Józef Chociszewski

Powieści o zbójcach, opryszkach i hajdamakach

Warszawa 2012

Spis treści

Wstęp

Rozbójnicy

Rozbójnik w okolicy Poznania

Rozdział I

Rozdział II

Rozdział III

Rozdział IV

Rozdział V

Przygoda bogatego Żyda na polowaniu z rozbójnikiem

Narzeczona zbójcy

Dwie powieści ludowe o zbójcy Madeju

Rozdział I

Rozdział II

O Madeju rozbójniku

Kilka uwag do powieści o „Madeju”

Zbójectwo we Włoszech

Hajdamaka

Rozbójnicy w Tatrach

O dwóch ostatnich rozbójnikach tatrzańskich

Święty Jan Kanty pomiędzy zbójcami

Nawróceni zbójcy

OSOBY

SCENA I

SCENA II

SCENA III

SCENA IV

SCENA V

SCENA VI

Wór pieniędzy w lesie

OSOBY

SCENA I

SCENA II

SCENA III

SCENA IV

Zbójcy na Czorsztynie

Powieść o pięknej Anusi i o lokaju Grzesiu

Łupina orzechowa

OSOBY

SCENA I

SCENA II

SCENA III

SCENA IV

SCENA V

Zbójcy w Galicji

Powieść o rozbójnikach osiadłych niegdyś nad Jeziorem Siesińskim

Dobosz

Kolofon

Wstęp

Dawnymi czasy było w naszym kraju zbójectwo dość powszechnym, o czym świadczą liczne opowiadania, które jeszcze po dziś dzień krążą pomiędzy ludem. Dziwna rzecz, że zbójcy w powieściach i na scenie są bardzo sympatycznymi postaciami, chociaż w rzeczywistości życie rozbójników wcale nie jest powabnym. Zbójca wciąż żyje w przestrachu, a ile nacierpi się głodu, zimna i w ogóle nędzy! Trzeba nieraz dla ocalenia życia i wydarcia mienia zabijać bliźnich, a to zbrodnią i grzechem. Wyrzuty sumienia zatruwają życie zbójcom, a przy tym obawa, że po śmierci czeka ich piekło.

Czemu się dzieje, że mimo to powieści o zbójcach są ulubione, a mianowicie od młodzieży? Oto zwykle w powieściach rozbójnicy występują jako ludzie szlachetni, którzy rabują bogatych, a wspierają biednych. Często też zbójcy karali ciężkie zbrodnie ciemiężycieli ludu, przy tym byli to zawsze ludzie nieszczęśliwi, a nieszczęście, mniejsza o to czy zasłużone lub niezasłużone, budzi zwykle litość u ludzi.

Zbójcy przebywają najczęściej w górach i lasach i cieszą się nieograniczoną swobodą, to także powiększa urok zbójeckiego życia. Wszystko, co mało znamy i co tajemniczością osłonięte, budzi zwykle zajęcie.

Wydając zbiór powieści i opowiadań o zbójcach, chcemy przede wszystkim wzbudzić odrazę od zbójeckiego rzemiosła. Rozbójnik przestępuje często piąte, a w każdym razie siódme przykazanie Boże. Cóż z tego, że wspiera nieraz biednych, religia potępia takie dobrodziejstwo, bo ukradziony i zrabowany grosz nie posiada błogosławieństwa Bożego. Nieraz słyszymy nawet legendy, że zbójcy budowali kościoły. Czyż może być miłą Panu Bogu ofiara, złożona rękami, które się skalały krwią i krzywdą bliźnich?

W naszym kraju jest już zbójectwo wytępione, ale w południowych krajach, a mianowicie we Włoszech jeszcze po dziś dzień bandyci niepokoją spokojnych ludzi.

„Hajdamaka” jest wyraz ruski, oznaczający zbójcę, a „hajdamaczyznę” zwano na Rusi powstanie kozaków przeciw żywiołowi polskiemu i Żydom. U Serbów słynęli zbójcy, zwani hajdukami, którzy mścili się na Turkach za popełnione bezprawia i mordy.

Polecam uwadze czytelników dwie sztuki teatralne, umieszczone w niniejszym dziełku, tj. „Nawróceni zbójcy” i „Wór pieniędzy w lesie”, które się mogą przyczynić do miłego spędzenia czasu podczas długich zimowych wieczorów.

J. Chociszewski

ISBN (ePUB): 978-83-63149-91-8

ISBN (MOBI): 978-83-63149-90-1

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Konie poniosły” Józefa Brandta (1841–1915).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.