Zuzanna Morawska

Nowe opowiadania z lat dawnych

Warszawa 2012

Spis treści

LUTAS I MOIMA

WROTEK

FORTEL PANNY STAROŚCIANKI

JENIEC KRZYŻACKI

TRZY CHWILE Z ŻYCIA KRÓLOWEJ ZOFII

PIĘKNY DZIEŃ

PRAWDZIWY ANIOŁ

„TRZEPACZKA”

WYROK JANA III

ZABAWA

IMIENINY

KSIĄŻĘ BOHATER

Przypisy

​Kolofon

LUTAS I MOIMA

Dawno, bardzo dawno, opodal miasta Gniezna, co jest w Wielkopolsce, zebrało się dużo ludzi. Wszyscy patrzyli na rycerzy, co wbieżali na wielkie pole, umyślnie dla nich przygotowane.

– Co to za rycerze? – spytał Lutas, dwunastoletni chłopiec, starszej swej siostry Moimy, która trzymała go za rękę.

– Nie wiem, ale muszą to być jacyś znakomici rycerze – odrzekła Moima.

– Znać, żeście z daleka, kiedy nie wiecie – ozwał się kmieć stojący obok.

– O, i z bardzo daleka! – odrzekł chłopiec.

– To idźcie stąd – boć to przecie sam król przyjeżdża.

– Król! – zawołała dziewczyna i wyciągnęła w stronę jadących ręce.

– Król! – powtórzył chłopiec, i oczy mu się zaświeciły.

 – Precz stąd, przybłędy! – zawołał ktoś z miejscowych.

I chciał dzieci usunąć. Nie potrzebował jednakże tego czynić, bo Moima pociągnęła brata i westchnąwszy rzekła:

– Pójdź, Lutasie – usuńmy się, niech nas przybłędami nie nazywają...

– A dokąd pójdziemy? – spytał załzawionym głosem chłopiec.

Dziewczyna westchnęła powtórnie.

– Nie mamy chaty – toć musimy stać pod gołym niebem, wraz z innymi królowi się przypatrywać – mówił dalej Lutas.

Usunęli się jednak na stronę, gdzie najmniej było ludzi.

Aż i rycerze zaczęli się zjeżdżać. Konie mieli rosłe, pięknie utrzymane, w bogatych błyszczących zaprzęgach. Każdy też z onych rycerzy miał duży łuk, oszczep, a niektórzy i duże miecze żelazne. Nareszcie wjechał jeden na najpiękniejszym, największym i w najbogatszej uprzęży koniu. A i rycerz był też większego od innych wzrostu. Płaszcz miał czerwony, taki długi, że i jego i konia okrywał. A gdy się płaszcz odwinął, widać było miecz taki szeroki i ciężki, że nie byle trzeba było ręki, żeby ten miecz mogła udźwignąć. A kiedy ów rycerz nadjechał wszyscy krzyknęli:

– Witaj Bolesławie Chrobry, najmiłościwszy nasz królu i panie!

Bolesław uśmiechnął się, skinął nieco głową i pod ogromne drzewo stojące na skraju pola koniem zatoczył.

Zaraz też przybieżeli urzędnicy i słudzy, żeby królowi pomóc zsiąść z konia.

Ale król, chociaż był ogromnego wzrostu i bardzo wszerz rozrosły, sam zsiadł z konia. Jeno dla parady oparł się o ramię najbliżej stojącego. A kiedy stąpnął, to aż ziemia pod nim jęknęła. A koń uszczęśliwiony, że się już pozbył tak wielkiego ciężaru, zarżał radośnie, i parskając, odprowadzony przez stajennego, na bok odszedł. A Bolesław zasiadł na wzniesieniu piękną oponą okrytym i rzekł:

– Woźni niech wywołują tych, co chcą, żebym nad nimi sądy uczynił.

A woźni poczęli zaraz wołać:

– Zerwikaptur!

– Gołomiecz!

– Głownia!

– Budzilas!

A wywoływani szli po kolei.

Więc szli rycerze, urzędnicy, duchowni, mieszkańcy grodów, czyli miast, a szli i kmiecie, co na swojej ziemi siedzieli, a królowi na potrzeby kraju daninę składali.

Król każdego wysłuchał, rozsądził, jak było potrzeba ukarał, nie bacząc, czy to był biedny, czy bogaty.

A Lutas i Moima, stojąc z dala za innymi, pilnie wszystkiego słuchali.

A serce im kołatało, że Moimie aż się katana na piersiach wznosiła, a Lutas nie mógł na jednym miejscu stać spokojnie, tylko ciągle z nogi na nogę przestępował. Aż pociągnął Moimę za rękę i począł się przez tłum przeciskać.

Trudno im było, bo ich puścić nie chciano, ale, że to w obecności króla nie wolno krzyku ani kłótni podnosić, udało im się jakoś aż przed samego monarchę przedostać.

A właśnie Bolesław Chrobry skończył sądy i pot z uznojonego czoła ocierał, gdy Lutas i Moima przed nim stanęli.

– A wy czego? – spytał Bolesław, spoglądając na nich groźnie. Ale Lutas był mężnego serca, więc nie przestraszył się królewskiego głosu ni oblicza, jeno rzekł:

– Najmiłościwszy panie i królu! ja, Lutas i siostra moja, Moima, jesteśmy sieroty po rycerzu Kościu, co na wojnie z Pomorczykami zginął.

– Po Kościu? – przypytaj król, jakby sobie coś przypominając.

– A tak, Kość był naszym ojcem.

– A co wam to? – pytał król jakoś łagodniej.

– Ziemię po ojcu nam zabrali, macierz umarła, a nas precz z dworzyszcza wypędzili.

A Moima dodała:

– Tułamy się, przybłędami nas zowią, bo nie mamy gdzie głowy złożyć.

A nie mogąc z wielkiej żałości mówić, rozpłakała się rzewnymi łzami. Król, chociaż był wielki wojak i głów nieprzyjacielskich niemało naścinał, był jednak bardzo miękkiego serca. Na łzy sierot patrzeć nie mógł. Więc zaraz zapytał:

– Gdzie wasza ojcowizna?

– Będzie stąd o trzy dni drogi – odrzekł Lutas.

– Kto wam tę ojcowiznę zabrał? – pytał król dalej.

– Wyzymir, co podle Świecia siedzi i częste z Pomorczykami ma narady – mówiła ośmielona dobrym spojrzeniem monarchy.

– Wziąć te dzieci pod opiekę! – rozkazał Bolesław. Zaraz też marszałek królewski Lutasa i Moimę oddał w opiekę takim, co w tej chwili nie mieli nic innego do czynienia.

Odtąd chłopcu i dziewczynie nie zbywało na niczym. Dworzanie, widząc, że król patrzy na sieroty łaskawie, starali się im dogodzić. Lutasa wzwyczajano, jak bronią robić, konia dosiadać, a Moimę niewiasty uczyły prząść i wszelkich robót, jakimi się wówczas kobiety zajmowały. Bolesław posłał zaraz do owego Wyzymira, co podle Świecia siedział i z Pomorczykami częste miewał narady.

Za te narady wsadził go do więzienia, żeby nieprzyjaciół na kraj nie sprowadzał, a ziemię ze dworem i całym dobytkiem kazał oddać dzieciom po rycerzu Kościu.

Lutas, gdy doszedł do lat, chodził z królem na wojnę, a potem został wojewodą i dzielnie kraju bronił.

Moima gospodarzyła na ojcowiźnie, dużo biednych sierot koło siebie przygarniała i nieraz króla i rycerzy, idących na wojnę, we dworze swoim, co się zwał Kościeją, gościła.

A to nie jest żadna bajka, jeno szczera prawda, boć przecie wszyscy wiedzą, że Bolesław Chrobry panował w Polsce od 992 do 1025 r.

Wiedzą też i o tym, że granice wielce rozszerzył i sam osobiście sądy sprawował, a sprawiedliwość czynił.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-557-7

ISBN (MOBI): 978-83-7884-558-4

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Potyczka z Tatarami” Maksymiliana Gierymskiego (1846–1874).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.