Wincenty Kosiakiewicz

Rodzina Łatkowskich

Warszawa 2012

Część I

I

Imieniny ojca. Ile to projektów powstało i upadło w ciągu poprzedzających tygodni; ile to książek przewertowano z powinszowaniami, aby wybrać odpowiednią jakość i ilość; ile to było kłopotów i trosk, zazdrości i płaczu! A i nadziei nie brakło – zawiedzionych...

W innych rodzinach dostają, dzieciaki na laurki. Jeżeli to są imieniny ojca – to pieniądze idą od matki w tajemnicy oczywiście wielkiej; jeżeli zaś imieniny mamy – to ojciec zaopatruje kasę dzieciarni. Lecz młodzi Łatkowscy posiadają rodziców, tak oszczędnych, ale to tak oszczędnych... Mimo to średnie dzieciaki: Bronek, Kazia i Olesia, mają nadzieję, że mama da im na laurki. Robiąc podróże codzienne do szkoły i ze szkoły, przystają, przed sklepami i przypatrują się pięknym laurkom, za szybami wystawionym. Robią wybory. Jedno kupi sobie z aniołkami, drogie z gołąbkami, trzecie z domkiem i ogródkiem...

Nadzieje te jednak, których starsze dzieci: Łutek i Mania, strzegą się – padają... Mama ani słuchać nie chce o wydaniu tylu pieniędzy. Zapewnia dzieciaki, że to wydatek niepotrzebny, i że ojciec przyjmie wdzięcznym sercem powinszowanie, napisane i na prostym papierze, byle pięknie, kaligraficznie.

Trudna rada... trzeba będzie poprzestać i na prostym papierze...

Mania pierwsza się zdecydowała na wybór i pierwsza zawczasu posiadała już napisane swoje powinszowanie. Inni w kłopotach byli. Lutek się zajmował wszystkimi, wybierał, doradzał, złościł się trochę – chciał, aby udało się całkowicie... Nawet i Józię małą wciągnął do pracy, a Olesi, ulubienicy ojca, wybrał cały ośmiowiersz, wdzięczny k łatwy do nauczenia się. Zostali jeszcze: Bronek, Kazia i Waluś...

Waluś zabrał się z zapałem do powinszowania. Gorzej było z Bronkiem, który zwlekał z dnia na dzień, leniuch, i z Kazią, która chorowita była nieco i pamięć miała tępą...

Ostatecznie Bronek zwlókł aż do dni ostatnich i chwycił się powinszowania prozą, którego nie trzeba się było na pamięć uczyć.

Gorączka to prawdziwa panowała śród dzieciarni tych dni ostatnich. Uczono się wierszy na gwałt, także i przy obiedzie pomiędzy zupą a mięsem to i tamto powtarzało sobie powinszowanie po cichu, nieznacznie wargami poruszając. A przepisywanie! Oto chwila wielka! Ile to razy nieudało się; ile to razy pomylono się w piśmie lub usadzono kleksa wtedy, kiedy już tylko pozostawał podpis: przywiązany syn... Ile to łez wylano nad straconymi zachodami... Kazia zdołała doprowadzić do końca swoje przedsięwzięcie dopiero w wigilię uroczystego dnia o północy; położyło się, biedactwo, spać wyczerpane, z oczętami zaczerwienionymi...

Nadzieja układała do snu dzieci tej nocy.

Co ojciec da im za wiązanie... i czy da... Dawniej – w roku zaprzeszłym – Lutek dostał dziesiątkę, Mania cztery grosze, Bronek dwa... Pamiętają to... Wydatki się ma w każdym wieku, inaczej niż dochody... A tak by się przydało trochę pieniędzy. Lutek kupiłby sobie cel długoletnich marzeń – pudełko farb, Bronek wędkę i haczyki, Olesia cukierki, Kazia ciasteczka... U innych dzieci tak często widziały pieniądze, u dzieci rodziców biedniejszych... A oni... ot raz Bronek znalazł dziesiątkę; jakby skarb znalazł wielki… nosił się z nią tydzień cały... chciał nakupić dużo rzeczy i zdecydować się na wybór nie mógł... Tymczasem tajemnica się nie utrzymała; Olesia, lizuska, powiedziała mamie, i mama dziesiątkę odebrała... Tyle widzieli pieniędzy dzieciaki...

Nazajutrz w ciemnościach jeszcze otwierać poczęli oczy. A więc to dziś – imieniny...

Starsze chłopaki obudziły się wcześnie, wcześnie. Właśnie szósta brzęczała na starym, rozklekotanym zegarze, i mama podnosiła się z łóżka, aby nadać ruch tej maszynie, co się warsztatem nazywa.

Słyszeli jej wołania:

– Wstawać! – porał Gołda, Pędrak, panie Znojski!

I potem te szmery i szurania, które dochodziły w odpowiedzi z pawlacza, przylepionego do sufitu, niby gniazdo jakie.

Mama nalegała:

– Prędzej, no! Prędzej!

I wreszcie rozległy się przekleństwa, te niezawodne oznaki budzącego się terminatorskiego życia... To jakiś anonim, okryty ciemnością, kogoś za włosy pociągnął, komuś w łeb dał.

– No! Kto to, cholero!

I porządek robiący odezwał się głos groźny czeladnika, pana Znojskiego:

– Milczcie, psubraty!

Teraz pani majstrowa, uspokojona, przechodzi przez pokój dzieci, obstawiony łóżeczkami dookoluteńka, i wraca do sypialni.

– Matka – odzywa się głos pana majstra.

– Nie śpisz?

– Nie...

Następuje powinszowanie:

– Mój Michale, winszuję ci zdrowia i pomyślności; żeby się nam nie powodziło gorzej, niż dotąd, i żeby nas Bóg w łasce Swojej nie opuścił...

– Dziękuję ci...

Odsapnął Łatkowski z rozczuleniem, a potem słychać było odgłos pocałunku serdecznego i mocnego.

Zwykła codzienna pogawędka ranna tchnęła przywiązaniem wzajemnym tych dwojga ludzi, co od wielu lat pomocą sobie byli w gonieniu nie umęczonym za celem jednym – majątkiem. Od wielu lat; bo od piętnastu.

– Pomyśl, to już piętnaście lat...

– A piętnaście.

– Mój Michale...

– Moja Wikciu...

Zaczęli sobie przypominać to pożycie długie, wspólne, które, jak równinę gładką, a jam snem obrzuconą słońcem, mogli objąć całą jednym rzutem oka.

– I powiedz, ani jednej sprzeczki.

– A ani jednej.

– No! Bo tam takich drobnych to się przecież nie bierze w rachunek.

– Juści.

Aby to światło silniej jaśniało, cień przystawili do niego. Wspomnieli o Kroplińskiej siostrze Łatkowskiej. Jakże oni inaczej żyją... ileż tam burz, krótkich, to prawda, ale gwałtownych...

– Ja nie odchodziłam ani razu od ciebie, co?

Łatkowski wytłumaczył jej to.

– Bo i dlaczego byś miała odejść?... Biję cię, krzywdzę, choćby złem słowem?...

– Toć ja nie mówię, mój Michale...

Po bożemu żyją, toć prawda święta, więc też i Pan Bóg im błogosławi.

I Łatkowski, tknięty jednym” z tych fałszywych poruszeń sumienia, które nakazują człowiekowi robić rachunek z jego dobrych uczynków i zalet charakteru, zaczął:

– Cóż? Nie powiesz, żem pijak, albo że gram w karty, albo że cię zwodzę, albo żem rozrzutny i grosza szanować nie umiem, albo żem zły ojciec i na wychowanie dzieci żałuję?...

– Nie, nie... – zaprzeczyła kilkakrotnie Łatkowska.

Z kolei i ona pociągniętą została przez tę skrupulatność sumienia.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-101-2

ISBN (MOBI): 978-83-7884-102-9

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Portret czworga dzieci artysty” Jana Matejki (1838–1893).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.