Zuzanna Morawska

Waterloo

Powieść z 1814 i 1815 roku

Warszawa 2012

Spis treści

ROZDZIAŁ I Pan major

ROZDZIAŁ II Gość

ROZDZIAŁ III Młodzież

ROZDZIAŁ IV Uroczystość

ROZDZIAŁ V Gdzie ja jestem?

ROZDZIAŁ VI Major Zbierski i Staszic

ROZDZIAŁ VII Kasia

ROZDZIAŁ VIII Narady

ROZDZIAŁ IX W zaułkach

ROZDZIAŁ X Wigilia Bożego Narodzenia

ROZDZIAŁ XI Anioł Stróż

ROZDZIAŁ XII W Wiedniu i Warszawie

ROZDZIAŁ XIII Pierwsze próby

ROZDZIAŁ XIV Czy pozwolą?

ROZDZIAŁ XV Wyjazd

ROZDZIAŁ XVI Lampa

ROZDZIAŁ XVII Co?

ROZDZIAŁ XVIII Szachy

ROZDZIAŁ XIX We Francji

ROZDZIAŁ XX Gra wyobraźni

ROZDZIAŁ XXI Na ulicy Piwnej

ROZDZIAŁ XXII W Berlinie

ROZDZIAŁ XXIII Zobaczymy!

ROZDZIAŁ XXIV Waterloo

ROZDZIAŁ XXV Kto?

ROZDZIAŁ XXVI Nareszcie

ROZDZIAŁ XXVII W kraju

PRZYPISY

KOLOFON

ROZDZIAŁ I

Pan major

Po klęsce Napoleona pod Lipskiem w roku 1813 major Wiktor Zbierski stracił zupełną nadzieję co do przyszłości swojej i kraju. Był jednym z tych, którzy do ostatka walczyli w szeregach księcia Józefa. I jednym z tych, co jego zwłoki wydobywali z Elstery. Po tylu bolesnych klęskach major nie mógł wracać do kraju. Sterany na duchu i ranny przedostał się do Belgii wraz z wielu innymi rozbitkami. Nagle zachorował i musiał pozostać w małej belgijskiej wiosce, zwanej Waterloo i u wieśniaka imieniem Loretz zamieszkał.

Towarzysze jego pociągnęli do miast, on obiecywał sobie pójść za nimi, gdy tylko do sił przyjdzie. Ale siły nie przychodziły.

Zeszła jesień, rozpoczęła się zima i rok 1814. Zbierski przyszedł wprawdzie do siebie, chciał iść do jakiegoś miasta, szukać towarzyszów i pracy, ale wieśniak, u którego mieszkał, rzekł:

– Co po próżnicy będziecie szukali wiatru w polu! Zima, zostańcie, z wiosną pójdziecie.

Dobry był człowieczysko, a też litościwego serca, bo podczas choroby oboje z żoną pilnie go doglądali. Zbierski niewiele mógł płacić, skromne jego fundusze do cna się wyczerpały. Nie miał też i z czym puścić się w dalszą podróż, posłuchał rady swego gospodarza i pozostał.

– Z wiosną może się coś odmieni, może coś z kraju nadeślą... Pisałem przecież.

I westchnął.

Wieśniak nauczył go pleść koszyki i krzesła ze słomy i tak jakoś zima przeszła. Przeszła na tej pracy i na wspomnieniach o kraju i swoich. Rozmyślał o swojej żonie, ukochanej Marysi, z którą wśród roku pożycia zaznał tyle szczęścia i o synku, który miał zaledwie kilka tygodni, gdy on kraj opuszczał. Rozmyślał też i o gospodarstwie. Dzierżawił bowiem wioskę w Zamojszczyźnie, którą za staraniem wuja swej żony, księdza Stanisława Staszica, otrzymał.

Pod opieką też tego zacnego wuja zostawił żonę i synka.

– Pod taką opieką źle im nie będzie – mówił, wychodząc.

Lecz od wyjścia miał tylko raz od nich wiadomość. Był jeszcze we Włoszech. Otrzymał nie tylko wiadomość, ale i zasiłek pieniężny przez jednego z tamtych stron przybyłego do legionów.

– Ale to było dawno, bardzo dawno! – westchnął.

I teraz w długie wieczory rozpamiętywał.

– Gdzie to ja nie byłem! Najpierw we Włoszech w legionach, to było w roku 1798... potem w Egipcie... Napoleon był wtedy jeszcze generałem... potem na San Domingo – mało nie umarłem z żółtej febry, Pan Bóg mnie salwował... potem Napoleon został cesarzem, szedł do Polski, ale byłem chory – nie wołali, zostawili w szpitalu... Potem w Hiszpanii – piękny kraj, ale nasz piękniejszy – potem Napoleon ciągnął na Rosję – ja znów leżałem w szpitalu, rany były tak żywe.

Westchnął.

– Nie szczęściło mi się. A byłbym poszedł, ach, jak byłbym poszedł, byłbym może i do swoich zawrócił.

Znów westchnął.

– I tym, co poszli, też się nie szczęściło. Dużo zginęło w śniegach, ale byli i tacy, co wrócili, może i ja byłbym wrócił... – rozmyślał dalej. – Potem wołali, że książę Józef w Krakowie, że nowa wojna... Przedostałem się do owego miasta – myślałem, że dostanę się do swoich – doszedłem do Krakowa, gdy akurat książę Józef wychodził – jakże było wtedy myśleć o odwiedzeniu swoich, przecież to despekt! Jeszcze ja – major. Poszedłem – dostałem się do korpusu 8, którym dowodził książę Józef, miałem swoją dywizję, no i już z nim byłem, byłem do ostatniej chwili.

Westchnął i łza stoczyła mu się po policzkach. Że zaś te wszystkie wspomnienia wypowiadał półgłosem po polsku, poczciwy belgijski wieśniak i jego rodzina nie rozumieli tego.

Dzieci nawet mówiły:

– O, już się modli!

I cichły zwykle wtedy, żeby tej modlitwy nie przerywać.

I oto pewnego dnia, gdy zakończył rozpamiętywanie, zamyślił się. Po chwili wrzasnął z całej siły:

– Boże, jakże to dawno, jak dawno!

Spojrzano na niego, ale nie pytano, nie dziwiono się nawet.

A on wciąż powtarzał:

– Ach, jak to dawno, jak dawno! Toż to już lat szesnaście. Mój synek, mój mały Staś jest już chłop prawie pod wąsem... nie zna swojego ojca i ja go nie znam!

I począł szlochać, płakać i wić się, jakby go wielka choroba dotknęła.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-323-8

ISBN (MOBI): 978-83-7884-324-5

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Before Waterloo” Henry’ego Nelsona O’Neila (1817–1880).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.

Niniejsze wydanie książki zostało przygotowane przez firmę Inpingo w ramach akcji „Białe Kruki na E-booki”. Utwór poddano modernizacji pisowni i opracowaniu edytorskiemu, by uczynić jego tekst przyjaznym dla współczesnego czytelnika.