Teresa Jadwiga Papi

Spełniło się

Powieść historyczna z czasów Powstania Kościuszkowskiego dla młodzieży

Warszawa 2012

ROZDZIAŁ I

Stanisław August siedział wówczas na tronie, król dobry, lecz słaby; w kraju źle się działo, gorzej niż źle: kłótnie domowe, prywata, życie nad stan, ucisk klas niższych wewnątrz, na zewnątrz chciwi sąsiedzi kopali z wolna grób Polsce... Już pierwszy rozbiór naszego kraju dokonanym został; dowodząc, iż Polska jest za obszerna i z tego powodu król porządku w niej utrzymać nie może, udając życzliwych, sąsiedzi uszczuplili ją na swoją korzyść, oderwali trzy kawały ziemi i sobie je zabrali...Patrioci, ludzie zacni, rozumnie i gorąco kraj miłujący, chcieli ratować ginącą ojczyznę; zwołali sejm i postanowili na nim zaprowadzić w rządzie, szkołach i wzajemnym stosunku klas społeczeństwa do siebie różne zmiany korzystne, utworzyli całkiem nową konstytucję, którą ogłosili narodowi dnia trzeciego maja 1791 r. Ustawa ta, nazwana konstytucją 3 Maja, była bardzo rozumną, gdyż zapewniała krajowi porządek, sprawiedliwość wszystkim stanom, młodzieży oświatę, a królowi władzę. Wszyscy zacni ludzie przyjęli ją z radością, lecz egoiści i nikczemni, bardziej siebie, niż ojczyznę miłujący, którym nieład i nadużycia, oraz dawna swawola panów dogadzały, nie byli z niej zadowoleni, bo brała ich w karby porządku i zmuszała do szanowania praw kmiotków i uboższej szlachty. Pod pretekstem, że Konstytucja 3 Maja, to zamach na wolność, będącą chlubą i podstawą Rzeczypospolitej polskiej, wezwali pomocy carowej rosyjskiej, Katarzyny, zawiązali w mieście Targowicy konfederację i wypowiedzieli wojnę nowej ustawie rządowej.

Nie zlękli się ich jednak zacni Polacy, ujęli również za broń, na czele ich stanął generał Tadeusz Kościuszko i bratanek króla, książę Józef Poniatowski. Stanisław Poniatowski obiecywał, że lada dzień z partią patriotów się połączy i wojna zawrzała w kraju. Obrońcy konstytucji dokazywali cudów waleczności, nikt nie wątpił, że zwyciężą... Ale jakże to często mylą ludzi ich rachuby! niestety, król zdradził patriotów; uległy zawsze carowej Katarzynie, na jej rozkaz połączył się z Targowiczanami!

Gdy wieść o tym dobiegła do obozu głównego wodza, Kościuszko złożył broń, a za jego przykładem książę Józef toż samo uczynił.

– Z własnym królem walczyć nie możemy – rzekli wojsku i wojna przerwaną została, natomiast zwołano sejm do Grodna, by radzić, co czynić dalej...

Ze wszystkich stron Polski, Litwy i Rusi ściągali panowie na ów sejm, pojechali też i posłowie obcych mocarstw; każdy był ciekaw, co ów zjazd przyniesie narodowi. Pusto było i głucho po wsiach i miastach, w każdym domu niemal pozostały tylko kobiety, starce i dzieci, ludzie dojrzali, mężczyźni, na sejm pospieszyli. Jednych pociągnął tam obowiązek i miłość ojczyzny, chodziły bowiem pogłoski, iż sąsiednie mocarstwa zamierzają na tym sejmie przeprowadzić drugi rozbiór kraju, więc patrioci dążyli z myślą niedopuszczenia tego nieszczęścia powtórnego. Obojętni na sprawy publiczne jechali po to, by się zabawić, nie wątpili, iż radzić na sejmie ciągle nie będą, lecz wieczory poświęcą rozrywce; inni, a mianowicie kupcy, liczyli na to, że przy takim zebraniu ludzi interes jaki korzystny załatwią, a byli i tacy, o czym bez rumieńca na twarzy wspomnieć trudno, iż otrzymawszy hojny podarek od posła rosyjskiego, przyrzekli mu głosować za tym, co on będzie chciał, służyć jednym słowem carowej. Różni ludzie, w różnych zamiarach pospieszyli do Grodna, wielu po prostu ciekawość tylko tam zagnała.

Rojno, ludno, gwarno na ulicach miasta Grodna, a po wsiach głucho i smutno, bo w każdym niemal domu kogoś brak. Głucho też było we wsi Garbinie, jednej z piękniejszej włości ziemi lubelskiej, już szósty miesiąc bowiem dobiega, jak dziedzic Garbina pan Jan Garbiński pojechał na sejm, a żadnych wieści o nim nie ma; tęskno żonie za mężem, a dzieciom za ojcem. Pani Garbińska nikomu się nie przyznaje, lecz serce jej pełne niepokoju.

– Kto wie, co się z nim stało – mówi sobie w duszy – może zachorował, a może poseł imperatorowej gwałtu się dopuścił; pojechał Rzewuski, pojechali Załuski i Sołtyk w głąb Rosji za to, iż na sejmie koronacyjnym opór woli carowej stawiali, mógł i on pojechać.

Pani Garbińska zna męża, pokornym barankiem on nie jest, jeśli poseł rosyjski mieszać się zechce w sprawy krajowe, podniesie głos śmiało i opór stawi.

Słońce poczynało chylić się ku zachodowi, lecz jeszcze dzień jasny na ziemi panował, mimo to w jednym z pokojów niewieścich starego, modrzewiowego dworu widać na długiej kanapce, krytej dreliszkiem, młodą dziewczynę uśpioną; dwa złote warkocze spadają jej na ramiona, sukienka na niej skromna, fartuszek biały; podłożyła obie ręce pod głowę i śpi smacznie, jak gdyby noc była na ziemi, a uśmiech łagodny, jaki okrąża jej usta, świadczy, że śni przyjemnie. Z drugiego pokoju dochodzi przyciszony gwar, ktoś półgłosem prowadzi tam rozmowę, zapewne, by nie obudzić śpiącej...

Zajrzyjmy tam; pod oknem na krześle, którego poduszkę pokrywa czarna włosiennica, siedzi średnich lat kobieta w ciemnej sukni, ze smutkiem w oczach, z poważną myślą na czole, coś szyje pilnie i duma o czymś głęboko, u nóg jej stoi niski, drewniany stołek, odsunięty nieco, zdaje się czekać na kogoś, lub ktoś go dopiero co opuścił, a dalej nieco na drewnianej ławce pod ścianą widać dwie dziewczynki, lat koło dziesięciu liczyć mogące. I one coś szyją pilnie z grubego płótna, zdaje się koszulki dziecinne, lecz szyjąc, szepczą ze sobą; na ich twarzyczkach smutku nie ma, one jeszcze nie wiedzą co to troska. Cicho w pokoju, tylko szept dziewczynek słychać i świegot ptactwa, który dolatuje z ogrodu;  w tym kroki męskie zmąciły tę ciszę, rozwarły się drzwi i do pokoju wszedł chłopiec, siedemnastoletni wyrostek, o twarzy czerstwej, rozumnym spojrzeniu.

– Będzie wieczerza, dwa zające ubiłem – rzekł wesoło.

– Ciszej, Tomaszu – odezwała się szyjąca pod oknem kobieta. – Ewunia śpi.

– Śpi? – powtórzył zdziwionym tonem chłopiec – czy słaba?

– Tylko zmęczona – odparła pani Garbińska.

– Już nie śpi i odpoczęła dostatecznie – odezwał się od progu drzwi dźwięczny glos i z tymi słowy na ustach weszła młoda dziewczyna, ta sama, która przed chwilą leżała na kanapie dreliszkiem krytej. Była to Ewa Garbińska, najstarsza córka dziedzica Garbina. Zmęczyła się bieganiem po wsi, więc matka namówiła ją, by się położyła.

– Kiedyś odpoczęła, to siądź teraz przy mnie i opowiedz gdzie byłaś – rzekła do niej pani Garbińska.

Ewa spełniła natychmiast życzenie matki, a Tomasz przysiadł się na ławce obok młodszych sióstr.

– Byłam matuchno najprzód u starej Jakubowej – poczęła opowiadać Ewa – lepiej jej znacznie po tych ziołach, jakie wczoraj zaniosłyśmy, boleści ustały i gorączka mniejsza, wstać nawet miała ochotę, lecz namówiłam ją, by jeszcze dzisiaj w łóżku pozostała i prosiłam, aby prócz mleka z herbatą, nic więcej nie brała przez cały dzień do ust.

– A cóż porabia stary Jędrzej? – zapytał Tomasz.

– Goi mu się rana na nodze – odparła Ewa.

– Czy i u Walentowej byłaś? – odezwała się znowu pani Garbińska.

– Byłam matuchno – rzekła z uśmiechem dziewczynka – tam dobre wieści; w zeszłym tygodniu dal jej Bóg syna, śliczny chłopiec, tłusty, różowy, tylko krzykacz okropny, lecz nie dziw, biedak nawet koszuli nie ma na sobie.

– Hania i Józia kończą swoją robotę – rzekła pani Garbińska – zaniesiemy mu jutro całą wyprawę.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-413-6

ISBN (MOBI): 978-83-7884-414-3

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Flowers in the window” Francisa Coatesa Jonesa (1857–1932).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.

Niniejsze wydanie książki zostało przygotowane przez firmę Inpingo w ramach akcji „Białe Kruki na E-booki”. Utwór poddano modernizacji pisowni i opracowaniu edytorskiemu, by uczynić jego tekst przyjaznym dla współczesnego czytelnika.