Tytuł oryginału:
STARTED EARLY, TOOK MY DOG

Redakcja:
Krystyna Podhajska

Projekt okładki:
Claire Ward/TW

Ilustracja na okładce:
Petra Börner

Zdjęcia na pierwszej stronie okładki:
© Tracey Patterson

Zdjęcie autorki:
© Euan Myles

Adaptacja okładki:
Magdalena Zawadzka

Skład:
Dariusz Piskulak

Korekta:
Maciej Korbasiński

Copyright © Kate Atkinson 2010

Kate Atkinson has asserted her right under the Copyright, Designs and Patents Act 1988 to be identified as the author of this work. This book is a work of fiction and, except in the case of historical fact, any resemblance to actual persons, living or dead, is purely coincidental.

Copyright for the Polish edition © by Wydawnictwo Czarna Owca, 2016

Wydanie I

ISBN 978-83-7554-969-0

Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o.
ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa
www.czarnaowca.pl
Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl
Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl
Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla mojego ojca

Za wszelkie błędy ponoszę całkowitą odpowiedzialność. Niektóre były zresztą zamierzone, tu i ówdzie celowo zdarzyło mi się rozminąć z prawdą.

Podziękowania należą się następującym osobom:

Russellowi Equi, jak zawsze; nadinspektorowi Malcolmowi Grahamowi z policji szkockiej; Malcolmowi R. Dicksonowi, byłemu podinspektorowi policji szkockiej, wreszcie Davidowi Mattockowi i Maureen Lenehan za wspólną wyprawę sentymentalną do Leeds lat siedemdziesiątych.

Przez brak hufnala koń stracił podkowę,
Przez brak podkowy przepadł koń,
Przez brak konia zginął jeździec,
Przez brak jeźdźca przegrano bitwę,
Przez tę bitwę przepadło królestwo,
A wszystko przez brak hufnala.

Angielskie przysłowie

Ja tylko sprzątałem.

Peter Sutcliffe
zwany Rozpruwaczem z Yorkshire

Skarb

9 kwietnia 1975

Leeds, „stolica autostrad lat siedemdziesiątych”. Dumny slogan, ironia zupełnie niezamierzona. Na niektórych ulicach wciąż migoczą latarnie gazowe. Typowe północnoangielskie miasto.

Numerem jeden na listach przebojów jest piosenka zespołu Bay City Rollers. W całym kraju wybuchają bomby IRA. Margaret Thatcher zostaje liderką Partii Konserwatywnej. Na początku miesiąca w Albuquerque w USA Bill Gates zakłada firmę, z której później rozwinie się Microsoft. Z końcem miesiąca Wietnam Północny zmusza Sajgon do kapitulacji. W telewizji ciągle leci The Black and White Minstrel Show, John Poulson nadal siedzi w pudle. Bye Bye Baby, Baby Goodbye… W natłoku wszystkich tych zdarzeń jedyną rzeczą, która interesowała posterunkową Tracy Waterhouse, było to, że w jej rajstopach na dużym palcu pojawiła się dziura. Posterunkowa rano włożyła nową parę rajstop, no i proszę! Do tego każdy krok sprawiał, że dziura się powiększała.

Powiedziano im, że mieszkanie znajduje się na piętnastym piętrze bloku w Lovell Park. Naturalnie akurat tego dnia musiała się tam zepsuć winda, więc policjanci, sapiąc i postękując, wdrapywali się z mozołem po schodach. Im wyżej, tym częściej przystawali na kolejnych podestach, żeby odpocząć. Posterunkowa Tracy Waterhouse – duża, pozbawiona wdzięku dziewczyna świeżo po okresie próbnym – i posterunkowy Ken Arkwright – tęgi, blady Yorkshirczyk z otłuszczonym sercem zdobywający swój Mount Everest.

Los chciał, że na czas służby ich obojga przypadły pierwsze z czarnej serii morderstw Rozpruwacza z Yorkshire (Arkwright odszedł na emeryturę na długo przed tym, zanim zginęła ostatnia z ofiar). Donald Neilson, członek Czarnych Panter z Bradford, nie został jeszcze schwytany, natomiast Harold Shipman prawdopodobnie zaczął już zabijać pacjentów, którzy mieli pecha trafić pod jego opiekę w szpitalu w Ponterfact. Zachodnie Yorkshire w roku 1975 stało się królestwem seryjnych zabójców.

Choć sama za nic by się do tego nie przyznała, Tracy Waterhouse wciąż była kompletnie zielona. Ken Arkwright widział co nieco, pozostał jednak dobrodusznym i ufnym gliniarzem, idealnym mentorem nieopierzonej koleżanki po fachu. Oczywiście w koszyku zdarzały się także robaczywe jabłka – śmierć Davida Oluwale’a¹ kładła się cieniem na pracy policji z West Riding – lecz Arkwirghta to nie dotyczyło. Kiedy trzeba – a czasem i kiedy nie trzeba – potrafił być brutalny, lecz jeśli chodzi o nagrody i kary, nie dyskryminował nikogo z powodu koloru skóry. Kobiety były dlań puszczalskimi zdzirami, chociaż zdarzyło mu się poratować dziewczyny z ulicy fajkami i gotówką. Poza tym szczerze kochał swoją żonę i córki.

Wbrew zachętom nauczycieli, którzy namawiali ją, aby kontynuowała naukę i „coś osiągnęła”, Tracy w wieku piętnastu lat rzuciła szkołę, zrobiła kurs stenografii i maszynopisania, po czym zatrudniła się jako młodsza urzędniczka w biurze Montague'a Burtona. Pragnęła czym prędzej rozpocząć dorosłe życie. „Bystra z ciebie dziewczyna – zauważył personalny, częstując ją papierosem. – Możesz daleko zajść. Kto wie, czy pewnego dnia nie zostaniesz asystentką dyrektora naczelnego?”. Tracy nie miała pojęcia, czym zajmują się dyrektorzy naczelni; obowiązki asystentki również nie były dla niej całkiem jasne. A do tego personalny rozbierał ją wzrokiem.

Pomimo skończonych szesnastu lat nie całowała się dotąd z żadnym chłopakiem, nie piła wina (nawet stołowego), nie jadła awokado, nie widziała bakłażana ani nie leciała samolotem. To były całkiem inne czasy.

W sklepie Etam kupiła długi tweedowy płaszcz i nową parasolkę. Była gotowa na wszystko – na tyle, na ile to było możliwe. Dwa lata później wstąpiła do policji. Na to nic jej nie mogło przygotować. Bye Bye, Baby…

Tracy zawsze czuła lęk, że nie zdoła wyrwać się z domu. Wieczory spędzała z matką przed telewizorem, podczas gdy ojciec pił – umiarkowanie – w lokalnym klubie konserwatywnym. Wspólnie z Dorothy Waterhouse oglądały The Dick Emery Show, Steptoe and Son, Mike’a Yarwooda parodiującego bohaterów tegoż serialu, a od czasu do czasu premiera Edwarda Heatha, który tak śmiesznie poruszał ramionami w górę i w dół. Kiedy Margaret Thatcher przejęła władzę w partii, dla Mike’a Yarwooda nastały ciężkie czasy. Dla wszystkich nastały ciężkie czasy. Tracy nigdy nie zdołała pojąć fenomenu popularności parodystów.

Zaburczało jej w żołądku. Od tygodnia była na diecie twarogowo-grejpfrutowej. Ciekawe, czy można się zagłodzić na śmierć i wciąż mieć nadwagę?

– Chryste Panie – wysapał Arkwright, gdy wreszcie dotarli na to piętnaste piętro. Pochylił się i wsparł dłońmi o kolana. – Możesz mi wierzyć lub nie, ale kiedyś byłem skrzydłowym ataku w drużynie rugbistów.

– Taa… Za to teraz jesteś grubym ramolem – mruknęła Tracy. – Który to numer?

– Dwadzieścia pięć. W końcu korytarza.

Któryś z sąsiadów anonimowo zgłosił, że z mieszkania czuć przykry zapach („Potworny smród!”).

– Pewnie zdechły szczur – stwierdził Arkwright. – Albo kot. Pamiętasz te dwa psy w Chapeltown? A, prawda, to było, zanim do nas przyszłaś.

– Znam tę sprawę. Właściciel wyjechał i zostawił zwierzaki bez jedzenia. W końcu zeżarły się nawzajem.

– Nie „się nawzajem” – poprawił ją Arkwright – tylko jeden zeżarł drugiego.

– Cholerny pedant z ciebie, Arkwright.

– Że jak? Pyskata gówniara! Dobra, idziemy. Szlag by to trafił, Tracy. Smród czuć aż tutaj.

Tracy kciukiem wcisnęła dzwonek przy drzwiach i przytrzymała. Stojąc tak, spojrzała na swoje brzydkie czarne półbuty z policyjnego przydziału i poruszyła palcami w brzydkich czarnych rajstopach, również z przydziału. Wyczuła, że paluch całkiem wylazł przez dziurę. Od dziury poszło oczko i powoli pełzło w stronę kolana Tracy, masywnego niczym u piłkarza.

– Żeby się tylko nie okazało, że to jakiś staruch, który tam leży od paru tygodni – westchnęła. – Jak ja ich, cholera, nie znoszę!

– Ja nie znoszę tych, co wyskakują z pociągów.

– I martwych dzieciaków.

– No. Te są najgorsze – zgodził się Arkwright.

Martwe dzieci przebijały wszystko.

Tracy zdjęła kciuk z dzwonka i nacisnęła klamkę. Zamknięte.

– Psiakrew, Arkwright, w środku aż brzęczy. To, co tam leży, na pewno nie wstanie o własnych siłach.

Arkwright załomotał do drzwi.

– Halo, policja! Jest tam kto? Cholera, Tracy, słyszysz to samo co ja?

– Muchy?

Ken Arkwright schylił się i zajrzał przez otwór na listy. „Chryste…” – jęknął i odskoczył jak oparzony. W pierwszej chwili Tracy pomyślała, że ktoś psiknął mu w oczy jakimś świństwem. Kilka tygodni wcześniej spotkało to jednego sierżanta: jakiś świrus zaatakował go butelką wybielacza. Od tamtej pory policjanci podejrzliwie traktowali wszystkie otwory w drzwiach. Jednak Arkwright ponownie przykucnął, uchylił klapkę i zaczął przemawiać uspokajająco jak do zdenerwowanego psa:

– No, już, już. Wszystko będzie dobrze. Mamusia w domu? A tatuś? Zaraz ci pomożemy. Tylko chwilkę poczekaj.

Wyprostował się i stanął bokiem, żeby wyważyć drzwi ramieniem. Rozstawił szeroko nogi, sapnął i rzucił do Tracy:

– Lepiej się przygotuj, mała, bo to nie będzie piękny widok…

* * *

Pół roku wcześniej

Willowe przedmieścia Monachium, chłodne popołudnie. Wielkie płatki śniegu sypały się leniwie z nieba niczym białe konfetti i opadały na maskę nierzucającego się w oczy niemieckiego samochodu.

– Ładny dom – zauważył Steve.

Pyszałkowaty gnojek, w dodatku gaduła; mało prawdopodobne, żeby naprawdę nazywał się Steve.

– Duży – dodał po chwili.

– Fakt. Ładny, duży dom – przytaknął głównie po to, żeby Steve się zamknął.

Dom rzeczywiście był ładny, duży i niestety otoczony innymi ładnymi, dużymi domami. Na całej ulicy roiło się od czujnych sąsiadów i alarmów przeciwwłamaniowych. Kilka najładniejszych i największych domów miało dodatkowo specjalnie zabezpieczone bramy i kamery monitoringu.

Za pierwszym razem robi się rekonesans, za drugim dopracowuje szczegóły, za trzecim wykonuje zadanie. To był ten trzeci raz.

– Oczywiście trochę za niemiecki jak na mój gust – ciągnął Steve, jakby mógł wybierać spośród wszystkich nieruchomości w Europie.

– Może to dlatego, że jesteśmy w Niemczech? – mruknął.

– Nie mam nic przeciwko Niemcom – zapewnił go Steve. – Kilku służyło ze mną w Deuxième. Dobre chłopaki. Mają dobre piwo – dodał po chwili zastanowienia. – I dobrą kiełbasę.

Wcześniej zwierzył mu się, że służył kiedyś w Drugim Pułku Spadochronowym. Po odejściu z wojska stwierdził, że życie w cywilu mu nie służy, i zaciągnął się do Legii Cudzoziemskiej. „Jeżeli ktoś myśli, że jest twardzielem, tam się przekona, co znaczy twardziel”.

No jasne. Ile razy to słyszał? Poznał kiedyś paru kolesi z Legii – byłych wojskowych szukających mocnych wrażeń, dezerterów zagrożonych rozwodem albo sprawą o ojcostwo, uciekinierów od nudy codziennego życia. Każdy z nich przed czymś uciekał, lecz żaden nie był banitą w prawdziwym znaczeniu tego słowa, choć w głębi duszy za takiego się uważał. A już Steve na pewno nie był banitą. Pierwszy raz pracowali razem. Facet był trochę za bardzo napalony, poza tym w porządku. Miał oko do szczegółów, nie palił w samochodzie i nie upierał się, by słuchać gównianych stacji radiowych.

Niektóre rezydencje na tej ulicy przypominały domki z piernika, śnieg okrywał ich dachy i rynny białym lukrem. Poprzedniego wieczoru w pobliżu hotelu Platzl, gdzie się zatrzymali, na świątecznym targu widział prawdziwe domki z piernika. Spacerowali we dwóch po Marienplatz z bożonarodzeniowymi kubkami w dłoniach, popijając Glühwein. Nikt by się nie domyślił, że nie są zwykłymi turystami. Za kubki pobierano kaucję, dlatego nie miał żadnych obiekcji, żeby zabrać swój do hotelu. Po powrocie do kraju będzie jak znalazł dla jego córki Marlee, chociaż ta prawdopodobnie wzgardzi prezentem albo co gorsza obojętnie podziękuje i ani razu go nie użyje.

– To ty dostałeś tę robotę w Dubaju? – zagadnął go Steve.

– Tak.

– Podobno wszystko wzięło w łeb?

– Uhm.

Zza rogu wyjechał samochód i obaj odruchowo zerknęli na zegarki. Auto ich minęło. Fałszywy alarm.

– To nie oni – powiedział całkiem niepotrzebnie Steve.

Do budynku prowadził na szczęście długi podjazd, który zaraz za bramą wyginał się w łuk, tak że z ulicy nie było widać, co się dzieje przed wejściem. Poza tym wzdłuż całego podjazdu rósł wysoki żywopłot. Nigdzie nie zauważyli reflektorów z czujnikami ruchu ani dodatkowego oświetlenia. Ciemności sprzyjały tajnym operacjom, tyle że akurat to zadanie mieli wykonać za dnia. Nie w biały dzień, bo było późne popołudnie. Schyłek dnia.

Po pewnym czasie zza rogu wyłonił się inny samochód, tym razem właściwy.

– Jest nasz dzieciak – szepnął Steve.

Dziewczynka miała pięć lat, proste ciemne włosy i duże piwne oczy. Nawet nie przypuszczała, co ją czeka. Steve mówił o niej „ten pakistański dzieciak”.

– To Egipcjanka – zaprotestował. – Przynajmniej w połowie. Na imię jej Jennifer.

– Nie jestem rasistą.

A jednak.

Śnieg ciągle sypał, przyklejał się do przedniej szyby i zaraz topniał. Nieoczekiwanie stanęła mu przed oczyma jego siostra. Wchodziła do domu, ze śmiechem strzepując z ubrania płatki kwiatów. Pomyślał o mieście, w którym się wychowywali, kompletnie pozbawionym jakiejkolwiek zieleni, i zadumał się na to wspomnienie. Siostra wyglądała w nim jak panna młoda. Delikatne płatki znaczyły ciemny welon jej włosów niczym różowe odciski palców.

Samochód skręcił na podjazd i zniknął im z oczu.

Odwrócił się i popatrzył na Steve’a.

– Gotów?

– Bagnet na broń – rzucił Steve, uruchamiając silnik.

– Tylko nie zrób krzywdy opiekunce.

– Może będę musiał.

* * *

Środa

– Uwaga, smok znowu grasuje.

– Gdzie?

– Tam. Właśnie mija piekarnię Greggsa.

Grant wskazał Leslie sylwetkę Tracy Waterhouse na jednym z monitorów. W dyżurce ochrony zawsze panował zaduch. Na zewnątrz był pogodny majowy dzień, ale w środku atmosfera przypominała tę w łodzi podwodnej, która zbyt długo się nie wynurzała. Nadchodziła pora lunchu, czas szczytowej aktywności złodziejaszków sklepowych. Każdego dnia policja była wzywana po kilka razy. Nawet teraz dwóch gliniarzy w pełnym umundurowaniu, w koszulach z krótkimi rękawami, kamizelkach nożoodpornych i z szerokimi pasami na biodrach eskortowało z Peacocks jakąś kobietę z torbami pełnymi ciuchów, za które nie zapłaciła. Od gapienia się w monitory Leslie chciało się spać. W pracy zdarzało jej się przymykać oko na to czy owo; bądź co bądź, nie wszyscy byli przestępcami w ścisłym tego słowa znaczeniu.

– Co za tydzień – westchnął Grant i zrobił paskudną minę. – Ferie szkolne i do tego święto państwowe. Sklepy będą pękać w szwach. Koszmar.

Żuł tabletkę nicorette tak zapamiętale, jakby jego życie od tego zależało. Miał poplamiony krawat. Leslie zastanawiała się, czy nie zwrócić mu na to uwagi, doszła jednak do wniosku, że lepiej tego nie robić. Plama wyglądała jak krew, choć pewnie to tylko keczup. Grant cierpiał na trądzik i przypominał ofiarę promieniowania radioaktywnego. Leslie dla odmiany była ładna, drobna i miała dyplom z chemii uzyskany na Uniwersytecie Królowej w Kingston w prowincji Ontario. Praca w centrum handlowym Merrion w Leeds stanowiła krótki i całkiem przyjemny przystanek w jej życiowej podróży. Odbywała coś, co jej rodzina nazwała „światowym tournée”: zaliczyła Ateny, Rzym, Florencję, Niceę i Paryż. Trudno uznać, że zwiedziła cały świat. W Leeds zatrzymała się, żeby odwiedzić krewnych. Spiknąwszy się z doktorantem filozofii o imieniu Dominic, który dorabiał w barze, postanowiła spędzić tu lato. Leslie poznała rodziców Dominica i została nawet zaproszona do nich na obiad. Oni jedli kurczaka, a dla niej matka Dominica włożyła do mikrofalówki mrożone wegetariańskie lasagne z hipermarketu. Zachowywała się przy tym tak defensywnie, jakby sądziła, że Leslie wywiezie jej syna na inny kontynent, a jej wnuki będą mówiły z obcym akcentem i zostaną wegetarianami. Leslie miała ochotę ją uspokoić, powiedzieć, że to tylko wakacyjny romans, lecz obawiała się, że mogłoby to zostać źle odebrane.

„Leslie, przez »ie«” – przedstawiała się wszystkim w Anglii, ponieważ notorycznie pisali jej imię przez „y”. „Doprawdy?” – odparła matka Dominica takim tonem, jakby to Leslie była chodzącym błędem. Leslie spróbowała wyobrazić sobie, że zaprasza Dominica do siebie i przedstawia go rodzicom. Nie zrobiłby na nich najlepszego wrażenia. Tęskniła za domem, za stojącym w kącie fortepianem marki Mason & Risch, za swoim bratem Lloydem, wiekowym golden retrieverem Holly i kotką Mitten, niekoniecznie w tej kolejności. Latem rodzina Leslie wynajmowała domek nad jeziorem Huron. Grant nigdy by nie uwierzył, gdyby opisała mu tamto życie – zresztą nie miała na to ochoty. Kiedy sądził, że Leslie tego nie widzi, gapił się na nią jak sroka w gnat. Zrobiłby wszystko, żeby się z nią przespać. Ją to nawet bawiło, chociaż wolałaby wyłupić sobie oczy nożem, niż pozwolić mu się dotknąć.

– Teraz przechodzi przez „Świat Treningu” – komentował Grant.

– Tracy jest w porządku – wtrąciła Leslie.

– Traktuje nas jak niewolników!

– Nieprawda.

Leslie nie spuszczała wzroku z grupki chłopaków w kapturach myszkujących w pobliżu salonu optycznego Rayners. Jeden miał na twarzy przerażającą maskę, jakie się zakłada w Halloween. Łypnął na jakąś staruszkę, która aż się wzdrygnęła na jego widok.

– Złodzieje będą ścigani sądownie – mruknęła do siebie Leslie, jakby to był taki prywatny żart.

– Patrz, patrz! – ekscytował się Grant – Teraz wchodzi do Thorntona. Pewnie musi uzupełnić swój dzienny zapas słodyczy.

Leslie lubiła Tracy, z nią wszystko zawsze było jasne. Człowiek wiedział, na czym stoi. Żadnego mydlenia oczu.

– Gruba świnia – parsknął Grant.

– Nieprawda. Po prostu jest dużą kobietą.

– Jasne. Zawsze się tak mówi.

Leslie była szczuplutka i delikatna, według Granta wystrzałowa laska. Wyjątkowa, nie to co te tutejsze pasztety.

– Na pewno nie chcesz pójść po pracy na drinka? – zapytał z nadzieją w głosie. – Znam w mieście fajny bar. Wyjątkowa miejscówka dla wyjątkowej kobiety.

– Lepiej popatrz – odpowiedziała Leslie. – Do City Cyber wchodzą jakieś podejrzane typki.

* * *

Tracy wyszła ze sklepu ze słodyczami, upychając łup w dużej, brzydkiej torbie, którą na podobieństwo listonosza nosiła przewieszoną przez obfitą pierś. Wiedeńskie trufle, jej cotygodniowa rozpusta. Żałosne. Inni ludzie wychodzili wieczorami do kina, restauracji, pubu albo klubu, spotykali się z przyjaciółmi, uprawiali seks. Tracy zaś z drżeniem serca wyczekiwała chwili, kiedy zwinie się w kłębek na sofie z opakowaniem wiedeńskich trufli i obejrzy kolejny odcinek programu Mam talent. Czuła przyjemny dreszczyk na myśl, że w drodze do domu kupi hinduską potrawkę z kurczaka i zje ją, popijając puszką albo dwiema puszkami piwa. A może nawet trzema czy czterema, choć to dopiero środa. Dzień powszedni. Ponad czterdzieści lat minęło od czasu, gdy w takie dni musiała odrabiać lekcje. Kiedy ostatnio była z kimś w restauracji? Kilka lat temu, z facetem poznanym przez biuro matrymonialne. Poszli do lokalu w Bishopsgate. Tracy doskonale pamiętała, co wtedy jadła – pieczywo czosnkowe, spaghetti z klopsikami i krem karmelowy na deser – za to kompletnie nie potrafiła sobie przypomnieć imienia tamtego kolesia. „Duża dziewczyna z ciebie” – zauważył, kiedy spotkali się wcześniej na drinka w Whitelock.

– Aha – przytaknęła. – Masz z tym jakiś problem?

Potem było już tylko gorzej.

Wstąpiła jeszcze do drogerii po środek przeciwbólowy na wypadek, gdyby nazajutrz po piwie bolała ją głowa. Dziewczyna za kontuarem ledwo na nią spojrzała. Nadąsana gówniara. Drogeria była istnym rajem dla kieszonkowców – mnóstwo poręcznych drobiazgów, które łatwo niepostrzeżenie wsunąć do kieszeni czy torebki: szminek, past do zębów, szamponów, tamponów. I jak tu mieć ludziom za złe, że kradną, kiedy towar sam pcha im się w ręce? Tracy poszukała wzrokiem kamer monitoringu. Wiedziała, że stoisko z lakierami do paznokci jest poza ich polem widzenia. Można więc było zaopatrzyć się tam w produkty do manikiuru na długie lata i nikt by niczego nie zauważył. Odruchowo przycisnęła do siebie torbę, w której znajdowały się dwie koperty wypchane dwudziestkami wypłaconymi z jej konta w Banku Yorkshire. W sumie pięć tysięcy funtów. Niechby tylko ktoś spróbował ją okraść, z przyjemnością sprałaby go na kwaśne jabłko. Rozsądek podpowiadał jej, że skoro dysponuje solidną masą, powinna to umiejętnie wykorzystać.

Tak pokaźna kwota stanowiła wypłatę dla Janka, robotnika, który przebudowywał jej kuchnię w szeregowcu w Headingley kupionym za pieniądze pochodzące ze sprzedaży parterowego domu rodziców w Bramley. Co za ulga, że wreszcie umarli, jedno kilka tygodni po drugim! Ich ciałom i umysłom dawno skończył się termin ważności: obojgu stuknęła dziewięćdziesiątka, Tracy zaczęła się obawiać, że chcą ją przeżyć. Zawsze lubili rywalizować z innymi.

Janek zaczynał o ósmej rano, kończył o szóstej, pracował w soboty – typowy Polak. Żenujące, że tak bardzo ją pociągał, chociaż był od niej o dwadzieścia lat młodszy i prawie osiem centymetrów niższy. Tracy podziwiała jego dokładność i nienaganne maniery. Każdego ranka przed wyjściem zostawiała mu herbatę, kawę oraz talerz ciastek przykrytych folią spożywczą. Kiedy wracała, ciastka zawsze były zjedzone. Dzięki temu czuła się potrzebna. W najbliższy piątek zaczynała tygodniowy urlop i Janek obiecał, że do jej powrotu z pracy wszystko będzie skończone. Tracy wcale tego nie chciała, to jest chciała – miała po dziurki w nosie tego remontu – ale wolałaby, żeby Janek nie odchodził.

Ciekawe, czy zgodziłby się zostać, gdyby poprosiła go o wyremontowanie łazienki. Chłopak aż się palił, żeby wracać do ojczyzny. Wszyscy Polacy teraz wyjeżdżali. Nie chcieli dłużej tkwić w kraju stojącym na krawędzi bankructwa. Przed upadkiem Muru Berlińskiego ludzie im współczuli; teraz im zazdrościli.

Kiedy Tracy służyła w policji, jej współpracownicy – zarówno kobiety, jak i mężczyźni – zgodnie uważali ją za lesbijkę. Teraz miała dobrze po pięćdziesiątce, lecz gdy jako niedoświadczona kadetka trafiła w szeregi policji Zachodniego Yorkshire, żeby przetrwać, musiała się stać „jednym z chłopaków”. Niestety, gdy raz wyrobiła sobie reputację pragmatycznej zdziry, trudno jej było dopuścić do głosu skrywaną w środku delikatną, słodką kobietkę. Po co zresztą miałaby to robić?

Odchodząc na emeryturę, miała skórę niczym nosorożec. Obyczajówka, przestępstwa seksualne, handel ludźmi – najbardziej newralgiczne obszary w wydziale do spraw narkotyków i przestępczości zorganizowanej – nic jej nie ominęło. Była świadkiem najgorszych ludzkich zachowań, które jak nic innego potrafią zabić wszystko, co słodkie i delikatne.

Tyle lat służby! Gdy Peter Sutcliffe grasował po ulicach Zachodniego Yorkshire, Tracy stawiała pierwsze kroki na patrolach. Dobrze pamiętała tamten strach, sama także się wtedy bała. W czasach sprzed epoki komputerów wystarczyła góra papierów, żeby pogrzebać śledztwo. „To kiedyś nie było komputerów? – zażartował pewnego dnia któryś z jej młodszych i bardziej wyszczekanych kolegów. – O rety, Tracy, ale z ciebie dinozaur!”.

Miał rację, pochodziła z innej epoki. Odeszłaby wcześniej, tylko nie miała pomysłu, czym wypełnić długie, puste dni emerytury. Spać, jeść, ochraniać, i tak na okrągło – tylko takie życie znała. Inni odliczali dni do końca trzydziestoletniej służby, marzyli, żeby wreszcie przejść do cywila, znaleźć inną pracę, nacieszyć się wolnym czasem. Każdego, kto z własnej woli zostawał na służbie dłużej niż trzeba, uważano za wariata.

Tracy wolałaby paść na placu boju, ale wiedziała, że musi ustąpić miejsca innym. Do niedawna była nadinspektorem, obecnie „funkcjonariuszką w stanie spoczynku”. Nie wiedzieć czemu kojarzyło jej się to z Dickensem. Oczyma wyobraźni widziała siebie okutaną w brudną chustę, skuloną w kącie przytułku. Przez chwilę rozważała, czy nie zostać wolontariuszką w którejś z organizacji przywracających ład po wojnach i kataklizmach – bądź co bądź, miała wrażenie, że nic innego nie robiła przez całe swoje życie. Ostatecznie jednak przyjęła posadę w centrum handlowym Merrion.

Na pożegnalnej popijawie z okazji przejścia na emeryturę Tracy dostała od kolegów laptop i talon na dwieście funtów do Waterfall Spa na Brewery Wharf. Miła niespodzianka. Pochlebiło jej, że ktoś uważa ją za osobę korzystającą z usług spa. Jeden laptop już miała i wiedziała, że ten, który jej podarowano, to darmówka rozdawana przez sieć sprzedaży telefonów komórkowych Carphone Warehouse, ale przecież liczyły się dobre chęci.

Stanowisko szefowej ochrony w centrum handlowym Merrion potraktowała jako „nowy początek”. W związku z tym dokonała w życiu kilku poważnych zmian, obejmujących nie tylko przeprowadzkę do nowego domu, ale również depilację wąsika, zmianę fryzury na dłuższą i bardziej kobiecą, zakup bluzek z kokardkami i perłowymi guziczkami oraz pantofli na kaczuszce do noszenia z nieśmiertelnym czarnym kostiumem. Nic to oczywiście nie dało. Z talonami do spa czy bez nich ludzie wciąż mieli ją za starą lesbę.

* * *

Tracy lubiła być blisko klientów. Niespiesznie minęła wejście do supermarketu Morrisons, wolną przestrzeń po sklepie Woolwortha, dyskont Poundstretcher – ulubione miejsca zakupów lumpenproletariatu. Czy w całym tym bezdusznym centrum znalazłaby się choć jedna szczęśliwa osoba? Może tylko Leslie, chociaż zwykle trzymała się na dystans. Tak jak Janek, miała swoje prawdziwe życie gdzie indziej. Tracy przypuszczała, że w Kanadzie musi się miło mieszkać. W Polsce pewnie też. Może powinna wyemigrować?

Było ciepło. Tracy miała nadzieję, że dobra pogoda utrzyma się przez kolejny tydzień. Zamierzała go spędzić w uroczym domku należącym do National Trust. Taka była naturalna kolej rzeczy: ktoś, kto się zestarzał i nie miał w życiu ciekawszych zajęć, wykupywał członkostwo w National Trust albo English Heritage. Weekendy upływały mu wówczas na zwiedzaniu ogrodów i domów, które do niego nie należały, ewentualnie na gapieniu się na zabytkowe ruiny i wyobrażaniu sobie, jak też mogły kiedyś wyglądać, jak ci dawni mnisi gotowali, sikali i modlili się w zimnych, kamiennych murach. Ma się rozumieć, wszystkie wakacje spędzało się samotnie. Kilka lat wcześniej Tracy zapisała się do „klubu dla singli” zrzeszającego przedstawicieli klasy średniej w średnim wieku, uskarżających się na brak towarzystwa. Chodzili razem na piesze wycieczki, do muzeów i na zajęcia plastyczne. Bardzo to było wszystko stateczne. Zapisując się tam, Tracy liczyła, że przyjemnie spędzi czas z innymi ludźmi, ale srodze się zawiodła. Przez większość urlopu starała się od nich uwolnić.

Świat schodził na psy. Punkt drobnych napraw, kawiarnia, dyskont z narzędziami i artykułami gospodarstwa domowego, agencja nieruchomości, lombard („Pożyczaj i wydawaj”, chwytliwy slogan reklamowy najlepszego przyjaciela marginesu społecznego). Centrum handlowe przypominało świat w pigułce, Wielka Brytania zaś była rajem dla drobnych złodziejaszków – rok w rok niemal dwa miliardy funtów przepadały z powodu „ubytków w stanie magazynowym”. Co za idiotyczny eufemizm dla pospolitej kradzieży! Kwotę tę należałoby jeszcze podwoić, gdyby brać pod uwagę wartość towaru wynoszonego pokątnie przez personel. W głowie się nie mieści.

Pomyśleć, ile głodujących dzieci można by za to nakarmić i wykształcić! Chociaż w zasadzie to nie były prawdziwe pieniądze, nie w namacalnym sensie. W dzisiejszych czasach nie istniało coś takiego jak „prawdziwe pieniądze”. Stanowiły one raczej wytwór zbiorowej wyobraźni – ręce do góry i klaszczemy, wystarczy tylko mocno uwierzyć… Te pięć tysięcy w jej torbie też oczywiście nie zasili konta urzędu skarbowego, ale obywatel ma przecież prawo do drobnego oszustwa podatkowego. Zresztą to nie było prawdziwe przestępstwo. W swoim czasie Tracy miała okazję napatrzeć się na przestępstwa przez duże „P”: pedofilię, prostytucję, pornografię. Handel ludźmi. To było takie proste: popyt i podaż. Można było kupować kobiety, dzieci, wszystko. Zachodnia cywilizacja długo kwitła, aż w końcu konsumpcjonizm niemal doprowadził do jej upadku. Każda kultura ma swój kres, nic nie jest wieczne, może z wyjątkiem diamentów, jeżeli wierzyć piosence. I karaluchów. Tracy nigdy nie miała diamentu i nic nie zapowiadało, że to się zmieni. Jej matka zawsze nosiła zaręczynowy pierścionek z szafirem, który wsunął jej na palec przyszły ojciec Tracy. Zdjął go dopiero pracownik firmy pogrzebowej, który kładł matkę do trumny. Po jej śmierci Tracy kazała wycenić błyskotkę – okazało się, że jest warta dwa tysiące funtów, a więc mniej, niż przypuszczała. Próbowała wcisnąć pierścionek na swój mały palec, lecz był za ciasny. Leżał teraz na dnie jakiejś szuflady. W kafejce Ainsleys kupiła pączek i schowała go do torby na później.

Koło księgarni zwróciła uwagę na znajomo wyglądającą kobietę. Przypominała burdelmamę z pewnego domu schadzek w Cookridge. Tracy zrobiła im nalot jeszcze jako mundurowa, na długo przed twardą szkołą życia w obyczajówce. Z pozoru był to zwykły dom na przedmieściach – burdelmama serwowała „dżentelmenom” kieliszeczek sherry i orzeszki, zanim udali się na górę, aby za koronkowymi firankami dokonywać czynów uwłaczających ich godności. Miała też w piwnicy pomieszczenie, gdzie kiedyś trzymano węgiel. Na widok jego zawartości Tracy zrobiło się niedobrze. Dziewczynom było to obojętne, ich nic już nie dziwiło. W sumie lepiej im było w tym domu z koronkowymi firankami niż na ulicy. Dawniej kobiety trafiały pod latarnię z biedy, teraz przez narkotyki. Prostytutki, które nie były uzależnione, należały obecnie do rzadkości. Tracy mijała kolejne sklepy: sprzęt dla niepełnosprawnych, biżuteria, ozdoby do włosów. W piekarni Greggsa kupiła parówkę w cieście na lunch.

Tamta burdelmama od lat nie żyła, dostała wylewu krwi do mózgu w City Varieties Music Hall w Leeds podczas nagrywania kolejnego odcinka programu rozrywkowego Dawne dobre czasy. Ubrana z edwardiańskim szykiem tkwiła martwa na widowni. Aż do końca nagrania nikt niczego nie zauważył. Ciekawe, czy kamera ją uchwyciła? W tamtych czasach nie pokazaliby w telewizji trupa, dzisiaj pewnie tak.

Ale nie – nie patrzyła na ducha nieżyjącej burdelmamy, tylko na tę aktorkę z Colliera. To dlatego jej twarz wydała się Tracy znajoma. Kobieta grała matkę Vince’a Colliera. Tracy nie lubiła tego serialu, uważała, że jest do bani. Wolała Prawo i porządek: sekcję specjalną. Na żywo aktorka podobna do burdelmamy z Cookridge wyglądała starzej niż na ekranie. Miała rozmazany makijaż, jakby malowała się bez lusterka, i przez to robiła wrażenie odrobinę stukniętej. Z całą pewnością nosiła perukę. Może chorowała na raka? Matka Tracy, Dorothy Waterhouse, umarła na raka. Można by przypuszczać, że ktoś, komu stuknęła dziewięćdziesiątka, umrze ze starości. Lekarze przebąkiwali coś o chemioterapii, lecz Tracy sprzeciwiła się marnowaniu państwowych funduszy na tak wiekową pacjentkę. Głowiła się, jak wsunąć matce na rękę bransoletkę z deklaracją „nie resuscytować”, żeby nikt tego nie zauważył. A matka wycięła im wszystkim numer i po prostu umarła. Tracy czekała na to tak długo, że wręcz poczuła pustkę.

Dorothy Waterhouse przez całe życie zwykła się przechwalać, że mąż nigdy nie widział jej bez makijażu. Trudno powiedzieć dlaczego, jeżeli się zważy na to, że chyba nie przepadała za swoim małżonkiem. Wkładała naprawdę mnóstwo wysiłku w bycie Dorothy Waterhouse. Tracy poleciła pracownikowi firmy pogrzebowej, żeby pochował matkę au naturel.

– Może chociaż odrobinę szminki? – zdziwił się.

Wszędzie sztuczne oświetlenie i błyszczące powierzchnie. Gdzie te czasy, kiedy wszystko robiono z drewna, a za źródło światła służyły ogień oraz gwiazdy? W lustrzanej witrynie sklepu z artykułami biurowymi Tracy dostrzegła swoje odbicie. Zobaczyła kobietę na krawędzi załamania nerwowego, patrzącą błędnym wzrokiem – kogoś, kto zaczął dzień całkiem poskładany, ale teraz powoli zaczynał się rozsypywać. Spódnica zmarszczyła się jej na biodrach, pasemka wyglądały wyzywająco, piwny bebech sterczał niczym parodia brzucha ciężarnej. Przetrwają najtłustsi…

Tracy poczuła się przegrana. Spojrzała w dół i zdjęła z marynarki jakiś kłaczek. Może być tylko gorzej. Ruszyła dalej: zakład fotograficzny, sklep z obuwiem, „Kanapki u Sheili”. Skądś dobiegał płacz dziecka – stały element ścieżki dźwiękowej wszystkich centrów handlowych na świecie. Niespodziewanie użądlił Tracy w samo serce, bo jakimś cudem przewiercił się przez pokrywającą je skorupę. Grupka apatycznych nastolatków w kapturach kręciła się przed wejściem do City Cyber. Trącali się i popychali w sposób, który wśród takich jak oni uchodził za szalenie zabawny. Jeden miał na twarzy plastikową czaszkę, taką, jakie nosi się w Halloween. Maska robiła makabryczne wrażenie; Tracy nie mogła na nią patrzeć.

Czy czegoś żałowała? Owszem, i to niejednego. Żałowała, że nie udało jej się znaleźć kogoś, kto by ją docenił, że nie ma własnych dzieci ani nie potrafi lepiej się ubierać. Żałowała, że nie skończyła szkoły i nie poszła na studia. Mogła przecież zrobić dyplom z medycyny, geografii albo historii sztuki, któregoś z tych popularnych kierunków. W głębi duszy była jak wszyscy ludzie – pragnęła kogoś pokochać. Najlepiej, gdyby ten ktoś pokochał ją z wzajemnością. Może powinna sobie sprawić kota? Sęk w tym, że za nimi nie przepadała. To mogło stanowić pewien problem. Lubiła za to psy – wrażliwe i mądre, nie te durne miniaturki, które kobiety noszą w torebce. Taki owczarek niemiecki na przykład – najlepszy przyjaciel kobiety, żaden alarm przeciwwłamaniowy mu nie sprosta.

No jasne. Kelly Cross. To przez nią ryczało dziecko. I nic dziwnego. Kelly Cross, prostytutka, ćpunka, złodziejka, słowem: szumowina. Kompletne dno. Tracy dobrze ją znała. Wszyscy znali Kelly. Miała gromadkę dzieci, z których większość – te, którym się poszczęściło – przebywała w rodzinach zastępczych. W tej chwili parła przed siebie główną alejką. Wyglądała jak opętana, wściekłość wyłaziła wszystkimi porami jej skóry. Była drobna i wychudzona, nie do wiary, że emanowała z niej aż taka siła. Miała na sobie podkoszulek bez rękawów, ukazujący światu stereotypowy komplet siniaków i więziennych tatuaży. Na jej przedramieniu widniało prymitywnie wydziarane serce przebite strzałą z inicjałami „K” i „S”. Ciekawe, kim był pechowiec, którego imię zaczynało się na „S”? Kelly rozmawiała, a raczej pyskowała komuś przez komórkę. Prawie na pewno coś wcześniej ukradła. Szanse na to, aby ta kobieta wyszła ze sklepu z paragonem kasowym, były bliskie zeru.

Za rękę prowadziła dziecko. Właściwie ciągnęła je za sobą, bo żaden maluch nie zdołałby dotrzymać jej kroku. Wyobraźcie sobie, że nie umiecie jeszcze dobrze chodzić, a tu ktoś oczekuje, że będziecie pędzić jak dorosły. Brutalnie szarpane dziecko co pewien czas odrywało się od ziemi i przez ułamek sekundy zdawało się frunąć, wrzeszcząc przy tym wniebogłosy. Krzyk nie ustawał, więc rozżarzone do czerwoności igły przebijały bębenki w uszach Tracy i wwiercały się jej do mózgu.

Tłum zakupowiczów rozstępował się przed Kelly Cross niczym wody Morza Czerwonego przed Mojżeszem. Większość osób wyglądała na wstrząśniętą jej zachowaniem, lecz nikt nie śmiał przeciwstawić się takiej furiatce. Trudno im się dziwić.

Naraz Kelly zatrzymała się tak gwałtownie, że dziecko minęło ją rozpędzone i zaraz poleciało do tyłu, jakby było na gumce. Kelly dała mu solidnego klapsa, aż podskoczyło, po czym bez słowa znowu wyrwała naprzód. Tracy zdumiała się, słysząc wypowiedzianą całkiem głośno uwagę: „Ktoś powinien zareagować”. Akcent osoby, która to powiedziała, wskazywał na jej przynależność do klasy średniej.

Za późno. Kelly minęła właśnie wejście do supermarketu i wypadła na Woodhouse Lane. Tracy podążyła jej śladem, cwałując ile sił w nogach, żeby za nią nadążyć. Kiedy dobiegła do przystanku autobusowego, na którym stała Kelly, miała wrażenie, że płuca zaraz jej eksplodują. Chryste, do tego stopnia straciła kondycję? Pewnie stało się to jakieś dwadzieścia lat temu. Powinna przekopać pakamerę i odszukać kasety Ćwicz z Rosemary Conley.

– Kelly… – wysapała.

Kelly obróciła się na pięcie i warknęła: „Czego, kurwa?”. Na widok Tracy w jej rozwścieczonych oczach pojawił się słaby błysk. Niemal było widać, jak obracają się trybiki w jej mózgu. W końcu przeskoczyła jakaś zapadka i pojawił się napis „glina”, co jeszcze bardziej ją rozwścieczyło – o ile to w ogóle było możliwe.

Z bliska wyglądała fatalnie: matowe włosy, skóra poszarzała jak u trupa, nabiegłe krwią oczy wampirzycy i typowe dla narkomanów rozedrganie. Tracy miała ochotę zrobić krok do tyłu, ale się powstrzymała. Dzieciak, brudny i zaryczany, przestał wreszcie płakać i gapił się na nią z rozdziawioną buzią. Dziewczynka. Wyglądała na opóźnioną w rozwoju, ale może miała tylko przerośnięte migdałki. Jakby tego było mało, pod nosem wisiał jej zielony glut. Ohyda. Ile mogła mieć lat? Trzy, cztery? Tracy nie wiedziała, po czym określa się wiek dziecka. Może po zębach, jak u koni? Ząbki tej małej były drobne i nierówne, jedne większe, inne mniejsze. Tylko tyle potrafiła stwierdzić.

Dziewczynka miała na sobie ubranka w różnych odcieniach różu. Na jej plecach tkwił różowy plecaczek niczym wielka pąkla. Ogólnie robiła wrażenie odkształconego kłębka waty cukrowej. Ktoś – z całą pewnością nie Kelly – usiłował zapleść jej rzadkie włoski w warkoczyki i to one w połączeniu z wszechobecnym różem pozwalały odgadnąć płeć dziecka, nie od razu dającą się wyczytać z pulchnej androginicznej twarzyczki.

Mała była trochę kluchowata, mimo to w jej oczkach coś się tliło. Może życie? Jeszcze cała, chociaż pęknięta. Jaką miała szansę z taką matką jak Kelly? Bądźmy realistami. Kelly nie wypuszczała małej rączki ze swojej dłoni, ściskała ją jak w imadle, jakby dziewczynka miała lada chwila unieść się w powietrze i odfrunąć.

Nadjechał autobus, wrzucił kierunkowskaz i zaczął zwalniać.

W Tracy coś pękło. Wyobraziła sobie przyszłość tego dziecka jako pustą, lecz już zbrukaną kartę. Tama wstrzymująca nagromadzone pokłady rozpaczy oraz frustracji nieoczekiwanie puściła. Sama nie wiedziała, jak do tego doszło. W jednej chwili stała na przystanku autobusowym na Woodhouse Lane, kontemplując ruinę człowieka w osobie Kelly Cross, a w następnej pytała ją:

– Ile chcesz?

– Za co?

– Za tę małą – odparła Tracy.

Sięgnęła do torby, by wyciągnąć jedną z kopert z zapłatą dla Janka. Otworzyła ją i pokazała Kelly jej zawartość.

– W środku są trzy tysiące. Możesz je dostać, jeżeli oddasz mi to dziecko.

Drugą kopertę trzymała poza zasięgiem wzroku Kelly na wypadek, gdyby musiała podbić stawkę. Okazało się, że to nie było konieczne; Kelly wpatrywała się w banknoty jak zahipnotyzowana. Na moment jakby się zawiesiła, strzelając oczyma to w jedną, to w drugą stronę, a potem zaskakująco zwinnie wyciągnęła rękę i chwyciła kopertę. Jednocześnie puściła rączkę małej. Kiedy autobus się zatrzymał, roześmiała się, autentycznie uszczęśliwiona.

– Wielkie dzięki – rzuciła i wskoczyła do środka.

Od razu zaczęła na stojąco przeliczać pieniądze.

Tracy zawołała:

– Jak ona ma na imię? Jak ma na imię twoja córka?

Kelly wyciągnęła bilet z kasownika i odkrzyknęła:

– Courtney!

Courtney? Co za pretensjonalne imię. Chantelle, Shannon, Tiffany. Courtney.

Kelly odwróciła się, ściskając w dłoni skasowany bilet.

– No. Courtney. – Obrzuciła Tracy zdumionym spojrzeniem, jakby ta urwała się z choinki. – Ale to nie jest… – zaczęła, lecz w tej samej chwili drzwi się zamknęły i autobus odjechał.

Tracy gapiła się za nim z otwartymi ustami, jakby sama była opóźniona w rozwoju. Albo miała przerośnięte migdałki. Poczuła nagłe ukłucie lęku. Kupiła dziecko. Drgnęła dopiero wtedy, gdy malutka, rozgrzana i ciepła rączka dotknęła jej dłoni.

– Gdzie się podziała nasza Tracy? – zainteresował się Grant, przenosząc zaintrygowany wzrok z jednego monitora na drugi. – Nagle po prostu zniknęła.

Leslie wzruszyła ramionami.

– Nie wiem. Miej lepiej oko na tego pijaka przed Bootsem, okej?

* * *

Tilly ze zdumieniem usłyszała własny głos mówiący: „Ktoś powinien zareagować”, bardzo, bardzo głośno. Zabrzmiało to jak komentarz damulki z klasy średniej. „Masz rezonować! – powtarzała jej zawsze nauczycielka emisji głosu w szkole aktorskiej. – Rezonować! Wyobraź sobie, że twoja klatka piersiowa to dzwon, Matildo!”. Nazywała się Franny Anderson, panna Anderson, nikt nie ośmieliłby się zwrócić do niej inaczej. Była sztywna jakby kij połknęła i mówiła z akcentem z Morningside. Tilly dotąd wykonywała zalecane przez nią ćwiczenia – „aaa-eee-ooo-uuu” – każdego ranka zaraz po przebudzeniu, zanim jeszcze zaparzyła herbatę. Ściany mieszkania, które zajmowała w Fulham, były cienkie niczym papier, więc sąsiedzi musieli ją mieć za wariatkę. Od czasu, gdy studiowała w szkole aktorskiej, upłynęło ponad pół wieku. Wszyscy mówią, że prawdziwe życie zaczęło się w latach sześćdziesiątych, jednak Londyn lat pięćdziesiątych był nie mniej ekscytującym miejscem dla naiwnej osiemnastolatki z Hull, świeżo po szkole średniej. Dzisiejsze osiemnastolatki są o niebo bardziej dojrzałe.

Tilly dzieliła wówczas klitkę w Soho z Phoebe March – obecną damą Phoebe; nie wolno o tym zapominać, bo kary za pominięcie oficjalnego tytułu są horrendalnie wysokie. W Stratfordzie Tilly grała Helenę, a Phoebe – Hermię. Wielki Boże, chyba całe wieki temu! Miały równy start, lecz teraz to Phoebe grywała królowe, nosiła suknie i diademy. Oscary (za role drugoplanowe) oraz Bafty nie mieściły jej się na półkach, podczas gdy Tilly musiała się wciskać w kuchenny fartuch, wsuwać na nogi kapcie i udawać matkę Vince’a Colliera. Hip, hip, hura!

Właściwie wcale nie miały równego startu. Ojciec Tilly był właścicielem sklepu rybnego na Land of Green Ginger (rzeczywistość była mniej romantyczna niż nazwa uliczki), Phoebe zaś, choć sama mówiła o sobie „dziewczyna z Północy”, pochodziła w istocie z klasy posiadaczy ziemskich. Jej rodzina mieszkała pod Molton w domu zaprojektowanym przez samego Johna Carra z Yorku. W dodatku Phoebe była bratanicą kuzyna starego króla. Gdyby jej nie wyszło w Soho, mogła w każdej chwili wrócić do swojej rezydencji przy Eaton Square. Tilly wiedziała o Pheobe – o damie Phoebe – takie rzeczy, że włos się jeżył na głowie.

Panna Anderson oczywiście od dawna nie żyła i z pewnością nie gniła niechlujnie w grobie. Tilly wyobrażała ją sobie jako wyschniętą mumię, bezoką i pokurczoną, lżejszą od martwego ptaka, lecz wciąż z nienaganną dykcją.

Tilly nie miała złudzeń, że za jej obecnym wzburzeniem pójdą czyny – na pewno nie będzie tą, która samotnie stawi czoło przerażającemu wytatuowanemu babsztylowi. Była na to za stara, za gruba i za wolna. I zbyt przestraszona. Ktoś jednak powinien jej się przeciwstawić, ktoś odważniejszy, jakiś mężczyzna. Mężczyźni nie byli już tacy sami jak dawniej. Podenerwowana Tilly rozejrzała się po centrum handlowym. Wielkie nieba, co za koszmarne miejsce! Nie byłoby jej tutaj, gdyby nie to, że musiała odebrać od optyka nowe okulary. W ogóle by tu nie przyszła, ale sympatyczna asystentka kierownika produkcji o imieniu Padma – Hinduska, teraz wszystkie sympatyczne dziewczęta pochodziły z Azji – umówiła ją na wizytę. „Bardzo proszę, panno Squires, czy mogę czymś jeszcze pani służyć?”. Skarb nie dziewczyna. Tilly usiadła na swoich starych okularach. Zdarza się. Bez nich była ślepa jak kret. Ciężko prowadzić starego gruchota, kiedy nic się nie widzi.

Przez tyle lat tkwiła zagrzebana na wsi, że perspektywa przeprowadzki do miasta ogromnie ją ucieszyła. Może tylko niekoniecznie do tego miasta. Wolałaby Guildford albo Henley, uważała je za bardziej cywilizowane.

Tymczasem na czas zdjęć wylądowała w tej dziurze na końcu świata. Gościnne występy w serialu, dwunastomiesięczny kontrakt. W ostatnim odcinku jej postać miała kopnąć w kalendarz, czego naturalnie nie wiedziała, przyjmując tę rolę. „Musisz ją wziąć, kochanie – namawiali ją znajomi z teatru. – Zobaczysz, jak będzie fajnie! No i pomyśl o gaży!”. Oczywiście, że pomyślała o gaży! Ostatnimi czasy żyła w zasadzie z dnia na dzień. W teatrze od trzech lat nic dla niej nie mieli. Zresztą nauka tekstu szła jej opornie – po prostu kiedyś miała lepszą pamięć. Ledwo zapamiętywała swoje kwestie, chociaż w przeszłości udawało jej się to bez problemu. Zaczynała w teatrze repertuarowym jako osiemnastolatka, debiutantka pod każdym względem. (Kiedyś w szkole wszystkiego kazali się uczyć na pamięć; teraz, rzecz jasna, wyszło to z mody). Co tydzień grali nową sztukę, a Tilly pamiętała swoje kwestie i kwestie wszystkich innych aktorów. Raz, dawno temu, wykuła na blachę całe Trzy siostry (grała Nataszę) tylko po to, żeby sobie udowodnić, że da radę!

Poprzedniego dnia usłyszała, jak ktoś mówi o niej: „ta starucha z demencją”. To prawda, że coraz słabiej kontaktowała. „Gasną światła w całej Europie”², cierpią biedne dziatki. Może powinna poszukać policjanta? Albo zadzwonić na numer alarmowy? Wydawało jej się to nazbyt dramatyczne.

Ostatnią rzeczą, jaką zrobiła dla telewizji, był jeden odcinek Na sygnale. Zagrała w nim uroczą staruszkę, która podczas wojny obsługiwała działko przeciwlotnicze, a po latach umarła z wychłodzenia w swoim mieszkanku w wieżowcu, co wywołało wielkie poruszenie wśród bohaterów serialu („Jak w dzisiejszych czasach mogło dojść do czegoś takiego? Przecież ta kobieta walczyła za ojczyznę” i tak dalej). Nie ulegało wątpliwości, że jest do tej roli za młoda. W czasie wojny była kilkuletnim dzieckiem i zachowała tylko garść koszmarnych wspomnień: obraz matki przynaglającej ją w środku nocy do zejścia do schronu i panujący tam zaduch wilgotnej ziemi. Hull potwornie wtedy oberwało.

Jej ojciec z racji płaskostopia załapał się na pracę biurową w korpusie zaopatrzenia. Podczas wojny i tak brakowało ryb, wojsko przejęło większość trawlerów. Te zaś, które nadal łowiły, często wylatywały w powietrze na minach podwodnych i ciała rybaków opadały z wolna w głąb lodowatej otchłani. „Perła lśni, gdzie oko było”³. Tilly zagrała Mirandę w szkolnym przedstawieniu. „Myślałaś kiedyś o teatrze, Matildo?”. Dyrektorka szkoły nie widziała dla niej żadnej innej kariery. „Nie jesteś szczególnie akademicko utalentowana, prawda, Matildo?”.

Tilly żałowała, że nie była w odpowiednim wieku, by walczyć na wojnie i stać się tą dzielną dziewczyną z działkiem przeciwlotniczym.

Producenci Colliera sprytnie podeszli ją w The Club at the Ivy przy koktajlu o nazwie Migotka. Nazwa ta wzbudziła w Tilly niejaką konsternację, ponieważ tym samym mianem jej pruderyjna matka określała kobiece genitalia. Tilly wolała słowo „wagina”, brzmiało jak określenie pilnej uczennicy albo nazwa nowo odkrytego lądu.

Kiedy zobaczyła je pierwszy raz, matka sprawiała wrażenie nieobecnej, a dziewczynka nuciła „Migocz, migocz, gwiazdko mała”, uniwersalny hymn wszystkich małych dzieci. Słysząc go, Tilly znów pomyślała o swojej matce. Dziewczynka zaciskała malutkie dłonie w piąstki i przy każdym „migocz” rozczapierzała palce na podobieństwo rozgwiazdy. Śpiewała czysto, melodyjnie; ktoś powinien zwrócić jej matce uwagę, że mała ma talent. Ktoś powinien zareagować.

Gdy po dziesięciu minutach ponownie je ujrzała, biedactwo już nie śpiewało, a matka – prymitywna baba, cała w tatuażach i z komórką przyklejoną do ucha – wrzeszczała na nią: „Zamknij się wreszcie, Courtney, działasz mi na nerwy!”. Nie przestając krzyczeć, rozwścieczona ciągnęła dziewczynkę za sobą. Wiadomo, co czeka takie dziecko po powrocie do domu, co je spotyka za zamkniętymi drzwiami. Przemoc w rodzinie. Podcinanie młodziutkich pędów w zarodku, zanim zdążą się rozwinąć.

„Czarnulek – gdzie biel śniegu szeroko rozlana”. To chyba coś z Blake’a? Śpiewająca o gwiazdce dziewczynka wcale nie była czarna, wręcz przeciwnie – wyglądała, jakby nigdy nie oglądała słońca. „Ćwierka piskliwym głosem to żałosne swoje »O-jej! O-jej!«”⁴. Dziwne, że więcej dzieci nie choruje na krzywicę. A może jednak? Babka Tilly miała krzywicę, w rodzinie zachowała się jej fotografia z dzieciństwa – jedyna fotografia, zrobiona w atelier fotograficznym w jakimś ponurym równinnym zakątku East Riding. „Moje przyjmowałby żale Humber i jego brzegi”⁵. Nie więcej niż trzyletnia babka Tilly miała na tej fotografii krzywe, patykowate nóżki w ciężkich buciorach. Aż żal patrzeć. Przeszłości nie można zmienić, tylko przyszłość, a dokonać tego można jedynie w teraźniejszości. Tak przynajmniej mówią. Tilly nie miała poczucia, że cokolwiek w życiu zmieniła. Z wyjątkiem własnego zdania. Cha, cha. Bardzo zabawne, Matildo.

Rola w Collierze nie okazała się wcale taka „fajna”, jak Tilly się spodziewała. Żadna to frajda sterczeć na planie (czytaj: w ogromnym hangarze lotniczym gdzieś na odludziu) od wpół do siódmej rano i odmrażać sobie tyłek. Zdjęcia kręcono na terenie posiadłości należącej do jakiegoś hrabiego czy księcia. Dziwne, choć w sumie ostatnimi czasy arystokraci na wszystkim usiłowali zarabiać. „Plan zdjęciowy wybudowano specjalnie na nasze potrzeby – przekonywali ją producenci. – Kosztował miliony, co gwarantuje długowieczność serialu”. Wcześniej Collier leciał w telewizji raz w tygodniu, teraz emitowano trzy odcinki tygodniowo i planowano nadawać cztery. Aktorzy stali się osłami w kieracie, harowali non stop.

Tilly zaangażowano do roli matki Vince’a Colliera, ponieważ producenci chcieli uczynić tę postać „bardziej ludzką” i wrażliwą. Tilly miała okazję pracować z aktorem grającym Vince’a, gdy ten był jeszcze nastolatkiem, i na planie z przyzwyczajenia mówiła do niego Simon zamiast Vince. Dzisiaj potrzebowali aż siedmiu dubli, żeby nakręcić scenę ich pożegnania. Tilly, stojąc na progu domu, sześć razy powtórzyła: „Do widzenia, Simonie”. Za siódmym powiedziała po prostu: „Do widzenia, kochanie”, i usłyszała reżysera mówiącego (odrobinę za głośno): „Mamy to wreszcie, kurwa”. Imię jej serialowego syna („Vince, Vince – mruczał pod nosem reżyser – czy to naprawdę tak trudno zapamiętać?”) stale jej umykało. Miała je na końcu języka, ale nie potrafiła odszukać go w pamięci.

Simon był naprawdę miłym chłopcem. Ćwiczył z nią kwestie, powtarzał, żeby się niczym nie martwiła. Ma się rozumieć – gej jak ta lala. Wszyscy o tym wiedzieli, to chyba najgorzej strzeżony sekret w całej telewizji. Oficjalnie nie wolno było puszczać pary z ust, bo Vince Collier uchodził za prawdziwego macho. Simon mieszkał ze swoim chłopakiem o imieniu Marcello, wynajmowali domek znacznie ładniejszy od tego zajmowanego przez Tilly. Raz zaprosili ją do siebie na kolację obficie zakrapianą ginem. Marcello przyrządził kurczaka po sycylijsku. Po posiłku pili wyborny rum, który chłopcy przywieźli z urlopu na Mauritiusie, i grali w karty. Cała ich trójka cudownie się wtedy ubzdryngoliła. (Tilly nie była moczymordą jak dama Sami-Wiecie-Kto). Uroczy wieczór w starym, dobrym stylu.

Sądziła, że podpisuje kontrakt na czas nieokreślony („Będzie z czego żyć na emeryturze” – mruczała z zadowolenia przy trzecim koktajlu Migotka), tymczasem w ubiegłym tygodniu usłyszała, że nie zostanie on odnowiony, a jej postać ma umrzeć w ostatnim odcinku sezonu. Zostało jej raptem kilka tygodni. Nie wiedziała jeszcze, w jaki sposób odejdzie, i powoli ogarniało ją coś w rodzaju lęku egzystencjalnego, jakby Śmierć miała niespodziewanie wyskoczyć zza węgła z kosą i okrzykiem: „A kuku!”. No, może niekoniecznie „A kuku!”. Tilly miała nadzieję, że Śmierć stać na trochę więcej powagi.

Odnosiła wrażenie, że gwarancja długowieczności coraz bardziej jej się wymyka. Bywały dni, gdy jej stare serce ściskało się w piersi w węzełek. Kiedy indziej przypominało rozdygotanego ptaka usiłującego wyrwać się z klatki na wolność. Obawiała się, że jej alter ego, biedną Marjorie Collier, czeka nieprzyjemny koniec. Prawdopodobnie nie dokona żywota godnie i spokojnie w swoim łóżku. No i proszę: wychodząc od optyka, natknęła się na Śmierć we własnej osobie, tak jak się tego obawiała. Myślała, że padnie trupem na miejscu. Na szczęście okazało się, że to tylko jakiś żartowniś we wstrętnej masce. Wykrzywiał się do niej drwiąco i podrygiwał niczym szkielet na sznurku. Coś takiego powinno być zabronione!

Domek pod Dzwoneczkami, tak nazywała się chatka, w której ją zakwaterowano. Co za pretensjonalna nazwa! Dawniej mieszkał tam pewnie jakiś parobek. Biedaczysko – nic, tylko błoto, krwawy pot i wstawanie z kurami. Przed laty Tilly zagrała w ekranizacji powieści Thomasa Hardy’ego dla BBC i sporo się wówczas dowiedziała o losie robotników rolnych.

„Mamy do dyspozycji uroczą wiejską chatkę – kusili ją producenci – wynajmowaną zwykle letnikom”. Poupychali członków obsady i ekipy serialu, gdzie się dało: w pensjonatach, tanich hotelach Leeds, Halifaksu i Bradfordu, w domach na wynajem, nawet przyczepach kempingowych. Taniej byłoby wybudować dla wszystkich zajazd na miejscu. Tilly nie pogardziłaby pokojem hotelowym, wystarczyłyby jej trzy gwiazdki. Nikt jej niestety nie uprzedził, że będzie dzielić domek z Saskią. Sądząc po minie tej ostatniej, jej też nikt nie uprzedził. Tilly nie miała nic przeciwko Saskii jako takiej: sama skóra i kości, o wiele za chuda, żywiła się powietrzem i papierosami. Dieta cud, praktykowana również przez damę Phoebe March.

– Nie będzie ci przeszkadzało, że palę? – zapytała Tilly, wyciągając pierwszą paczkę silk cutów. – Naturalnie będę paliła tylko w swoim pokoju albo na zewnątrz.

– Ależ nie krępuj się, moja droga – odparła Tilly. – Przez całe życie obcowałam z palaczami. (To prawdziwy cud, że jeszcze nie umarła).

Nie chciała mieć w Saskii wroga. Zawsze jak ognia unikała wszelkich konfliktów. Zabawne: Saskia wyjątkowo dbała o higienę (miała na tym punkcie obsesję, jej jednoosobowa batalia przeciw bakteriom nie była normalna), a przecież papierosy to taki brudny nałóg. Najgorsze pod tym względem były oczywiście tancerki z baletu – ledwie skończyły próbę, a już kopciły jak komin. Musiały mieć płuca czarne jak sadza. Tilly pomieszkiwała kiedyś z jedną tancerką. To było po tym, jak Phoebe wyprowadziła się z ich mieszkanka w Soho (lata sześćdziesiąte dla nich obu okazały się przełomową dekadą) i zamieszkała z pewnym reżyserem w Kensington. Miał na imię Douglas i najpierw należał do Tilly. Phoebe nie tolerowała sytuacji, w której Tilly cieszyła się czymś, czego ona nie miała. Ależ on był przystojny, ten Douglas! Później wyszło na jaw, że grał też do innej bramki. „Pedzio jak się patrzy”, jak mawiają na północy kraju. Phoebe wykorzystała go i mniej więcej po roku zostawiła. Tilly i Douglas do końca (jego końca) utrzymywali ze sobą przyjacielskie kontakty.

Saskia grała w serialu partnerkę Vince’a Colliera, sierżant Charlotte („Charlie”) Lambert. Nie była najlepszą aktorką, ale o tym cicho-sza! Dysponowała tylko dwoma wyrazami twarzy: „zatroskanym” (ewentualnie „bardzo zatroskanym”) oraz „zgryźliwym”. Biedaczka miała bardzo ograniczone emploi, chociaż jak większość sobie podobnych dobrze wyglądała w telewizji. Tilly widziała ją w sztuce granej w Teatrze Narodowym. Była tragiczna, po prostu tragiczna, lecz publiczność zdawała się tego nie zauważać. Patrz: baśń o nowych szatach cesarza (kolejne podobieństwo do damy Phoebe).

Teraz, kiedy Tilly miała wreszcie nowe okulary, znowu wszystko widziała i to było okropne. Dawniej w środy pracowało się tylko do południa. Jej ojciec zamykał wtedy okiennice sklepiku na Land of the Green Ginger, by wieść tajemnicze równoległe życie w gronie rotarian. Spędzał też sporo czasu na działce, choć nie mógł się pochwalić obfitymi plonami. Koniec z pracą na pół gwizdka, teraz wszystko było wiecznie otwarte; „w dłoni dzierżąc nietrwałą zdobycz, każdy swego ducha wyjaławia”⁶. Gdzie wypływała cała ta forsa? Człowiek kładł się spać w czasach prosperity, a budził w kryzysie. Jak to w ogóle możliwe? Gdzie się podziały pieniądze i dlaczego nie można ich tak zwyczajnie odzyskać?

Uznała, że musi czym prędzej wydostać się z tego przeklętego miejsca, i ruszyła w stronę parkingu. „Czy to bezpieczne, żebyś nadal prowadziła auto?” – zatroszczył się asystent reżysera po tym, jak Tilly kilka razy nie zmieściła się tyłem na swoim miejscu parkingowym i musiał ją w tym wyręczyć. Co za bezczelność! Poza tym parkowanie auta to nie to samo co jego prowadzenie. Tilly nie miała jeszcze osiemdziesiątki, wprost tryskała energią.

„Ponad świat, hen wysoko!”. Stchórzyła. Jak można tak wstrętnie odnosić się do dziecka? Małe biedactwo, nieszczęsna kruszynka. Stare, zmęczone serce Tilly krajało się na jej widok. Gdyby miała dziecko, trzymałaby je pod kloszem i obchodziła się z nim jak z jajkiem, kruchym i doskonałym. Kiedy jeszcze mieszkała w Soho, poroniła. Nikt o niczym nie wiedział z wyjątkiem Phoebe, która od początku usiłowała ją namówić, żeby usunęła ciężę. Powiedziała, że zna kogoś na Harley Street i że to będzie jak wizyta u dentysty. Tilly nigdy nie zdecydowałaby się na coś podobnego. Dziecko żyło w niej prawie przez pięć miesięcy niczym mała myszka w gniazdku, zanim je straciła. Było całkiem ukształtowane, w dzisiejszych czasach pewnie by je uratowali. „Dobrze się stało” – stwierdziła wtedy Phoebe.

Później nigdy nie zaszła w ciążę i chyba nawet nie chciała zajść. Może gdyby wyszła za mąż albo spotkała odpowiedniego mężczyznę, gdyby nie była tak skupiona na swojej karierze, mogłaby mieć teraz rodzinę, postawnego syna albo miłą córkę i gromadkę wnucząt. Miałaby własne życie, zamiast tkwić na tym odludziu. Choć pochodziła z tych okolic (Dzieciństwo? Kiedy to było!), fatalnie się czuła w północnej Anglii, zarówno w mieście, jak i na wsi. Była „z północy” – jak wiatr, jak Królowa Śniegu.

Potrafiła zrozumieć, dlaczego pierwsi ludzie wywędrowali z Afryki, ale po co pchali się aż tak daleko na północ od Londynu, tego nie pojmowała. Ależ z niej idiotka! Powinna się wybrać do Harrogate, zajrzeć do tamtejszych sklepów z sukienkami, zjeść lunch w herbaciarni „U Betty”. Gdzie miała rozum? Wytatuowana kobieta i jej biedna córeczka gdzieś zniknęły. Strach pomyśleć, co czeka tę małą w domu. Tilly naprawdę powinna była jakoś zareagować. Płacz teraz, Tilly, płacz!

W kiosku kupiła „The Telegraph”, opakowanie tabletek miętowo-eukaliptusowych na gardło (musiała dbać o swoje wysłużone struny głosowe) i na podwieczorek tabliczkę czekolady Cadbury z orzechami i suszonymi owocami. W dni wolne na planie nie było cateringu. Tilly uwielbiała serwowane ekipie posiłki: obfite śniadania, domowe puddingi ze słodką polewą. Sama okropnie gotowała, w domu żywiła się tostami z żółtym serem.

Zabrakło jej drobnych, więc podała dziewczynie za ladą banknot dwudziestofuntowy, lecz ta wydała jej resztę z dziesięciu.

– Przepraszam – odezwała się z wahaniem, bo nie cierpiała tego rodzaju sytuacji – ale dałam pani dwadzieścia funtów. – Dziewczyna obrzuciła ją obojętnym spojrzeniem i mruknęła: – To było dziesięć.

– Nie, nie, na pewno dwadzieścia.

W obliczu konfrontacji zawsze ściskało ją w żołądku. Wszystko przez ojca, chociaż minęło tyle lat. Miał zawsze rację. Wielki, porywczy mężczyzna walił filetami z dorsza o marmurową ladę, jakby chciał im dać nauczkę. Tilly odebrała od niego kilka bolesnych lekcji. W końcu uciekła i nigdy nie wróciła na Land of the Green Ginger. Jak wiele dziewcząt przed nią, zaczęła nowe życie w Soho.

– Dałam pani banknot dwudziestofuntowy – powiedziała łagodnie.

Czuła, że cała zaczyna dygotać. Tylko spokojnie, powtarzała sobie. „Oddychaj, Matildo!”.

Dziewczyna za ladą podniosła w górę wyjętego z kasy dziesiątaka, jakby to miało stanowić niezbity dowód. A przecież mogła wyjąć dowolny banknot dziesięciofuntowy! Serce Tilly trzepotało nieprzyjemnie.

– Dałam pani dwadzieścia – powtórzyła.

Zabrzmiało to zdecydowanie mniej pewnie. Wypłaciła pieniądze z bankomatu, który wydał jej same dwudziestki. Nic innego nie miała w portmonetce i dlatego wręczyła dziewczynie dwadzieścia funtów. Za sobą słyszała gniewne pomruki kolejki. Jakiś nieuprzejmy głos burknął: „Co tak długo!”. Można by przypuszczać, że po tylu latach pracy w zawodzie Tilly z łatwością wejdzie w rolę – bądź co bądź, najlepiej się czuła w obcej skórze. Mogłaby na przykład odegrać jakąś władczą postać, lady Bracknell albo lady Makbet – ta z pewnością poradziłaby sobie z tą dziewuchą – ale gdy zaglądała w głąb siebie, widziała tylko skołowaną starą Tilly.

Dziewczyna za ladą patrzyła na nią jak na powietrze.

Tilly usłyszała nagle własny głos, mówiący trochę zbyt piskliwie:

– Jesteś zwykłą złodziejką!

– Spadaj, głupia krowo – warknęła tamta – bo wezwę ochronę.

Potrzebowała pieniędzy, żeby się wydostać z wielopoziomowego parkingu. Gdzie się podziała ta portmonetka? Tilly przetrząsnęła torbę – ani śladu portmonetki. Jeszcze raz wszystko przeszukała, daremnie. Miała za to w torebce mnóstwo rzeczy, których tam być nie powinno. Ostatnio zauważyła, że po prostu się pojawiały: breloczki do kluczy, temperówki, noże i widelce, tekturowe podkładki pod piwo. Nie miała pojęcia, skąd brały się u niej w torbie. Poprzedniego dnia znalazła filiżankę ze spodkiem! Sądząc po liczbie sztućców i naczyń, ktoś mógłby pomyśleć, że Tilly próbuje skompletować zastawę stołową. „Z wiekiem robimy się kleptomanką, co?” – śmiał się z niej w kantynie Vince. „Co masz na myśli, mój drogi?”. Wcale nie miał na imię Vince, tylko… Hm.

Matka Tilly trzymała przy palenisku długi mosiężny widelec do opiekania grzanek razem z innymi akcesoriami kominkowymi. Stale je polerowała – wszystko polerowała. Ojciec lubił porządek, na pewno znaleźliby wspólny język z Saskią. Uchwyt widelca do grzanek zdobiły figurki trzech mądrych małpek. „Nie widzę niczego złego…”. W ich domu było wiele zła. Tilly zwykła siadywać przy ogniu i opiekać kawałki keksu. Gorące i rumiane matka smarowała masłem. Zawsze klinowały się między zębami widelca. Ojciec cisnął nim kiedyś w matkę jak włócznią. Widelec wbił jej się w nogę i matka zawyła niczym ranne zwierzę. Biedne, nagie, przebite zwierzę.

Tilly wysypała zawartość torebki na siedzenie pasażera. Skąd wzięła się tam łyżka stołowa i paczka chrupek o smaku serowo-cebulowym? Na pewno ich nie kupiła. Nie lubiła chrupek, więc skąd się wzięły w jej torbie? Portmonetki ani śladu. Lęk ścisnął serce Tilly. Gdzie mogła ją zapodziać? Wstępowała do kiosku, może ukradła ją tamta okropna dziewucha, tylko jak? I co teraz będzie? Była uwięziona na parkingu. Uwięziona! Może powinna do kogoś zadzwonić? Tylko do kogo? Nie ma sensu zawracać głowy komuś w Londynie, i tak nie zdołałby jej pomóc. Jak się nazywała ta miła asystentka kierownika produkcji, która umówiła ją na wizytę u optyka? Tilly miała pustkę w głowie. Imię było hinduskie, czyli trudniejsze do zapamiętania. Przeleciała w myślach cały alfabet – A, B, C, D, E… – co dawniej zawsze pomagało jej rozruszać niemrawą pamięć. Głupia Tilly.

Może po prostu była zbyt pobudliwa? Tak o niej mówiono w dzieciństwie. Lekarz rodzinny przepisał jej żelazo w płynie – gęste, zielone świństwo o wyglądzie flegmy, które przyprawiało Tilly o mdłości, ale przynajmniej było mniej ohydne niż olej rycynowy i syrop figowy na zaparcia. Fuj! Jak można podawać takie paskudztwa choremu dziecku? Rzeczywiście była zbyt pobudliwa, chociaż wolała myśleć, że ma „artystyczny temperament”. Na to akurat żadne żelazo nie mogło jej pomóc.

Myśl o czymś innym, to sobie przypomnisz. Oby. Tilly przejrzała się w lusterku wstecznym i poprawiła perukę. Kto by przypuszczał, że do tego dojdzie? Przynajmniej miała dobrze dobraną perukę znakomitej jakości. Kosztowała fortunę. Nikt by się nie domyślił, że to nie jej prawdziwe włosy. Młodziej w niej wyglądała (nadzieja matką głupich) – nie tak jak w tym kołtunie, w którym musiała grać matkę Vince’a Colliera. Tamta peruka przypominała garść psich kłaków. Tilly nie była jeszcze całkiem łysa, ale pamiętała, że matka w jej wieku miała głowę jak kula bilardowa. Włosy Tilly po prostu trochę się przerzedziły, zwłaszcza na czubku głowy. A przecież nie ma nic bardziej żałosnego od łysej kobiety.

Padma! Tak się nazywała tamta dziewczyna. No jasne! Tilly odszukała telefon. Nie lubiła komórek, miały takie małe klawisze. Założyła nowe okulary i spojrzała na wyświetlacz. Nic z tego, potrzebowała okularów do czytania. Kiedy je znalazła, stwierdziła, że nie pamięta, jak się korzysta z komórki. Zdjęła okulary i wyjrzała przez przednią szybę na zaparkowane wokół samochody. Wszystko spowijała mgła. Tilly nie miała zielonego pojęcia, gdzie się znajduje.

Odłożyła telefon na siedzenie pasażera. „Oddychaj, Matildo”. Popatrzyła na złożone na podołku dłonie. Co powinna teraz zrobić?

Kiedy się człowiek zgubi, potrzebuje mapy. Ariadna miała swoją nić, Tilly – plan Leeds, który znalazła w kiosku. Jakimś cudem udało jej się wydostać z parkingu i trafić z powrotem do centrum handlowego. W środku było bardzo jasno, jaśniej niż w pełnym słońcu. Tilly mogłaby przysiąc, że czuje wibrujący w kościach prąd elektryczny. Zdezorientowana stwierdziła, że z głośników niesie się, niczym echo z odległej przeszłości, głos jej matki, mówiący: „Jeżeli się zgubisz, poszukaj policjanta”. Pomyślała, że musiała zwariować, bo ostatni raz słyszała te słowa dobrze ponad sześćdziesiąt lat temu, a matka od ponad trzech dekad nie żyła. Gdyby nawet żyła, nie wygłaszałaby zapewne podobnych przestróg publicznie, przez głośniki w centrum handlowym w Leeds.

Tak czy inaczej, w pobliżu nie kręcił się żaden policjant.

Kiosk wyglądał znajomo, bezsprzecznie tu robiła zakupy. Założyła okulary i otworzyła plan miasta. Po co? Czego właściwie szukała? Drogi ucieczki z dziewiątego kręgu piekła. Tam chyba trafiali zdrajcy? W takim razie powinna się w nim znaleźć Phoebe, nie Tilly. Gdy pochylona nad planem wychodziła z kiosku, żująca gumę wredna dziewucha za ladą wrzasnęła za nią: „Ej, ty tam!”. Tilly uznała za stosowne ją zignorować; nigdy nie wiadomo, czego taka może chcieć od człowieka.

Dotarła do podnóża schodów ruchomych. Bezużyteczny plan trzepotał jej w ręce. Strasznie tu było gorąco, pewnie dlatego jej mózg nie pracował jak trzeba. Tilly powachlowała się planem. Naraz wyrósł przed nią młody chłopak z paskudnym trądzikiem. Jego zmaltretowana twarz przypominała skórkę granatu.

– Czy pani za to zapłaciła? – zapytał, wskazując na plan.

Serce Tilly zaczęło walić niczym młotem, zwiastując nadciągający koniec. W ustach jej zaschło, w uszach brzęczało, jakby z mózgu usiłował się wydostać jakiś owad. Przed nią opadła kurtyna, która wzdymała się i falowała. Tilly wyobrażała sobie, że tak musi wyglądać zorza polarna, chociaż nigdy nie miała okazji jej oglądać. Bardzo tego żałowała, zawsze chciała pojechać na biegun północny. To byłoby takie romantyczne! Zobaczyć światła północy… Była rozpalona. „Nie bój się. Pomyśl o czymś zimnym”. Tilly przypomniała sobie, jak zimą trzęsła się na mrozie w dokach, obserwując z ojcem powracające z arktycznych łowisk kutry rybackie. Islandia, Grenlandia, Murmańsk – wszystkie te tajemnicze miejsca. Pokłady łodzi lśniły od szronu. Ojciec kupował ryby na targu, całe skrzynie dorsza ułożonego na pokruszonym lodzie. Dorsze były wielkie, mięsiste. Tilly serdecznie ich żałowała – pływały sobie w lodowatych głębinach, a kończyły żywot na ladzie w sklepiku jej ojca. One też pochodziły z północy, tak samo jak wiatr, jak wędrowne motyle. Królowie morza.

– Czy ma pani paragon na ten zakup? – głos pryszczatego zahuczał i ucichł.

Kurtyna zorzy polarnej zadrżała i skurczyła się do maleńkiej czarnej kropki.

– Przepraszam – wymamrotała Tilly.

„Zaraz się przewrócę” – pomyślała i w tej samej chwili podtrzymała ją para mocnych rąk i czyjś głos powiedział:

– Tylko spokojnie. Wszystko w porządku? Potrzebuje pani pomocy?

– Bardzo dziękuję, naprawdę nic mi nie jest.

Słyszała własny chrapliwy oddech. Dyszała niczym zgoniony jeleń, serce jej drżało jak u zwierzyny w potrzasku. „Rogacz chce mieć łanię młodą, Rosalindę mu przywiodą”⁷. W młodości dwukrotnie grała w Jak wam się podoba. Ładna sztuka. Według wierzeń Celtów biały jeleń zwiastował zagładę. Dowiedziała się tego od Douglasa. Jakąż on miał wiedzę! I fenomenalną pamięć. Na Drury Lane mieścił się pub Pod Białym Jeleniem, wpadali tam z Douglasem na różowy dżin. W dzisiejszych czasach nikt chyba nie pija różowego dżinu? O Boże, niech to się wreszcie skończy!

– Szukam policjanta – zwróciła się do mężczyzny, który zaoferował jej pomoc.

– Tak się składa, że byłem kiedyś policjantem – odparł.

Miły człowiek, który był kiedyś policjantem, zaprowadził ją do jakiegoś pomieszczenia. Pryszczaty wszedł pierwszy. Pokój okazał się ciasny i ponury, miał ściany pomalowane na urzędowy beż. Przypominał szkolny gabinet lekarski. W środku stały metalowy stół z laminowanym blatem i dwa twarde plastikowe krzesła. Czyżby zamierzali ją tu przesłuchiwać? Albo torturować? Zamiast pryszczatego chłopaka pojawiła się jakaś dziewczyna, odsunęła krzesło od stołu i powiedziała do Tilly: „Proszę tu zaczekać, zaraz wracam”. Nie kłamała. Po chwili wróciła z filiżanką gorącej słodkiej herbaty i talerzykiem ciasteczek.

– Mam na imię Leslie – przedstawiła się. – Pisane przez „ie”. Może się pan poczęstuje? – zagadnęła mężczyznę, który był kiedyś policjantem.

– Nie, dziękuję.

– Jesteś Amerykanką? – zwróciła się do niej Tilly, próbując nawiązać uprzejmą pogawędkę.

Herbata, ciasteczka, pogawędka. Trzeba się umieć zachować.

– Kanadyjką.

– Naturalnie, jak mogłam się pomylić. Zawsze miałam dobre ucho do akcentów. Zgubiłam portmonetkę – dodała.

– Chyba jej nie aresztujecie za kradzież? – chciał wiedzieć mężczyzna, który był kiedyś policjantem.

Za kradzież! Tilly aż jęknęła z przerażenia. Przecież nie była złodziejką. Nigdy świadomie nie ukradła choćby ołówka. (Te wszystkie noże, widelce, breloczki do kluczy i paczki chrupek w jej torebce nie mogły pochodzić z kradzieży, bo wcale ich nie chciała, wręcz przeciwnie). Nie to co Phoebe, stale „pożyczająca” od Tilly bransoletki, buty i sukienki. Douglasa też sobie pożyczyła i nigdy nie oddała.

– Na pewno dobrze się pani czuje? – zapytał mężczyzna, przykucnąwszy obok.

– Tak, bardzo panu dziękuję – odrzekła.

Miło spotkać w tych czasach prawdziwego dżentelmena.

Usłyszała, jak mężczyzna mówi do dziewczyny:

– W takim razie sobie pójdę.

– Już pani lepiej? – upewniła się Leslie po wyjściu mężczyzny.

– Podacie mnie do sądu? – zatroskała się Tilly.

Głos niebezpiecznie jej się łamał. Pomyślała, że dziewczyna ma ją za wariatkę. Wcale by się nie zdziwiła. Była głupią starą babą, która nie potrafiła trafić z powrotem do domu. Głupia Tilly.

– Nie – uspokoiła ją Leslie. – Nie jest pani przestępcą.

Herbata była cudowna. Dzięki niej Tilly pozbierała się pod każdym względem. Wypiła pierwszy łyk i niemal się rozpłakała.

– Jestem taka niemądra – westchnęła. – Nie wiem, co się ze mną stało, to było chyba jakieś zaćmienie. Wiesz, o czym mówię? No nie, skąd miałabyś to wiedzieć – dodała z uśmiechem. – Jesteś jeszcze taka młoda.

– To na pewno ze zdenerwowania. W końcu zgubiła pani portmonetkę – stwierdziła współczująco Leslie.

– I jeszcze ta kobieta – dodała Tilly – okropnie krzyczała na swoją córeczkę. Biedactwo. Chciałam znaleźć kogoś, kto by jej pomógł, ale nie znalazłam. Naprawdę mnie nie aresztujecie?

– Nie – zapewniła ją Leslie. – Zapomniała się pani i tyle.

– Tak było! – przytaknęła Tilly, niezmiernie uradowana tą myślą. – Właśnie tak: zapomniałam się. Ale teraz już sobie wszystko przypomniałam. Będzie dobrze, naprawdę.

* * *

Leeds kojarzyło mu się z miastem, w którym ciągle pada, tymczasem dzisiejsza pogoda była wręcz idealna. W parku Roundhay roiło się od ludzi usiłujących wycisnąć, ile się da, z angielskiego klimatu. Istne hordy. Czy nikt tu nie musiał pracować? Po namyśle uznał, że równie dobrze to samo pytanie mógłby zadać sobie.

Niespodziewanie jego oczom ukazał się obraz niczym niezmąconego szczęścia. Mały kudłaty psiak ganiał po parku, jakby go wypuszczono z więzienia. Spłoszył stadko gołębi dziobiących porzuconą kanapkę i zapamiętale poszczekiwał, gdy poirytowane ptaki poderwały się do lotu. Potem puścił się pędem i gnał ile sił, by zahamować w pełnym biegu – o ułamek sekundy za późno – obok leżącej na kocu kobiety. Ta krzyknęła i cisnęła w niego klapkiem. Pies chwycił go w locie zębami, potrząsnął łebkiem, jakby złapał szczura, po czym puścił klapek i pomknął w stronę dziewczynki, która zaczęła piszczeć, gdy podskakując, usiłował polizać jej loda. Matka dziewczynki głośno go zwymyślała, więc psiak odbiegł i przez dłuższy czas obszczekiwał jakiegoś niewidzialnego wroga, następnie znalazł ułamaną gałąź i zaczął ciągać ją w kółko, dopóki jego uwagi nie zwrócił jakiś wyjątkowo interesujący zapach. Podążył tym śladem, aż znalazł jego źródło – wysuszoną psią kupę. Obwąchał ją z rozkoszą prawdziwego konesera, lecz szybko się znudził i potruchtał w kierunku pobliskiego drzewa, gdzie podniósł do góry nogę.

– Won stąd! – krzyknął męski głos nieopodal.

Mogłoby się wydawać, że pies jest bezpański, lecz nagle nie wiedzieć skąd nadciągnął jakiś facet i ruszył ku niemu, powarkując wściekle: „Do nogi, pieprzony kundlu, wracaj, kiedy cię wołam!”. Był rosły, miał wredną twarz i klatkę piersiową pękatą jak u rottweilera. Dodajmy do tego łysą czaszkę, nabite mięśnie, flagę świętego Jerzego wytatuowaną na lewym bicepsie i na wpół rozebraną damulkę na prawym przedramieniu – et voilà, wypisz, wymaluj prawdziwy angielski dżentelmen.

Psiak miał obrożę, lecz zamiast smyczy mężczyzna dzierżył w dłoni sznurek, na jakim zwykle wiesza się pranie, z pętlą na końcu. Bez ostrzeżenia chwycił zwierzę za kark i zarzucił mu na szyję pętlę niczym lasso, po czym jednym szarpnięciem podniósł je w górę. Pies zaczął się dusić, rozpaczliwie przebierał w powietrzu krótkimi łapkami. Mężczyzna równie niespodziewanie upuścił go na ziemię i wymierzył mu solidnego kopniaka w delikatny zadek. Psiak cały się skulił, dygotał, aż przykro było patrzeć. Facet pociągnął go za sobą, wrzeszcząc: „Uśpię cię! Powinienem był to zrobić zaraz, jak tylko ta suka odeszła!”. Szaleni Anglicy i ich psy w samo południe; przypomniał mu się tytuł płyty Joe Cockera.

Oczywiście zaraz zrobiło się zamieszanie. Poruszeni tą sceną ludzie głośno protestowali przeciwko brutalności mężczyzny. Zewsząd rozlegały się gniewne pomruki i oburzone głosy: „Takie niewinne stworzenie…”, „Zadrzyj może z kimś swojego wzrostu”, „Wyluzuj, stary!”. Kilka osób wyjęło telefony komórkowe i robiło zdjęcia.

On również wyjął swojego iPhone’a. Długo opierał się pokusie nabycia tego flagowego produktu firmy Apple, lecz w końcu uległ. I nie żałował.

Pierwszy telewizor – używany grat – rodzice kupili tuż po jego ósmych urodzinach. Wcześniej jedynym źródłem rozrywki oraz informacji było dla nich radio. W ciągu niespełna pół wieku – ułamek sekundy na zegarze historii – stał się świadkiem niewiarygodnego postępu w zakresie technologii. Zaczynał zatem od słuchania radia lampowego stojącego w kącie salonu, a teraz trzymał w ręku telefon i patrząc na jego wyświetlacz, obserwował, jak wirtualna zmięta kartka papieru trafia do wirtualnego kosza. Ludzkość musiała naprawdę długo czekać na takie cudo.

Strzelił szybko kilka fotek facetowi maltretującemu psa. Dobrze mieć dowód w postaci zdjęcia, nigdy nie wiadomo, kiedy się może przydać.

Z ogólnego gwaru wybił się nagle przenikliwy kobiecy głos: „Dzwonię na policję!”. Mężczyzna odwarknął: „Nie wtrącaj się, suko!”, i dalej szarpał za sznurek tak mocno, że biedny pies kilka razy się przewrócił i szorował brzuchem po ścieżce.

Pomyślał, że facetowi przydałaby się jakaś okrutna i wymyślna kara. Przemoc w tej czy innej formie towarzyszyła mu przez całe życie. Nie zawsze był jej ofiarą; czasami brał sprawy w swoje ręce. A czy mógł mieć po temu powód lepszy niż bezradny psiak?

Ruszył w ślad za mężczyzną, który właśnie wyszedł z parku i zbliżył się do zaparkowanego nieopodal samochodu. Otworzył bagażnik, podniósł psa i bezceremonialnie wrzucił go do środka. Zwierzak skulił się ze strachu i zaczął żałośnie skamleć, drżąc na całym ciele.

– Tylko poczekaj, ty cholerny gnojku – mruknął mężczyzna.

Wyjął komórkę i przyłożył ją do ucha, unosząc jednocześnie ostrzegawczo palec wskazujący drugiej ręki, żeby psu nie przyszło czasem na myśl wyskoczyć z bagażnika.

– Cześć, mała, mówi Colin – powiedział słodkim jak ulepek głosem.

Istny Romeo z przedmieścia.

Obserwował go ze zmarszczonymi brwiami, wyobrażając sobie, co czeka psa po powrocie do domu. Z pewnością nic dobrego. Podszedł bliżej i klepnął Colina po ramieniu, mówiąc:

– Przepraszam.

A gdy tamten się odwrócił, dodał:

– Trzymaj gardę.

– Że jak, kurwa? – zdumiał się mięśniak.

– To miało być ironiczne.

Po tych słowach wymierzył potężny i celny cios prosto w przeponę Colina. Teraz, gdy nie obowiązywały go już urzędowe przepisy dotyczące stosowania przemocy, uważał, że wolno mu bezkarnie wdawać się w bójki. Może i przemoc towarzyszyła mu przez całe życie, ale dopiero stosunkowo niedawno odkrył jej sens. Dawniej więcej szczekał, mało gryzł; od jakiegoś czasu było na odwrót.

Jeśli chodzi o bójki, jego filozofia sprowadzała się do unikania przesadnych akrobacji. Jedno porządne, dobrze wymierzone uderzenie zwykle wystarczało, żeby powalić człowieka. Za tym ciosem stała ślepa furia. Bywały takie dni, kiedy przypominał sobie, kim naprawdę jest: synem swojego ojca.

No i proszę: pod Colinem ugięły się nogi i padł na ziemię, chwytając ustami powietrze niczym wyciągnięta z wody ryba. Z jego płuc wydobywały się dziwne świszczące dźwięki, ledwie łapał oddech.

Przykucnął obok Colina.

– Zrób jeszcze raz coś takiego: mężczyźnie, kobiecie, dziecku, psu czy choćby cholernemu drzewu, i jesteś trupem – powiedział. – Nigdy nie będziesz miał pewności, czy cię nie obserwuję. Zrozumiano?

Mężczyzna skinął głową, bo nie odzyskał jeszcze tchu. Tyrani jego pokroju w głębi serca są zwykle tchórzami. Z głośnika leżącej na chodniku komórki rozległ się kobiecy głos pytający:

– Colin? Colin, jesteś tam?

Wstał, nastąpił na telefon i wgniótł go w beton. Ten niepotrzebny i w sumie śmieszny gest sprawił mu dziwną satysfakcję.

Pies nadal kulił się w bagażniku, więc wziął go na ręce i zdziwił się, że choć zwierzak trzęsie się na całym ciele, jest taki ciepły. Przytulił go do piersi i pogłaskał po łebku, chcąc biedaka uspokoić.

Potem odszedł, wciąż tuląc do siebie psa. Obejrzał się tylko raz, żeby sprawdzić, czy Colin żyje. Jego śmierć właściwie by go nie obeszła, ale nie miał ochoty usłyszeć zarzutu zabójstwa.

Czuł, że psie serduszko wali jak oszalałe tuż przy jego ciele: puk, puk, puk.

– Już dobrze – odezwał się tonem, jakim uspokajał niegdyś swoją córkę, kiedy była mała. – Wszystko będzie dobrze.

Minęło sporo czasu, odkąd ostatnio przemawiał do psa. Spróbował poluzować sznurek, ale węzeł był mocno zaciśnięty. Odwrócił przywieszkę przy obroży, żeby odczytać, co jest na niej napisane.

– Zobaczmy, czy wiadomo, jak cię wołają.

– Ambasador? – zdziwił się Jackson i popatrzył na psiaka z powątpiewaniem. – A co to za imię?

Dryfował – turysta we własnej ojczyźnie, chociaż trudno było to nazwać urlopem, już prędzej eksploracją. Urlop oznaczał wylegiwanie się z kobietą u boku na rozgrzanej plaży w jakimś spokojnym kraju. Jackson z reguły wiązał się z kobietami, które napotykał na swojej drodze. Zwykle sam ich nie szukał.

Od dwóch lat mieszkał w Londynie, w pojedynkę wynajmując wciąż to samo mieszkanko w Covent Garden, które przez krótki czas dzielił ze swoją fałszywą żoną Tessą, ciesząc się udawaną – jak się później okazało – małżeńską sielanką. Potem niejaki Andrew Decker zabił się (dosyć niechlujnie) w jego salonie. Jackson zdziwił się, jak mało go to obeszło. Wykwalifikowana firma specjalizująca się w sprzątaniu miejsc zbrodni (oto zawód, którego chyba nie chciałby wykonywać) spisała się na medal. Więc kiedy Jackson wymienił wykładzinę i pozbył się fotela, na którym Andrew Decker strzelił sobie w łeb, nikt by się nie zorientował, że w tym mieszkaniu wydarzyła się jakaś tragedia. Śmierć Deckera była całkiem zasłużona i to chyba miało dla Jacksona decydujące znaczenie.

Wszystko, z czym mógł się oficjalnie identyfikować, należało do przeszłości: wojsko, policja, praca prywatnego detektywa. Przez pewien czas był „na emeryturze”, ale czuł się wtedy nikomu niepotrzebny. Obecnie nazywał siebie półemerytem; określenie to stanowiło znakomitą przykrywkę dla szeregu niekoniecznie legalnych zajęć. Ostatnimi czasy często działał na własną rękę, przyjmował zlecenia to tu, to tam. Gdyby brał udział w teleturnieju, jego specjalnością byłoby „odnajdywanie osób zaginionych”. Nie wszystkie z nich odnajdywał, ale i tak było to lepsze niż nic.

– Tak naprawdę ty ciągle szukasz swojej siostry – stwierdziła kiedyś Julia. – Swojego osobistego Graala. Nigdy jej nie znajdziesz, Jacksonie. Ona odeszła i nigdy nie wróci.

– Wiem – odparł wtedy.

To jednak było nieistotne. Wiedział, że do końca życia będzie szukał zaginionych dziewcząt: Olivii, Joanny, Laury. I swojej siostry Niamh, pierwszej (i ostatniej) z zaginionych, chociaż dokładnie wiedział, gdzie ona jest. Trzydzieści mil stąd jej zbutwiałe szczątki spoczywały w zimnej, wilgotnej glinie.

Obniżywszy znacznie swoje oczekiwania pod względem samochodów, był przyjemnie zaskoczony używanym saabem kupionym z trzeciej ręki na podejrzanej aukcji w Ilford. Kilka pozostawionych w aucie drobiazgów nie ułatwiało mu nakreślenia profilu poprzedniego właściciela: podświetlana figurka Matki Boskiej na desce rozdzielczej, zmięta pocztówka z Cheltenham („Wszystko gra, najlepszego, N.”) oraz pokryta kurzem miętówka w schowku na rękawiczki. Jedynym unowocześnieniem, na jakie sobie pozwolił, było zainstalowanie w samochodzie odtwarzacza płyt kompaktowych. Przekonał się, że życie w drodze jest bardzo łatwe. Telefon, auto i ulubiona muzyka – czego więcej potrzeba mężczyźnie?

Przed Tessą miał słabość do drogich samochodów. Pieniądze przez nią ukradzione pochodziły z nieoczekiwanego spadku – pewna zwariowana staruszka, jedna z jego klientek, zapisała mu w testamencie dwa miliony funtów. W owym czasie kwota ta wydawała mu się astronomiczna; ostatnio zbladła w porównaniu z bilionami roztrwonionymi przez władców tego świata, choć prawdopodobnie wciąż wystarczyłaby na zakup takiej, dajmy na to, Islandii.

– No jasne – orzekła jego pierwsza żona Josie – jak zwykle okazałeś się sprawcą własnego upadku. – Jackson nie został tak całkiem bez grosza. Pieniądze ze sprzedaży domu we Francji wpłynęły na jego konto w banku dzień po tym, jak Tessa je ogołociła. – Jackson znów spadł na cztery łapy – podsumowała ten fakt Julia.

Rzecz jasna, nigdy nie czuł, że zasłużył na ten spadek, dlatego też postępek Tessy odebrał raczej jako sprawiedliwy obrót koła fortuny niż zwykły rabunek. Jego druga żona okazała się sprytną oszustką. Nie trzeba dodawać, że wcale nie miała na imię Tessa. Podeszła go wręcz podręcznikowo: uwiodła, oczarowała, wyszła za niego za mąż i bezczelnie go okradła. Żeby ekspolicjant ożenił się z kryminalistką? Co za ironia losu! Jackson wyobrażał sobie, jak Tessa z kieliszkiem w ręku leży na plaży gdzieś nad Oceanem Indyjskim – idealna scena finałowa filmu o brawurowym przekręcie. („No cóż, Jacksonie, wieczna jest kobieca niestałość” – stwierdziła Julia takim tonem, jakby składała hołd własnej płci, zamiast ją potępiać).

Odnajdywanie ludzi było jego mocną stroną, tym bardziej więc na ironię zakrawał fakt, że do tej pory nie udało mu się namierzyć żony oszustki. Podążał jej tropem, lecz na razie wszelkie ślady prowadziły donikąd. Jackson był świetny, Tessa okazała się lepsza od niego. Niemal ją za to podziwiał. Niemal.

Nadal jej szukał, przemierzając kraj wszerz i wzdłuż, tropiąc ją niczym zblazowany myśliwy. Nie chodziło mu nawet o odzyskanie majątku – większość była ulokowana w akcjach, które na skutek kryzysu stały się w zasadzie bezwartościowe. Nie lubił po prostu, kiedy robiono z niego głupca. („Dlaczego? Przecież nim jesteś” – oceniła go Josie).

Razem z saabem odwiedzili Bath, Bristol, Brighton, wybrzeże Devonu aż po czubek Półwyspu Kornwalijskiego, po czym ruszyli na północ, do Peak i Lake District, omijając Szkocję, dziki kraj, w którym Jackson dwukrotnie naraził swoje życie i serce na szwank. („Była to najlepsza i najgorsza z epok”⁸). Trzeciego razu wolał nie ryzykować. Zapuścił się za to do Walii, która o dziwo mu się spodobała, aby następnie przejechać przez klaustrofobiczne prowincjonalne obszary Herefordshire, Wiltshire, Shropshire, równiny Gloucestershire i postindustrialną perzynę środkowej Anglii. Przeciął zygzakiem Góry Pennińskie, by stanąć twarzą w twarz z ofiarami thatcheryzmu. Dawne kopalnie zamknięto; podobny los spotkał huty stali oraz stocznie. Jak większość krajów, jego ojczyzna zdawała się być w stanie wojny z samą sobą. Podzielone królestwo.

Odkąd na własne życzenie wykluczył się z wyścigu szczurów, coraz bardziej ciągnęło go na odludzie. Włóczył się po bocznych drogach, podążając wzdłuż nakreślonych na mapie linii. Stał się bywalcem tras widokowych, podróżnym leniwie kontemplującym uroki zielonych peryferii, poszukiwaczem dawno zaginionej sielskiej Anglii, którą ciągle miał w głowie i w sercu. Złotej epoki sprzed rewolucji przemysłowej. Niestety, owa arkadyjska przeszłość była tylko wspomnieniem.

Przymiotnik „arkadyjski” poznał dzięki Julii w pewien dawno miniony weekend w Paryżu. Miał wrażenie, że od tego czasu upłynęły całe wieki. Zwiedzali razem Luwr i Julia zwróciła uwagę Jacksona na obraz Poussina Pasterze arkadyjscy, na którym namalowano kamienny nagrobek z inskrypcją Et in Arcadia ego. „Naturalnie stwarza to pole do licznych interpretacji – powiedziała. – Czy chodzi o to, że śmierć jest obecna nawet w tym sielankowym raju, że nie sposób przed nią uciec? Innymi słowy, memento mori. »Kim byłem, jesteś…« i tak dalej. A może należy to odczytywać w ten sposób, że człowiek, który tam jest pochowany, też cieszył się kiedyś życiem, co w sumie na jedno wychodzi? Tak czy owak, wszyscy mamy przegwizdane. Szkoda tylko, że tak zbanalizowano to przesłanie w tym kretyńskim Kodzie Leonarda da Vinci”.

Chociaż Julię instynktownie ciągnęło do najróżniejszych bzdur, w głębi serca była wielbicielką klasyki. Była też bardzo elokwentna, więc Jackson przestał jej słuchać na długo przed końcem wywodu. Niemniej jednak poruszyła go analiza tamtej inskrypcji.

Teraz szukał własnej arkadyjskiej świątyni dumania. To, co z początku było nieco chaotycznym poszukiwaniem Tessy, z czasem zmieniło się w coś całkiem innego. Zamiast tropić wiarołomną żonę, tropił nieruchomości. Potrzebował kołka, na którym mógłby zawiesić kapelusz. Był niczym stary pies szukający nowej budy nienaznaczonej przeszłością. Nowego początku. Gdzieś tam czekało stworzone dla niego miejsce, musiał je tylko odnaleźć.

Najlepsze zostawił sobie na koniec. Północne Yorkshire, Hrabstwo Pana Boga, wir, wokół którego przez cały czas krążył. Żaden inny przystanek na trasie jego dotychczasowych peregrynacji nie poruszył igłą w kompasie serca Jacksona w taki sposób jak Północne Yorkshire. Sam pochodził z West Riding, z krainy sadzy, rugby i smalcu, co nie znaczyło, że zamierzał tam wrócić. Miejsce, gdzie się urodził i gdzie spoczywała niespokojnie w ziemi cała jego rodzina, było ostatnim, w którym chciałby osiąść.

Nastawił nawigację satelitarną na centrum Układu Słonecznego, a dokładnie na York. Głos w jego nawigacji nosił imię Jane i od dobrych paru lat pozostawał z Jacksonem w dość burzliwym związku. „Dlaczego jej nie wyłączysz? – spytała go całkiem rozsądnie Julia. – Po co ci ona, skoro wciąż trąbisz o tym, jaką masz świetną orientację w terenie?”. Jackson miał świetną orientację w terenie, czego zresztą nie omieszkał podkreślić. Po prostu lubił mieć w podróży towarzystwo.

– Wydoroślej, skarbie.

– Jedź na wschód, staruszku⁹ – wymamrotał teraz pod nosem, podając Jane współrzędne i przygotowując się do ponownego przekroczenia grzbietu Penninów oraz powrotu do kolebki cywilizacji.

Na południowy wschód, poprawiła go Jane w jego wyobraźni.

Wcześniej postawił sobie za cel odwiedzenie wszystkich herbaciarni „U Betty” – po jednej w Ilkley i Northallerton, dwóch w Harrogate i dwóch w Yorku. Uroczo staroświecki plan, który wprawiłby w dumę cały autokar starszych pań. Jackson był wielkim miłośnikiem herbaciarni „U Betty”. Gwarantowały porządną kawę, ale nie chodziło tylko o kawę, smaczne jedzenie czy fakt, że kelnerki, miłe dziewczęta (oraz kobiety), wyglądały tam tak, jakby zapakowano je w szary papier gdzieś w latach trzydziestych ubiegłego wieku i odpakowano właśnie tego ranka. Wszystko było tam po prostu takie, jakie powinno być. Panował idealny porządek. I czystość.

– Z wiekiem coraz bardziej zaczynasz przypominać kobietę – zauważyła Julia.

– Serio?

– Skąd.

Choć dawno się rozstali, a Julia wyszła za mąż i urodziła dziecko, którego ojcostwa długo nie chciała przypisać Jacksonowi, nadal dyskutował z nią w myślach.

Gdyby to Betty zarządzała Wielką Brytanią, w jego ojczyźnie nigdy nie nastałby ekonomiczny armagedon. Nad dzbankiem mieszanki House Blend i talerzem jajecznicy z wędzonym łososiem w lokalu na St Helen’s Square w Yorku Jackson fantazjował, jak żyłoby mu się w oligarchii zaprowadzonej przez Betty. Wyobraził sobie gabinet ministrów odzianych w nieskazitelnie białe fartuchy i serwujących cynamonowe tosty. Maczystowskie zachowania nie były mu obce, lecz nawet on musiał przyznać, że świat byłby lepszym miejscem, gdyby rządziły nim kobiety. „Bóg stworzył mężczyznę” – oznajmiła mu kilka tygodni wcześniej jego córka Marlee. W pierwszej chwili Jackson pomyślał, że nastoletni pesymizm pchnął ją w objęcia jakiejś fundamentalistycznej religii chrześcijańskiej. Widząc jego zaniepokojenie, Marlee wybuchnęła śmiechem. „Bóg stworzył mężczyznę – powtórzyła. – A potem wpadł na lepszy pomysł”.

Cha, cha, cha. Albo łoł, jak powiedziałaby jego córka.

W Yorku spędził kilka godzin w wielkiej niczym katedra parowozowni Narodowego Muzeum Kolei, gdzie oddał hołd „Mallardowi”, zbudowanej w Yorkshire najszybszej lokomotywie parowej na świecie, której rekordu prędkości dotychczas nie pobito. Serce Jacksona pękało z dumy na widok połyskującego błękitem cielska. Nie było dnia, żeby nie żałował upadku wielkiego przemysłu. To nie był kraj dla starych ludzi.

Poza herbaciarniami odkrył też coś innego – niespodziewaną frajdę, jaką w podróży przez Yorkshire sprawiało mu zwiedzanie ruin kolejnych opactw. Jervaulx, Rievaulx, Roche, Byland, Kirkstall. To była jego nowa rozrywka. Pociągi, monety, znaczki, opactwa cysterskie, herbaciarnie „U Betty”. Na poły autystyczna męska potrzeba kolekcjonowania, pragnienie zaprowadzenia jakiegoś porządku w świecie, żądza posiadania, a może jedno i drugie.

Do kompletu wciąż brakowało mu Fountains, matki wszystkich opactw. Wiele lat (dekad) temu odwiedził je ze szkolną wycieczką – prawdziwa rzadkość, gdyż szkoła Jacksona nieczęsto je organizowała. Zapamiętał jedynie, że grali w ruinach w piłkę nożną, dopóki nauczyciel nie położył temu kresu. I jeszcze to, że w drodze powrotnej usiłował pocałować niejaką Daphne Wood na tylnym siedzeniu autokaru i solidnie oberwał. Daphne miała fantastyczny prawy sierpowy, to dzięki niej Jackson poznał wartość jednego szybkiego, celnego uderzenia i jego przewagę nad całą wyrafinowaną bokserską choreografią. Ciekawe, co się teraz dzieje z Daphne…

W Rievaulx panowała podniosła atmosfera, ale jego ulubionym opactwem okazało się Jervaulx. Znajdowało się obecnie w prywatnych rękach i przy wejściu wisiała skarbonka na dobrowolne datki. Żadnej komercji w stylu English Heritage. Jervaulx dotknęło jego serca w trudny do nazwania, melancholijny sposób; ateista Jackson miał niemal wrażenie obcowania ze świętością. Brakowało mu Boga. Komu Go zresztą nie brakowało? Jackson był przekonany, że Bóg dawno temu wymknął się niepostrzeżenie i nie zamierzał wracać, ale jak każdy dobry architekt zostawił po sobie spuściznę w postaci swoich dzieł. Północne Yorkshire powstało, kiedy Bóg był w szczytowej formie. Ilekroć Jackson tu przyjeżdżał, na nowo ze zdumieniem odkrywał, jak wielką moc ma nad nim piękno okolicznych krajobrazów.

– Starzejesz się – mówiła Julia.

Ma się rozumieć, dzisiejsze ruiny były niegdyś bogatymi i potężnymi opactwami. W średniowieczu hodowano w nich owce, których złota przędza stała się zalążkiem handlu wełną i położyła podwaliny pod bogactwo Anglii, a pośrednio również pod szatańskie fabryki West Riding, będące przez lata wylęgarnią ubóstwa i chorób, przyczyną przeludnienia, niewiarygodnego wprost wykorzystywania dziecięcej siły roboczej, śmierci wielu ludzi, wreszcie – ostatecznego upadku arkadii. „Przez brak hufnala…”. Niegdysiejsze fabryki były teraz muzeami i galeriami sztuki, opactwa zaś obróciły się w ruinę. Ależ ten świat się zmienia!

W dniu, w którym Jackson odwiedził Jervaulx, opactwo świeciło pustkami, jeśli nie liczyć wszechobecnych owiec (naturalnych kosiarek) oraz ich tłustych jagniąt. Przechadzał się między milczącymi murami, patrzył na wyrastające ze szczelin dzikie kwiaty i z żalem myślał o tym, że jego siostra nie została pochowana w podobnym miejscu, tylko na nudnym cmentarzu komunalnym, który okazał się jej ostatnim adresem na tej ziemi. Jackson miał tam niedokończoną sprawę, nigdy niezłożoną siostrze obietnicę, że pomści jej bezsensowną śmierć. Podejrzewał, że Niamh nie przestanie go wzywać, aby wrócił do domu – syrenia pieśń umarłej, od której nie uwolni się, dopóki sam żyje.

– Wszystkie drogi prowadzą cię do domu – szeptała mu Julia.

– Wszystkie drogi prowadzą mnie jak najdalej stamtąd – poprawił ją Jackson.

Od swojej pierwszej żony Josie usłyszał kiedyś, że gdyby biegł dostatecznie długo, trafiłby tam, skąd wyszedł, lecz w jego mniemaniu tamto miejsce od dawna nie istniało. Kiedy przed kilku laty wrócił tam razem z Marlee – chciał, żeby poznała swoich zmarłych krewnych – stwierdził, że miasto zmieniło się nie do poznania. Hałdy wyrównano, maszyny górnicze zniknęły bez śladu. Ostało się tylko koło wyciągowe z dawnego szybu; przecięte na pół zdobiło rondo na przedmieściach – bardziej nowoczesna rzeźba niż pamiątka. Niewiele rzeczy świadczyło o tym, że niegdyś w tym miejscu ojciec Jacksona i jemu podobni spędzali życie, harując w egipskich ciemnościach.

Niamh od niemal czterdziestu lat też spoczywała pod ziemią. Było za późno, żeby szukać śladów, zbierać próbki DNA, przesłuchiwać świadków. Jej trumna została zamknięta i przysypana zimną gliną, wszelkie tropy dawno się zatarły. W chwili śmierci siostra Jacksona liczyła sobie raptem trzy lata więcej niż jego córka teraz. Marlee miała czternaście lat – niebezpieczny wiek, chociaż, bądźmy szczerzy, dla kobiety każdy wiek jest niebezpieczny.

Siedemnastoletnia Niamh dopiero wchodziła w życie, gdy zostało ono tak brutalnie przerwane. Nie mogła stanąć i czekać na Śmierć, więc ta sama ją uprzejmie podwiozła. Emily Dickinson. Jackson i poezja? Trudno w to uwierzyć, a jednak.

Poezja pojawiła się w jego życiu mniej więcej przed dwoma laty, kiedy o mały włos nie zginął w katastrofie kolejowej. (Życie Jacksona zdawało się składać z samych dramatycznych wydarzeń; nie dla niego nuda zwykłych, codziennych spraw). Nie sądził, aby jedno z drugim było powiązane, chociaż… Fakt, że po tym zmartwychwstaniu postanowił nadrobić zaległości w swoim dość skromnym wykształceniu. Lepiej późno niż wcale. Mieszkając w Londynie, oddawał się misji samodoskonalenia i czerpał garściami z bogatej oferty kulturalnej stolicy. Odwiedzał galerie sztuki, wystawy i muzea, od czasu do czasu bywał też na koncertach. Polubił Beethovena, a w każdym razie jego symfonie. Bogate i melodyjne, zdawały się wprost dla niego stworzone. Podczas organizowanych przez BBC koncertów promenadowych miał okazję posłuchać V Symfonii. Wcześniej nigdy nie brał w nich udziału; odstręczało go to całe patriotyczne zadęcie koncertów finałowych i rzeczywiście, wśród bywalców było wielu uprzywilejowanych, snobistycznych gnojków. Jednak to nie dla nich Beethoven pisał swoją muzykę, tylko dla zwykłych zjadaczy chleba takich jak Jackson – były żołnierz w średnim wieku, który słysząc triumfalną kaskadę dźwięków wydobywających się z instrumentów dętych i smyczkowych, ze zdumieniem poczuł napływające do oczu łzy.

Teatr starał się omijać z daleka – Julia i jej przyjaciele aktorzy skutecznie zabili w nim wszelkie zamiłowanie do sceny. Raz popełnił błąd, zabierając Marlee na trzygodzinny spektakl według Brechta, który okazał się śmiertelnie nudny. Pod koniec Jackson miał ochotę zawołać: „Tak! Macie rację, Ziemia krąży wokół Słońca, stwierdziliście to zaraz po wejściu na scenę i od tamtej pory nie mówicie o niczym innym. Wystarczy! Już załapałem!”. Marlee przespała prawie całe przedstawienie. Jackson mógłby ją za to wyściskać.

Jego próby samodoskonalenia nie ograniczały się do studiowania obrazów oraz innych eksponatów muzealnych i słuchania recitali fortepianowych. Jackson zawzięcie przerabiał kolejno wszystkich klasyków literatury. Beletrystyka nigdy do niego nie przemawiała – rzeczywistość była dostatecznie skomplikowana, żeby dodatkowo ją upiększać. Odkrył jednak, że wszystkie wielkie powieści dotyczą w zasadzie trzech głównych tematów: śmierci, pieniędzy oraz seksu, okazjonalnie pojawiał się wieloryb. Poezja natomiast całkiem nieproszona podstępem wdarła się do jego serca. „Od światła może zginąć ropucha!”¹⁰. Czyste szaleństwo. W ten oto sposób kobieta z obsesją śmierci zainspirowała go do rozmyślań o dawno zmarłej zaginionej siostrze.

Opuszczając Jervaulx, Jackson umieścił w skarbonce na datki banknot dwudziestofuntowy – więcej, niż zapłaciłby za wejście do obiektu English Heritage, ale było warto. Poza tym spodobała mu się myśl, że nawet w dzisiejszych czasach można polegać na uczciwości innych ludzi.

Jako trzynastolatek Jackson spędził jedne z najbardziej udanych wakacji na farmie Howdale na obrzeżach Yorkshire Dales. Nigdy się nie dowiedział, dlaczego spotkało go to szczęście, czy dzięki Kościołowi, czy państwu. Jedno albo drugie musiało maczać w tym palce – Jackson podejrzewał, że wyjazd zorganizował proboszcz lub pracownik opieki społecznej. Z tym ostatnim jego kontakty były dosyć przelotne – pojawił się znienacka w połowie najgorszego roku w życiu Jacksona, by po kilku miesiącach zniknąć w równie tajemniczy sposób, chociaż zła passa ich rodziny ciągle trwała. Oficjalnie miał za zadanie przeprowadzić go przez koszmar żałoby, który rozpoczął się wraz ze śmiercią chorej na raka matki, a zakończył samobójstwem brata w następstwie zabójstwa siostry. („Spróbuj to przebić, stary” – myślał czasami zrzędliwie, gdy jako policjant wysłuchiwał narzekań jakiegoś delikwenta).

Lato w Howdale pozwoliło mu uciec od ponurego życia dzielonego z ojcem, gniewnym mężczyzną o sercu z węgla. W owym czasie Jackson nie analizował swojego poczucia straty, nie zastanawiał się też, dlaczego jakiś miły starszy człowiek, którego nigdy przedtem nie spotkał („Takich jak ja nazywają ochotnikami, chłopcze”), zabrał go pewnego dnia z poczerniałego od sadzy, ciasnego szeregowca, zawiózł do zielonej doliny i wysadził na farmie, gdzie stado czarno-białych krów właśnie pchało się z powrotem do dojarni. Jackson nie widział dotąd z bliska żadnej krowy.

Farmę prowadziło małżeństwo, Reg i Joan Atwellowie. Mieli dwoje dorosłych dzieci, syna i córkę. Syn pracował w firmie ubezpieczeniowej w Yorku, córka zaś była pielęgniarką w szpitalu św. Jakuba w Leeds. Żadne nie było zainteresowane prowadzeniem gospodarstwa będącego w rękach Atwellów od pięciu pokoleń. Dzikus w osobie miejskiego podrzutka musiał im się dawać we znaki, jednak Atwellowie okazali się niezwykle cierpliwymi, tolerancyjnymi i dobrymi ludźmi. Jackson miał nadzieję, że ich nie rozczarował, a jeśli tak było, teraz bardzo tego żałował.

Oczyma wyobraźni wciąż widział kuchnię na farmie z zawsze rozgrzanym piecem kuchennym, na którym stał zwykle duży brązowy imbryk z herbatą w kolorze starych dębowych liści. Czuł aromat obfitych śniadań: owsianki ze śmietanką i brązowym cukrem, smażonych jajek, szynki, chleba i domowej marmolady podawanych przez panią Atwell. Razem z nimi jedli dwaj robotnicy rolni, którzy, zanim zasiedli do śniadania, zdążyli zawsze odwalić połowę pracy na dany dzień.

Stała tam też wiekowa kanapa nakryta szorstką dzierganą narzutą, na której siadywano wieczorami. Atwellowie w zasadzie mieszkali w kuchni. Jess, ich pies pasterski rasy border collie, kładł się na szmacianym dywaniku pod piecem. „Zróbże chłopakowi miejsce na kanapie, matko” – mówił pan Atwell, ale Jackson najczęściej wolał siedzieć na dywaniku obok Jess. Nigdy przedtem ani potem nie przywiązał się tak do żadnego psa. W jego domu nie trzymało się zwierząt, a gdy sam założył rodzinę, żona Josie ograniczyła ich wybór do tych najmniejszych: chomików, świnek morskich i myszek. Kiedy Marlee była mała, miała królika o imieniu Muffin, wielkiego zwisłouchego zwierzaka, który traktował Jacksona jak przeciwnika na ringu i stale był gotów z nim walczyć. Jackson z pewnością nie nazwałby go „domowym zwierzątkiem”.

Takiego samego psa pasterskiego, szczeniaka rasy border collie, podarował Louise. Nie był to świadomy wybór. Uciekając ze Szkocji i od nadkomisarz Louise Monroe, podświadomie zostawił jej w zamian istotę bliską swemu sercu. Lepiej będzie jej z psem, niż byłoby z nim. I tak nie mogli być razem. Ona stanowiła prawo, on stał poza nim.

Mówiło się o tym, że mógłby zostać w Howdale na dłużej, niestety, wraz z końcem lata ten sam tajemniczy starszy dżentelmen odwiózł go z powrotem do ponurego domu rodzinnego. Jackson napisał list do Atwellów (pierwszy w swoim życiu) z podziękowaniami za gościnność, ale nie dostał odpowiedzi. Dopiero kilka miesięcy później napisała do niego córka gospodarzy (pierwszy raz dostał list od kogoś), aby go „poinformować”, że jej rodzice zmarli w krótkim odstępie czasu. Najpierw ojciec, na serce, potem matka, z powodu złamanego serca. Jackson, który katolickie poczucie winy wyssał z mlekiem matki, wyczuł w jej słowach niewypowiedziane oskarżenie, jakby swoim pobytem w jakiś sposób przyczynił się do ich przedwczesnej śmierci.

Czasami zastanawiał się, czy Atwellowie, gdyby mieli mocniejsze serca, zatrzymaliby go u siebie. Wyrósłby wtedy na rolnika i jeździłby teraz traktorem po wzgórzach i dolinach z psem pasterskim na siedzeniu obok. „Przez brak hufnala…”.

Ileś czasu po swoim annus horribilis¹¹ (królowej zawdzięczał to jakże trafne określenie) Jackson fantazjował, że ma gdzieś inną rodzinę, jej irlandzką gałąź, o której matka lekkomyślnie zapomniała mu wspomnieć. Wyobrażał sobie, jak powraca zza grobu, aby mu o nich opowiedzieć („No tak, McGurkowie z Pontefract, oni się tobą zaopiekują, Jacksonie”). O całkiem zwyczajnych ludziach, których widywał w telewizji i o których czytał w komiksach oraz (z rzadka) w książkach: kuzynach i kuzynkach pracujących w biurach i sklepach, jeżdżących taksówkami, rodzących dzieci. O wujach, którzy sami tapetowali ściany i uprawiali działki, o ciotkach, które piekły ciasta i znały wartość miłości oraz pieniędzy. Wszyscy oni gdzieś istnieli – aktorzy w jego prywatnej operze mydlanej – i czekali, aż Jackson ich odnajdzie, aby przytulić go do swojego zbiorowego ciepłego łona. Niestety, nigdy się nie pojawili i przez kolejne trzy lata Jackson tkwił w emocjonalnej próżni, sam na sam z ojcem, z którym łączyło go milczące lekceważenie.

Jako szesnastolatek zaciągnął się do wojska, przyjmując tę nową surową egzystencję z zapałem mnicha wojownika odkrywającego zalety dyscypliny. Złamano go i podźwignięto, czego owocem była absolutna wierność nowej brutalnej rodzinie. Wojsko dało mu w kość, lecz to było nic w porównaniu z jego poprzednim życiem. Jackson odczuwał ulgę na myśl, że nareszcie ma jakąś przyszłość. Jakąkolwiek przyszłość.

Gdyby matka wcześniej zgłosiła się do lekarza, zamiast cierpieć w milczeniu niczym archetyp irlandzkiej męczennicy, być może zdzieliłaby Francisa po głowie zwiniętą gazetą (powszechna forma porozumiewania się w ich rodzinie), kazałaby mu ruszyć tyłek (brat leczył wtedy paskudnego kaca), wyjść na deszcz i odebrać siostrę z przystanku. Wtedy Niamh nie zostałaby napadnięta przez nieznanego sprawcę, który ją zgwałcił, udusił i wrzucił jej ciało do kanału. „Przez brak hufnala…”.

Po swojej wizycie w Jervaulx Jackson udał się na pielgrzymkę do Howdale. Kierując się instynktem, z niewielką pomocą Jane, która częściej mu przeszkadzała, przemierzał boczne drogi, aż natknął się na tablicę z napisem: „Howdale Farm – domy na lato”. Skręcił saabem na podjazd, dawniej błotnisty, obecnie odchwaszczony i świeżo wylany asfaltem, i przy jego końcu ujrzał przycupniętą jak dawniej farmę. Przylegająca do niej dojarnia i całkiem przez niego zapomniane rozrzucone po gospodarstwie domki robotników rolnych zostały wyremontowane i pomalowane na biało oraz zielono. Ani śladu krów, owiec, woni nawozu czy kiszonki, żadnych poniewierających się zardzewiałych maszyn rolniczych, jak to niegdyś bywało. Stara farma zmieniła się w farmę z obrazka, czystą i higieniczną. Dawno, dawno temu Jackson wymazał swoją przeszłość. Teraz przeszłość wymazała jego.

Wysiadł z samochodu i rozejrzał się dokoła. Tam, gdzie Joan Atwell zwykła rozwieszać pranie, urządzono niewielki teren zabaw dla dzieci, a tam, gdzie stała podupadła stodoła, był duży, okrągły i wysypany żwirem placyk do zawracania. Grupa osób w różnym wieku (przypomniał sobie, że coś takiego nazywa się rodziną) kręciła się z kieliszkami w ręku po trawie rosnącej w miejscu dawnego gumna. Nozdrza Jacksona pochwyciły prymitywną woń pieczonego mięsa. Na jego widok dorośli wyraźnie się zaniepokoili. Jeden z mężczyzn, uzbrojony w parę szczypiec do grilla i gotów do bezpośredniej konfrontacji, zawołał:

– Mogę panu w czymś pomóc?

Jackson nie miał ochoty wdawać się w utarczki, więc tylko wzruszył ramionami i mruknął:

– Nie.

Ta odpowiedź jeszcze bardziej zaniepokoiła zgromadzonych.

Wsiadł do saaba i kątem oka dostrzegł w lusterku swoje odbicie. Wyglądał jak dzikus. Od kilku dni się nie golił, brudne włosy opadały mu na oczy. W swojej szczupłej twarzy zauważył nieznane dotąd napięcie. Przynajmniej nadal miał własne włosy. Ostatnio wszyscy napotykani przez niego faceci obnosili się z wygolonymi głowami. Usuwali resztki włosów w daremnej nadziei, że ktoś, kto ich zobaczy, pomyśli „twardziel”, a nie „łysol”.

Jackson skończył niedawno pięćdziesiąt lat i wciąż nie do końca się z tym pogodził. Złote lata. (Taa, akurat). „Kamień milowy” – śmiała się Josie, jakby to był doskonały żart. Jackson zignorował swoje urodziny, wybierając żałośnie samotny weekend w Pradze, gdzie musiał omijać szerokim łukiem pijanych rodaków świętujących wieczory panieńskie i kawalerskie. A po powrocie do kraju rozpoczął swoją podróż.

Im bardziej zbliżał się do nieuniknionego kresu, tym bardziej zmieniała się jego definicja starości. W wieku dwudziestu lat starcami byli dla niego czterdziestolatkowie. Kiedy przekroczył rubikon pięćdziesiątki, granica ta znacznie się przesunęła, niemniej jednak jako pięćdziesięciolatek nie mógł dłużej zaprzeczać, że dysponuje biletem w jedną stronę, a jego pociąg dojeżdża do stacji końcowej.

Ruszył z miejsca świadomy, że grillująca rodzina obserwuje go z podjazdu. Świetnie ich rozumiał – sam by sobie nie ufał.

W Knaresborough odszukał jaskinię mateczki Shipton, słynną atrakcję turystyczną, gdzie wstąpili podczas tamtej wycieczki szkolnej do opactwa Fountains. Uczeń Jackson oglądał wówczas zdumiony pozostawione w jaskini skamieniałe przedmioty: zawieszone pod „wodospadem życzeń” parasol, buty i pluszowe misie. Tajemnica polegała na wysokim stężeniu minerałów w wodzie, mimo to nawet w oczach dorosłego Jacksona widok zakonserwowanych na wieki przedmiotów codziennego użytku był dziwnie przejmujący. W dzieciństwie sądził, że „skamieniały” znaczy to samo co „przerażony”. Był ciekaw, czy gdyby okropnie się czegoś lub kogoś przestraszył, też zmieniłby się w kamień. Teraz wiedział, że to tak nie działa. To nie przerażenie zmienia człowieka w kamień, tylko lęk, jaki sam wzbudza w innych.

Po tym, jak nieomal zginął w wykolejonym pociągu, odczuwał wdzięczność na myśl o ocaleniu. Jednocześnie jakaś jego część bała się, że stanie się przez to miękki i zmieni w jednego z wdzięcznych ewangelizatorów pozytywnego myślenia („Każdy dzień jest darem”, „Chcę, aby moje życie coś znaczyło” i tak dalej). O dziwo, choć sam się tego nie spodziewał, wyszedł z opresji zimny i twardy jak stal. „Nowy, zły Jackson – śmiała się Julia. – Ojej, ale się ciebie boję”. Może powinna się bać?

Połączył ich syn i Jackson wiedział, nigdy się od niej nie uwolni. „Kiedy dwoje staje się jednym”, jak śpiewały Spice Girls.

Spotkali się z Julią w Rievaulx. Z reguły spotykali się na neutralnym gruncie od czasu, gdy kilka lat temu zdarzył się pewien niemiły incydent. Zmęczony i zdenerwowany Jackson zastukał do drzwi domku w Yorkshire Dales, który Julia dzieliła ze swoim artystowskim, überburżuazyjnym mężem Jonathanem Carrem, i w prostych żołnierskich słowach „wyjaśnił” tamtemu, że Nathan nie jest, jak by się mogło wydawać, jego dzieckiem. Dodał, że może to udowodnić, i triumfalnie pomachał Carrowi przed nosem wynikami badań DNA.

Naturalnie doszło do rękoczynów, ale to już nie miało znaczenia. Jackson zagroził Julii pozwem o przyznanie praw rodzicielskich, chociaż wiedział, że to tylko czcze pogróżki, i ona też o tym wiedziała. (Opinia Jonathana Carra się nie liczyła, przynajmniej jeśli chodzi o Jacksona). Wcale nie miał ochoty wychowywać kolejnego dziecka, z Julią ani bez niej; chciał po prostu zaznaczyć swoją własność.

Obecnie między nimi trojgiem panowało milczące zawieszenie broni. Mężczyzna, który spłodził chłopca, drugi, który go wychowywał, i niewierna kobieta na dokładkę. „Mój syn innego człowieka nazywa tatą”… Hank Williams naprawdę wiedział, co mówi.

Spotkanie z Julią i Nathanem odbyło się nie w samym Rievaulx, tylko w punkcie widokowym nad opactwem, skąd rozciągała się zapierająca dech w piersiach panorama. Piękno krajobrazu obudziło tkwiącego w Jacksonie romantyka, ukrytego niegdyś w ciemnym, głębokim szybie kopalnianym, ostatnio zaś coraz śmielej wychylającego głowę na światło dzienne. Z zewnątrz był co prawda twardszą wersją samego siebie, ale w środku jego duch wciąż szybował na skrzydłach wzruszeń. Rievaulx, V Symfonia Beethovena, spotkanie ojca z matką i synem.

Spacerowali między dwiema greckimi świątyniami zbudowanymi dla kaprysu osiemnastowiecznych arystokratów, znajdującymi się obecnie pod opieką National Trust. „Kurczę, wyobraź sobie, że to wszystko należy do ciebie i możesz sobie piknikować do woli – zauważyła Julia. – Niewiarygodne”. Była dziś bardziej zachrypnięta niż zwykle. „Cholerne pyłki” – mruknęła, potrząsając opakowaniem zyrtecu. Jackson cieszył się, że Nathan nie odziedziczył po matce kłopotów z płucami (ani jej skłonności do teatralnych zachowań).

– Nikt nie ma prawa posiadać na własność takich widoków – stwierdził.

– No tak, można wyrwać człowieka z jego kolektywistycznej przeszłości, ale nie wykorzeni się kolektywistycznej przeszłości z niego.

– Bzdury.

– Czyżby?

Nathan, podskakując, biegł przodem po trawie. Przepełniona matczyną miłością Julia mówiła o nim „mój chłopiec”. Ten jedyny. Mężczyźni byli stale obecni w jej życiu, lecz nigdy nie znajdowali się w jego centrum. Jackson przypuszczał, że dotyczy to także jej męża dupka (gratulacje dla każdego, kto zdołał wytrwać w małżeństwie z niestałą Julią). Wyjątek stanowił „jej chłopiec”; to wokół niego kręcił się cały jej wszechświat.

– Czy Jonathan wie, że tutaj jesteście? – zagadnął ją Jackson.

– Dlaczego miałby to wiedzieć?

– A dlaczego nie?

Julia zignorowała jego pytanie. Nie miał na nią żadnego sposobu, była po prostu niemożliwa (przynajmniej to jedno w niej się nie zmieniało).

– „Chór, gdzie sto ptaków modliło się w lecie”¹² i tak dalej – wyrecytowała, zmieniając temat. – To Szekspir o likwidacji klasztorów – dodała odruchowo, bo przez lata miała okazję dobrze poznać czarne dziury w wykształceniu Jacksona.

– Wiem – odparł. – Znam to. Nie jestem zupełnym ignorantem.

– Naprawdę? – rzuciła w roztargnieniu bez śladu ironii.

Całą uwagę skupiła na chłopcu, mężczyzna w ogóle się nie liczył. W istocie, włócząc się po opactwach Yorkshire, Jackson dowiedział się całkiem sporo o burzliwym okresie reformacji, lecz nie zamierzał wdawać się w naukowe dysputy z Julią. I tak zawsze wiedziała więcej od niego. W swoim czasie otrzymała staranną edukację, miała też doskonałą pamięć. Jacksonowi, szczerze mówiąc, brakowało jednego i drugiego.

Tym razem więc to on ją zignorował. Zadumanym (niektórzy – głównie kobiety – powiedzieliby: bezmyślnym) spojrzeniem ogarnął naturalny zielony amfiteatr, w którym kryło się Rievaulx. Choć zrujnowane, nie mogło się równać z żadnym innym opactwem. Niebiańskie miasto. Zarąbisty widok, jak powiedziałaby jego córka. Niemal słyszał ją wypowiadającą te słowa charakterystycznym zblazowanym tonem nastolatki. Kiedy Nathan będzie w jej wieku, Jacksonowi dawno stuknie sześćdziesiątka. Diamentowe lata.

– Rozchmurz się – trąciła go Julia – jeszcze wszystko przed tobą.

– Tego się właśnie obawiam – odrzekł ponuro.

Od czasu do czasu musiał sobie przypominać, że jego niespieszna wędrówka po kraju ma trzeci cel. Jeśli o niego chodzi, nieszczęścia przychodziły (i odchodziły) trójkami. Trójka w ogóle była dość powszechna: trzy Parki, trzy Furie, trzy Gracje, Trzej Królowie, trzy mądre małpki, Trójca Święta.

– I trzygłowe psy – dorzuciła Julia. – Dla pitagorejczyków trójka była pierwszą liczbą rzeczywistą. Uważali, że ma początek, środek i koniec.

Jackson pracował na zlecenie. Choć od dawna nie był prywatnym detektywem i w zasadzie nie miewał klientów – nie grzebał się w nudnych sprawach rozwodowych, nie parał odzyskiwaniem długów ani nie poszukiwał zaginionych czworonożnych pupili – mimo wszystko zdołał jakimś cudem dać się omotać niejakiej Hope McMaster zamieszkałej tak daleko od Yorkshire, jak to tylko możliwe. Innymi słowy, w Nowej Zelandii.

Powinien jej odmówić, w zasadzie był niemal pewien, że to zrobił, kiedy niespodziewanie pod koniec minionego roku Hope McMaster przysłała mu długi e-mail (zbyt długi, istną autobiografię). „Zostałam adoptowana i chciałam zapytać, czy nie podjąłby się Pan odszukania informacji na temat moich rodziców biologicznych?”. Jakże nieskomplikowane wydawało mu się to teraz.

Nie wiadomo, gdzie dokładnie Hope McMaster zdobyła na niego namiar, lecz najwyraźniej gdzieś w tle, jak zwykle w takich przypadkach, majaczyła Julia („To znajoma znajomego mojego znajomego”). Nigdzie na świecie Jackson nie mógł się czuć bezpieczny. Julia prawdopodobnie miała znajomych nawet na Księżycu (albo znajomych znajomych swoich znajomych, i tak dalej, bez końca). Dziwnym trafem hipoteza sześciu stopni oddalenia w jej przypadku zawsze prowadziła do Jacksona.

Dotychczas w trakcie tej niefrasobliwej odysei Jacksonowi udawało się zgrabnie godzić poszukiwania wiarołomnej żony złodziejki ze sprawą Hope McMaster. Kornwalia, Gwynedd, Doncaster, Harrogate… Wszędzie usiłował bez powodzenia rozwikłać tajemnicę pochodzenia swojej klientki.

– Czyli – odezwała się Julia, gdy opuścili taras widokowy, kierując się do hotelu Pod Czarnym Łabędziem w Helmsley – w zasadzie szukasz teraz dwóch kobiet: swojej żony i tej Hope McMaster. Nie masz przy tym pojęcia, kim one tak naprawdę są.

– Owszem – przytaknął. – Sam bym tego lepiej nie ujął.

Na przedmieściach Leeds zaliczył jeszcze opactwo Kirkstall – pierwsze, którego kamienne mury pokrywała zupełnie niestosowna warstwa sadzy przemysłowej z czasów, gdy złotą przędzę zamieniano masowo w bele tkaniny. Nazajutrz był umówiony na spotkanie z niejaką Lindą Pallister z opieki społecznej odpowiedzialną za adopcje, z którą kontaktowała się wcześniej Hope McMaster. Jej prawnik w Christchurch wystawił Jacksonowi pełnomocnictwo, aby mógł działać w jej imieniu. Jackson wiązał z Leeds duże nadzieje; to tam dla Hope wszystko się zaczęło i – o ile wszystko pójdzie dobrze – tam też mogło się zakończyć.

Niestety, Linda Pallister nie dotrzymała słowa. „Obawiam się, że musiała wyjść wcześniej z pracy w ważnej sprawie rodzinnej – poinformowała go recepcjonistka w biurze opieki społecznej. – Prosiła, żeby zapisać pana na jutro”.

Skoro spotkanie się nie odbyło, Jackson spędził resztę popołudnia, włócząc się po mieście niczym prawdziwy boulevardier¹³. Odwiedził Briggate, The Calls, pasaż handlowy Arcades, obejrzał budynek dawnej giełdy kukurydzianej, ratusz (imponujący pomnik władzy miejskiej), centrum handlowe Merrion i park Roundhay. Wszystko składało się na miasto, które wydawało mu się zarazem znane i dziwnie obce. Miał wrażenie, że szuka czegoś, co rozpoznałby natychmiast, na pierwszy rzut oka. Może własnej utraconej młodości? Albo młodego człowieka, którym kiedyś był? Brudne i stare miasto, jakie zapamiętał, zostało ostatnio polukrowane. Było teraz nowe i błyszczące – co oczywiście nie znaczyło, że tamto brudne i stare miasto całkiem przestało istnieć.

Obliczył, że od ostatniej wizyty w Leeds musiało minąć dobrze ponad trzydzieści lat. Jako chłopiec często tutaj bywał. Leeds wydawało mu się wówczas szczytem wielkomiejskiego wyrafinowania, chociaż w tamtych czasach określenie „wielkomiejski” nie funkcjonowało jeszcze w jego słowniku, „wyrafinowanie” zaś oznaczało zakup paczki papierosów embassy i wśliźnięcie się na film dla dorosłych. Jackson pamiętał, jak podkradał różne drobiazgi u Woolwortha: słodycze, breloczki, baterie. Ojciec żywcem obdarłby go ze skóry, gdyby się o tym dowiedział, chociaż sam Jackson nigdy nie traktował swoich postępków jak kradzieży – dla niego było to raczej granie na nosie starszym. Teraz sklep Woolwortha nie istniał. Kto by pomyślał? Może interes wciąż by się kręcił, gdyby dzieciaki takie jak Jackson nie wynosiły słodyczy, breloczków i baterii. Jak by tak podsumować wartość zagrabionych przez lata przedmiotów, uzbierałaby się pewnie niezła fortuna.

W centrum handlowym Merrion Jackson przyszedł z pomocą zdezorientowanej staruszce, którą próbował zatrzymać jakiś przygłup z ochrony. „Wszystko w porządku? – zwrócił się do niej. – Potrzebuje pani pomocy?”. Po czym wygłosił swoją osobistą mantrę „Byłem kiedyś policjantem”, co miało kobietę uspokoić. Jej twarz wydała mu się znajoma, ale nie potrafił skojarzyć, skąd ją zna. Na głowie miała perukę, która dość niefortunnie się przekrzywiła. Jackson miał nadzieję, że ktoś go uśpi, zanim sam znajdzie się na podobnym etapie. Podejrzewał niestety, że nikt go w tym nie wyręczy i sam będzie musiał ze sobą skończyć. Zamierzał wejść na zamarznięte jezioro („Być może zabawię jakiś czas”¹⁴), położyć się na lodzie z butelką czegoś równie wiekowego jak on sam i odpłynąć w sen bez końca. Miał tylko nadzieję, że globalne ocieplenie nie zniweczy jego planów.

Ostatnim punktem programu tego dnia miała być leniwa przechadzka po parku Roundhay. Jackson chciał skorzystać ze słońca i zaczerpnąć trochę świeżego powietrza z dala od tłumów. Nie spodziewał się, że zostanie właścicielem psa. Przerwana podróż, niespodziewany dar, nieoczekiwane spotkanie… Życie jest pełne niespodzianek.

Po jakimś czasie doszedł do wniosku, że odwołana wizyta u Lindy Pallister była tym momentem, w którym wszystko się posypało. Gdyby ich rendez-vous doszło do skutku, w konstruktywny sposób spędziłby godzinkę lub dwie, wyszedł usatysfakcjonowany i w poczuciu dobrze spełnionego obowiązku; może nawet zdecydowałby się spędzić jeszcze jedną noc w hotelu, jedząc danie dostarczone mu do pokoju przez obsługę i oglądając jakiś kiepski film, zamiast miotać się po mieście jak wariat, przez większość czasu nieświadomy własnych działań, i uprawiać przypadkowy, wyuzdany seks. „Przez brak hufnala…”. Wszystkiemu jest winna Linda Pallister. Koniec końców i tak na niej miało się skrupić.

* * *

Żeby zmylić ewentualną pogoń, Tracy zgłosiła, że źle się poczuła. „To chyba grypa żołądkowa. Lepiej będzie, jak wrócę do domu”. Na co Leslie odparła: „Jasne. Mam nadzieję, że szybko ci przejdzie”. Wkrótce potem Tracy wśliznęła się z powrotem na parking po swoje audi A4 i zawiozła Courtney do sklepu Mamas & Papas w centrum handlowym Bristall, gdzie nabyła fotelik samochodowy, który okazał się potwornie drogi. Wcześniej przez całą drogę zamartwiała się, że ją aresztują za brak rzeczonego fotelika, i w przypływie paranoi kazała dziewczynce położyć się na tylnym siedzeniu, jakby była ofiarą porwania. Miała wrażenie, że na dachu auta pulsuje jaskrawy neon: „Ta kobieta nie jest matką tego dziecka!”. Dała małej parówkę w cieście, żeby ją czymś zająć. W bagażniku woziła pled w kratę i przez chwilę rozważała, czy nie nakryć nim Courtney. Bała się, że dziewczynka dostanie spazmów ze strachu, i ostatecznie zdecydowała się tego nie robić.

Męcząca przebieżka przez sklep Mamas & Papas upewniła ją w tym, co zawsze podejrzewała: utrzymanie dziecka cholernie drogo kosztuje. Czego się zresztą spodziewała? Bądź co bądź, właśnie kupiła dziecko, chociaż za okazyjną cenę. W przypadku dzieci wszystko kręciło się wokół handlu. Jeżeli ktoś sam ich nie kupował ani nie sprzedawał, z pewnością kupował albo sprzedawał coś przeznaczonego dla nich. Tracy poczuła ukłucie niepokoju. Dwa tysiące funtów, które wciąż miała w torbie, zaczęło jej nagle ciążyć. Powinna dać Kelly Cross pięć tysięcy. Pomyślała, że źle zrobiła, kupując dziecko za tak niską kwotę.

Tymczasem zostawiła fotelik w sklepie i udała się do GAP-a z Courtney drepczącą obok niej niczym otumaniony psiak. Wcześniej w Merrion dała prawdziwy pokaz swoich możliwości wokalnych, drąc się, ile sił w płucach; teraz zachowywała się jak głuchoniema.

Tracy była boleśnie świadoma obserwujących ją kamer monitoringu. Wyobraziła sobie, jak pokazują je obie w programie Crimewatch: twarz Courtney zapikselowana, jej własna powiększona, żeby widzowie dobrze ją zapamiętali. „Czy widzieli państwo tę kobietę? Uprowadziła dziecko sprzed centrum handlowego w Leeds”. Przekroczyła cienką granicę prawa, w jednej chwili z myśliwego stała się zwierzyną łowną.

Jak by się tłumaczyła, gdyby ją zatrzymano? „Wszystko gra, kupiłam tę małą za uczciwą cenę”? Mogła sobie wyobrazić miny policjantów prowadzących ją na komisariat, gdyby usłyszeli coś podobnego. Była porywaczką dzieci, złym duchem, postrachem wszystkich matek. Oprócz Kelly – Kelly prawdopodobnie widziała w niej wybawienie. A jeśli… jeśli wcale nie była matką dziewczynki? Miała tak liczne potomstwo, że Tracy dawno pogubiła się w rachubach. Czy wszystkie jej dzieci przebywały w rodzinach zastępczych? Może Kelly opiekowała się Courtney w czyimś zastępstwie? W takim razie – tłumaczyła sobie Tracy, zawczasu przygotowując argumenty dla opieki społecznej, policji oraz sądu – kimkolwiek była ta osoba, dopuściła się karygodnego zaniedbania. Powierzyć dziecko Kelly Cross to jak oddać je pod opiekę pitbulteriera. Tak czy owak, małej groziło niebezpieczeństwo.

Powróciło wspomnienie Kelly w autobusie, zanim drzwi się zamknęły, jej zdezorientowanej miny, kiedy mówiła: „Ale to nie jest…”. Nie jest co? Moje dziecko? Tracy zatrzasnęła drzwi swego umysłu i spuściła ciężkie metalowe żaluzje. Żadne takie słowa nie padły. Wolała myśleć o ciepłej rączce w swojej dużej dłoni.

Znała kogoś, kto mógłby jej pomóc. Linda Pallister chyba nadal zajmowała się opieką zastępczą i adopcją? Jeżeli nie przeszła na emeryturę, mogła się czegoś dowiedzieć o aktualnym miejscu pobytu dzieciaków Kelly.

Tracy nie pamiętała, kiedy ostatni raz się widziały. Chyba na weselu córki Barry’ego Crawforda trzy lata temu. Nadinspektor Barry Crawford był jej kolegą z pracy, a córka Lindy, Chloe, przyjaźniła się z córką Barry’ego, Amy. Wystąpiła nawet na ślubie Amy w roli pierwszej druhny, wystrojona w koszmarną ciemnopomarańczową suknię z atłasu. „Miała być rdzawa” – żaliła się Tracy Amy Crawford. Teraz biedna Amy miała gąbkę zamiast mózgu i zamieszkiwała w krainie żywych trupów.

Suknia panny młodej była typową białą bezą, wiązanka zaś składała się z kwiatów krzykliwie żółtych i pomarańczowych. Obecni na ślubie mężczyźni mieli w butonierkach pojedyncze pomarańczowe gerbery przypominające te, z których klauni zwykle psikają wodą na publiczność. („Chciałam, żeby było inaczej niż zwykle” – usłyszała Tracy od Amy).

– Bardzo to wszystko… radosne – zauważyła Barbara Crawford, matka panny młodej, wzdrygając się na widok całego tego bezguścia.

Sama była elegancko ubrana w turkusowy jedwab („Paule Vasseur” – szepnęła Tracy na ucho, jakby powierzała jej pilnie strzeżony sekret). Ślub ukochanej jedynaczki Barry’ego i Barbary nie mógł być parafialnym festynem, tylko pokazem w stylu „zastaw się, a postaw się”. Nikt z gości uprzejmie nie wspomniał o tym, że suknia ślubna panny młodej podejrzanie wydyma się na jej brzuchu.

Spiczaste czubki ciemnopomarańczowych pantofli druhen wystawały spod dotkniętych żółtaczką sukien wyglądających niczym apokaliptyczny zachód słońca. Bukieciki przywiązane wstążkami do nadgarstków dyndały na podobieństwo dziwacznych torebek, kulek zapachowych ponadnaturalnej wielkości lub barwnych kul armatnich. „Próbowałam zasugerować coś innego, naprawdę – powiedziała Barbara Crawford najgłośniejszym sotto voce, jaki Tracy kiedykolwiek słyszała. – Ale Amy zawsze była taka uparta”.

Mąż Amy miał na imię Ivan. Barry oczywiście nazywał go „Iwanem Groźnym”.

– Ivan? Co to za imię? – dziwił się w rozmowie z Tracy wkrótce po ogłoszeniu zaręczyn córki. – Ruskie chyba.

– Wydaje mi się, że jego dziadek był Norwegiem – odrzekła Tracy.

– Norwegiem? – powtórzył Barry z niedowierzaniem, jakby właśnie odkrył, że rodzina Ivana pochodzi z Księżyca.

Ivan był doradcą finansowym, Tracy zasięgnęła nawet jego rady, kiedy zastanawiała się, gdzie otworzyć indywidualne konto emerytalne. „Wpadnij, to pogadamy. Od znajomej Barry’ego nie wezmę ani grosza” – zaproponował podczas wesela. Wydał jej się całkiem sympatyczny i niegroźny. Czego więcej można wymagać od człowieka? Takie przynajmniej było zdanie Tracy. Niestety, wkrótce po ślubie Ivan zbankrutował i stracił firmę. Nikt nie chciał finansowych porad od człowieka, którego nie trzymały się pieniądze. Barry sugerował przekręt, lecz gdy Tracy odwiedziła Ivana, żeby odebrać swoje dokumenty, ten wyjaśnił jej, że zgubił pamięć przenośną z danymi wszystkich swoich klientów. „Musiała mi wypaść z kieszeni” – powiedział żałośnie. Po tej wpadce większość klientów zrezygnowała z jego usług. „Na ich miejscu zrobiłbym to samo” – przyznał.

– Nie ma nawet tradycyjnego keksu – narzekała Barbara.

Tracy wsuwała właśnie tort weselny: czekoladowy biszkopt z kremem śmietankowym.

– Dobrze, że przynajmniej tort nie jest pomarańczowy – pocieszyła Barbarę.

Rzecz jasna, do głowy by jej nie przyszło krytykować czyjkolwiek gust. Sama dusiła się w niewygodnym bladoniebieskim kostiumie z poliestru, który tak się elektryzował, że Tracy obawiała się, że dojdzie do samozapłonu, zanim młodzi pokroją tort. Z okazji ślubu kupiła nawet kapelusz, ale nie włożyła go, bo wyglądała w nim jak mężczyzna w kobiecym przebraniu. Na palcach jednej ręki mogła policzyć wesela, na które ją zaproszono, podczas gdy liczba pogrzebów, w których uczestniczyła, szła w dziesiątki. W dodatku chowano głównie ofiary zabójstw. Nigdy nie była na chrzcinach. Jak to świadczyło o jej życiu?

Ciemnopomarańczowy odcień okazał się szczególnie niefortunny dla przyjaciółki Amy, Chloe Pallister, która miała mysie włosy i żółtawą cerę. „Matka druhny nigdy nie będzie matką panny młodej” – zauważyła Linda Pallister, przysuwając się z nieśmiałym uśmiechem do Tracy. Oprócz niej nie miała chyba z kim rozmawiać. Jej strój weselny – czarna welwetowa bluzka i spódnica wyglądająca, jakby uszyto ją z nierówno ufarbowanych pajęczyn – był kompletnie nie na miejscu. Linda miała na rękach liczne srebrne pierścionki i bransoletki, a na szyi wielki krucyfiks. Miało się wrażenie, że nosi go raczej w ramach pokuty niż jako świadectwo swojej wiary. Na chrześcijaństwo nawróciła się w latach osiemdziesiątych, choć nie była to ulubiona epoka ewangelizatorów. (Linda wybrała tradycyjny Kościół Anglii). Na weselu nie było jej najstarszego syna Jacoba. Tracy słyszała pogłoski, jakoby został kierownikiem banku.

– Twoja Chloe prześlicznie wygląda – skłamała.

Gdyby teraz zadzwoniła do Lindy i zaczęła ją wypytywać o potomstwo Kelly Cross, niechybnie wzbudziłaby podejrzenia. „Co ty powiesz, jedno z dzieci Kelly zaginęło? A niedawno Tracy Waterhouse pytała mnie, ile ich właściwie jest!”. Ukradła dziecko. Nieważne, ile za nie zapłaciła, nieważne, że słuszność była po jej stronie – popełniła czyn zabroniony.

Zabrała małą na lunch do Bella Italia. Courtney zajadała makaron, aż jej się uszy trzęsły, Tracy zaś niechętnie skubała pieczywo czosnkowe. Nie wiedzieć czemu straciła apetyt. Dieta porywaczki. W swoim czasie próbowała różnych: grejpfrutowej, wysokobłonnikowej, kapuścianej, Atkinsa. Zadawała ciału najgorsze tortury. Była duża jako niemowlę, jako dziecko, jako nastolatka i nic nie wskazywało, że po menopauzie nagle straci na wadze.

W GAP-ie kupiła Courtney nowe ubranka, przykładając je do niej, żeby dobrać właściwy rozmiar, zamiast kierować się metkami, które zdawały się nie mieć żadnego związku z rzeczywistym wzrostem dziecka.

– Ile ty masz lat, Courtney?

– Cztery.

Zabrzmiało to raczej jak pytanie niż jak odpowiedź. Ubranka dla dwu- i trzylatków idealnie na nią pasowały.

– Coś mała jesteś jak na swój wiek – zauważyła Tracy.

– A ty jesteś duża.

– Trudno zaprzeczyć – mruknęła Tracy.

Niepewna, jak należy rozmawiać z małym dzieckiem, postanowiła udawać, że obie są dorosłe, i tak też zwracać się do dziewczynki.

Kupiła więcej rzeczy, niż zamierzała, ale były takie słodkie! Tracy w dzieciństwie nigdy takich nie miała. Pół wieku temu matka ubierała ją w luźne bezrękawniki, nylonowe sweterki, brązowe sznurowane trzewiki. Nawet ładne dziecko nie wyglądałoby w nich uroczo, a co dopiero Tracy. Jej rodzice oboje byli po czterdziestce, kiedy się urodziła. Przedwcześnie się postarzeli. „Przestaliśmy się starać – powtarzała zawsze matka takim tonem, jakby ów fakt sprawił jej niewyobrażalną ulgę – aż tu nagle pojawiłaś się ty”.

Rodzice Tracy byli zbyt pochłonięci problemami małżeńskimi, żeby zawracać sobie głowę dzieckiem. We wrogim milczeniu toczyli ze sobą wojnę podjazdową, Tracy zaś jako jedynaczka żyła w żałosnej samotności. W głębi duszy uważała się za dziecko wojny, choć ta dobiegła końca na długo przed jej urodzeniem.

Courtney otarła permanentnego gila rękawem brudnej różowej bluzeczki. Tracy pomyślała, że musi kupić chusteczki higieniczne. Ludzie opiekujący się dziećmi zawsze mieli chusteczki pod ręką. Istniało zapewne mnóstwo akcesoriów, których pilnie potrzebowała, chociaż nie miała o nich pojęcia. Byłoby znacznie łatwiej, gdyby do dzieci dołączano instrukcję obsługi wraz z listą niezbędnego wyposażenia.

Ostatnim zakupem tego dnia była przeceniona czerwona budrysówka dla Courtney – coś, czego Tracy (jako dziecko obleczone w szarą gabardynę) zawsze skrycie pożądała. Budrysówka miała miękką kraciastą podszewkę i guziki z prawdziwego drewna. Taka kurteczka była wyrazem prawdziwej troski. Gdyby w sklepie nie panowała tak wysoka temperatura, Tracy nalegałaby, aby dziewczynka od razu ją włożyła. Mała wyglądała jednak na przegrzaną, sama Tracy też czuła na plecach nieprzyjemne strumyczki potu.

Padała z nóg. Czytała gdzieś, że sklepy i muzea to dla ludzi dwa najbardziej męczące miejsca. Courtney też ledwo się za nią wlokła.

– Wziąć cię na ręce? – zaproponowała.

Dźwignęła małą i kolana się pod nią ugięły. Kto by przypuszczał, że dziecko może być takie ciężkie? Zdawało się ważyć tyle co niewielka planeta o dużej gęstości. Z Courtney na ręku Tracy z trudem dotarła z powrotem do Mamas & Papas, odebrała fotelik samochodowy i zamontowała go w swoim audi. Miała dziecko od niespełna trzech godzin i już czuła się wykończona; nic dziwnego, że rodzice, których widywała w centrum handlowym Merrion, przypominali zombi.

Pomogła Courtney usiąść w foteliku i zdumiała się, widząc, że mała sama zapina pas. Czy dzieci zazwyczaj to potrafią? Jeżeli ktoś umie zapiąć pas, umie go też rozpiąć.

– Tylko się nie rozpinaj – przestrzegła ją. – Na drogach jest pełno fatalnych kierowców.

Dziecko wymamrotało coś w rodzaju zgody. Powieki miało sine ze zmęczenia, buzia przybrała otępiały wyraz, jaki Tracy często widywała u ofiar przemocy domowej. Czyżby Courtney także jej doświadczyła? Tracy nie byłaby zaskoczona, wydawało się to wręcz całkiem prawdopodobne. Strach pomyśleć, co ludzie wyprawiają z dziećmi. Rozgrzane igły znowu wwiercały jej się w mózg. A może mała też była po prostu zmęczona tym szalonym dniem? Dochodziła dopiero czwarta, lecz czas ciągnął się w nieskończoność, jakby wieczór miał nigdy nie nadejść.

Tracy zerknęła w lusterko wsteczne i zobaczyła, że Courtney śpi. Wydawała przy tym lekko brzęczące dźwięki niczym wielka pszczoła.

* * *

Jackson zastanawiał się, czego może potrzebować pies. Karmy i miski, z której by jadł, to na pewno. Obie rzeczy znalazł w sklepie o nazwie „Psie Sprawki”. Przeczuwał, że wkracza na grząskie terytorium. Miał odtąd odgrywać nową rolę. Wiedział, kim jest – właścicielem psa. Dostatecznie trudno było mu się pogodzić z posiadaniem syna; pies zdawał się stanowić jeszcze większe wyzwanie.

– Jaki śliczny border terrier! – zachwyciła się kobieta za ladą.

– Serio? – Jackson przyjrzał się psu.

Wcześniej zakładał, że trafił mu się zwykły kundel. Nie wyglądał ani na rasowego, ani na szczególnie ujmującego. Na pyszczku i sierści miał ślady krwi i kobieta zapytała:

– Ojej, wdał się w jakąś bójkę?

– Coś w tym rodzaju – mruknął Jackson.

Kobieta z przyganą przyjrzała się sznurkowi przy obroży.

– Jak się biedulek nazywa? – spytała.

Jackson przebiegł w myślach listę imion, które byłyby bardziej odpowiednie niż to wypisane na przywieszce, ale nie wymyślił nic ciekawszego niż „Jess”. Tyle że to imię było na zawsze zarezerwowane dla psa pasterskiego Atwellów.

Poddał się w końcu i odparł:

– Ambasador. Nazywa się Ambasador.

Psiak zastrzygł czujnie uszami. Jackson był ciekaw, czemu zwierzę zawdzięcza swoje imię. Próbował sobie wyobrazić, jak jego wielki, wstrętny właściciel – były właściciel – wrzeszczy na jakiejś łące: „Ambasador!”. W parku Roundhay z ust Colina płynął jedynie potok wulgaryzmów. Jackson doszedł do wniosku, że pies musiał być tak nazwany dla żartu; niemal słyszał, jak ktoś mówi: „Trzeba wyszczotkować Ambasadora” albo: „Ambasador śpi w swoim koszyku”.

Kobieta ze sklepu zoologicznego uniosła sceptycznie brwi i powtórzyła:

– Ambasador? To imię bardziej pasuje do większego psa.

– Ten jest wielki duchem – bronił się Jackson.

Kobieta wykonała ręką szeroki gest i zapytała:

– Życzy pan sobie coś jeszcze? Może płaszczyk? Dla psa – dodała, widząc zdezorientowaną minę Jacksona.

Zawsze sądził, że natura wyposażyła psy w znakomitą osłonę przed zimnem, więc odmówił. Kupił jeszcze skórzaną smycz i pospiesznie opuścił sklep w obawie, że da się ponieść i nabędzie na przykład wiszący tuż za ladą strój marynarski z czterema nogaweczkami oraz zawadiacki kapelusik do kompletu.

Wyjął szwajcarski scyzoryk i pokazał go psu, mówiąc:

– To jest najlepszy przyjaciel człowieka.

Kiedy przecinał ciasno zaciągnięty węzeł przy obroży, psiak siedział całkiem nieruchomo.

– Dobry pies – pochwalił go Jackson.

Początkowo Ambasador wydał mu się niesforny, teraz wyglądał po prostu na podekscytowanego. Szedł grzecznie na smyczy, nie ciągnął ani się nie wyrywał i ogólnie robił wrażenie zachwyconego towarzystwem Jacksona. Ten z kolei rozmyślał, czy aby nie wygląda głupio, maszerując ulicą z drepczącym obok malutkim pieskiem na smyczy. Był też ciekaw, jak kobiety reagują na mężczyzn z niedużymi psami. Czy uznałyby go za geja? Czy wydałby im się bardziej godny zaufania niż facet bez psa? (Przypomniał sobie, że Hitler lubił psy).

Zorientował się, że przystaje na czerwonym świetle. Normalnie rzuciłby się bohatersko przez jezdnię (albo lekkomyślnie, zależnie od punktu widzenia – Jacksona lub większości kobiet w jego życiu), teraz jednak ze stoickim spokojem czekał, aż błyśnie zielone. Niespodziewanie znów poczuł się jak rodzic, któremu powierzono małą istotkę.

Znalazłszy się ponownie w pobliżu centrum handlowego Merrion (ciekawe, jak skończyła się przygoda tamtej skołowanej staruszki? Miał nadzieję, że młoda Kanadyjka nie wezwała jednak policji), zameldował się w nieco szkaradnym hotelu sieci Best Western. Poprosił o dwójkę, bo nie lubił myśleć o sobie jak o samotnym facecie w jednoosobowym pokoju. („Prowadzisz życie komiwojażera” – zauważyła Josie. „Miejmy nadzieję, że nie zmienisz się w olbrzymiego insekta” – śmiała się Julia. „Jak to?” – zdziwił się Jackson).

Dostał pokój z dwoma osobnymi łóżkami, co było chyba jeszcze gorsze; wolne łóżko zdawało się go oskarżać.

Jackson z natury był oszczędnym podróżnikiem. „Cholerny sknerus” – powiedziałby jego brat. Wychowano go w szacunku dla zapobiegliwości i roztropności – innymi słowy, w biedzie. Im był starszy, tym częściej zauważał u siebie przejawy skąpstwa. Nie znaczyło to, że obce były mu okazjonalne szczodre gesty, na przykład w stosunku do kelnerek w herbaciarniach „U Betty”.

W swoim czasie bywał w najlepszych hotelach na świecie, lecz ostatnio zadowalał się noclegiem w nudnych, tanich hotelikach, na które natrafiał podczas swojej włóczęgi. Były to miejsca, gdzie się odpoczywało i zaraz ruszało w dalszą drogę, bez oglądania się za siebie. Czasami budził się w środku nocy i stwierdzał, że jest coś kojącego w nieustannym hotelowym szumie towarzyszącym przygotowaniom do kolejnego dnia. Wiedział, że jest w hotelu i jest tam tylko gościem.

Po pół roku w drodze zaczynał się zastanawiać, czy kiedykolwiek się zatrzyma. Jackson Brodie, wędrowiec. Wagabunda. Hotele powoli go nudziły – może powinien sprawić sobie przyczepę mieszkalną? Rodzice Josie mieli niedużego sprite’a, którego wypożyczali im w pierwszych latach małżeństwa, kiedy wciąż można ich było nazywać nowożeńcami. Jackson, który wrócił wtedy z wojny w Zatoce i wkrótce potem odszedł z wojska, rozmyślał, czy nie zaciągnąć się do Legii Cudzoziemskiej, jeśli tak ma odtąd wyglądać jego życie: wakacje na kempingach spędzane w towarzystwie ksenofobicznych rodaków. Teraz jednak dostrzegał pewien urok w zamiłowaniu swoich byłych teściów do ładowania przyczepy i wyruszania w drogę. Byli niczym pionierzy autostrad.

Mógłby najpierw wyekwipować taką przyczepę (wolałby raczej model „Romany” niż „Sprite”) jak małą łódź, poukładać sobie wszystko porządnie w odpowiednich przegródkach, a potem gotować wodę na ognisku, zastawiać sidła na dzikie króliki i zasypiać z zapachem dymu we włosach. Z wyjątkiem przypadkowo przejechanych zwierząt i jednej ofiary myksomatozy, której litościwie skrócił cierpienia, Jackson nigdy dotąd nie zabił królika, choć przypuszczał, że w razie potrzeby byłby do tego zdolny. Szczególnie gdyby królik miał na imię Muffin.

Po namyśle stwierdził, że karawaning nie jest jednak dla niego. Jeśli miał być szczery, życie nomady z wolna zaczynało go nużyć. Pragnął domu, a w nim kobiety. Nie na stałe, za bardzo polubił własne towarzystwo. W przeszłości należał do tych, dla których warunkiem spełnienia było iść z kobietą przez życie ręka w rękę. Cenił bycie żonatym chyba bardziej, niż jego żona bycie zamężną. Jego prawdziwa żona, nie ta podła oszustka. („Fatamorgana – podsumowała Julia. – Miraż”).

Julia powiedziała mu kiedyś, że według niej partner idealny to taki, którego można schować do szafy i wyjmować, kiedy ma się na to ochotę. Jackson nie sądził, aby gdzieś na świecie istniała kobieta, która zgodziłaby się siedzieć potulnie w jego szafie. Świadomość ta nie powstrzymywała jednak mężczyzn przed próbami znalezienia takiej właśnie partnerki.

Przeczuwając, że zwierzęta nie są mile widziane w hotelu Best Western, przemycił do pokoju psa ukrytego w plecaku. Wcześniej na parkingu opróżnił plecak do połowy i próbował nakłonić ociągającego się nieco psiaka, żeby wlazł do środka. W końcu Ambasador umościł się wewnątrz plecaka. Charakter miał godny podziwu. „Dobry pies” – powiedział Jackson, ponieważ sytuacja wymagała pochwały.

Po wejściu do pokoju uwolnił zwierzaka z więzienia. Otworzył puszkę psiej karmy i przełożył zawartość do kupionej miski. Pies rzucił się na jedzenie, jakby od wielu dni nic nie jadł. W pokoju czekała „taca z zestawem powitalnym”, czyli herbatą, kawą, czajnikiem elektrycznym oraz filiżankami na spodeczkach. Jackson wziął jeden ze spodeczków i w łazience nalał na niego wody. Pies pił, jakby był niemiłosiernie spragniony.

W drodze do hotelu Jackson wstąpił do drogerii, kupił apteczkę i teraz za pomocą wacika z płynem odkażającym oczyścił psu skaleczenia. Ambasador cierpliwie znosił te zabiegi; wzdrygał się tylko lekko, gdy wacik dotykał otwartej rany albo gdy Jackson trafiał przypadkiem na jakiś siniak. „Dobry pies” – pochwalił go znowu.

Potem włączył czajnik i zaparzył sobie herbaty, dzieląc się ze swoim nowym towarzyszem paczuszką herbatników. Po posiłku psiak wskoczył na wolne łóżko, okręcił się kilka razy, by wreszcie z zadowoleniem zwinąć się w kłębek i zasnąć. Wybrał przy tym łóżko, które Jackson sam chętnie by zajął, bliżej drzwi (w pomieszczeniach liczyły się dla niego przede wszystkim wyjścia). Mimo swoich niewielkich rozmiarów wyglądał na ciężar nie do ruszenia.

Komórka Jacksona zawibrowała w jego kieszeni niczym rozjuszona osa. Dwie nowe wiadomości. Pierwsza od Marlee z pytaniem, czy mógłby trochę wcześniej dać jej pieniądze na urodziny. Urodziny obchodziła dopiero za pół roku, co zdaniem Jacksona nadawało całkiem nowe znaczenie określeniu „trochę wcześniej”. Treść SMS-a była bezwstydnie wyrachowana, z obowiązkowym „kocham Cię” na zakończenie. Jackson uznał, że wstrzyma się z odpowiedzią – niech Marlee przez kilka dni się pomęczy. Gdy jego córka była mała i niewyobrażalnie słodka, wprost do zjedzenia, nie przypuszczał, że kiedyś będzie chciał jej robić na złość.

Druga wiadomość była mniej irytująca – e-mail od Hope McMaster z pytaniem: „Co słychać? Dawno się nie kontaktowaliśmy”. Naprędce usiłował obliczyć, która godzina może być teraz w Nowej Zelandii. Dwanaście godzin do przodu? Czyli wczesny ranek. Dla Hope McMaster nastało już jutro; Jackson nie potrafił sobie tego wyobrazić. Zrobiła na nim wrażenie osoby, która jest gotowa wstać o świcie, żeby wysłać e-mail. A może tylko cierpiała na bezsenność albo zżerał ją niepokój na myśl, że Jackson jest coraz bliżej tej czarnej dziury, jaką stanowił początek jej życia? („Zupełnie jakbym się wzięła z próżni” – poskarżyła się kiedyś).

Jackson westchnął i wystukał odpowiedź: „Jestem w Leeds. Jutro spotykam się z Lindą Pallister”.

Hope natychmiast mu odpisała: „To fantastycznie! Miejmy nadzieję, że będzie miała jakieś przydatne informacje”.

– Taa, jasne – mruknął Jackson do telefonu; zabrzmiało to tak, jakby na chwilę zmienił się we własną humorzastą córkę. „Nie – powiedział stanowczo, kiedy ostatni raz się widzieli – nie możesz sobie zrobić tatuażu, choćby najpiękniejszego, ani wbić kolczyka w pępek, ani ufarbować kosmyka włosów na niebiesko, ani mieć chłopaka. Zwłaszcza nie możesz mieć chłopaka”.

„Tak – odpisał teraz – miejmy nadzieję”.

Ta sprawa wyjątkowo długo się ciągnęła. Miesiącami Jackson wysyłał do Hope okazjonalne lakoniczne e-maile, otrzymując w odpowiedzi natychmiastowe radosne meldunki o pogodzie w Christchurch („Pada śnieg!) albo pierwszym dniu w przedszkolu małego Aarona („Nie muszę dodawać, że po powrocie do domu płakałam jak bóbr”). Hope McMaster łączyła z Julią nieuzasadniona fascynacja wykrzyknikami. Zdaniem Jacksona znaki interpunkcyjne nie służyły do wyrażania beztroski.

Zawsze uważał Nowozelandczyków za dość ponurą nację – takich Szkotów z antypodów – lecz Hope wprost tryskała optymizmem. Musiał jednak przyznać, że większość wiedzy o Nowozelandczykach zaczerpnął z filmu Fortepian obejrzanego w kinie w pierwszych latach swojego prawdziwego małżeństwa, zanim urodziło im się dziecko, zanim wszystko zaczęło się psuć. Po narodzinach Marlee wypożyczali kasety wideo i w trakcie filmu zasypiali przed telewizorem. Teraz kasety wideo, podobnie jak wiele innych rzeczy w życiu Jacksona, stały się przeżytkiem.

Niemniej jednak Nowa Zelandia nie przestawała go intrygować – nie ze względu na Hope McMaster, ale na ubiegłoroczną lekturę dzienników kapitana Cooka. Jackson był pod wrażeniem jego odwagi i umiejętności dowodzenia. Został pierwszym człowiekiem, który opłynął świat w obu kierunkach – rekord, którego nikt dotąd nie pobił. Tak jak rekordu szybkości parowozu „Mallard”. „Endeavour” i „Mallard”, dwa przykłady doskonałości.

Cook pochodził oczywiście z Yorkshire. Można było jedynie czuć respekt przed człowiekiem, którego pierwsza niezwykła wyprawa (jej cel: śledzić przejście Wenus przed tarczą słoneczną i odkryć mityczny południowy kontynent) zawiodła aż na Tahiti i ku brzegom Australii oraz Nowej Zelandii. Co za waleczność. Czasami Jackson żałował, że nie zostawi po sobie żadnego śladu w historii, nie sporządzi mapy nowego terytorium, nie będzie walczył w sprawiedliwej wojnie. „Bądź wdzięczny losowi za zwyczajne życie” – powtarzała mu Julia. Julia, która zawsze chciała być nadzwyczajna.

– Jestem wdzięczny – odpowiadał Jackson. – Naprawdę.

Ale…

Wyobrażał sobie, jakie to uczucie wpłynąć po raz pierwszy do Poverty Bay, dowodzić dzielnym małym trójmasztowcem w drodze na koniec świata. Odkryć nowy ląd, gdzie wstaje słońce. „No cóż, Christchurch jest w zasadzie pod wieloma względami bardzo angielskie – pisała Hope McMaster. – Nie chciałabym, żeby się Pan rozczarował. Koniecznie musi nas Pan odwiedzić! Pokocha Pan Nową Zelandię!”. Czy naprawdę mógłby ją pokochać?

Hope McMaster miała dwa lata, kiedy ostatni raz widziała Anglię. Co zapamiętała? Nic. Czy pamiętała cokolwiek sprzed swojej adopcji? Nie.

Następnym zaplanowanym przystankiem po Leeds było Whitby, rodzinne strony kapitana Cooka. Jackson chętnie zamieszkałby nad morzem w starej chacie rybackiej zbudowanej z desek rozbitego statku. Najlepiej dębowych. Nie bez powodu mówi się: mocny jak dąb. Mógłby co rano w towarzystwie psa zażywać pokrzepiających spacerów po plaży, a wieczorami pić piwo z wiekowymi marynarzami. Jackson, przyjaciel wszystkich ludzi morza.

W Whitby kapitan Cook zdobywał marynarskie szlify i to tutaj „Endeavour” rozpoczął swoje życie jako bark o pojemnym kadłubie, przewożący węgiel wzdłuż wschodniego wybrzeża. Węglowiec, po angielsku collier; Jackson skrzywił się, nie cierpiał tego serialu. Detektyw Vince Collier, nie prawdziwy człowiek, tylko jakiś koncept, koszmarna hybryda stworzona przez paru producentów i zatwierdzona przez grupę fokusową.

„Wiem od mamy, że urodziłam się jako Sharon Costello” – napisała mu Hope. Jej rodzicami adopcyjnymi było bezdzietne małżeństwo z Harrogate: doktor Ian Winfield, pediatra w szpitalu św. Jakuba w Leeds, oraz jego żona Kitty, była modelka. Winfieldowie zmienili Sharon imię na Hope.

„Teraz, po śmierci mamy – rak płuc, strasznie się męczyła – czuję, że mogę zacząć zadawać pytania o swoje korzenie” – pisała Hope. („Babka lubi szczegóły, prawda?” – zauważyła Julia). Jackson uważał, że Hope McMaster miałaby większe szanse uzyskać odpowiedzi na swoje pytania za życia matki, ale zatrzymał tę myśl dla siebie.

Przed pięcioma laty Hope Winfield wyszła za mąż za Dave’a McMastera („Mąż z powodzeniem prowadzi agencję nieruchomości”) i zrezygnowała z pracy nauczycielki geografii w szkole średniej, żeby zająć się małym Aaronem i nienarodzonym jeszcze drugim dzieckiem („Nazywamy ją Ośmiorniczką!”). Z początku powodowała nią zwykła ciekawość; chciała móc opowiedzieć dzieciom coś o przodkach. „Kiedy samemu zostaje się rodzicem, człowiek zaczyna się zastanawiać, jakie geny odziedziczyły jego dzieci. I chociaż moimi «prawdziwymi» rodzicami zawsze będą mama i tata, zżerała mnie ciekawość… Wie pan, jak to jest: człowiek czuje, że coś stracił, ale nie wie, co to właściwie było”.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

David Oluwale – emigrant z Afryki, ofiara rasistowskich prześladowań, śmiertelnie pobity przez policjantów z Leeds 17 kwietnia 1969 roku (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki). [wróć]

Autorem tych słów, wypowiedzianych w sierpniu 1914 roku, w przeddzień przystąpienia Wielkiej Brytanii do I wojny światowej, był Edward Grey (1862–1933), brytyjski minister spraw zagranicznych. [wróć]

William Szekspir, Burza, przekład Leona Ulricha. [wróć]

William Blake, Kominiarczyk, przekład Zygmunta Kubiaka. [wróć]

Andrew Marvell, Do cnotliwej damy, przekład Artura Międzyrzeckiego. [wróć]

William Wordsworth, Świat ludzkich spraw zbyt wiele dla nas znaczy, przekład Stanisława Barańczaka. [wróć]

William Szekspir, Jak wam się podoba, przekład Macieja Słomczyńskiego. [wróć]

Charles Dickens, Opowieść o dwóch miastach, przekład Zofii Popławskiej. [wróć]

Parafraza słów przypisywanych XIX-wiecznemu amerykańskiemu dziennikarzowi i wydawcy prasowemu Horace’owi Greeleyowi, który zachęcał swoich rodaków: „Jedź na zachód, młody człowieku, i rośnij wraz z krajem”. [wróć]

Emily Dickinson, Od światła może zginąć ropucha, przekład Ludmiły Marjańskiej. [wróć]

Annus horribilis (łac.) – straszliwy rok; określenie użyte prez królową Elżbietę II w przemówieniu podsumowującym rok 1992. [wróć]

William Szekspir, Sonet 73, przekład Jerzego S. Sity. [wróć]

Boulevardier (franc.) – bywalec bulwarów. [wróć]

Ostatnie słowa wypowiedziane przez kapitana Lawrence’a Oatesa, brytyjskiego polarnika, uczestnika wyprawy Roberta Scotta, zanim oddalił się od swoich towarzyszy; jego ciała nigdy nie odnaleziono. [wróć]