Aleksander Niewiarowski

Laokoon

Szkic obyczajowy

Warszawa 2012

Spis treści

CZĘŚĆ PIERWSZA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

CZĘŚĆ DRUGA

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

ROZDZIAŁ VII

ROZDZIAŁ VIII

ROZDZIAŁ IX

ROZDZIAŁ X

ROZDZIAŁ XI

ZAKOŃCZENIE

​KOLOFON

ROZDZIAŁ I

W ostatnim dniu czerwca, 184* roku, obszerny dziedziniec Kazimierowskiego Pałacu żywy i urozmaicony przedstawiał widok. Dzień słoneczny, pogodny jak młodość i jej nadzieje, bez chmurek, oświecał tłumy młodzieży wyległe z Sali Posiedzeń, gdzie zaledwie zakończył się znamienity dramat studenckiego życia, akt uroczysty!

Malce, w mundurkach, z kołnierzami czerwonymi jak ich policzki, z guzami świecącymi jak ich oczy, kręcąc w powietrzu paczki seksternów i książek zapiętych w długie rzemienne paski, w wesołych podskokach przebiegali dziedziniec w rozmaitych kierunkach. Niektórzy tylko, trzymając starannie pod pachą nagrody w złoconej oprawie lub zwinięte w trąbki pochwalne listy, szli poważniejszym krokiem, jakby obciążeni świeżo nabytą godnością. Inni znowu, którym niefortunne losy lub raczej, według szkolnej terminologii, skargi lizusów i niesprawiedliwość profesorów nie dozwoliły uzyskać promocji, pochmurzeni, wychodzili za bramy pałacu, wcześnie już układając sobie tłumaczenie przed rodzicami. W ogóle jednak ci, których ojcowie, matki lub opiekunowie mieszkali na wsi, którym wakacje ukazywały się pod postacią wesołej do domu podróży, obiecywały słodkie uściśnienie matek, małych sióstr, braciszków, i napełniały myśl obrazem ogrodu umalowanego w czerwone wiśnie i bladoróżowe truskawki, ci szczęśliwcy, najweselej, najhałaśniej opuszczali Salę Posiedzeń.

Biedne dzieciaki! Nie wiecie, że poza tymi murami, za szeregiem ufnych lat młodzieńczych, rzeka was inna szkoła – Życie! Że w niej innych, złośliwszych napotkacie lizusów i lekcje trudniejsze... Że wtedy, widok tych samych murów będzie ochładzał rozpalone gorączką życia skronie, a szereg dni upłynionych przy ławce, książkach i piłce, przeleci wam w pamięci tęsknie, jak sznurek żurawi niknących w srebrzystym obłoku!

Dwaj starsi już uczniowie, z patentami w ręku, odłączyli się w tej chwili od poważniejszej grupy kolegów, i powolnym krokiem zmierzali ku żelaznej bramie, otwierającej widok na Krakowskie Przedmieście i pałac Krasińskich.

Najzupełniejsza sprzeczność uderzała w twarzach, ruchach i postaci dwóch młodzieńców. Jeden z nich, starszy, nazywa się Eugeniusz Grżycki, ma lat dwadzieścia, rodziców w Płockiem, posiadających znaczny majątek i herb starożytny. Drugiego, zapisano do listy szkolnej pod imieniem Gustawa G. Nikt zresztą nie domyślał się jego pochodzenia ani stanu rodziców. Zwierzchność tylko szkolna wiedziała, że był sierotą i mieszkał przy ubogiej staruszce.

Powierzchowność, równie jak fortuna, różniły kolegów. Eugeniusz był delikatny, biały, średniego wzrostu, a niebieskie zamglone oczy, przy jasno błąd włosach, nadawały jego twarzy dystyngowanie zniewieściały wyraz. Przeciwnie Gustaw, wysoki, smagły i brunet, miał cerę śniadą, prawie oliwkowatą, przy której jaśniały czarne pełne wyrazu i zapału oczy. Ale oczy te, błyszczące w samotności lub w szczerym koleżeńskim kółku, omdlewały na widok liczniejszego zebrania: rumieniec występował na ogorzałe policzki, a twarz cała przyjmowała wyraz lękliwy i bolesny. Zdawało się, że pieczęć losu, jak znamię Kaima, znaczyła wstydliwą pokorą czoło młodzieńca. A piękne było to czoło! Spod czarnych miękkich i lśniących jak jedwab włosów, połyskiwało blade i bielsze od reszty twarzy. Jakaś mgła zamyślenia czy zapału zdawała się krążyć dokoła szerokich skroni, jak chmura około szczytów bladej Alp skały!... Eugeniusz miał nos cokolwiek zadarty i grube ust wargi; u Gustawa, pod prostym greckiego kształtu nosem, rysowała się wąska linia czerwonych ust, poza którymi kryły się równe, małp i rażącej białości zęby.

Eugeniusz mieszkał u jednego z profesorów, utrzymujących pensjonarzy bogatych. Gustaw znalazł przytułek u starej wdowy, zajmującej skromne poddasze przy ulicy Aleksandrii, i od trzech lat już sam opłacał wpis szkolny, żywiąc się za pomocą korepetycji dawanych uczniom niższych klas i prywatnych lekcji, w czym od władzy szkolnej, jako pilny i przykładnego prowadzenia się młodzieniec, pomoc i rekomendacje zyskiwał. Gustaw był korepetytorem młodszych uczniów na tejże pensji gdzie i Grżycki umieszczonych: stąd może hardziej jak z kilkoletniego w klasach koleżeństwa zawiązała się pewna ściślejsza znajomość między dwoma najróżniejszych charakterów i usposobień młodzieńcami, tak dalece, że po ukończeniu szkół Eugeniusz uprosił przyjaciela by przepędził wakacje w domu jego rodziców, którzy dawniej już nawet polecili mu, ażeby wybrawszy któregoś z biednych a zdolniejszych kolegów, przywiózł z sobą na nauczyciela dla młodszych braci swoich. Gustaw zamyślając udać się na uniwersytet o swoim koszcie, przyjął chętnie propozycję zapewniającą mu zysk jakiś. Tak więc, obydwaj koledzy wyszedłszy z Sali Posiedzeń i pożegnawszy profesorów, opuścili razem dziedziniec Kazimierowski. Przez chwilkę postępowali milcząc. Może uczucie poważnego smutku ucisnęło młodą myśl, rozstającą się pierwszy raz w życiu z miejscami, w których wykształciły się ich głowy, podrosły serca. Przybywszy na róg pałacu Uruskich, koledzy zatrzymali się jednocześnie.

– Jakże więc zrobimy teraz, Guciu?

– A prawda! Trzeba naradzić się.

– Podług mnie, najlepiej byłoby gdybyśmy poszli teraz obydwa do mego profesora. Tam, i pogadamy obszerniej i każemy zapisać się na karetkę.

– Niepodobna! Mam jeszcze kilka interesów do załatwienia. Należą się mi tu owdzie pieniądze, a potem, trzeba upakować się zupełnie, pożegnać znajomych...

– Ach! Nudziarz jesteś. Jam od wczoraj gotowiuteńki do drogi, ty musisz odkładać wszystko na ostatni moment. A widzisz! I ciebie nawet na lenistwie złapać można.

– Cóż chcesz? Tyle miałem zajęcia podczas egzaminu i aktu... to znów nic mogłem wcześniej poodbierać pieniędzy, krawiec opóźnił się z robotą cywilnych sukien, słowem, dziś dopiero na drugą będę gotów zupełnie.

– A teraz dwunasta... No, à propos! Masz

– Nie, tylko surdut.

– To źle. U nas, na wsi, częste wizyty, zabawy; ale zaradzimy temu: mam nowiuteńki fraczek, mogę więc oddać ci mój przeszłoroczny, jeszcze zupełnie w dobrym stanie.

– Lecz niepodobna mi będzie chodzić w tym fraku w domu twoich rodziców. Nawet jestem cokolwiek wyższy.

– Bajki! Za to jam tłustszy. Zresztą nikt w domu nie zna tego fraka, miałem go raz tylko na świętach.

– Niechże i tak będzie. Otóż wracając do rzeczy, mniemam, że należałoby nam rozejść się raczej: ty, ruszaj do domu i zajmij się ulokowaniem nas obu na poczcie; ja przez ten czas załatwię się zupełnie, i o czwartej punkt zejdziemy się w pasażerskim pokoju.

– Zupełnie inaczej zamierzałem użyć te kilka chwil swobody: chciałem byśmy obydwa zrzuciwszy studenckie mundury poszli do Andzi, zabrali ją na pożegnalny obiad, i wypiwszy parę butelek szampana, uściskawszy dziewczynę, dopiero, hura na pocztę! Ale z tobą nic zrobić, nie można.

– Andzia jest głupia i zła dziewczyna; raz tylko dałem się wplątać w jej towarzystwo, drugi raz pewnie nie pójdę. Starszy jesteś cokolwiek ode mnie, mój Genciu, a strasznie mało masz doświadczenia. Wszakże ta dziewczyna widocznie natrząsa się z ciebie; uważałem dobrze, i ręczę ci, że gdyby nie widziała jak hojnie wydajesz dla niej pieniądze, powiedziałaby po prostu: „Idź precz do książki, smarkaczu!”.

– A niechże cię licho, jaki mi sensat... Słowo honoru, nigdy, widzę, nie pozbędziesz się szkolnego munduru, całe życie będzie on wisiał przylepiony do twoich pleców. Czyś ty Niemiec, albo Popowicz jaki, żeby zaś nie mieć żadnej pasyjki! U nas każdy przepada, to za pieskiem, to za konikiem, za szklaneczką itd. A ty, fi! Mon cher! Kiepski szlachcic z was!

Gustaw zarumieniony odwrócił się. Mały wężyk pychy i próżności ukąsił go w serce. Dwaj koledzy rozeszli się w przeciwne strony.

ISBN (ePUB): 978-83-7884-449-5

ISBN (MOBI): 978-83-7884-450-1

Wydanie elektroniczne 2012

Na okładce wykorzystano fragment obrazu „Self portrait” Alexandra Cabanela (1823–1889).

WYDAWCA

Inpingo Sp. z o.o.
ul. Niedźwiedzia 29B
02-737 Warszawa

Opracowanie redakcyjne i edycja publikacji: zespół Inpingo

Plik cyfrowy został przygotowany na platformie wydawniczej Inpingo.

Niniejsze wydanie książki zostało przygotowane przez firmę Inpingo w ramach akcji „Białe Kruki na E-booki”. Utwór poddano modernizacji pisowni i opracowaniu edytorskiemu, by uczynić jego tekst przyjaznym dla współczesnego czytelnika.