005
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, 2015
Copyright © for the Polish translation by Nina Dzierżawska

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku.

Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Wydanie I

ISBN 978-83-8015-023-2

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla mojej matki Charlotte Richardson, miłośniczki zagadek i malowniczych dróg życia; i dla nieżyjącego Johna Bennetta Shaw, który pewnego razu zostawił bibliotekę pod moją opieką

Byłem w każdym razie pewien, iż wreszcie ujrzałem twarz, która gra w moim życiu kluczową rolę, i że była ona bardziej ludzka i dziecinna niż w moim śnie. Nie wiedziałem nic więcej, już bowiem zniknęła na powrót.

Morio Kita, Yūrei (Zjawy)

Cóż to za dziwny cichy głos, który mówi tylko do pszczół i którego nikt inny nie słyszy?

William Longgood, The Queen Must Die (Królowa musi umrzeć)

PODZIĘKOWANIA

Następujące zasoby zasługują na moją wdzięczność za okazane mi wsparcie, przyjaźń, porady i inspirację: Ai, John Barlow, Coates Bateman, Richard E. Bonney, Bradam, Mike i Sarah Brewerowie, Francine Brody, Joey Burns, Anne Carey, Anthony Bergman i Ted Hope, Neko Case, Peter I. Chang, Christiansowie (Charise, Craig, Cameron, Caitlin), John Convertino, mój ojciec Charles Cullin, Elise D’Haene, John Dower, Carol Edwards, Demetrios Efstratiou, Todd Field, Mary Gaitskill, doktor Randy Garland, Howe i Sofie Gelbowie (www.giantsand.com), Terry Gilliam, Jemmy Gomez, zespół Grandaddy, Tony Grisoni, Tom Harmsen, rodzina Haruta (których pomoc przy tej książce była wyjątkowo cenna), urocza Kristin Hersh, Tony Hillerman, Robyn Hitchcock, Sue Hubbell, Michele Hutchinson, Reiko Kaigo, Patti Keating, Steve i Jesiaha Kingowie, Robert Koshikawa, Ocean Lam, Tom Lavoie, Patty LeMay i Paul Niehaus, Russell Leong, Werner Melzer, John Nichols, Kenzaburo Oe, Hikaru Okuizumi, Dave Oliphant, Parrasowie (Chay, Mark, Callena), Jill Patterson, Chad i Jodi Piper, Kathy Pories, Andy Quan, Michael Richardson, Charlotte Roybal, Saito Sanki, Daniel Schacter, Marty i Judy Shepardowie, Peter Steinberg, Nan Talese, Kurt Wagner i Mary Mancini, Billy Wilder i I.A.L. Diamond, Lulu Wu i William Wilde Zeitler.

Szczególny ukłon należy się Williamowi S. Bering-Gouldowi i jego doskonałej książce Sherlock Holmes of Baker Street (Bramhall House, 1962), która od dzieciństwa należała do moich ulubionych i okazała się bezcenna podczas pisania niniejszej powieści. Wzmianka Mycrofta o jego „starym przyjacielu Winstonie” została zapożyczona bezpośrednio z tej pozycji.

CZĘŚĆ I

1

Po   p o w r o c i e   z   z a m o r s k i c h podróży wszedł w letnie popołudnie do kamiennego domu, zostawiając bagaż przy drzwiach frontowych, by zajęła się nim jego gospodyni. Następnie wycofał się do biblioteki, gdzie usiadł w ciszy, rad, że otaczają go znajome książki i swojska atmosfera domu. Nie było go tutaj przez blisko dwa miesiące, pociągiem wojskowym przemierzył Indie, stamtąd udał się okrętem Królewskiej Marynarki Wojennej do Australii, aż wreszcie stanął na okupowanym wybrzeżu powojennej Japonii. W obie strony podróżował tą samą dłużącą się w nieskończoność trasą – zazwyczaj w towarzystwie rozwydrzonych żołnierzy, spośród których tylko nieliczni zauważali leciwego dżentelmena, spożywającego z nimi posiłki albo siedzącego obok (tego starego niedołęgę, przetrząsającego kieszenie w poszukiwaniu zapałki, której nigdy nie znajdował, i żującego wiecznie koniec wygasłego jamajskiego cygara). Jedynie w tych rzadkich chwilach, kiedy jakiś zorientowany oficer oznajmiał im, kim on jest, ogorzałe twarze wpatrywały się w niego ze zdumieniem, taksując go wzrokiem: chociaż bowiem używał dwóch lasek, ciało pozostało wyprostowane, a upływ lat nie przygasił bystrych szarych oczu; śnieżnobiałe włosy, gęste i długie jak broda, miał zaczesane do tyłu na angielską modłę.

– To prawda? Pan naprawdę nim jest?

– Obawiam się, że nie zmieniłem się w nikogo innego.

– Pan jest Sherlockiem Holmesem? Nie, nie wierzę.

– Nic nie szkodzi, doprawdy. Sam ledwie potrafię w to uwierzyć.

Podróż wreszcie dobiegła końca, lecz niełatwo było mu przywołać szczegóły dni spędzonych za granicą. Cały urlop – choć wypełniał go jak suty posiłek – z tej perspektywy wydawał się nieuchwytny, poznaczony tu i ówdzie krótkimi wspomnieniami, które niebawem zmieniały się w mgliste wrażenia i niezmiennie osuwały znów w niepamięć. Tak czy inaczej, tutaj miał zawsze te same pokoje do dyspozycji, stałe rytuały swego uporządkowanego wiejskiego życia, swoją niezawodną pasiekę – te rzeczy nie wymagały żadnego potężnego ani nawet lekkiego wytężania pamięci; podczas dziesięcioleci odosobnienia po prostu w nią wrosły. Prócz tego były jeszcze pszczoły, których doglądał: świat stale się zmieniał, podobnie jak on sam, one jednak trwały. I po tym, jak jego oczy się zamkną, a ciszę wypełni miarowy rytm oddechu, to pszczoła powita go znów w domu – robotnica, która zjawi się w jego myślach, znajdzie go zupełnie gdzie indziej, usiądzie na jego gardle i go użądli.

Naturalnie wiedział, że w przypadku użądlenia przez pszczołę w gardło najlepiej wypić wodę z solą, by zapobiec poważnym następstwom. Żądło należy oczywiście wyciągnąć wcześniej ze skóry; o ile to możliwe, w ciągu kilku sekund od uwolnienia jadu. Podczas czterdziestu czterech lat hodowania pszczół na południowym zboczu wzgórz Sussex – mieszkał pomiędzy Seaford a Eastborne, a najbliższą wsią było to malutkie Cuckmere Haven – został użądlony przez pszczoły robotnice dokładnie siedem tysięcy osiemset szesnaście razy (niemal zawsze w ręce albo twarz, z rzadka w płatki uszu, szyję czy gardło: przyczyna i skutki każdego ukłucia były przedmiotem należytych rozważań, po czym zostawały odnotowane w jednym z licznych dzienników, które Holmes trzymał w gabinecie na poddaszu). Te umiarkowanie bolesne przeżycia z czasem doprowadziły go do opracowania szerokiego wachlarza remediów, różnych w zależności od użądlonej części ciała i ostatecznej głębokości, na jaką dotarło żądło: sól z zimną wodą, szare mydło zmieszane z solą, potem pół surowej cebuli, przyłożone w podrażnionym miejscu; w przypadku skrajnego dyskomfortu czasem pomagało mokre błoto albo glina, pod warunkiem że nakładało się je co godzinę, dopóki opuchlizna nie ustąpi. Niemniej jednak najskuteczniejszym lekiem na pieczenie, który jednocześnie zapobiegał zapaleniu, wydawał się namoczony tytoń, wtarty natychmiast w skórę.

A przecież teraz – drzemiąc w bibliotece, w swoim fotelu przy pustym kominku – wpadł we śnie w panikę, niezdolny przypomnieć sobie, co należy zrobić z tym nieoczekiwanym ukąszeniem w jabłko Adama. We śnie patrzył na samego siebie, jak stoi wyprostowany pośród rozpościerającego się wokół pola nagietków i chwyta się za szyję szczupłymi artretycznymi palcami. Użądlona okolica już zaczęła puchnąć, wybrzuszała się pod jego rękami jak nabrzmiała żyła. Ogarnął go paraliżujący lęk; znieruchomiał, podczas gdy opuchlizna rosła na zewnątrz i do wewnątrz (pęczniejąca wypukłość rozdzieliła jego palce, gardło zaczęło się zamykać).

I również tam, na tym polu nagietków, zobaczył, jak kontrastuje z otaczającą go czerwienią i żółcią. Nagi, z bladym ciałem odsłoniętym powyżej linii kwiatów, przypominał kruchy szkielet oklejony cienkim ryżowym papierem. Zniknęło jego odzienie z czasów emerytury – wełny, tweedy, solidne ubrania, które nosił dzień w dzień jeszcze w czasach przed wielką wojną, potem przez drugą wielką wojnę i aż do dziewięćdziesiątego trzeciego roku życia. Jego falujące włosy ostrzyżono do skóry, a z brody została tylko szczecina na sterczącym podbródku i zapadniętych policzkach. Laski, na których się wspierał – te same laski, które w bibliotece trzymał na kolanach – także zniknęły we śnie. Wciąż jednak stał, nawet gdy ściskające się gardło zablokowało dopływ tlenu i oddychanie stało się niemożliwe. Tylko wargi się poruszały, bezgłośnie chwytając powietrze. Wszystko inne – jego ciało, kwiaty w rozkwicie, chmury wysoko nad nim – wydawało się zastygłe, wszystko było nieruchome, z wyjątkiem tych trzepoczących warg i samotnej pszczoły robotnicy, która pracowicie przebierała czarnymi nóżkami po pomarszczonym czole.

2

Ho l m e s   o b u d z i ł   s i ę, chwytając gwałtownie powietrze. Uniósł powieki, rozejrzał się po bibliotece i odchrząknął. Następnie wziął głęboki oddech, zauważając promień słonecznego światła, który wpadał ukośnie przez okno od strony zachodniej: poświata i padający na wyfroterowane deski podłogi cień, który przesuwał się pomalutku naprzód niczym wskazówka zegara i właśnie dotknął brzegu perskiego dywanu pod stopami Holmesa, powiedziały mu, że jest dokładnie osiemnaście po piątej.

– Zbudził się pan? – zapytała pani Munro, młoda gospodyni, która stała nieopodal, odwrócona do niego plecami.

– W rzeczy samej – odparł, zatrzymując spojrzenie na jej drobnej sylwetce – długie włosy ściągnięte w ciasny kok, pojedyncze ciemnobrązowe kosmyki zwijające się nad szczupłą szyją, troczki fartucha zawiązane z tyłu. Z wiklinowego kosza stojącego na stole w bibliotece kobieta wyjęła pliki korespondencji (listy z zagranicznymi znaczkami, paczuszki, duże koperty) i, jak polecono jej czynić raz w tygodniu, zaczęła sortować je według wielkości i rozkładać na stosiki.

– Znowuż pan to robił, jak się pan zdrzemnął. Charczał pan – znów, tak samo jak i przed wyjazdem. Przynieść wody?

– Nie wydaje mi się to w tej chwili konieczne – odparł Holmes, bezwiednie zaciskając dłonie na obu laskach.

– To już jak pan woli.

Gospodyni kontynuowała sortowanie – listy na lewo, paczki pośrodku, większe koperty na prawo. W trakcie jego nieobecności pusty zazwyczaj stół zapełnił się chybotliwymi stertami poczty. Holmes wiedział, że wśród nich znajdą się na pewno prezenty, okazjonalne przedmioty przysyłane z dalekich stron. Będą prośby o wywiad dla prasy i radia, a także apele o pomoc (zabłąkane zwierzątko domowe, skradziona obrączka, zaginione dziecko, cała masa innych beznadziejnych błahostek, na które najlepiej było nie odpowiadać). Potem nieopublikowane jeszcze rękopisy: bałamutne sensacyjne opowieści, oparte na jego dawnych dokonaniach, podniosłe traktaty z zakresu kryminologii, antologie opowiadań sensacyjnych – towarzyszyły im zazwyczaj pełne pochlebstw listy z prośbą o poparcie, o życzliwy komentarz na przyszłą obwolutę i może o wstęp do tekstu. Rzadko odpowiadał na którekolwiek z nich i nigdy nie przychylał się do próśb dziennikarzy, pisarzy czy ludzi żądnych rozgłosu.

Niemniej zazwyczaj czytał każdy nadesłany list i badał zawartość każdej dostarczonej paczki. Tego jednego dnia w tygodniu – niezależnie od panującego na zewnątrz ciepła bądź chłodu – pracował przy płonącym kominku i pochylony nad stołem rozdzierał koperty, przeglądając tematy przed zmięciem papieru i rzuceniem go w płomienie. Podarunki jednak odkładał na bok i umieszczał ostrożnie w wiklinowym koszyku, żeby pani Munro mogła zanieść je organizacjom dobroczynnym w miasteczku. Jeśli nadawca trafiał w konkretny obszar zainteresowań, jeżeli udało mu się uniknąć służalczych pochwał i zręcznie odnieść się do fascynacji, która łączyła go z Holmesem – przedsięwzięć zmierzających do wyhodowania królowej z jajeczka pszczoły robotnicy, zdrowotnych walorów mleczka pszczelego, być może nowego spostrzeżenia dotyczącego uprawy egzotycznych ziół spożywczych w rodzaju żółtodrzewu pieprzowego (zamorskich osobliwości przyrody, które, jak w jego przekonaniu mleczko pszczele, mogły powstrzymać zbędną atrofię, często nękającą sędziwe ciało i umysł) – wówczas list miał spore szanse na uniknięcie spopielenia; zamiast tego mógł trafić do kieszeni w marynarce Holmesa, gdzie tkwił, dopóki on nie znalazł się przy swoim biurku w gabinecie na poddaszu, a jego palce nie wydobyły pisma, by poddać je dalszym oględzinom. Niekiedy te szczęśliwe listy zapraszały go w inne miejsce: do ogrodu ziołowego przy zrujnowanym opactwie niedaleko Worthing, gdzie bujnie rosła dziwna hybryda łopianu i szczawiu; do pasieki pod Dublinem, obdarzonej przypadkowo nieco kwaskowatą, acz całkiem smaczną partią miodu, będącą rezultatem wilgoci, która pokryła plastry w pewnym wyjątkowo ciepłym sezonie; a ostatnio do Shimonoseki, japońskiego miasteczka oferującego specjały z żółtodrzewu pieprzowego, które wraz z dietą złożoną z pasty miso i sfermentowanej soi zapewniały jakoby miejscowej ludności długowieczność (potrzeba dokumentacji i bezpośredniego doświadczenia tego rodzaju nietypowych i być może przedłużających życie pokarmów była głównym motorem działań Holmesa podczas lat spędzonych w odosobnieniu).

– Wieki całe zajmie panu uporanie się z tym bałaganem – odezwała się pani Munro, wskazując głową sterty korespondencji. Potem postawiła pusty wiklinowy kosz na podłodze i zwróciła się do Holmesa: – Jest tego jeszcze trochę, wie pan, w tej szafie w holu. Te pudła zagracały calutki pokój.

– Doskonale – odrzekł ostro, licząc, że zniechęci ją do wdawania się w szczegóły.

– Mam przynieść tu resztę? Czy poczekać, aż pan z tym skończy?

– Może pani poczekać.

Zerknął w stronę drzwi, sygnalizując spojrzeniem, że pragnie, by gospodyni się oddaliła. Ona jednak zignorowała jego wzrok, umilkła na chwilę, by wygładzić fartuch, po czym ciągnęła:

– Mnóstwo tego jest, w tej szafie w holu, wie pan. Nawet nie potrafię powiedzieć ile.

– Tak przypuszczałem. W tej chwili pragnąłbym skupić się na tym, co mam przed sobą.

– No, na brak zajęcia raczej nie może pan narzekać. Jeśli potrzeba pomocy…

– Dam sobie radę. Dziękuję.

Znów spojrzał na drzwi, tym razem wymownie, i kiwnął głową.

– Jest pan głodny? – zapytała pani Munro, wchodząc ostrożnie na perski dywan, w słońce.

Gniewne spojrzenie zatrzymało ją w miejscu. Po chwili złagodniało nieco, a Holmes westchnął.

– W najmniejszym stopniu.

– Zje pan coś wieczorem?

– Nie da się tego uniknąć, jak sądzę. – Przez chwilę wyobrażał sobie gospodynię, jak niedbale pracuje w kuchni, rozsypuje podroby po blacie albo zrzuca okruchy chleba i plastry świeżutkiego stiltona na podłogę. – Czy postanowiła pani przyrządzić swoje nieapetyczne kiełbaski w cieście?

– Powiedział pan, że ich nie lubi – odrzekła kobieta, najwyraźniej zaskoczona.

– Nie, pani Munro, istotnie nie lubię, a przynajmniej nie w pani wydaniu. Pani zapiekanka z ziemniaków i mielonego mięsa jest natomiast znakomita.

Twarz gospodyni się rozjaśniła, choć brwi jednocześnie ściągnęły się w wyrazie namysłu.

– Niech ja się zastanowię, z niedzielnej pieczeni została mi wołowina. Można by ją wykorzystać. No ale wiem, że pan woli jagnięcinę.

– Resztki wołowiny są do przyjęcia.

– W takim razie będzie zapiekanka – powiedziała gospodyni, a w jej głosie zabrzmiała nagle nuta zaaferowania. – Aha, dla pańskiej wiadomości, rozpakowałam bagaże. Nie wiedziałam, co zrobić z tym dziwnym nożem, co go pan przywiózł, więc leży koło pańskiej poduszki. Niech pan uważa, żeby się nie skaleczyć.

Holmes westchnął wymownie i zamknął oczy, sprawiając, że gospodyni zniknęła.

– To się nazywa kusungobu, moja droga, a ja jestem pani wdzięczny za troskę. Nie chciałbym zostać zasztyletowany we własnym łóżku.

– Kto by chciał?

Prawa dłoń wsunęła się do kieszeni marynarki, a palce zaczęły szukać pozostałości na wpół wypalonego jamajskiego cygara. Jednak ku swej konsternacji Holmes gdzieś je zawieruszył (może zgubił, wysiadając z pociągu, kiedy się schylił, by podnieść laskę, która wyśliznęła mu się z ręki – być może cygaro wymknęło się wówczas z kieszeni i spadło na peron, żeby zostać zaraz rozdeptane).

– Może – wymruczał – albo może…

Przeszukał drugą kieszeń, słuchając, jak pani Munro schodzi z dywanu, przemierza drewnianą podłogę i idzie dalej, przez drzwi (siedem kroków, wystarczająco dużo, by wyjść z biblioteki). Palce mężczyzny zacisnęły się na cylindrycznym przedmiocie (niemal o takiej samej długości i obwodzie co pół cygara, choć na podstawie jego wagi i twardości Holmes szybko ocenił, że to nie ono). Kiedy zaś uniósł powieki, ujrzał kryształową fiolkę, stojącą na jego otwartej dłoni; słońce odbijało się w jej metalowej nakrętce. Gdy przyjrzał się przedmiotowi z bliska, zobaczył zamknięte w środku dwie martwe pszczoły – złączone ze sobą, ze splątanymi nóżkami, jak gdyby obie zginęły w miłosnym uścisku.

– Pani Munro…

– Tak? – odpowiedziała, robiąc w tył zwrot i wracając pośpiesznie z korytarza. – O co chodzi?

– Gdzie jest Roger? – zapytał Holmes, umieszczając fiolkę na powrót w kieszeni.

Gospodyni weszła do biblioteki, powtarzając te same siedem kroków, które zaprowadziły ją do wyjścia.

– Słucham?

– Pani syn Roger. Gdzie on jest? Nie widziałem go do tej pory.

– Ależ proszę pana, on wniósł do środka bagaże, nie pamięta pan? A potem pan mu powiedział, żeby czekał na pana przy tych ulach. Powiedział pan, że będzie tam potrzebny na jakąś inspekcję.

Na bladej brodatej twarzy mężczyzny odmalowało się zmieszanie i ta bezradność, która pojawiała się w chwilach, gdy czuł, że zawodzi go własna pamięć (co jeszcze zostało zapomniane, co jeszcze umknęło jak piasek wysypujący się z zaciśniętej pięści i czy cokolwiek jeszcze wiadomo na pewno?), niemniej Holmes spróbował odsunąć od siebie niepokój, szukając logicznego uzasadnienia dla tego, co od czasu do czasu wprawiało go w zakłopotanie.

– Ależ tak, naturalnie. Widzi pani, to była męcząca podróż. Niewiele spałem. Czy chłopiec czeka od dawna?

– Trochę. Nie zjadł podwieczorku. Ale nie wydaje mi się, żeby mu to przeszkadzało. Odkąd pan wyjechał, chłopak bardziej dba o te pszczoły niż o własną matkę, powiadam panu.

– Czy tak?

– Niestety.

– W takim razie – odparł Holmes, sięgając po laski – nie będę kazał mu dłużej czekać.

Z pomocą lasek podniósł się z fotela i ruszył w stronę drzwi, bezgłośnie licząc każdy krok – jeden, dwa, trzy – nie zwracając uwagi na panią Munro, która wykrzykiwała za nim:

– Chce pan, żebym pomogła?! Da pan sobie radę?!

Cztery, pięć, sześć. Nie przyszło mu do głowy, że ona patrzy za nim zatroskanym wzrokiem, nie przewidział też, że w kilka sekund po jego wyjściu z biblioteki gospodyni dostrzeże jego cygaro (nachyla się nad fotelem, czubkami palców podnosi cuchnący przedmiot z poduszki i wkłada go do kominka). Siedem, osiem, dziewięć, dziesięć – jedenaście kroków zaprowadziło go na korytarz: cztery kroki więcej, niż potrzebowała pani Munro, i dwa kroki powyżej jego własnej średniej.

Naturalnie, stwierdził, zatrzymując się dla złapania tchu przy drzwiach frontowych, pewna ociężałość z jego strony nie jest niczym zaskakującym. Wyprawił się na drugi koniec świata i z powrotem, rezygnując ze swego zwykłego śniadania, złożonego z mleczka pszczelego na grzance – mleczko, bogate w witaminy z grupy B-complex oraz cukry, białka i kwasy organiczne, było podstawą dobrego samopoczucia i wytrzymałości Holmesa; bez tego pokarmu jego ciało niechybnie nieco ucierpiało, podobnie jak zdolność zapamiętywania.

Kiedy jednak znalazł się na zewnątrz, jego umysł ożywił się na widok krajobrazu skąpanego w późnopopołudniowym świetle. Miejscowa przyroda nie stanowiła dla niego żadnego dylematu, zniknęły też nieuchwytne sygnały próżni w miejscach, które powinna wypełniać jego pamięć. Wszystko tutaj było takie samo od dziesięcioleci – i on także: szedł bez wysiłku ścieżką przez ogród, mijając dzikie narcyzy i grządki z ziołami, intensywnie fioletowe budleje i olbrzymie osty, i przez cały czas oddychał głęboko; lekki wietrzyk szeleścił wśród okolicznych sosen, a mężczyzna z przyjemnością słuchał odgłosów żwiru chrzęszczącego pod jego butami i laskami. Wiedział, że gdyby w tej chwili obejrzał się przez ramię, cztery duże sosny przesłaniałyby mu dom – drzwi frontowe i okna, przyozdobione pnącymi różami, spróchniałe okapy, odsłonięte ceglane filary zewnętrznych ścian; większość z nich ledwie widoczna poprzez gęstą plątaninę gałęzi i igieł sosnowych. Z przodu, tam, gdzie kończyła się ścieżka, rozciągała się połać pastwiska, urozmaicona licznymi azaliami, wawrzynem i rododendronami, za którymi majaczyła kępa wolno stojących dębów. Pod nimi zaś – ustawiona w równe rzędy, po dwa ule w grupie – znajdowała się pasieka.

Po chwili Holmes znalazł się na jej terenie, podczas gdy młody Roger – pragnąc zrobić na nim wrażenie swą troską o pszczoły pod jego nieobecność i przechadzając się między ulami bez siatki na głowie i z wysoko podwiniętymi rękawami – opowiadał, jak od czasu zasiedlenia ula na początku kwietnia, zaledwie kilka dni przed wyjazdem Holmesa do Japonii, pszczoły całkowicie zabudowały woskową węzę w ramkach, a następnie wypełniły każdą sześciokątną komórkę plastra. Ku jego radości okazało się, że chłopiec już zmniejszył liczbę ramek do dziewięciu na jeden ul, zostawiając w ten sposób pszczołom mnóstwo przestrzeni na swobodny rozwój.

– Doskonale – pochwalił Holmes. – Znakomicie zająłeś się tymi stworzeniami, Rogerze. Jestem bardzo rad z twojej staranności. – Pragnąc nagrodzić chłopca, wyjął z kieszeni fiolkę i uniósł ją do góry, trzymając pomiędzy zgiętym palcem a kciukiem. – To dla ciebie – powiedział, patrząc, jak Roger przyjmuje przedmiot i przygląda się jego zawartości z lekkim zdziwieniem. – Apis cerana Japonia. A może po prostu nazwiemy je japońskimi pszczołami miodnymi. Co ty na to?

– Dziękuję panu.

Chłopiec uśmiechnął się do Holmesa, a ten, spoglądając w doskonale błękitne oczy Rogera i poklepując lekko strzechę jego blond włosów, odwzajemnił uśmiech. Potem obaj zwrócili się w stronę uli i przez dłuższą chwilę milczeli. Takie milczenie w pasiece zawsze sprawiało mu niekłamaną radość, a Roger zapewne odczuwał podobne zadowolenie, sądząc po tym, jak stał bezceremonialnie u jego boku. I choć towarzystwo dzieci rzadko sprawiało Holmesowi przyjemność, to niekiedy trudno było mu powstrzymać się przed ojcowskimi uczuciami wobec syna pani Munro (skąd, zastanawiał się często, u tak mało rozgarniętej kobiety taki obiecujący potomek?). Jednak nawet w podeszłym wieku nie potrafił wyrazić swojego przywiązania, zwłaszcza w stosunku do czternastolatka, którego ojciec poległ na Bałkanach i który, jak przypuszczał Holmes, boleśnie za nim tęsknił. Tak czy inaczej, kiedy ma się do czynienia z gospodyniami i ich krewnymi, zawsze roztropniej zachowywać powściągliwość – niewątpliwie wystarczy po prostu stać ramię w ramię z chłopcem, podczas gdy ich obopólne milczenie, miejmy nadzieję, mówi więcej niż słowa, a oczy obserwują ule, przyglądają się rozkołysanym gałęziom dębów i kontemplują subtelne przejście popołudnia w wieczór.

Pani Munro niebawem zawołała ich ze ścieżki w ogrodzie, prosząc Rogera o pomoc w kuchni. Wówczas ruszyli z ociąganiem przez pastwisko, nie śpiesząc się i przystając, żeby obejrzeć błękitnego motyla, który latał wokół pachnących azalii. Na chwilę przed zapadnięciem zmroku weszli do ogrodu. Ręka chłopca delikatnie podtrzymywała łokieć Holmesa – ta sama ręka przeprowadziła go przez drzwi do domu i towarzyszyła mu aż do chwili, gdy bezpiecznie pokonał schody i udał się do swego gabinetu na poddaszu (pokonanie schodów nie było wprawdzie zbyt trudnym przedsięwzięciem, niemniej mężczyzna czuł wdzięczność, ilekroć Roger podtrzymywał go niczym żywa podpórka).

– Przyjść po pana, kiedy kolacja będzie gotowa?

– Bądź tak dobry.

– Oczywiście, proszę pana.

Usiadł zatem przy swoim biurku, czekając, aż chłopiec znów mu pomoże, aż sprowadzi go na dół po schodach. Przez chwilę zajmował się przeglądaniem notatek sprzed podróży, zagadkowych wiadomości, nagryzmolonych na oddartych skrawkach papieru – „lewuloza jest lepsza, rozpuszcza się łatwiej niż dekstroza” – ich znaczenie mu umykało. Rozejrzał się wokół, zauważając, że pod jego nieobecność pani Munro poczynała tu sobie dość swobodnie. Książki, które rozrzucił po podłodze, były teraz ustawione w stosy, podłoga zamieciona, ale – zgodnie z jego wyraźnymi instrukcjami – nic nie zostało odkurzone. Głód tytoniu coraz silniej dawał znać o sobie, toteż Holmes zaczął przesuwać notesy i otwierać szuflady z nadzieją, że znajdzie jamajskie cygaro albo chociaż papierosa. Kiedy jego poszukiwania okazały się daremne, uznał, że zadowoli się ulubioną korespondencją, i sięgnął po jeden z wielu listów od pana Tamikiego Umezaki, wysłanych na kilka tygodni przed jego wyjazdem za granicę: „Szanowny Panie, jestem niezmiernie rad, iż moje zaproszenie spotkało się z zainteresowaniem i że zdecydował się Pan odwiedzić mnie w Kobe. Nie muszę dodawać, jak bardzo cieszy mnie perspektywa pokazania Panu licznych ogrodów przyświątynnych w tym regionie Japonii, a także…”.

To również okazało się nieosiągalne: ledwie zaczął czytać, już powieki mu się zamknęły, a podbródek stopniowo zaczął przybliżać się ku obojczykowi. We śnie mężczyzna nie poczuje, jak list wysuwa mu się spomiędzy palców ani nie usłyszy cichego odgłosu krztuszenia się, wydobywającego się z gardła. Po obudzeniu zaś nie przypomni sobie pola nagietków, na którym stał, nie będzie pamiętał snu, który znów go tam umieścił. Zamiast tego, zdumiony nagłym widokiem pochylającego się nad nim Rogera, odchrząknie, wlepi wzrok w strapioną twarz chłopca i wycharcze niepewnie:

– Czy ja spałem?

Chłopiec skinął głową.

– Ach tak… ach tak…

– Kolacja wkrótce będzie gotowa.

– Tak, kolacja wkrótce będzie gotowa – zamruczał Holmes, chwytając za laski.

Tak samo jak poprzednio, Roger asystował mu delikatnie, pomagając wstać z krzesła i trzymając się blisko po wyjściu z gabinetu; chłopiec przemierzył razem z nim korytarz, zszedł po schodach, a potem dotarł do jadalni, gdzie, wysuwając się w końcu z lekkiego uścisku Rogera, mężczyzna ruszył naprzód o własnych siłach, kierując się w stronę dużego dębowego stołu z epoki wiktoriańskiej i samotnego nakrycia, przygotowanego dla niego przez panią Munro.

– Kiedy tutaj skończę – odezwał się Holmes do chłopca, nie odwracając się w jego stronę – pragnąłbym bardzo przedyskutować z tobą pewne kwestie dotyczące pasieki. Chciałbym, byś zdał mi sprawę ze wszystkiego, co zaszło pod moją nieobecność. Ufam, że będziesz w stanie przedstawić mi szczegółowe i dokładne sprawozdanie.

– Tak sądzę – odparł chłopiec, patrząc z progu, jak mężczyzna opiera swoje laski o stół, po czym siada.

– Doskonale – powiedział wreszcie Holmes, spoglądając przez pokój w stronę Rogera. – Spotkajmy się zatem ponownie w bibliotece za godzinę, dobrze? Pod warunkiem, naturalnie, że zapiekanka twojej matki mnie nie wykończy.

– Tak jest, proszę pana.

Holmes sięgnął po złożoną serwetkę, strzepnął ją i zatknął sobie za kołnierzyk. Siedząc prosto na krześle, poświęcił chwilę na wyrównanie sztućców. Potem sapnął i ułożył dłonie równo po obu stronach pustego talerza.

– Gdzie ta kobieta?

– Już idę! – zawołała nagle pani Munro. I zaraz pojawiła się za plecami Rogera, niosąc tacę z parującym posiłkiem. – Odsuń się, synu – zwróciła się do chłopca. – W ten sposób nikomu nie pomagasz.

– Przepraszam – mruknął Roger, przesuwając swoje szczupłe ciało, żeby matka mogła przejść. A kiedy go minęła, śpiesząc ku stołowi, zrobił powoli krok w tył – a potem drugi, i kolejny – póki wreszcie nie znalazł się poza jadalnią. Nie zamierzał jednak więcej się wałęsać w pobliżu; wiedział, że w przeciwnym razie matka może odesłać go do domu albo przynajmniej kazać mu zająć się zmywaniem w kuchni. By tego uniknąć, usunął się cicho, podczas gdy ona usługiwała Holmesowi, i oddalił się, zanim zdążyła opuścić jadalnię i go zawołać.

Nie wyszedł jednak na zewnątrz, nie uciekł w stronę pasieki, jak mogła podejrzewać jego matka – nie udał się też do biblioteki, by przygotować się na pytania Holmesa. Zamiast tego zakradł się znów na górę i wszedł do jedynego pokoju, w którym tylko Holmesowi wolno było się zaszywać: do gabinetu na poddaszu. Prawdę mówiąc, podczas tygodni spędzonych przez mężczyznę w podróży Roger przez długie godziny eksplorował jego gabinet – najpierw zdejmował z półek rozmaite stare księgi, zakurzone monografie i czasopisma naukowe i studiował je przy biurku. Po zaspokojeniu ciekawości ostrożnie umieszczał je z powrotem na półkach, dokładając starań, by wyglądały na nietknięte. Pewnego razu udawał nawet, że jest Holmesem, odchylając się na krześle, stykając ze sobą czubki palców, wyglądając przez okno i zaciągając się wyimaginowanym dymem.

Naturalnie matka była nieświadoma jego poczynań, gdyby się bowiem o nich dowiedziała, całkiem zakazałaby Rogerowi wstępu do domu. Jednak im więcej czasu chłopiec spędzał w gabinecie (początkowo niepewnie, z rękami w kieszeniach), tym śmielszy się robił – zaglądał do szuflad, wytrząsał listy z otwartych już kopert, z szacunkiem brał do ręki pióro, nożyczki i szkło powiększające, których Holmes regularnie używał. Później zaczął przeglądać leżące na biurku stosy zapisanych odręcznie kartek, uważając, by nie zostawić na nich żadnych śladów, a jednocześnie usiłując rozszyfrować niedokończone akapity i notatki Holmesa. Jednak z tego, co czytał, docierało do niego niewiele – czy to ze względu na charakter nonsensownych często bazgrołów starszego pana, czy na to, że ich tematyka była raczej beznamiętna i zawoalowana. Niemniej przestudiował każdą stronę z nadzieją, że dowie się czegoś niezwykłego lub odkrywczego o sławnym człowieku, który obecnie królował w pasiece.

W rzeczywistości Roger nie odkrył prawie niczego, co rzuciłoby nowe światło na postać Holmesa. Świat detektywa, jak się zdawało, tworzyły niepodważalne dowody, bezsporne fakty i szczegółowe obserwacje dotyczące spraw zewnętrznych, wśród których tylko z rzadka zdarzało się zdanie poświęcone autorefleksji. Jednak pomiędzy licznymi stosami przypadkowych zapisków chłopiec natrafił w końcu na coś, co wzbudziło jego autentyczne zainteresowanie – zakopany pod wszystkimi papierami, jakby ktoś chciał go ukryć, znajdował się rękopis zatytułowany Dama ze szklaną harmoniką, plik kartek związany gumką recepturką. W odróżnieniu od pozostałych notatek Holmesa manuskrypt ów, jak zauważył natychmiast chłopiec, został spisany z wielką starannością: słowa łatwo było rozpoznać, nic nie zostało wydrapane, żadne zdania nie tłoczyły się na marginesie i nigdzie nie było kleksów. To, co następnie przeczytał, przykuło jego uwagę – było bowiem przystępne i miało dość osobisty charakter, dotyczyło wcześniejszego okresu życia Holmesa. Ku wielkiemu niezadowoleniu Rogera rękopis urywał się nagle po zaledwie dwóch rozdziałach, więc zakończenie pozostawało zagadką. Mimo to chłopiec raz po raz wydobywał go spod stert papierów i czytał od nowa z nadzieją, że uda mu się dostrzec coś, co wcześniej przeoczył.

A teraz, tak samo jak podczas wielotygodniowej nieobecności Holmesa, usiadł nerwowo przy biurku w gabinecie i z wprawą wyciągnął rękopis spod zorganizowanego nieporządku. Zaraz potem gumka została odłożona na bok, a kartki przysunięte do światła bijącego od stojącej na stole lampy. Roger zaczął czytać go od końca, szybko przeglądając ostatnie strony, przekonany jednocześnie, że Holmes nie miał jeszcze okazji dopisać nic nowego. Następnie wrócił do początku, w miarę lektury pochylając się do przodu i przewracając kartkę po kartce. Sądził, że jeżeli nic nie będzie go rozpraszać, będzie w stanie tego wieczoru przeczytać cały pierwszy rozdział. Dopiero kiedy usłyszy, jak ktoś woła go po imieniu, podniesie głowę na chwilę. Matka była na zewnątrz, jej głos dobiegał z dołu, z ogrodu; szukała go. Kiedy wołanie ucichło, znów się pochylił, przypominając sobie, że nie zostało mu wiele czasu – za niecałą godzinę miał się stawić w bibliotece; niebawem manuskrypt trzeba będzie ukryć tam, gdzie znalazł go za pierwszym razem. Tymczasem jednak palec wskazujący przesuwał się pod słowami Holmesa, niebieskie oczy mrugały raz po raz, nie tracąc mimo to koncentracji, a wargi poruszały się bezgłośnie, podczas gdy zdania zaczęły wyczarowywać w umyśle chłopca znajome sceny.

3

DAMA ZE SZKLANĄ HARMONIKĄ

Przedmowa

Gd y b y   j a k i ś   n i e z n a j o m y zechciał wybraną przez siebie nocą wspiąć się po stromych schodach, wiodących tu, na to poddasze, to przez kilka sekund będzie się błąkał w mroku, nim dotrze do zamkniętych drzwi mego gabinetu. Jednak nawet w takich ciemnościach spod drzwi wydobywać się będzie nikły odblask światła, podobnie jak w tej chwili, a ów wędrowiec stanie tam może zadumany, pytając sam siebie: Cóż to za zajęcie nie pozwala człowiekowi zasnąć, choć jest już grubo po północy? Kim on właściwie jest, ten, który przebywa w środku, gdy większość jego rodaków pogrążona jest we śnie? Jeśli wówczas, wiedziony ciekawością, naciśnie klamkę, zastanie drzwi zamknięte na klucz. Jeżeli zaś wreszcie przytknie ucho do drzwi, dobiegnie go nikły dźwięk skrobania, towarzyszący szybkiej wędrówce pióra po papierze. Wcześniejsze słowa już schną, podczas gdy za nimi pojawiają się kolejne znaki, mokre od najczarniejszego z atramentów.

Nie jest żadną tajemnicą, że na tym etapie mego życia stronię od ludzi. Również spisywanie moich dawnych wyczynów, choć najwyraźniej pozostaje niewyczerpanym źródłem fascynacji dla czytelników, nigdy nie było dla mnie szczególnie satysfakcjonujące. W czasach kiedy John skłonny był bawić się w kronikarza naszych licznych wspólnych przeżyć, mnie jego zręczne, acz nieco ograniczone opisy wydawały się nazbyt kwieciste. Niekiedy ganiłem go za schlebianie pospolitym gustom i żądałem, by ściślej trzymał się faktów i liczb, zwłaszcza odkąd moje nazwisko zaczęto utożsamiać z jego nierzadko powierzchownymi przemyśleniami. Mój stary przyjaciel i biograf ze swej strony zachęcał mnie, żebym spisał własną relację.

– Skoro sądzisz, że nie opisałem naszych przypadków rzetelnie – powiedział przynajmniej raz – proponuję, żebyś sam tego spróbował, Sherlocku!

– Być może tak zrobię – odparłem – i może wtedy przeczytasz wreszcie ścisłe sprawozdanie, wolne od zwyczajnych upiększeń odautorskich.

– Życzę ci powodzenia – zadrwił mój przyjaciel. – Na pewno ci się przyda.

Jednak dopiero przejście na emeryturę zaowocowało wreszcie możliwościami i chęcią, by zastosować się do sugestii Johna. Skutki tego, wprawdzie niezbyt imponujące, okazały się wszelako pouczające na płaszczyźnie osobistej, choćby o tyle, że pokazały mi, iż nawet relacja zgodna z prawdą musi zostać przedstawiona w sposób, który będzie stanowił dla czytelnika rozrywkę. Zdawszy sobie z tego sprawę, po opublikowaniu zaledwie dwóch historii porzuciłem typową dla Johna formę opowiadania, a jakiś czas później posłałem zacnemu doktorowi liścik ze szczerymi przeprosinami za szyderstwa, których nie szczędziłem jego wcześniejszym pismom. Jego odpowiedź była prędka i celna: „Nie potrzeba żadnych przeprosin, mój przyjacielu. Tantiemy rozgrzeszyły Cię już wieki temu i nadal płyną do mnie, pomimo moich protestów. J.H.W.”.

Skoro John znów zagościł w moich myślach, chciałbym skorzystać z tej sposobności, by dać wyraz swojej irytacji. Zwróciłem uwagę, że mój dawny towarzysz od jakiegoś czasu bywa ukazywany w niekorzystnym świetle zarówno przez dramaturgów, jak i tak zwanych autorów kryminałów. Te indywidua o wątpliwej reputacji, których nazwisk nie warto tu wymieniać, usiłują przedstawić go jako niezdarnego, głupkowatego łamagę. Nic bardziej mylnego. Sam pomysł, że mógłbym dobrowolnie skazywać się na towarzystwo tępaka, mógłby być zabawny w kontekście teatralnym, niemniej tego typu insynuacje odbieram jako poważną obrazę dla Johna i dla mnie. Niewykluczone, że jego zapiski dały początek błędnym wyobrażeniom, zawsze bowiem wspaniałomyślnie przesadzał w opisie moich zdolności, jednocześnie traktując własne niepospolite cechy z wyjątkową skromnością. Tak czy inaczej, człowiek, z którym pracowałem ramię w ramię, wykazywał się naturalną przenikliwością i wrodzonym sprytem, bezcennymi cechami podczas prowadzonych przez nas dochodzeń. Nie przeczę jego sporadycznej niezdolności do wyciągania oczywistych wniosków czy obrania najlepszej metody działania, rzadko jednak bywał nierozumny w swoich opiniach i konkluzjach. Ponadto prawdziwą przyjemnością było dla mnie spędzenie dni młodości w towarzystwie kogoś, kto potrafił wyczuć przygodę w najbardziej przyziemnych sprawach i kto z typowym dla siebie humorem, cierpliwością i lojalnością pozwalał swemu często nieprzyjemnemu przyjacielowi oddawać się swoim dziwactwom. Dlatego też, skoro współcześni mędrcy koniecznie muszą wybrać głupszego z nas dwóch, to sądzę, że ten wątpliwy zaszczyt bez dwóch zdań powinien przypaść w udziale wyłącznie mnie.

Wreszcie należy zauważyć, że nostalgia, z jaką czytelnicy odnoszą się do mojego dawnego adresu przy Baker Street, osobiście mnie nie dotyczy. Nie brakuje mi już gwaru londyńskich ulic, nie tęsknię też za szukaniem drogi wśród zagmatwanych labiryntów, tworzonych przez ludzi o przestępczych skłonnościach. Co więcej, moje życie tu, w Sussex, pozostaje dla mnie źródłem niczym niezmąconej satysfakcji, a większość dni upływa mi albo w błogim odosobnieniu mego gabinetu, albo wśród metodycznych stworzeń, zamieszkujących moją pasiekę. Owszem, przyznam, że mój podeszły wiek nadwątlił nieco moją zdolność zapamiętywania, niemniej jestem wciąż całkiem sprawny zarówno na ciele, jak i na umyśle. Niemal co tydzień wyprawiam się wczesnym wieczorem na plażę. Popołudniami można mnie zazwyczaj spotkać w ogrodzie, gdzie pielęgnuję zioła i kwiaty. Ostatnio jednak pochłania mnie poważne zadanie, jakim jest korekta najnowszego wydania mojego Praktycznego poradnika pszczelarza, na zmianę z ostatecznymi poprawkami w czterech tomach Kompletnego wykładu sztuki śledczej. To drugie jest dość nużącym, zagmatwanym przedsięwzięciem, choć gdy już zostanie wydane, będzie zapewne stanowić niezastąpiony zbiór.

Niemniej poczułem się zmuszony do odłożenia na bok mojego arcydzieła i oto w tej chwili stoję przed niełatwym zadaniem, którym jest przelanie na papier dawnych zdarzeń, aby nie zapomnieć szczegółów sprawy, która z niepojętych przyczyn tego wieczoru nasunęła mi się na myśl. Może się zdarzyć, że część z tego, co ma zostać teraz utrwalone lub opisane, nie będzie odpowiadać ściśle temu, co w rzeczywistości miało miejsce, toteż z góry przepraszam za dowolność, którą być może wypełnię luki czy szare miejsca w mojej pamięci. Jednak nawet jeśli w opis wydarzeń wkradnie się pewna doza fikcji, to gwarantuję, że całość relacji, jak również osoby, które brały udział w tej sprawie, zostaną odtworzone najdokładniej, jak tylko potrafię.

I

Sprawa pani Ann Keller z Fortis Grove

Pamiętam, że było to wiosną roku 1902 roku, zaledwie miesiąc po historycznym przelocie Roberta Falcona Scotta balonem nad Antarktyką, kiedy odwiedził mnie pan Thomas R. Keller, przygarbiony, dobrze ubrany młody mężczyzna o wąskich ramionach. Mój zacny doktor miał dopiero przenieść się do własnych apartamentów przy Queen Anne Street, tak się jednak złożyło, że był akurat na urlopie, spędzanym leniwie nad morzem w towarzystwie kobiety, która niebawem miała zostać trzecią panią Watson. Po raz pierwszy od wielu miesięcy miałem całe mieszkanie przy Baker Street dla siebie. Zgodnie ze swoim zwyczajem usiadłem plecami do okna i zaprosiłem gościa, by skorzystał z fotela stojącego naprzeciwko, gdzie – z jego perspektywy – ja byłem słabo widoczny pod światło, on natomiast – z mojej – był doskonale ukazany. Pan Keller początkowo zdawał się czuć nieswojo w mojej obecności i sprawiał wrażenie, jakby nie wiedział, od czego zacząć. Nie starałem się ułatwić mu sytuacji, a zamiast tego wykorzystałem jego niezręczne milczenie jako sposobność do przyjrzenia mu się dokładniej. Uważam, iż korzystne dla mnie jest dać odczuć klientowi jego własną bezbronność, toteż wyciągnąwszy wnioski dotyczące jego wizyty, szybko przeszedłem do zaszczepienia w nim takiego właśnie poczucia.

– Jak widzę, niepokoi się pan bardzo o żonę.

– Zgadza się – odparł, wyraźnie zaskoczony.

– Niemniej przez większość czasu dba ona o pana jak należy. Domyślam się wobec tego, że to nie jej wierność jest przedmiotem pańskiej troski.

– Panie Holmes, skąd pan to wie?

Przyglądał mi się ze zmrużonymi oczami i wyrazem zakłopotania na twarzy, usiłując odgadnąć mój tok myślenia. Podczas gdy klient czekał na odpowiedź, ja zająłem się zapalaniem jednego z doskonałych papierosów marki Bradley, których sporą ilość podebrałem z zapasiku Johna ukrytego w górnej szufladzie jego biurka. Następnie, kiedy już wystarczająco długo potrzymałem tego młodego człowieka w niepewności, powoli wydmuchnąłem dym pod słońce i wyjaśniłem to, co dla moich oczu było tak oczywiste.

– Kiedy do mojego pokoju wchodzi zdenerwowany dżentelmen, który siedząc przede mną, bawi się w zamyśleniu obrączką, nietrudno odgadnąć naturę jego problemu. Pańskie ubrania są nowe i dobrze leżą, jednak nie uszył ich zawodowy krawiec. Niewątpliwie dostrzegł pan niewielką różnicę w długości mankietów albo to, że pańska lewa nogawka została podszyta ciemnobrązową nicią, podczas gdy prawa – czarną. Czy zwrócił pan uwagę na środkowy guzik koszuli, który, choć bardzo podobny w kolorze i kształcie, jest odrobinę mniejszy od pozostałych? To pozwala przypuszczać, że pańską garderobą zajęła się żona, która uszyła ją, nie szczędząc starań, pomimo że brakowało jej odpowiednich materiałów. Jak mówiłem, dba o pana. Dlaczego sądzę, że to dzieło pańskiej żony? Cóż, jest pan młodym człowiekiem o skromnych dochodach, najwyraźniej żonatym, a pańska wizytówka dostarczyła mi informacji, że pracuje pan jako młodszy księgowy u Throckmortona i Finleya. Nieczęsto spotyka się początkujących księgowych, którzy zatrudniają pokojówkę i gospodynię, prawda?

– Nic nie uchodzi pańskiej uwagi.

– Nie dysponuję żadnymi nadprzyrodzonymi mocami, zapewniam pana, nauczyłem się jednak zwracać uwagę na to, co oczywiste. Tak czy inaczej, panie Keller, nie odwiedził mnie pan dziś po to, aby omawiać moje talenty. Co wydarzyło się we wtorek i sprawiło, że wybrał się pan tutaj ze swojego domu przy Fortis Grove?

– To niewiarygodne!… – wykrzyknął mężczyzna, a na jego wychudzonej twarzy znów pojawił się wyraz zdumienia.

– Drogi panie, nie ma powodu do zdenerwowania. Pański list dotarł do mnie wczoraj – we środę – i zawierał adres nadawcy, a pan własną ręką umieścił na nim wtorkową datę. Niewątpliwie list został napisany nocą; w przeciwnym razie dostarczyłby mi go pan tego samego dnia. Jako że poprosił pan o pilne spotkanie dziś – we czwartek – można z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, iż coś kłopotliwego i naglącego wydarzyło się we wtorek po południu lub wieczorem.

– Tak, napisałem ten list we wtorek w nocy, czując, że znalazłem się w impasie. Nie dość, że madame Schirmer wtrąca się w moje małżeństwo, to jeszcze zagroziła, że każe mnie aresztować…

– Aresztować pana, doprawdy?

– Tak, tak właśnie brzmiały ostatnie słowa, jakie do mnie skierowała. To dość despotyczna osoba, ta madame Schirmer. Ze wszech miar utalentowana artystka i nauczycielka, jednak sposób bycia ma onieśmielający. Sam zawołałbym konstabla, gdyby nie wzgląd na moją drogą Ann.

– Ann to pańska żona, jak rozumiem.

– Istotnie.

Młody człowiek wyjął z kieszeni kamizelki fotografię i w wyciągniętej dłoni podał mi ją do obejrzenia.

– To ona.

Pochyliłem się naprzód. Szybkim uważnym spojrzeniem objąłem rysy i sylwetkę dwudziestotrzyletniej kobiety – uniesiona brew, powściągliwy półuśmiech. Twarz jednak była surowa, co nadawało jej wygląd starszej, niż była w rzeczywistości.

– Dziękuję – powiedziałem, podnosząc wzrok znad fotografii. – Ma w sobie coś zupełnie wyjątkowego. A teraz zechce pan wyjaśnić od początku, co dokładnie powinienem wiedzieć o stosunkach łączących pańską żonę z tą madame Schirmer.

Pan Keller zrobił żałosną minę.

– Powiem panu, co wiem – rzekł, chowając fotografię do kieszeni kamizelki – i mam nadzieję, że znajdzie pan w tym wszystkim jakiś sens. Widzi pan, od wtorku ten problem przyprawia mnie o mętlik w głowie. Przez ostatnie dwa dni nie spałem zbyt dobrze, proszę więc o cierpliwość, jeżeli nie będę mówił dość jasno.

– Postaram się zachować anielską cierpliwość.

Mądrze postąpił, ostrzegając mnie; gdybym bowiem nie spodziewał się, że opowieść mojego klienta będzie bezładna i pozbawiona logiki, obawiam się, że byłbym mu przerwał, zirytowany. Tymczasem jednak przygotowałem się na tę ewentualność, rozsiadając się wygodnie w fotelu i stykając dłonie czubkami palców, po czym odchyliłem głowę do tyłu, by słuchać pana Kellera w maksymalnym skupieniu.

– Może pan zacząć.

Odetchnął głęboko, a potem przemówił:

– Moja żona Ann i ja pobraliśmy się ponad dwa lata temu. Jest jedyną córką nieżyjącego pułkownika Bane’a, jej ojciec zmarł, kiedy była jeszcze niemowlęciem, poległ w Afganistanie podczas powstania Ajuba Chana, i matka wychowywała ją w East Ham, gdzie poznaliśmy się jako dzieci. Niepodobna wyobrazić sobie bardziej uroczego dziewczęcia, panie Holmes. Już wówczas byłem nią oczarowany, a z czasem zakochaliśmy się w sobie. Była to miłość oparta na przyjaźni, bliskości i pragnieniu, by złączyć dwa życia, jakby były jednym. Pobraliśmy się, naturalnie, i wkrótce zamieszkaliśmy w domu przy Fortis Grove. Przez jakiś czas wydawało się, że nic nie może zakłócić harmonii naszej małej rodziny. Nie chciałbym przesadzać, twierdząc, że był to idealny związek pełen nieustannej radości. Zdarzyło się oczywiście kilka trudniejszych okresów, takich jak przedłużająca się choroba mojego umierającego ojca czy nieoczekiwane odejście matki Ann, mieliśmy jednak siebie, a to znaczyło niewypowiedzianie wiele. Nasze szczęście wzrosło, kiedy dowiedzieliśmy się, że Ann jest w ciąży. Pół roku później moja żona nagle poroniła. Pięć miesięcy po tym znów zaszła w ciążę, lecz niebawem doszło do kolejnego poronienia. Tym drugim razem wystąpił krwotok, który niemal mi ją odebrał. Podczas pobytu w szpitalu nasz lekarz poinformował Ann, że najprawdopodobniej nigdy nie będzie mogła mieć dzieci i że kolejna próba może ją zabić. Od tego czasu moja żona zaczęła się zmieniać. Te poronienia przygnębiły ją i stały się jej obsesją. W domu była teraz posępna, panie Holmes, pełna zwątpienia i obojętności i, jak mi powiedziała, strata naszych dzieci to najstraszniejsze doświadczenie w jej życiu.

Moim antidotum na jej złe samopoczucie było nowe zajęcie, które mogłoby podziałać na nią ozdrowieńczo. Uznałem, że z przyczyn zarówno psychicznych, jak i emocjonalnych powinna znaleźć sobie hobby, które wypełni pustkę w jej życiu – pogłębiającą się, jak się obawiałem, z dnia na dzień. Wśród rzeczy mojego niedawno zmarłego ojca znajdowała się zabytkowa harmonika szklana. Był to podarunek od jego stryjecznego dziada, który, wedle słów mojego ojca, zakupił ten instrument od Etienne-Gasparda Robertsona, słynnego belgijskiego wynalazcy. Tak czy inaczej, przywiozłem harmonikę do domu z myślą o Ann, która po dużych oporach dała się wreszcie namówić, by przynajmniej wypróbować instrument. Nasze poddasze jest dość obszerne i wygodne – kiedyś zamierzaliśmy przerobić je na sypialnię dla dziecka – toteż wybór tego pomieszczenia na pokoik muzyczny był zupełnie naturalny. Wypolerowałem nawet i odnowiłem obudowę harmoniki, wymieniłem stary trzpień tak, by kryształowe klosze spoczywały stabilniej jeden w drugim, i naprawiłem pedał, uszkodzony wiele lat wcześniej. Jednak niewielkie zainteresowanie instrumentem, które Ann z siebie wykrzesała, zniknęło niemal całkowicie od pierwszej chwili. Nie lubiła przebywać sama na poddaszu i trudno jej było tworzyć muzykę na harmonice. Niepokoiły ją także dziwne tony, które dobywały się ze szklanych talerzy, gdy jej palce przesuwały się po ich krawędziach. To brzmienie, mówiła, wywołuje w niej jeszcze większy smutek.

Lecz do mnie to nie docierało. Widzi pan, byłem przekonany, że największą zaletą harmoniki jest właśnie jej dźwięk i że wydobywane z niej tony prześcigają swym pięknem brzmienie każdego innego instrumentu. Wykonywana odpowiednio, muzyka może z łatwością zwiększać i zmniejszać natężenie za sprawą nacisku palców, a jej cudowne dźwięki można podtrzymywać dowolnie długo. Nie, nic do mnie nie docierało i wiedziałem, że gdyby tylko Ann mogła usłyszeć, jak ktoś inny gra na tym instrumencie – ktoś biegły i wyszkolony – zmieniłaby zdanie na temat kloszy. Tak się złożyło, że jeden z moich współpracowników przypomniał sobie, że był na otwartym recitalu Adagia i Ronda na harmonikę szklaną, flet, obój, altówkę i wiolonczelę Mozarta, jednak potrafił powiedzieć mi tylko tyle, że występ odbywał się w małym mieszkaniu nad księgarnią przy Montague Street, gdzieś nieopodal Muzeum Brytyjskiego. Rzecz jasna nie potrzebowałem pomocy detektywa, by odszukać to miejsce, i tak, nie nachodziwszy się zbytnio, znalazłem się w Antykwariacie Literacko-Kartograficznym Portmana. Właściciel wskazał mi schody wiodące do mieszkania, w którym mój kolega słuchał harmoniki. Od tego czasu wielokrotnie żałowałem, że wszedłem po tych schodach, panie Holmes. Wówczas jednak odczuwałem pewną ekscytację na myśl o tym, kto mnie powita, gdy zapukam do drzwi.

Pan Thomas R. Keller sprawiał wrażenie człowieka, któremu chciałoby się podokuczać dla zabawy. W jego chłopięcym sposobie bycia były niepewność i potulność, a w łagodnym głosie dało się słyszeć lekkie seplenienie.

– I tu, jak rozumiem, na scenę wkracza pańska madame Schirmer – powiedziałem, po czym zapaliłem kolejnego papierosa.

– W rzeczy samej. To ona otworzyła mi drzwi. Zwalista, męska kobieta, mimo że niezbyt korpulentna, i choć jest Niemką, to moje pierwsze wrażenie było raczej korzystne. Nie pytając, w jakiej sprawie przychodzę, zaprosiła mnie do środka. Posadziła mnie w salonie i poczęstowała herbatą. Sądzę, że po prostu uznała, iż pragnę pobierać u niej lekcje muzyki, ponieważ sam pokój pełen był najrozmaitszych instrumentów, wśród których dostrzegłem dwie piękne i całkowicie odrestaurowane harmoniki. Wówczas zrozumiałem, że trafiłem we właściwe miejsce. Byłem oczarowany wdziękiem madame Schirmer i jej widoczną jak na dłoni miłością do tego instrumentu, toteż wyjawiłem powody, które mnie do niej sprowadziły. Opowiedziałem o mojej żonie, o tragicznych poronieniach, o tym, jak przywiozłem do nas harmonikę, by ulżyć Ann w jej cierpieniu, i o tym, jak urok kryształowych talerzy okazał się dla niej niedostępny, et cetera. Madame Schirmer słuchała cierpliwie, a kiedy skończyłem, zaproponowała, żebym przyprowadził Ann na lekcje. Byłem zachwycony, panie Holmes. Tak naprawdę chciałem tylko, by Ann usłyszała, jak ktoś wprawiony gra na tym instrumencie, więc propozycja tej kobiety przeszła moje oczekiwania! Początkowo umówiliśmy się na dziesięć lekcji, dwa razy w tygodniu, we wtorki i czwartki, płatne z góry w pełnym wymiarze, a madame Schirmer zaproponowała, że obniży cenę, gdyż, jak powiedziała, sytuacja mojej żony jest wyjątkowa. Było to w piątek. W najbliższy wtorek Ann miała zacząć lekcje.

Montague Street znajduje się dość blisko miejsca, w którym mieszkam. Postanowiłem, że zamiast brać dorożkę, wrócę pieszo do domu i podzielę się z Ann dobrą nowiną. Posprzeczaliśmy się jednak i odwołałbym lekcje jeszcze tego samego dnia, gdyby nie to, że wierzyłem, iż mogą mieć na nią zbawienny wpływ. Dotarłem do domu, w którym panowała cisza, a zasłony były zaciągnięte. Zawołałem Ann, ale nikt mi nie odpowiedział. Po przeszukaniu kuchni i naszej sypialni poszedłem do gabinetu i tam ją znalazłem: ubrana od stóp do głów w czerń, niczym w żałobie, i zwrócona plecami do drzwi, wpatrywała się bezmyślnie w biblioteczkę, stojąc zupełnie nieruchomo. W pokoju panował półmrok i Ann wyglądała jak cień, a kiedy wymówiłem jej imię, nie odwróciła się w moją stronę. Bardzo się zaniepokoiłem, panie Holmes, że jej stan psychiczny pogarsza się coraz gwałtowniej.

„Już wróciłeś – powiedziała Ann znużonym głosem. – Nie spodziewałam się ciebie tak prędko, Thomasie”.

Wyjaśniłem jej, że tego dnia ze względów osobistych wcześniej wyszedłem z pracy. Następnie powiedziałem jej, gdzie byłem, i przekazałem jej wieści o lekcjach gry na harmonice.

„Nie powinieneś robić tego w moim imieniu. Oczywiście nie zapytałeś mnie, czy chcę chodzić na te lekcje”.

„Uznałem, że nie będziesz miała nic przeciwko temu. To może ci tylko pomóc; jestem tego pewien. A z pewnością nie będzie gorsze niż przesiadywanie w ten sposób w domu”.

„Zakładam, że nie mam wyboru”.

Spojrzała na mnie, a potem w ciemność. Ledwie widziałem jej twarz.

„Czy nie mam w tej sprawie nic do powiedzenia?”.

„Oczywiście, że masz, Ann. Jak mogę zmusić cię do robienia czegoś, czego sobie nie życzysz? Ale może zechcesz pójść choć na jedną lekcję i posłuchać, jak gra madame Schirmer? Jeżeli potem nie będziesz chciała kontynuować, nie będę nalegał”.

Ta prośba sprawiła, że Ann na jakiś czas zamilkła. Powoli obróciła się w moją stronę, po czym spuściła głowę i wbiła wzrok w podłogę. Kiedy wreszcie podniosła oczy, zobaczyłem na jej twarzy wyraz jak u kogoś, kto czuje, że cały świat sprzysiągł się przeciwko niemu, i kto zgodzi się na wszystko, niezależnie od swoich prawdziwych uczuć.

„Dobrze, Thomasie – powiedziała – skoro chcesz, żebym poszła na lekcję, nie będę się z tobą o to kłócić, lecz mam nadzieję, że nie spodziewasz się po mnie zbyt wiele. W końcu to ty kochasz dźwięk tego instrumentu, nie ja”.

„Kocham ciebie, Ann, i chcę, żebyś znów była szczęśliwa. Oboje zasługujemy przynajmniej na tyle”.

„Tak, tak, wiem. Ostatnio przysparzam ci samych zmartwień. Muszę ci jednak powiedzieć, że nie wierzę już, by istniało dla mnie coś takiego jak szczęście. Obawiam się, że każda istota ma wewnętrzne życie z własnymi powikłaniami, które czasem nie dają się wypowiedzieć, choćby nie wiem jak się starała. Proszę cię więc tylko o to, żebyś był dla mnie wyrozumiały i dał mi czas, abym mogła lepiej zrozumieć samą siebie. Tymczasem pójdę na tę jedną lekcję, Thomasie, i oby to przyniosło mi tyle satysfakcji, ile z pewnością przyniesie tobie”.

Na szczęście – czy raczej nieszczęście – okazało się, że miałem rację, panie Holmes. Po jednej lekcji u madame Schirmer moja żona zaczęła patrzeć na harmonikę łaskawszym okiem. Jakiż byłem uradowany jej nowo odkrytym zainteresowaniem dla tego instrumentu. Wyglądało wręcz na to, że po trzeciej czy czwartej lekcji w duszy Ann dokonała się cudowna przemiana. Zniknęła posępność, podobnie jak apatia, która często pozbawiała ją ochoty do podniesienia się z łóżka. Przyznaję, w tym okresie postrzegałem madame Schirmer jako dar niebios, a mój szacunek dla niej nie miał sobie równych. Toteż kilka miesięcy później, kiedy moja żona zapytała, czy możemy wydłużyć lekcje z jednej godziny do dwóch, zgodziłem się bez wahania, zwłaszcza że jej gra ogromnie się poprawiła. Ponadto cieszyło mnie, że Ann tyle czasu, popołudnia i wieczory, niekiedy całe dnie, spędza na ćwiczeniu najróżniejszych tonów. Poza tym, że nauczyła się Melodramu Beethovena, rozwinęła też w sobie niewiarygodną umiejętność improwizowanego grania własnych utworów. Wszelako te kompozycje były najdziwniejszą i najbardziej melancholijną muzyką, jaką kiedykolwiek słyszałem. Przepojone smutkiem, który, gdy moja żona ćwiczyła w samotności na poddaszu, przenikał cały dom.

– Bardzo to wszystko interesujące na swój zawiły sposób – wtrąciłem, przerywając mu opowieść – ale jakie, pozwoli pan, że go przynaglę, są konkretne powody, dla których złożył mi pan dziś wizytę?

Widziałem, że mój klient jest skonsternowany bezceremonialnością mojej wypowiedzi. Obrzuciłem go wymownym spojrzeniem, po czym opanowałem się, pozwoliłem powiekom opaść i ponownie złączyłem ze sobą czubki palców, by wysłuchać istotnych faktów.

– Zechce mi pan wybaczyć – wyjąkał – właśnie do tego zmierzałem. Jak mówiłem, od rozpoczęcia zajęć z madame Schirmer stan ducha mojej żony się poprawił, a przynajmniej tak wydawało się na początku. Zacząłem jednak wyczuwać w jej sposobie bycia pewien dystans, rodzaj roztargnienia i niemożność zaangażowania się w dłuższą rozmowę. Krótko mówiąc, niebawem spostrzegłem, że choć Ann pozornie miewa się lepiej, to w istocie coś nadal jest nie tak. Sądziłem, że jej uwagę pochłania po prostu harmonika, i miałem nadzieję, że koniec końców moja żona dojdzie do siebie. Stało się jednak inaczej.

Początkowo zauważyłem tylko kilka rzeczy: naczynia czekające na umycie, niedogotowane albo przypalone posiłki, niepościelone łóżko. Potem Ann zaczęła spędzać niemal całe dnie na poddaszu. Nieraz budził mnie dobiegający z góry odgłos harmoniki, a kiedy wracałem z pracy, witał mnie ten sam dźwięk. Zdążyłem już znienawidzić te tony, których niegdyś słuchałem z taką przyjemnością. Nadeszły dni, kiedy, z wyjątkiem wspólnych posiłków, niemal nie widywałem własnej żony. Wślizgiwała się do łóżka, kiedy już zasnąłem, a wymykała się o świcie, zanim wstałem, ale ciągle słyszałem tę muzykę, te żałosne, niekończące się tony. Byłem bliski szaleństwa, panie Holmes. Zainteresowanie zmieniło się w niezdrową obsesję, a winą za to obarczam madame Schirmer.

– Dlaczego to miałaby być jej wina? – zapytałem. – Z pewnością nie jest wtajemniczona w państwa problemy osobiste. Ostatecznie to tylko nauczycielka muzyki.

– Nie, nie, ona jest czymś więcej. Obawiam się, że jest kobietą o niebezpiecznych przekonaniach.

– Niebezpiecznych przekonaniach?

– Tak. Są one niebezpieczne dla tych, którzy desperacko poszukują jakiejś nadziei i są podatni na niedorzeczne kłamstwa.

– A pańska żona należy do tej kategorii ludzi?

– Z bólem serca muszę przyznać, że tak, panie Holmes. Ann zawsze była przesadnie wrażliwą, ufną kobietą. Tak, jakby narodziła się po to, aby odczuwać i przeżywać świat bardziej dotkliwie niż my wszyscy. To zarówno jej największa siła, jak i słabość; gdy spostrzeże to ktoś o nieczystych intencjach, może łatwo wykorzystać tę delikatną cechę, i to właśnie zrobiła madame Schirmer. Oczywiście przez dłuższy czas nie zdawałem sobie z tego sprawy. Prawdę powiedziawszy, aż do niedawna pozostawałem w nieświadomości.

Widzi pan, to był zwykły wieczór. Jak mamy w zwyczaju, Ann i ja jedliśmy razem kolację, a po przełknięciu kilku kęsów żona przeprosiła mnie i poszła ćwiczyć na poddaszu – to także weszło jej już w nawyk. Wkrótce jednak miało się wydarzyć coś jeszcze: tego samego dnia bowiem klient, któremu pomogłem rozwiązać pewne skomplikowane sprawy związane z jego prywatnym rachunkiem, przysłał mi w podzięce do biura butelkę drogiego wina Comet. Miałem zamiar zrobić Ann niespodziankę i poczęstować ją nim podczas kolacji, ale jak wspomniałem, odeszła od stołu tak szybko, że nie zdążyłem wyciągnąć butelki. Uznałem, że wobec tego pójdę z winem na górę. Trzymając w rękach butelkę i dwa kieliszki, ruszyłem schodami wiodącymi na poddasze. Tymczasem moja żona zaczęła już grać na harmonice i dźwięki – wyjątkowo niskie tony, monotonne i przeciągłe – rezonowały w całym moim ciele.

Kiedy zbliżyłem się do drzwi na poddasze, trzymane przez mnie kieliszki zaczęły wibrować, a ja poczułem ból w uszach. Słyszałem jednak zupełnie dobrze. Ann nie wykonywała żadnego utworu, nie eksperymentowała też od niechcenia z harmoniką. Nie, to było celowe ćwiczenie, proszę pana – jakieś bezbożne zaklęcie. Mówię „zaklęcie” ze względu na to, co dobiegło moich uszu po chwili: głos żony, która zwracała się do kogoś, posługując się niemal tak niskimi tonami jak te, które wydobywała z harmoniki.

– Czy mam przez to rozumieć, że to, co pan usłyszał, to nie był śpiew?

– Ileż bym dał za to, żeby tak było, panie Holmes! Niemniej zapewniam pana, że ona mówiła. Większości jej słów nie dosłyszałem, ale to, co wychwyciłem, wystarczyło, by mnie przerazić.

„Jestem tu, Jamesie – powiedziała. – Grace, chodź do mnie. Jestem tutaj. Dlaczego się chowacie? Chcę znów was zobaczyć…”.

Uniosłem dłoń, powstrzymując go.

– Panie Keller, moja cierpliwość doprawdy ma swoje granice. Usiłując przydać swojej wypowiedzi koloru i życia, ustawicznie błądzi pan, odsuwając moment ukazania problemu, którego rozwiązania pan ode mnie oczekuje. Na ile to tylko możliwe, proszę ograniczyć się do tego, co warte uwagi, gdyż reszta prawdopodobnie okaże się dla mnie nieprzydatna.

Mój klient milczał przez kilka sekund, marszcząc brwi i unikając mojego wzroku.

– Gdyby urodził się nam chłopiec – odezwał się wreszcie – miałby na imię James; gdyby to była dziewczynka, to Grace.

Urwał nagle pod wpływem silnego wzruszenia.

– No już – powiedziałem. – W tej chwili nie ma potrzeby poddawać się emocjom. Zechce pan kontynuować, od momentu, w którym pan przerwał.

Skinął głową, zaciskając wargi. Następnie otarł czoło chustką i wbił spojrzenie w podłogę.

– Odstawiwszy butelkę i kieliszki, otworzyłem gwałtownie drzwi. Wystraszona Ann natychmiast przestała grać i spojrzała na mnie rozszerzonymi ciemnymi źrenicami. Poddasze oświetlały świece, ustawione w krąg wokół harmoniki, rzucając na moją żonę migotliwy blask. W tym świetle, z tą śmiertelnie bladą cerą wyglądała jak duch. Miała w sobie coś nie z tego świata, panie Holmes. Jednak to wrażenie nie było tylko skutkiem oświetlenia. Chodziło o jej oczy, o sposób, w jaki na mnie patrzyła, ten wzrok sugerujący nieobecność czegoś istotnego, czegoś ludzkiego. Nawet kiedy do mnie przemówiła, jej głos był cichy i pozbawiony emocji.

„Co się stało, kochanie? – zapytała. – Wystraszyłeś mnie”.

Podszedłem do niej.

„Dlaczego to robisz?! – wykrzyknąłem. – Dlaczego mówisz tak, jakby tu byli?”.

Powoli wstała zza harmoniki, a kiedy się ku niej zbliżyłem, zobaczyłem nikły uśmiech na jej białej twarzy.

„Wszystko dobrze, Thomasie, już wszystko dobrze”.

„Nie rozumiem – powiedziałem. – Wypowiadałaś imiona naszych nienarodzonych dzieci. Mówiłaś tak, jakby żyły i znajdowały się w tym pokoju. Co tu się dzieje, Ann? Jak długo to trwa?”.

Łagodnie wzięła mnie pod rękę i zaczęła odsuwać mnie od harmoniki.

„Kiedy gram, muszę być sama. Uszanuj to, proszę”.

Poprowadziła mnie w stronę drzwi, lecz chciałem znać prawdę.

„Posłuchaj – rzekłem – nie wyjdę stąd, dopóki się nie wytłumaczysz. Jak długo to trwa? Nalegam. Dlaczego to robisz? Czy madame Schirmer wie, czym się zajmujesz?”.

Nie mogła dłużej patrzeć mi w oczy. Przypominała kobietę przyłapaną na straszliwym kłamstwie. Z jej ust padła wreszcie nieoczekiwana zimna odpowiedź:

„Tak – powiedziała. – Madame Schirmer jest w pełni świadoma tego, czym się zajmuję. Pomaga mi, Thomasie. To ty zadbałeś o to, by tak się stało. Dobrej nocy, kochanie”. – Z tymi słowami zamknęła mi drzwi przed nosem i przekręciła klucz w zamku.

– Byłem wściekły, panie Holmes. Może pan sobie wyobrazić, że na dół wróciłem w stanie wzburzenia. Objaśnienia mojej żony, choć mało konkretne, doprowadziły mnie do jednego wniosku: madame Schirmer uczy Ann czegoś innego niż muzyki albo przynajmniej zachęca ją do odprawiania tego nienaturalnego rytuału na poddaszu. Była to trudna sytuacja, zwłaszcza jeżeli nie myliłem się w swoich przypuszczeniach, wiedziałem zaś, że prawdy mogę dowiedzieć się jedynie od samej madame Schirmer. Zamierzałem udać się prosto do jej mieszkania jeszcze tego samego wieczoru i omówić z nią tę kwestię. Jednakże usiłując uspokoić wzburzone nerwy, wypiłem zdecydowanie zbyt wiele wina Comet, niemal całą butelkę. Dlatego też nie byłem w stanie złożyć jej wizyty aż do następnego ranka. Kiedy wreszcie dotarłem do jej mieszkania, byłem tak trzeźwy i zdeterminowany, jak to tylko możliwe, panie Holmes. Ledwie madame Schirmer otworzyła drzwi, przeszedłem do rzeczy:

„Co to za bzdur uczy pani moją żonę? – zapytałem ostro. – Proszę mi powiedzieć, dlaczego rozmawia z naszymi nienarodzonymi dziećmi. I niech pani nie udaje, że o niczym nie wie, bo wystarczająco dużo usłyszałem już od Ann”.

Zapadła niezręczna cisza i przez chwilę Niemka nic nie odpowiadała. Potem poprosiła mnie do środka i oboje usiedliśmy w salonie.

„Pańska żona, Herr Keller, jest udręczoną, nieszczęśliwą kobietą – powiedziała. – Lekcje, które u mnie pobiera, tak naprawdę jej nie interesują. Jej myśli stale są przy dzieciach, niezależnie od wszystkiego, zawsze te dzieci. I to dzieci są problemem, prawda? Ale panu oczywiście zależy, żeby ona grała, a jej zależy na dzieciach, więc robię coś dla was obojga, tak? I teraz ona gra wprost przepięknie. Myślę, że jest szczęśliwsza, nie sądzi pan?”.

„Nie rozumiem. Co pani robi dla nas obojga?”.

„Nic szczególnie trudnego, Herr Keller. To natura tych szklanych kloszy, wie pan. Echa boskiej harmonii. Uczę ją o tym”.

– Nie wyobraża pan sobie, co potem zaczęła mi opowiadać.

– Ależ tak – odparłem. – Panie Keller, dysponuję podstawową wiedzą o niezwykłej historii tego szczególnego instrumentu. Był czas, kiedy szklanej muzyce przypisywano pewne zaburzenia. To wywołało panikę wśród mieszkańców całej Europy i doprowadziło do spadku popularności harmoniki. Dlatego właśnie natrafienie na taki instrument, a cóż dopiero możliwość posłuchania, jak ktoś na nim gra, jest prawdziwą rzadkością.

– Jakie zaburzenia?

– Wszystko, począwszy od starganych nerwów po chroniczne przygnębienie, a także brak harmonii w rodzinach, przedwczesne porody i najróżniejsze śmiertelne przypadłości, nawet konwulsje u zwierząt domowych. Pańska madame Schirmer niewątpliwie słyszała o dekrecie policyjnym, obowiązującym swego czasu w Niemczech; przepisie, który całkowicie zdelegalizował ten instrument ze względu na porządek i zdrowie publiczne. Naturalnie skoro melancholia pańskiej żony poprzedza jej pierwszy kontakt z harmoniką, możemy z dużą dozą prawdopodobieństwa wykluczyć go jako ewentualne źródło jej problemów.

Niemniej historia harmoniki ma jeszcze jeden aspekt, ten, do którego odnosiła się madame Schirmer, wspominając o „echach boskiej harmonii”. Są osoby, zwolennicy idealizmu myślicieli pokroju Franza Mesmera, Benjamina Franklina i Mozarta, które uważają, że szklana muzyka sprzyja jakiemuś rodzajowi międzyludzkiej harmonii. Inni wierzą głęboko, że słuchanie dźwięków wydobywanych z kryształowych talerzy potrafi leczyć choroby krwi, a jeszcze inni, i przypuszczam, że ta madame Schirmer do nich należy, utrzymują, że ich ostre, przenikliwe tony przenoszą się szybko w zaświaty. Są oni zdania, że wyjątkowo uzdolniony muzyk, grający na harmonice, potrafi bez trudu przywołać zmarłych i w rezultacie żyjący mogą nawiązać kontakt z duszami ukochanych osób. To właśnie o tym panu opowiadała, mam rację?

– Dokładnie tak – odparł mój klient z wyrazem pewnego zaskoczenia na twarzy.

– I właśnie wtedy oznajmił pan, że jej usługi nie będą dłużej potrzebne.

– Tak, ale jakim sposobem…

– Mój chłopcze, to było nieuniknione, nieprawdaż? Był pan przekonany, że ta kobieta jest odpowiedzialna za okultystyczne zabiegi pańskiej żony, toteż niewątpliwie powziął pan ten zamiar, jeszcze zanim poszedł pan spotkać się z nią tamtego ranka. Tak czy inaczej, gdyby nadal był pan jej klientem, raczej nie groziłaby panu aresztem. Proszę wybaczyć, że od czasu do czasu panu przerywam. Jest to niezbędne do usprawnienia przebiegu opowieści, która inaczej mogłaby niepotrzebnie obciążyć mój umysł zbędnymi informacjami. Proszę kontynuować.

– Co innego, pytam pana, mogłem zrobić? Nie miałem wyboru. Chcąc zachować się uczciwie, nie nalegałem, by madame Schirmer zwróciła wynagrodzenie za nieodbyte lekcje, ona zaś nie zaproponowała nic podobnego. Niemniej zdumiało mnie jej opanowanie. Gdy podziękowałem jej za dalszą współpracę, uśmiechnęła się i pokiwała głową.

„Drogi panie, skoro pan uważa, że tak będzie najlepiej dla Ann – powiedziała – to i ja myślę, że tak będzie dla niej najlepiej. W końcu jest pan jej mężem. Życzę wam obojgu długiego i szczęśliwego wspólnego życia”.

Powinienem mieć więcej rozumu i nie brać jej słów za dobrą monetę. Sądzę, że kiedy owego ranka opuściłem to mieszkanie, Niemka dobrze wiedziała, że Ann jest pod jej wpływem i nie zamierza jej zostawić. Teraz już mam świadomość, że ta kobieta to bezwzględna intrygantka. Po fakcie wszystko wydaje mi się oczywiste: to, jak początkowo zaproponowała mi zniżkę, a potem, gdy biedna Ann dała się już złapać na lep jej kłamstw, zaproponowała wydłużenie czasu lekcji, by wyciągnąć ode mnie więcej pieniędzy. Martwię się też, że robi zakusy na spadek po matce Ann, który, choć niezbyt pokaźny, stanowi jednak dość okrągłą sumkę. Jestem tego absolutnie pewien, panie Holmes.

– Czy wówczas nie przyszło to panu na myśl? – zapytałem.

– Nie – odrzekł. – Moją jedyną troską było to, jak Ann zareaguje na tę wiadomość. Dzień w pracy upłynął mi nerwowo, na rozmyślaniu o sytuacji i szukaniu odpowiednich słów, którymi mógłbym to zakomunikować żonie. Wieczorem po powrocie do domu poprosiłem Ann do gabinetu i gdy usiadła przede mną, spokojnie powiedziałem jej, co mi leży na sercu. Wspomniałem, że od jakiegoś czasu zaniedbuje swoje obowiązki i że jej obsesja na punkcie harmoniki, po raz pierwszy określiłem ją w ten sposób, wystawia nasze małżeństwo na ciężką próbę. Powiedziałem, że każde z nas ma pewne zobowiązania wobec drugiego: moim jest zapewnianie jej bezpiecznego, zdrowego środowiska; jej − dbanie o dom z myślą o mnie. Ponadto, dodałem, głęboko niepokoi mnie to, co zastałem na poddaszu, choć nie winię jej za to, że odczuwa żal po stracie naszych nienarodzonych dzieci. Następnie opowiedziałem jej o wizycie u madame Schirmer. Wyjaśniłem, że nie będzie więcej lekcji gry na harmonice i że madame Schirmer zgodziła się ze mną, że tak będzie zapewne najlepiej. Wziąłem żonę za rękę i popatrzyłem jej prosto w nieprzeniknioną twarz.

„Nie wolno ci więcej widywać tej kobiety, Ann – rzekłem – a jutro usuwam z domu harmonikę. Nie chcę być w tej kwestii okrutny czy nierozsądny, ale zamierzam odzyskać moją żonę. Pragnę cię odzyskać, Ann. Chcę, żeby między nami było jak dawniej. Musimy przywrócić porządek w naszym życiu”.

Zaczęła płakać, były to jednak łzy skruchy, nie gniewu. Ukląkłem przy niej.

„Przebacz mi” – powiedziałem, otaczając ją ramionami.

„Nie – wyszeptała mi do ucha – to ja powinnam prosić cię o przebaczenie. Czuję się taka zagubiona, Thomasie. Mam wrażenie, jakbym nic już nie potrafiła zrobić jak należy, i nie rozumiem dlaczego”.

„Nie możesz się temu poddawać. Jeśli tylko mi zaufasz, przekonasz się, że wszystko jest w porządku”.

Obiecała mi wtedy, panie Holmes, że ze wszystkich sił postara się być lepszą żoną. I wydawało się, że dotrzymuje obietnicy. Właściwie nigdy wcześniej nie widziałem u niej tak błyskawicznej i całkowitej odmiany. Bywały oczywiście chwile, kiedy wyczuwałem, jak coś burzy się bezgłośnie w jej wnętrzu. Niekiedy posępniała, jakby jej myśli nawiedziło coś przytłaczającego, i, przynajmniej przez jakiś czas, poświęcała wyjątkowo dużo uwagi sprzątaniu poddasza. Wówczas jednak harmoniki już tam nie było, nie martwiłem się więc tym zbytnio. Dlaczegóż miałbym? Kiedy wracałem z pracy, dom lśnił czystością, a na stole czekał na mnie posiłek. Po kolacji cieszyliśmy się swoim towarzystwem, tak samo jak za dawnych dobrych czasów, siedzieliśmy w salonie i godzinami rozmawialiśmy. Wyglądało na to, że do naszego domu powróciło szczęście.

– Jestem zachwycony – powiedziałem sucho, zapalając trzeciego papierosa. – Lecz nadal nie pojmuję, dlaczego zdecydował się pan zasięgnąć mojej rady. Na pewnym poziomie jest to niewątpliwie intrygująca historia. Wydaje się pan jednak wzburzony, a ja nie rozumiem powodu. Odnoszę wrażenie, że poradził pan sobie znakomicie.

– Proszę, panie Holmes, potrzebuję pańskiej pomocy.

– Nie mogę panu pomóc, nie znając prawdziwej natury pańskiego problemu. W tej chwili nie widzę żadnej zagadki.

– Ale moja żona ciągle znika!

– Ciągle znika? Czy wobec tego mam przyjąć, że tak samo ciągle się pojawia?

– Tak.

– Ile razy się to zdarzyło?

– Pięciokrotnie.

– A kiedy rozpoczęły się zniknięcia?

– Ponad dwa tygodnie temu.

– Rozumiem. Przypuszczalnie we wtorek. A potem w następny czwartek. Proszę mnie poprawić, jeżeli się mylę, ale w kolejnym tygodniu zapewne zdarzyło się to samo. I w ostatni wtorek, rzecz prosta.

– Właśnie.

– Doskonale. Wreszcie jakieś konkrety, panie Keller. Pańska opowieść bez wątpienia kończy się pod drzwiami do mieszkania madame Schirmer, proszę mi jednak o tym opowiedzieć. Być może powinienem dowiedzieć się jeszcze paru szczegółów. Zechce pan zacząć od pierwszego zniknięcia, choć określanie w ten sposób niesforności pańskiej żony jest doprawdy mało precyzyjne.

Keller spojrzał na mnie ze smutkiem. Potem wyjrzał przez okno i z powagą pokręcił głową.

– Zbyt wiele nad tym myślałem – rzekł. – Widzi pan, jako że w okolicach południa mam zazwyczaj sporo zajęć, posiłek przynosi mi normalnie chłopiec na posyłki. Tamtego dnia jednak nie byłem aż tak pochłonięty pracą, postanowiłem więc wybrać się do domu i zjeść obiad z Ann. Kiedy przekonałem się, że jej nie ma, nie byłem szczególnie zaniepokojony. Prawdę mówiąc, ostatnimi czasy zachęcałem Ann, żeby regularnie wychodziła z domu, a ona zastosowała się do mojej rady i zaczęła wybierać się na popołudniowe spacery. Uznałem, że to dlatego jej nie zastałem, zostawiłem jej liścik i ruszyłem z powrotem do biura.

– A pańska żona twierdzi, że gdzie spaceruje?

– Do rzeźnika albo na targ. Polubiła także park przy Towarzystwie Fizyczno-Botanicznym i mówi, że spędza tam godziny na czytaniu wśród kwiatów.

– Istotnie, byłoby to idealne miejsce na tego typu rozrywkę. Proszę mówić dalej.

– Tego wieczoru wróciłem do domu i odkryłem, że wciąż jej nie ma. Pozostawiony liścik nadal tkwił w drzwiach i wtedy zacząłem się martwić. Moją pierwszą myślą było ruszyć na poszukiwania, lecz gdy tylko zdążyłem wyjść na zewnątrz, Ann weszła przez furtkę. Wydawała się taka zmęczona, panie Holmes, i sprawiała wrażenie, jakby sam mój widok wywołał w niej jakieś wahanie. Zapytałem, dlaczego wraca tak późno, a ona odrzekła, że zasnęła w parku. Wyjaśnienie to było mało prawdopodobne, lecz niewykluczone, więc powstrzymałem się od dalszego wypytywania. Szczerze mówiąc, poczułem po prostu ulgę, że żona jest już w domu.

Jednak dwa dni później wydarzyło się to samo. Przyszedłem do domu, a Ann nie było. Dotarła niedługo potem, tłumacząc, że znów zdrzemnęła się pod drzewem w parku. W kolejnym tygodniu znów się to powtórzyło, dokładnie tak jak poprzednio – tylko we wtorki i czwartki. Gdyby to były inne dni, nie wzbudziłoby to we mnie tak szybko podejrzeń i zapewne nie spróbowałbym w ostatni wtorek przekonać się, czy moje obawy są słuszne. Wiedząc, że jej dawne lekcje gry na harmonice zaczynały się o czwartej i kończyły o szóstej, wyszedłem z pracy wcześniej i ukryłem się naprzeciwko antykwariatu Portmana, po drugiej stronie ulicy. Był już niemal kwadrans po czwartej i ogarnęło mnie niewyraźne poczucie ulgi, lecz kiedy właśnie miałem opuścić swoje stanowisko, zauważyłem ją. Szła nonszalancko Montague Street, po przeciwnej stronie ulicy, trzymając wysoko parasolkę, którą podarowałem jej na urodziny. W tym momencie serce mi zamarło i stałem tam dalej; nie poszedłem za nią ani nie zawołałem jej, tylko patrzyłem, jak zamyka parasolkę i wchodzi do antykwariatu.

– A czy pańska żona ma zwyczaj spóźniać się na spotkania?

– Wprost przeciwnie, panie Holmes. Uważa, że punktualność jest cnotą. W każdym razie do niedawna tak było.

– Rozumiem. Niech pan kontynuuje, bardzo proszę.

– Niewątpliwie może pan sobie wyobrazić wzburzenie, jakie w końcu mnie opanowało. Kilka sekund później biegłem po schodach do mieszkania madame Schirmer. Słyszałem już, jak Ann gra na harmonice. Te jej straszne, nieprzyjemne tony. Sam dźwięk wzbudził we mnie jeszcze większy gniew, więc zakołatałem do drzwi z wściekłością.

„Ann! – krzyknąłem. – Ann!”.

Na spotkanie wyszła mi jednak madame Schirmer. Otworzyła drzwi i obrzuciła mnie najbardziej jadowitym spojrzeniem, jakie kiedykolwiek widziałem.

„Chcę się widzieć z żoną, w tej chwili! – zawołałem. – Wiem, że ona tam jest!”. – W tym momencie muzyka płynąca z głębi mieszkania raptownie ucichła.

„Niech pan wraca do domu, skoro chce się pan widzieć z tą swoją żoną, Herr Keller! – powiedziała madame Schirmer cichym głosem, robiąc krok naprzód i zamykając za sobą drzwi. – Ann nie jest już moją uczennicą!”. – Jedną rękę trzymała na klamce, a jej masywne ciało zasłaniało drzwi, nie pozwalając mi wbiec do środka.

„Oszukała mnie pani – powiedziałem na tyle głośno, by Ann mogła mnie usłyszeć. – Obie mnie oszukałyście, a ja nie zamierzam tego znosić! Jest pani podłą, nikczemną kobietą!”.

Madame Schirmer zawrzała gniewem, a i ja sam byłem tak rozzłoszczony, że bełkotałem jak nietrzeźwy. Gdy teraz o tym myślę, widzę, że moje zachowanie było dość nierozsądne, lecz ta straszna kobieta mnie zdradziła, a ja obawiałem się o żonę.

„Ja tylko daję lekcje – powiedziała – ale pan przychodzi i robi mi awanturę. Jest pan pijany, więc proszę zastanowić się nad tym jutro i mieć pretensje do siebie! Nie będę więcej z panem rozmawiała, Herr Keller, niech pan nigdy więcej nie puka do moich drzwi!”.

W tym momencie złość wzięła nade mną górę, panie Holmes, i obawiam się, że podniosłem głos bardziej, niżby należało.

„Wiem, że ona tu przychodzi, i jestem pewien, że pani w dalszym ciągu mąci jej w głowie swoimi diabelskimi poglądami! Nie mam pojęcia, co spodziewa się pani w ten sposób zyskać, ale jeżeli chodzi pani o jej spadek, to zapewniam, że zrobię wszystko, co w ludzkiej mocy, żeby go pani nie tknęła! Ostrzegam panią, madame Schirmer, że dopóki moja żona nie wyzwoli się spod pani wpływu, ja będę nękał panią na każdym kroku i nie pozwolę dalej mydlić sobie oczu słodkimi słówkami!”.

Jej dłoń zsunęła się z klamki, palce zacisnęły się w pięść; sprawiała wrażenie, jakby zaraz miała mnie uderzyć. Jak wspominałem, jest potężną, krzepką Niemką, i nie wątpię, że z łatwością mogłaby pokonać większość mężczyzn. Niemniej jednak opanowała wściekłość i powiedziała:

„To ja pana ostrzegam, Herr Keller. Niech pan stąd idzie i nigdy nie wraca. Jeżeli jeszcze raz przyjdzie pan się awanturować, dopilnuję, żeby pana aresztowali!”. – Następnie odwróciła się na pięcie i weszła do mieszkania, zatrzaskując mi drzwi przed nosem.

Wstrząśnięty, natychmiast wyszedłem i skierowałem się do domu, zamierzając surowo skarcić Ann, gdy tylko wróci. Byłem pewien, że słyszała moją kłótnię z madame Schirmer, a fakt, że przez cały czas ukrywała się w salonie tej kobiety, zamiast mi się pokazać, dodatkowo wytrącił mnie z równowagi. Nie miałem powodu zaprzeczać, że ją śledziłem; w tej chwili i tak nie miała już co do tego wątpliwości. Ku mojemu dogłębnemu zdumieniu jednak, gdy dotarłem do domu, ona już tam była! I tego właśnie nie potrafię zrozumieć: nie miała możności opuszczenia mieszkania madame Schirmer przede mną, zwłaszcza że znajduje się ono na piętrze. A gdyby nawet w jakiś sposób zdołała tego dokonać, to z pewnością nie zdążyłaby przygotować dla mnie kolacji, zanim wrócę. Byłem i wciąż jestem zbity z tropu; nie mam pojęcia, jak jej się to udało. Podczas posiłku czekałem, aż wspomni coś o mojej kłótni z madame Schirmer, lecz nie powiedziała na ten temat ani słowa. Kiedy zapytałem, co robiła w ciągu dnia, odparła:

„Zaczęłam czytać nową powieść, a wcześniej wybrałam się na krótką przechadzkę po terenie Towarzystwa Fizyczno-Botanicznego”.

„Znowu? Czy nie masz tego dość?”.

„Jak mogłabym? To takie urocze miejsce”.

„A czy podczas tych swoich spacerów nie napotkałaś przypadkiem madame Schirmer, Ann?”.

„Nie, Thomasie, oczywiście, że nie”.

Zapytałem, czy czasem się nie myli, a ona, wyraźnie zirytowana moimi sugestiami, odparła z naciskiem, że nic takiego się nie wydarzyło.

– W takim razie kłamie – powiedziałem. – Niektóre kobiety mają wyjątkowy talent do wodzenia mężczyzn za nos i skłaniania ich do wiary w coś, o czym sami dobrze wiedzą, że jest nieprawdą.

– Panie Holmes, nie rozumie pan. Ann jest niezdolna do kłamstwa. To nie leży w jej naturze. A gdyby skłamała, spostrzegłbym to natychmiast i zarzucił jej, że mówi nieprawdę. Ale nie, ona nie kłamała. Widziałem to w jej twarzy i jestem przekonany, że Ann nic nie wie o mojej kłótni z madame Schirmer. Nie pojmuję, jak to jest możliwe. Jestem jednak pewien, że tam była, tak samo jak jestem pewien, że powiedziała mi prawdę. Nie potrafię w żaden sposób połączyć ze sobą tych faktów. Dlatego właśnie jeszcze tej samej nocy napisałem do pana, prosząc o radę i pomoc.

Taką właśnie zagadkę przedstawił mi mój klient. Przypadek był wprawdzie błahy, niemniej znalazłem w nim kilka punktów, które wydały mi się interesujące. Opierając się na mojej powszechnie znanej metodzie analizy logicznej, zacząłem eliminować alternatywne hipotezy, dopóki nie pozostała tylko jedna. Wydawało się bowiem, że jest bardzo niewiele możliwości rozstrzygnięcia istoty sprawy.

– Proszę mi powiedzieć, czy w tym magazynie z książkami i mapami – zapytałem – zauważył pan jakichkolwiek pracowników poza właścicielem?

– Przypominam sobie tylko tego staruszka właściciela, nikogo więcej. Zdaje mi się, że sam prowadzi interes, choć nie sprawia wrażenia, jakby dobrze sobie radził.

– Jak to?

– Miałem na myśli, że wydaje się schorowany. Ma chroniczny kaszel, który brzmi dosyć groźnie, i wyraźne kłopoty ze wzrokiem. Kiedy poszedłem tam po raz pierwszy i zapytałem go, gdzie znajduje się mieszkanie madame Schirmer, potrzebował szkła powiększającego, by przyjrzeć się mojej twarzy. A ostatnim razem sprawiał wrażenie, jakby nawet nie zauważył, że wszedłem do antykwariatu.

– Zbyt wiele lat spędził pochylony nad książkami przy świetle lampy, jak sądzę. Tak czy inaczej, choć doskonale znam Montague Street i jej okolice, muszę przyznać, że ten konkretny antykwariat jest mi nieznany. Orientuje się pan, czy jest dobrze zaopatrzony?

– Owszem, panie Holmes. Sklepik wydaje się niewielki. Przypuszczam, że służył kiedyś za mieszkanie jakiejś rodzinie, ale w każdym pomieszczeniu stoją niezliczone rzędy książek. Mapy są chyba przechowywane gdzie indziej. Na drzwiach wejściowych wisi tabliczka zachęcająca do zwracania się z zapytaniami o mapy bezpośrednio do pana Portmana. Właściwie nie przypominam sobie, żebym widział w środku choćby jedną mapę.

– A czy nie zapytał pan przypadkiem pana Portmana, zakładam, że to nazwisko właściciela, czy widział, jak pańska żona wchodzi do antykwariatu?

– Nie było potrzeby. Jak wspomniałem, wzrok tego człowieka jest raczej fatalny. Zresztą sam zobaczyłem, jak Ann wchodzi do środka, a z kolei mój wzrok nie pozostawia nic do życzenia.

– Nie kwestionuję bystrości pańskiego wzroku, panie Keller. Tak czy inaczej, choć sama sprawa nie jest godna szczególnej uwagi, pozostaje jednak kilka rzeczy, które należy wyjaśnić osobiście. W tej chwili udam się z panem na Montague Street.

– W tej chwili?

– Mamy czwartek po południu, nieprawdaż? – Pociągnąłem za dewizkę od zegarka i szybko ustaliłem, że jest około wpół do czwartej. – Jeśli wyjdziemy teraz, będziemy mieli szansę zdążyć do Portmana przed pańską żoną. – Wstałem, by sięgnąć po płaszcz, i dodałem: – Od tej chwili musimy być bardzo ostrożni, mamy bowiem do czynienia z komplikacjami emocjonalnymi co najmniej jednej niezrównoważonej kobiety. Miejmy nadzieję, że pańska żona jest równie godna zaufania i konsekwentna w swoich działaniach jak ten oto zegarek. Chociaż właściwie mogłoby to być z korzyścią dla nas, gdyby i tym razem zdecydowała się dotrzeć na miejsce spóźniona.

Następnie z pewnym pośpiechem wyruszyliśmy z Baker Street i prędko wmieszaliśmy się w tłum na gwarnych ulicach Londynu. Kiedy tak szliśmy w stronę antykwariatu Portmana, uświadomiłem sobie z całą wyrazistością, że problem, który przedstawił mi pan Keller, jest, po rozważeniu szczegółów, mało istotny lub całkiem błahy. W gruncie rzeczy ten przypadek nie pobudziłby nawet wyobraźni literackiej mojego zacnego doktora. Była to, jestem teraz przekonany, trywialna sprawa tego rodzaju, jaka uszczęśliwiłaby mnie w czasach, gdy byłem początkującym detektywem konsultantem, ale jaką na ówczesnym etapie, u schyłku mojej kariery, byłbym raczej skłonny zlecić komuś innemu. Ludzi z tego typu problemami odsyłałem zazwyczaj do kogoś ze starannie dobranego grona ambitnych młodszych kolegów – Setha Weavera, Trevora z Southwark czy Liz Pinner – wykazujących spore zdolności w dziedzinie doradztwa detektywistycznego.

Muszę jednak wyznać, że mój własny stosunek do dylematu pana Kellera nie ukształtował się pod wpływem jego rozwlekłej opowieści, lecz wynikał wyłącznie z dwóch niepowiązanych ze sobą prywatnych fascynacji: muzycznego zainteresowania owianą złą sławą harmoniką szklaną – instrumentem, który od dawna chciałem zobaczyć na własne oczy – i tej urzekającej, dziwnej twarzy, którą dostrzegłem na fotografii. Wystarczy powiedzieć, że urok tego pierwszego elementu potrafię wyjaśnić znacznie lepiej niż drugiego i że od tej pory uznałem, iż moja krótkotrwała skłonność do płci pięknej była wynikiem uwag Johna, który często dawał wyraz swemu przekonaniu, że kobiece towarzystwo jest korzystne dla zdrowia. Poza takim podsumowaniem moich irracjonalnych odczuć doprawdy nie jestem w stanie wyjaśnić, skąd wziął się ten powab towarzyszący zwykłej, niewyróżniającej się niczym fotografii zamężnej kobiety.

4

Ki e d y   R o g e r   z a p y t a ł, w jaki sposób Holmes wszedł w posiadanie dwóch japońskich pszczół, ten zaczął gładzić się po brodzie, a następnie – po dłuższym namyśle – wspomniał o pasiece, którą odkrył w centrum Tokio.

– Znalazłem ją zupełnie przypadkowo. Nie zobaczyłbym tego miejsca, gdybym pojechał samochodem razem z moim bagażem, ale po tym, jak dusiłem się w ciasnej kajucie na statku, potrzebowałem trochę ruchu.

– Daleko pan zaszedł?

– Tak sądzę. Tak, właściwie jestem pewny, że tak było, choć nie mogę sobie przypomnieć dokładnej odległości.

Siedzieli w bibliotece naprzeciwko siebie – Holmes rozparty wygodnie w fotelu, z kieliszkiem brandy w ręku, Roger pochylony naprzód, trzymający w złączonych dłoniach fiolkę z dwiema pszczołami.

– Widzisz, nadarzyła się znakomita okazja do spaceru. Pogoda była doskonała, bardzo przyjemna, a ja miałem ochotę rozejrzeć się po mieście. – Holmes był odprężony i wylewny; spoglądał na chłopca, opowiadając o tamtym poranku w Tokio. Pominie, rzecz jasna, krępujące szczegóły: na przykład to, że zgubił się w dzielnicy handlowej Shinjuku, szukając stacji kolejowej, i że kiedy błąkał się po tamtejszych wąskich uliczkach, jego niezawodne zazwyczaj poczucie kierunku całkowicie go opuściło. Nie było sensu mówić chłopcu, że omal nie spóźnił się na pociąg do miasta portowego Kobe albo że zanim znalazł wytchnienie w pasiece, miał okazję zaobserwować najgorsze aspekty powojennego społeczeństwa Japonii: mężczyzn i kobiety żyjących w byle jak skleconych chatkach, skrzyniach transportowych i przybudówkach z blachy falistej w najruchliwszych częściach miasta; gospodynie domowe z niemowlętami na plecach, stojące w kolejkach po ryż i bataty; ludzi tłoczących się w pełnych po brzegi wagonach, siedzących na dachach autobusów, uczepionych zderzaków lokomotywy; niezliczone wychudzone ciała Azjatów, wymijających go na ulicy, te wygłodniałe oczy, które co jakiś czas spoczywały na zdezorientowanym Angliku (poruszającym się o dwóch laskach, z wypisanym na twarzy wyrazem oszołomienia, trudnym do odczytania pomiędzy długimi włosami a brodą).

Koniec końców Roger usłyszał tylko o spotkaniu z miejskimi pszczołami. Niemniej jednak był całkowicie pochłonięty opowieścią, spojrzenie jego błękitnych źrenic ani na chwilę nie opuszczało oblicza Holmesa. Na jego twarzy malowały się spokój i uznanie, oczy miał szeroko otwarte, nie odrywał wzroku od tej pary oczu, czcigodnych, myślących, jakby chłopiec widział odległe światełka migoczące nad ciemnym horyzontem, coś ulotnego i żywego, co istnieje tuż poza jego zasięgiem. Szare źrenice z kolei, wpatrzone w niego w skupieniu – przeszywające i życzliwe zarazem – usiłowały przerzucić most nad rozdzielającą ich dwóch przepaścią całego życia. Brandy ubywało pomalutku, szkło fiolki rozgrzewało się od ciepła miękkich dłoni, a doświadczony głos człowieka, który niejedno przeżył, jakimś sposobem sprawiał, że Roger czuł się starszy i bardziej światowy, niż wskazywałby na to jego wiek.

Gdy zagłębiałem się coraz dalej w uliczki Shinjuku, relacjonował Holmes, nagle moją uwagę przyciągnęły pszczoły robotnice, które tu i ówdzie szukały pożywienia, bzycząc wokół skromnych kępek kwiatów pod drzewami na ulicach lub w doniczkach stojących na zewnątrz domów. Spróbował podążyć śladem robotnic, czasem tracił jedną z oczu, ale zaraz zauważał następną, aż wreszcie trafił do oazy w sercu miasta: dwadzieścia kolonii, z których każda produkowała co roku znaczną ilość miodu. Cóż za sprytne stworzenia, pomyślał sobie. Gdyż miejsca żerowania kolonii z Shinjuku niewątpliwie zależały od pory roku. Zapewne we wrześniu owady latają dalej, ponieważ wtedy kwiatów jest niewiele, latem zaś i na wiosnę pokonują znacznie mniejsze dystanse, bo gdy tylko w kwietniu zaczynają kwitnąć wiśnie, pszczoły znajdują się w środowisku obfitującym w pokarm. A tak jest lepiej, powiedział Holmes Rogerowi, bliższy zasięg nektaru i pyłku zwiększa efektywność ich zdobywania; toteż, zważywszy na mniejszą konkurencję ze strony nielicznych miejskich owadów zapylających w rodzaju muchówek, much, motyli i chrząszczy, więcej korzystnych źródeł pożywienia jest zlokalizowanych na terenie Tokio niż poza jego obszarem.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki