Albert Wilczyński

Z pamiętników plotkarza

Obrazki z życia

Warszawa 2012

TOM I

A toż sobie napytałem biedy, wypaplawszy tajemnicę urodzenia aksamitnej sukni, którą pani Czupurkowa miała na ostatnim balu prawników! Gwałtu, co ja miałem za to, co ja wycierpiałem!... Zdawało się, że mnie sąsiadka moja zje żywcem, a pan Czupurek, posieka w drobne kawałki... Przeszło to jakoś, ale od tego czasu nie mogę patrzeć bez wstrętu na wszelkiego rodzaju aksamity, i jeżeli kiedy będę się żenił, w intercyzie przedślubnej zawaruję mojej przyszłej małżonce, aby w naszym domu nie było nawet tyle aksamitu, co na obwinięcie palca. Nie zgodzi się na ten warunek? – odejdę od ołtarza, daję na to słowo honoru, że odejdę.

Wprawdzie rzecz biorąc po ludzku, więcej tu winien mój długi język niż aksamit; jednak, że to język mój, zatem daleko łatwiej spędzić winę na aksamit, a jego w akcie oskarżenia postawić na drugim miejscu.

Nie darmo śp. Ezop, pełniąc prowizorycznie obowiązki kucharza przy jakimś profesorze gimnazjum w starożytnej Grecji, podawał mu na ucztach ozory raz jako rzecz najlepszą, drugi raz jako najgorszą na świecie. Co do mnie, to jestem za drugą opinią szanownego bajkopisarza, i gdybym tylko mój język miał czym innym przy jedzeniu zastąpić, kazałbym go sobie uciąć z kretesem.

Szanowni czytelnicy, tuszę sobie, że i wielu z was sub secreto podzieli moje zapatrywania, bo to nieraz tak bez myśli, bez żadnej złej intencji – ot Bóg wie dlaczego, przyjdzie niedorzeczny koncept do głowy, język dziwnie zaświerzbi i palnie się głupstwo niby strzał na wiatr – a potem bieda... Słowo wyleciało komarem, aż tu patrzysz rośnie, rośnie, potężnieje i za chwilkę powraca wołem w towarzystwie wstydu, upokorzenia a czasami i rozpaczy, które niby marodery za armią ciągną się długo i szeroko po świecie.

– No – mówi sobie winowajca, bijąc się w czoło. – Czy mi też licho nadało... żebym ja to był Duchem Świętym przewidział... no!

Ze raną, Bogiem a prawdą, skończyło się więcej na strachu niż na bólu, ale dlatego tylko, że pan Czupurek miał w głębi serca trochę dawniejszej dla mnie przyjaźni, a sama pani, zemściwszy się po kobiecemu, to jest porządnie, raczyła mi powiedzieć:

– Panie Kołasiński, dosyć tej wojny między nami, już mam kompletną satysfakcję!

Oj, żebym ja przy tej amnestii mógł się przemienić w bazyliszka, to niezawodnie za takie szyderstwo byłbym ją zabił oczami...

Ale spostrzegam się, że zamiast opowiedzieć rzecz jak była, i zacząć od początku, puszczam się w jakieś gawędy z samym sobą. Otóż w tym to i kłopot, gdzie tu szukać początku. Gdybym dawnymi czasy lepiej przykładał się do logiki, a zamiast uproszonych ćwiczeń stylistycznych u mądrzejszych kolegów, z własnej głowy je koncypował – nie byłbym w ambarasie, jak poprowadzić całą historię. A tak wszystko naraz zdaje mi się ważne i potrzebne; kto ja, kto pani Czupurkowa, kto pan Czupurek, pani Drachowska, pani Diterraanowa, skąd miesza znajomość i tyle innych szczegółów niezmiernie ważnych dla zrozumienia tej sprawy...

Siedzę więc z piórem w ręku i kalkuluję, a w głowie zdaje mi się mam zamiast mózgu kompletny bigos odgrzewany, prawdziwy szlachecki galimatias. Dodawszy do tego, że mieszkam w Krakowie i obracam się w kołach, które lubią pytlować otręby plotkarskie – to musicie darować, że opowiadanie niniejsze będzie również otrębiane, i nie bardzo trzymać się gromady.

Zaczynam tedy od siebie. Stanąwszy przed zwierciadłem, mogę wam jak panu komisarzowi do paszportu podyktować cały rysopis: Nazwisko? – Kołasiński. Imię?

Konrad. Urodzony? W Królestwie Polskim.

Stan?... No stan, to tak niby żaden, ale zawsze nie mam jeszcze żony. Wzrost? Średni. Twarz? Okrągła i pulchna, trochę przy tym rumiana. Oczy? Siwe. Włosy? Wprawdzie ich nie wiele, lecz te, co są z tyłu głowy – blond. Reszta wszystko umiarkowane, prócz nosa, który może, jak stanę w profilu, zanadto odstaje, ale znowu nie razi i nie defiguruje. Ze znaków szczególnych mam jeden już wam znajomy cokolwiek – za długi język, a jak panie powiadają, że i za ostry. Niech i tak będzie, choć ja bym dodał „niewinnie”.

Co do lat tylko zachodzi pewna kwestia, którą przez wzgląd na wielu kolegów moich nieżonatych pragnąłbym ominąć. Miałem udział w wypadkach roku 1863, a epoka ta staje się coraz uciążliwszą przy rachubie wieku takich jak ja kawalerów. Ile upłynęło od tego czasu, każdemu wiadomo – a ile przedtem?

Otóż w tym bieda, ile przedtem; bo dodawszy te dwie summy do siebie, może wypaść bardzo poważna cyfra, kwalifikująca na stare kawalerstwo. Radzimy sobie tedy jak można, zrzekamy się nawet sławy, utrzymując, że wypadki powyższe zastały nas w gimnazjum.

Dotąd jeszcze nieźle; ale co to będzie za lat kilka? Fatalna to sprawa mieć w życiu swoim jakąś pewną datę!

Przypominam sobie, kiedy przed ośmiu laty przyjechałem późną jesienią na mieszkanie do Krakowa, całe miasto tak było nabite szlachtą z Kongresówki, Podola, Wołynia i Ukrainy, że łatwiej znalazło się szpilkę na ulicy, niż jakie takie wolne mieszkanie. Trzeba było widzieć, jak sławetni właściciele realności ruszali sensacyjnie wąsami, przyjmując pretendenta do obejrzenia lokalu; jak egzaminowali biedaka na wszystkie strony, pytając, czy ma paszport lub nie ma, czy żonaty, ile ma dzieci, w jakim wieku, czy nie kaszlą, czy grzeczne, i nie mają skłonności do drapania murów? Na konkurenta patrzyło się jakby z Mariackiej wieży, oglądano go niby rekruta przy asenterunku, nieomal macane po kieszeni, ile też może zapłacić. Złote to były czasy, czynsze rosły na drożdżach, nic się nie reperowało, o niczym nie chciało się wiedzieć, tylko się popuszczało pasa.

Wskazano mi żydka faktora od mieszkań, podobno tego samego, który do dziś dnia jak pieniek starego dębu pokryty zmiętym cylindrowym kapeluszem podpiera ostentacyjnie mury drezdeńskiego hotelu. Niski, pękaty, z brązowo pomarszczoną twarzą, w długim bezbarwnym już chałacie, stał on nieruchomo niby płaskorzeźba jaka przy ścianie, a spojrzawszy obojętnie na moją personę, raczył wysłuchać prośby o lokal.

– No, pan chce pokojów? – odzywa się po kilku minutach.

– Chcę...

– Kiedy nie ma.

– Jak to nie ma? Nie podobna, aby w takim mieście nie było...

Uśmiechnął się tylko litośnie pan faktor, zajęty fruwaniem gołębi z mariackiej wieży i rzekł bez ceremonii:

– Dasz pan pięć reńskich, to ja panu dam dwa pokoje i kuchnię.

– Mniejsza o pięć reńskich, dam, tylko, że ja potrzebuję trzech pokojów...

– Nie ma – odpowiedział lakonicznie grzebiąc laską po bruku.

Cóż było robić? Nie ma trzech, dawaj dwa...

Pan Aron jakkolwiek bardzo leniwie, jednak oderwał się jakoś od ściany hotelu, i wziąwszy na rękę połę rewerendy, podreptał naprzód. Przeszliśmy jedną ulicę, drugą, potem plac jakiś, potem wazki zaułek już bez bruku i trotuarów, i zakręciliśmy jeszcze w lewo, chlapiąc głośno po błocie.

– Widzi pan ten dworek – mówi, zatrzymując się na miejscu i pokazując laską mały dość schludnej powierzchowności domek o czterech oknach z facjatką na górze – To tam! Niech pan idzie i najmie...

– A ty nie pójdziesz?

– Na co? Ona nie daje faktorne... No niech pan da pięć reńskich?

– Mój kochany, jeszcze nie nająłem.

– Pan najmie, u ajranie, bo gdzie indziej nie ma... Daj pan choć reńskiego tymczasem...

Dałem owego reńskiego, a zbliżywszy się do drzwi dworka, zacząłem ciągnąć za drut od dzwonka... Szarpię i szarpię coraz mocniej, słyszę, że dzwonek jakby w klasztorze jakim aż huczy po sieni – ale nikt nie otwiera. Dolatuje mnie wprawdzie pewien szmer w mieszkaniu na prawo, i niby jakaś operacja koło lufcika w oknie, jednak nikt się nie pokazuje. Powtarzam tedy szarpanie druta, i już chcę odejść w przekonaniu, że nikogo w domu nie ma, gdy z okna w facjatce u góry otwiera się lufcik, a z niego słyszę energiczny głos męski:

– Możesz pan dzwonić i do dnia sądnego!

Spojrzałem do góry; twarz duża, włosy jasnoblond a mina bundziuczna niby u młodego wróbla.

– Więc cóż robić? – pytam.

– Wal pan w okno na prawo, a gdy i to nie pomoże, wybij szybę! Ja zawsze tak robię... Za pozwoleniem, pan dobrodziej zdaje się nie tutejszy?

– Przyjechałem wczoraj z zagranicy – mówię trzymając zadartą głowę ku facjatce – i szukam mieszkania do najęcia.

– Domyśliłem się – rzekł z uśmiechniętą miną ów jegomość. – Tu tylko obcy mogą nająć mieszkanie... Nie radzę panu...

– Potrzebuję koniecznie, a nie ma gdzie indziej...

– Chyba... próbuj pan tych delicji...

Wtem słyszę, ktoś wszedł do sieni odsunął rygiel, z czego korzystając, kłaniam się panu z facjatki i otwieram. Sień jak latarnia, cztery ściany – to czworo drzwi, a w każdych małe okrągłe okienko z zasuwką wewnątrz. Wiedząc, że na prawo ktoś mieszka, biorę za klamkę.

– Kto tam? – pyta mnie glos kobiecy z za drzwi.

– Ja.

– Co za ja?

– Kołasiński.

– Nikomu, a tym bardziej panu Kotasińskiemu nic nie płacę – mówi ten sam głos, gdy klapka zakrywająca okienko coś ruszać się poczyna. – Niech pan darmo nie czeka, bo nie płacę nikomu, dopóki mi Fajfer kapitału nie odda...

– Chcę obejrzeć mieszkanie do najęcia – mówię stojąc przy drzwiach – powiedziano rai, że są dwa pokoje...

– Jest, jest apartament, dwa pokoje, kuchnia, przedpokój, piwnica, strych... Śliczny apartamencik, czysty, wesoły, okna na południe, prawdziwe gniazdeczko – recytuje już uprzejmy głos z za drzwi.

– Wszystko to dobrze, tylko radbym zobaczyć.

– Proszę poczekać chwileczkę, jestem nieubrana...

Jakoż niezadługo otwierają się drzwi, ale już z lewej strony, a w nich pokazuje się coś podobnego z twarzy do człowieka, jednak w kostiumie, przypominającym podbiegunowych mieszkańców. Wchodząc do pokoju, zapominam o mieszkaniu a przypatruję się tej dziwacznie przybranej osóbce, której dwoje oczu kociego temperamentu obserwuje mnie z zajęciem.

Gdyby kto umyślnie łamał sobie głowę nad wynalezieniem podobnego kostiumu, jaki miała na sobie ta pani, nic by oryginalniejszego nie wymyślił. I tak na głowie jakaś stara firanka, skrzyżowana pod brodą a z tyłu związana, spod której wymyka się na oczy parę siwych kosmyków włosów. Twarz widocznie kiedyś piękna, dziś tak dziwacznie pomarszczona, że zdaje się jakby ktoś naumyślnie pozbierał skórę w fałdy i festony, i koło ócz, nosa i ust pozapinał sztucznie.

Ramiona okrywa także stara wypłowiała chustka kiedyś zielonego koloru, a z tej przez wystrzępione otwory na piersiach wygląda dwoje rąk niby łapki pieska, gdy służy. Niższe ubranie, koloru ceglastego, dziwacznie różnokolorowymi łatami upstrzone, odznacza się nierówną długością u dołu; jeszcze niżej, zapewne nogi, bo na nich stała, lecz tak grubo owinięte szmatami krajką przewiązanymi, że tylko ich się domyślić było można.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-457-0

ISBN (MOBI): 978-83-7884-458-7

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Flower store and dairy store” Childe’a Hassama (1859–1935).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.

Niniejsze wydanie książki zostało przygotowane przez firmę Inpingo w ramach akcji „Białe Kruki na E-booki”. Utwór poddano modernizacji pisowni i opracowaniu edytorskiemu, by uczynić jego tekst przyjaznym dla współczesnego czytelnika.