Copyright © Lidia Stanisławska, 2012

Projekt okładki

Paweł Panczakiewicz / PANCZAKIEWICZ ART.DESIGN

Zdjęcie na okładce

Artur Kaczorek

Redaktor prowadzący

Anna Derengowska

Redakcja

Irma Iwaszko

Korekta

Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-7961-836-1

Warszawa 2012

Felietony Lidii Stanisławskiej były publikowane w „Super Expressie” w cyklach: „Gadanie na Babie Lato”, „Wakacyjne gadanie przy grillu” oraz „Z notatnika blondynki” w latach 2002–2003.

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

COŚ W RODZAJU WSTĘPU

Czy istnieje inne słowo tak odarte z wdzięku i mające ciężar ołowiu jak zobowiązanie? W przypadku osoby tak jak ja wychowanej według zasady „słowo droższe od pieniędzy” znaczy – musisz to zrobić. Dotychczas radość życia i wolność kojarzyły mi się z tym, żeby jak najmniej musieć.

A zaczęło się tak niewinnie… Zaproponowałam Wydawnictwu wydanie kolejnego zbioru swoich anegdot, które kolekcjonuję od lat. Mam ich pękatą teczkę. Forma bezpieczna, żartobliwa i dobrotliwa – felieton. A tu, jako ten grom z jasnego nieba, propozycja, bym wychyliła lico zza anegdot i napisała coś o sobie. Przypomniałam sobie zasłyszany bon mot, że nagość zaczyna się od… twarzy, a bezwstyd od słów. Kogo tak naprawdę interesują moje życie, moje doświadczenia, moje doznania? Napadły mnie jak upierdliwy rój chrząszczy – wątpliwości, skrupuły i wahania. Pomyślałam sobie: skoro już, to może wtopię się w gąszcz zdań i refleksji nad show-biznesem, bo tkwię w tym od ponad trzydziestu lat. Nie tylko czynnie, ale też w charakterze „analityka”, obserwatora i oceniacza. Nie aspiruję do roli socjologa popkultury, ale nóżkę mam spuchniętą deczko, bo się o swój PESEL potknęłam, i dochodzę do wniosku, że są pewne żelazne mechanizmy, które rządzą tym światem (a może światkiem). Obnażanie ich jest straszne i śmieszne, jak mówią Rosjanie – ale ekshibicjonizm jest przynależny artyście jak psu zupa…

Znowu przypadek zdecydował za mnie, ale przypadek to zawoalowana konieczność. Jednak dogoniło mnie to cholerne musieć, a niech to…!

A może warto mieć nadzieję, że kogoś to, co napiszę, obejdzie, a nadzieja, cóż, to nic innego jak ryzyko, które trzeba podjąć…

Tym, których to jednak obejdzie i sięgną po niniejszą książkę – życzę pouczającej lektury, miejscami zabawnej.

KARIERA KOŁEM SIĘ TOCZY

Kupuję bilety do metra i czuję na plecach czyjś wzrok. Nigdy się nie mylę, jakbym miała magiczne trzecie oko, czuję to i już. Obracam się i rzeczywiście jakaś starsza pani przygląda mi się intensywnie. Jest w tym wzroku mieszanka zaciekawienia, sympatii ze szczyptą niedowierzania. Wychodząc na peron, czuję, że idzie za mną.

– Proszę darować mi śmiałość – zaczyna – ale czy pani Stanisławska?

– W rzeczy samej – potwierdzam.

– Tak myślałam – pani najwyraźniej się rozluźnia. – Proszę powiedzieć, dlaczego pani zrezygnowała ze śpiewania?

Mój Boże, ile razy słyszałam to pytanie – nie mam już siły i czasu, żeby tej obywatelce coś wyjaśniać.

– Bo mi się znudziło! – wypalam i na pożegnanie, widząc jej zdziwienie, przyjaźnie macham ręką. Wsiadam do wagonu.

Tyle razy zadawano mi takie lub podobne pytanie, zmuszając do refleksji nad losem artysty, który zdaniem Krzysztofa Jasińskiego (wyrywam je z kontekstu jakiegoś wywiadu) bez sukcesów jest… żałosny. Nie wiem, jaki sukces miał na myśli, bo niejedno jego imię. Przypomniałam sobie o tym, jadąc moim ulubionym, choć przez artystów niedocenionym środkiem przemieszczania, i uśmiecham się do historii, której doświadczyłam kilka lat temu.

Swego czasu przygotowywałam się do poprowadzenia balu sylwestrowego w pałacu w Jabłonnie. Przypadła mi rola gospodyni, składającej z puzzli różne występy. Prócz tego chciałam sklecić zabawną konferansjerkę. To bardzo pochłaniało moje myśli. Taka trochę nieobecna poszłam robić sobie fryzurę z nutą brokatu. Trafiłam na nieznanego sobie mistrza grzebienia, który bardzo się starał, żeby mnie z tego twórczego milczącego zamyślenia wyrwać. Zagajał, dwoił się i troił, a ja ciągle „daleko”. Kiedy spytał kurtuazyjnie, gdzie spędzam sylwestra, nie chcąc wydać się nieuprzejma, odpowiedziałam lapidarnie, że pracuję.

– Co, odśnieżamy?… – zapytał współczująco.

Więc biada ci, artysto, jeśli najpotężniejszy kreator popularności, jakim jest telewizja, nie obdarza cię przychylnością – choćbyś nie wiem ile się napocił przed żywą publiką, ogół społeczeństwa będzie przekonany, że albo leżysz sztywny w jakiejś nekropolii, albo zmywasz gary w Irlandii, albo masz bogatego współmałżonka i artyzm z tyłu. PO PROSTU NIE ISTNIEJESZ, bo nie istniejesz medialnie. Niewiele osób obciąża sobie głowę analizowaniem przyczyn takiego zjawiska. Przecież tak zwana kariera to zjawisko najczęściej przejściowe. Nikt nie zdobył patentu na trwanie na szczycie przez cały czas bytowania na tym ziemskim padole, gdzie wszystko ma raczej wykres sinusoidalny. Wszystko jest dzierżawą od Bozi. Zdrowie, pieniądze, sukcesy. Dobrze jest zaopatrzyć się w taką świadomość, wchodząc w zawód artysty, bo to, czy w nim przetrwasz, jest wypadkową wielu zmiennych czynników i żadne tam frazesy pod tytułem „talent i pracowitość” nie mają racji bytu. Liczy się „Jaśnie Pan Przypadek”, czyli szczęście, zbieg okoliczności i parę innych elementów, które Państwu przemycę. W ciągu długich lat pracy w tym zawodzie, artysty występującego, obserwowałam wiele karier niezasłużonych, wiele krótkotrwałych, równie wiele skończonych zbyt wcześnie, reanimowanych z niebytu (choć powtórzyć sukces jest dużo trudniej, niż osiągnąć go po raz pierwszy). Pamiętam scenę, która tkwi w mojej głowie od wielu lat. Duży koncert, Sala Kongresowa, zbieranina znanych osobistości, a Hanka Bielicka pudruje nos i mówi trochę do nas, bardziej do lustra: „Co to za zawód? Przebić się nie jest tak trudno. Zaistnieć? Cóż, nowości zawsze frapują, ale utrzymać się w nim to dopiero sztuka”. Bo na artystów są mody i de-passy. Trudno mi się pogodzić z tym uprzedmiotowieniem. Tak jesteśmy traktowani, na ile jesteśmy Znani. To przekłada się na naszą wartość rynkową, na zapotrzebowanie na nasze usługi dla ludności. Jak rzecz – śpiewała nasza Kasia kochana. Mniej ważne, co umiesz, bardziej, jak często cię ludzie oglądają i kojarzą.

Nie ma w stwierdzeniu powyższego cienia frustracji, bo wejście w cień medialny było dla mnie czymś naturalnym. Mimo że zaczynałam istnieć zawodowo w młodym wieku, miałam coś w rodzaju psychicznej immunologii. Przecież to nie fach, to zabawa, efemeryda. Ile potrwa, to potrwa, Let it be, świat się nie zawali. Chyba dla debiutantów powinny być stworzone warsztaty psychologiczne, by uchronić zdolną i mniej zdolną, ale bardzo chcącą „zaistnieć” młodzież od rozczarowań bolesnych.

Ktoś, kto był pomnikiem, rzadko radzi sobie w charakterze cokołu, że zacytuję Stanisława Jerzego Leca. Obserwuję te telewizyjne nabory, eliminacje, zasiadam w rozmaitych dostojnych jury, patrzę i nade wszystko słucham, czasem chcąc rzucić: „Żebyś tak dolary umiała fałszować”, a czasem jednak bywam paraliżowana siłą młodego talentu. Zawsze pytam siebie, co jest tak nęcącego, narkotycznego w tym artystycznym wokalnym czy aktorskim istnieniu, że taka rzesza ludzi właśnie w tym widzi swoją przyszłość zawodową. Często wykazując się absolutnym brakiem krytycyzmu w ocenie własnych możliwości. Co każe im tak przeć na szkło. Rozdęte ego? Czego chcą doświadczyć? Dlaczego to całe występowanie kojarzy się z czerwonym dywanem i blaskiem fleszy, lukrem medialnego istnienia, którego zafałszowany obraz sprzedają nam właśnie media. Wyznaczając laureatów razem z kolegami, nieraz byliśmy smutni i pełni obaw. I co teraz? Rozbudzony apetyt, potwierdzony dyplomem i statuetką. Talent czy zaczyn umiejętności?

Namnożyło się nam konkursów łowiących wokalne talenty: Szansa na sukces, X Factor, Must be the Music, Mam talent, The Voice of Poland, Bitwa na głosy etc. Trochę się obawiam, słysząc euforyczne okrzyki jurorów: „Dlaczego nie mam jeszcze twojej płyty!”, a po zwrocie „To genialne, co robisz!” – skóra mi cierpnie. Lepiej zdolną młodzież mobilizować do rozwoju, niż „przepieszczać” na starcie. Zachłystując się zachwytami komisji, czekają tacy młodzi na rozwój wydarzeń, wierząc, że świat ich porwie, bo są objawieniem. Nie wiedzą, że otwarcie drzwi do sezamu zwanego show-biznesem to nieprosta sprawa. Na razie zajrzeli tam tylko przez dziurkę od klucza, a w nowych ramówkach następne eliminacje. Kolejna fala młodych zdolnych czekających na odkrycie. I CO DALEJ, siódma klaso? Jak to się potoczy, kto weźmie perłę pod skrzydła? Czy „perła” będzie popłakiwać gdzieś w poduszkę w ciemności, bo mogło być tak pięknie, a nie wyszło? Czy odda się w jasyr jakiemuś fonograficznemu gigantowi? Co dalej? Czy może potraktować to jak fajny epizod i iść na kurs kroju i szycia albo na jakieś sensowne studia?

Taki pęd do sławy doczekał się naukowego opracowania. W Tel Awiwie psychoanalityk i filozof Carlo Strenger dziesięć ostatnich lat życia poświęcił badaniu fenomenu celebrytyzmu. Otóż coraz więcej osób cierpi na rosnące uczucie strachu przed własną bylejakością. Mierzą wartość życia według stanu posiadania, ale przede wszystkim pozycji w rankingu popularności. Naukowiec doszedł do wniosku, że zapatrzenie w celebrycki świat i tęsknota za byciem w nim zmieniły nam diametralnie wzorce i płaszczyznę życiowych odniesień. Co staje się często powodem kretyńskiego poczucia winy wobec własnych osiągnięć. Przez porównanie ze znanymi i podziwianymi czujemy się marniejsi, nic niewarci i do depresji tuż-tuż…

WDRAPYWANIE SIĘ NA SZCZYTY FATALNIE ROBI NA PAZNOKCIE

Teraz z debiutem trudniej. Za ciasno się zrobiło w eterze, jak mawia kontrowersyjny Zbigniew Hołdys – mistrz trafnych skrótów myślowych. Nawet Ewie Demarczyk niełatwo byłoby się przebić i zaistnieć w dzisiejszej estetyce obowiązującej w show-biznesie. Nagromadzenie bodźców ma być tak duże, żeby oddziaływać na różne zmysły. Atak frontalny – słucha się… oczami. Zafascynował mnie więc pomysł, by słuchać plecami do wykonawcy, tak jak w konkursie The Voice of Poland. To chyba ma sens. Niedawno w towarzystwie młodego muzyka z kapeli rockowej zachwycałam się jakąś liryczną piosenką.

– Ale wykonawczyni mnie nie kręci – ziewnął malowniczo. – Ani dupa, ani cyc, ani ordynarny wyraz twarzy – rzekł niby żartobliwie.

Niestety, ziarenko prawdy w tym było. Wystarczy włączyć MTV, gdzie prawie każdy teledysk ociera się o soft porno. Koniecznie wydęte usta, mokre ciała, najlepiej obnażone, sporo gibania. A co i jak śpiewają? Czy to ważne? Kto dziś chciałby mieć w swojej komercyjnej stacji taką laskę jak Edith Piaf. Śmiech na sali. Dlatego cieszę się, że debiutowałam, kiedy bardziej liczył się przekaz emocji, wzruszenie. Bo w dzisiejszych czasach piosenka literacko-poetycka to już pokarm dla elity. O tempora, o mores! Świat idzie do przodu. Cywilizacja i technika pędzą i osobie bez głosu elektronika może go podarować. Usiłuję przywołać moje dziewczyńskie emocje, kiedy śpiewałam sobie a muzom. A robiłam to nieustannie, co zapewne dla domowników było mocno upierdliwe. Wychowałam się w rodzinie z muzyką mającej niewiele wspólnego, choć śpiew był jej nieobcy. Mama występowała amatorsko, mając w repertuarze kultowy utwór Pamiętasz, była jesień Sławy Przybylskiej. Sakramencko trudny do wykonania, zważywszy odległość między dźwiękami zwanymi fachowo interwałami (tę wiedzę posiadłam nieco później). Podobno w czasie jej występu wbiegłam jako dziecię na scenę ze słowami: „Mamusiu, ja ci pomogę”, i dośpiewałam z nią do końca, co rodzicielce nie przypadło do gustu, a widowni i owszem. Mama opracowywała też skecze i monologi, co pewnie wyssałam z jej mlekiem, zważywszy moją namiętność do kabaretu. Ojciec, który pochodził z wielodzietnej rodziny na Pomorzu, poza kolędą i gwizdaniem przy goleniu nie dawał popisów muzykalności, ale za to jego bracia udzielali się pięknymi tenorami w kościelnych chórach. Tak więc sobie przez całe przedszkole radośnie podśpiewywałam, słysząc ciągle: „Zamkniesz ty wreszcie dzioba, wyjcu jeden” – to w domu, a w szkole – „Stanisławska, na zajęciach chemii nie nucimy, bo to znamionuje lekceważenie przedmiotu”. Dziób się otwierał za to ochoczo na wszelkich koloniach i obozach, potem na zajęciach chóru i zespołu wokalnego. To podstawówka. W liceum przeszłam na karierę solową, ba! – prawie gwiazdorską. Zajęcia chóru i zespołu wokalnego prowadził pan Tokarczyk, mężczyzna urodziwy, mówiący z kresowym zaśpiewem, a do dziś wzrusza jego wschodnia składnia: „Dlaczego spóźniłaś?” – to najczęściej nie do mnie, bo od dziecka jestem punktualna, a na zajęciach ze śpiewu zawsze przed czasem. Na tapecie mieliśmy różne pieśni mazowszańskie, W zielonym gaju, Przeleciał ptaszek i Panie Janie.

Głos miałam charakterystyczny i mocny, za co byłam karcona, bo robotę zespołową to zdecydowanie zakłócało, tak więc następowało uciszanie jednostki. A jednostce w duszy grało, więc chciała dać temu wyraz. Gorliwie jeździłam więc na wszystkie możliwe eliminacje piosenki takiej, śmakiej i owakiej – zaangażowanej, poetyckiej, żołnierskiej, radzieckiej itd. Wracałam na ogół z dyplomami, a jak dostałam nagrodę pieniężną, to kupiłam mamie wymarzony kapelusz i płaszcz w SDH (dla młodych: Spółdzielczy Dom Handlowy) w kolorze barszczu zabielanego, co jej nie ucieszyło, bo to, co sobie wymarzyła, było już nieaktualne. Rodzice traktowali moje artystyczne wypaczenie jako niegroźną fanaberię i widzieli przyszłość w jakimś stabilnym przyzwoitym zawodzie. Byli ultramieszczańscy w swoich poglądach na życie. Mój luz w sposobie bycia i tolerancja dla świata były rodzajem kontry do tego, czego doświadczyłam w domu. Przyznaję po latach, że stabilność relacji, które w nim panowały, dawała mi poczucie bezpieczeństwa – jednak pobłażania dla mojej rozwichrzonej natury było nie za wiele.

Mieszkając w małym miasteczku, w którym nie było niestety szkoły muzycznej ani nawet możliwości nauki języka angielskiego, nie odczuwałam jednak głodu kontaktu z kulturą. Pani Celina, księgowa z Domu Kultury, matka mojej przyjaciółki Elwiry, wpuszczała nas obydwie na wszystkie imprezy, jakie się tam odbywały. Podziwiałam występy Steni Kozłowskiej czy filharmonii z pobliskiego Koszalina. Wszystkie te kulturalne „eventy” rozbudzały w nas głębsze potrzeby obcowania z muzyką szlachetną. Pamiętam występ nieznanego wtedy szerzej Konstantego Kulki, który swoim geniuszem wbił nas w dość twarde fotele, grając Paganiniego. Zamiast płakać ze wzruszenia, śmiałam się perliście, bo między utworami wytarł nos i ugniótł sobie małą kulkę, którą pstryknął w wielkiej nieświadomości w kulisy. Zostałam wyproszona z widowni, ale uwrażliwienie na purnonsens mam w sobie do tej pory.

Słuchałam dużo i namiętnie. Breakouci, Trubadurzy, Adamo, Dalida, Beatlesi, Led Zeppelin. Tych zachodnich serwowało nam Radio Luksemburg, rodzimych słuchaliśmy do oporu z płyt winylowych zdartych do białości. Wtedy rozkochałam się w Niemenie. Towarzyszył mi w dusznych rozterkach i młodzieżowych fascynacjach uczuciowych. Śpiewałam z nim nawet przez sen. Znałam każdy obiegnik jego wokalu. Wszystkie nowe wersje (choć to praktyka pożyteczna – bo przedłuża żywot piosenki) wydają mi się świętokradztwem. Wiedziałam, że wyprzedza epokę, zwłaszcza w siermiężnym Peerelu, i że kiedyś będzie bohaterem prac magisterskich muzykologów.

Czy wtedy miałam odwagę marzyć, że dołączę do tego świata? To był inny kosmos, odległy o lata świetlne i niedostępny dla „cebuli” z małego miasta. Niestety, zaszczepiono mi reguły pokory i skromności, co bywa może i przymiotem w innych dziedzinach, ale na pewno nie w show-biznesie. To bolesny defekt i hamulec w parciu do przodu. Nie pchaj się na afisz! Siedź w kącie, znajdą cię! Co ma być, to będzie! Ostatni będą pierwszymi! – takie hasła w odniesieniu do kreowania swojego losu to prawdziwe dyrdymały. Trzeba było generacji, żeby tę pasywność wyplenić.

Miałam też sferę alternatywnych zainteresowań. Kółko literackie, teatralne, zaczytywanie się w klasykach, nowinkach literackich, to mnie kręciło w równym stopniu. Zasługa to mojego wybitnego polonisty Eustachego Bindasa, który założył sobie, że wyfruwając w świat, nie mamy prawa nosić w sobie kompleksu prowincji. Czytaliśmy prasę literacką, wiedzieliśmy wszystko o najnowszych premierach teatralnych z nazwiskiem suflera włącznie (jasne, że żartuję). Taka więc byłam rozdwojona. Układałam scenariusze na akademie ku czci, pisałam wierszyki, śpiewałam piosenki na szkolnych potańcówkach z własnym pierwszym zespołem bigbitowym. Toteż dawano mi spokój z rachunkiem różniczkowym i tablicą Mendelejewa. „Ona i tak pójdzie na polonistykę”. Nawet zdawałam na Uniwersytet Gdański. Pojechałam na kursy przygotowawcze do Trójmiasta i… się zakochałam. Jak powszechnie wiadomo, miłość gorliwość edukacji mocno osłabia, bo chcesz się uczyć zupełnie czegoś innego… Ale do niedorosłego etapu mojego życia w tym spokojnym miejscu w północnej Polsce zostało sporo sentymentu. Może zbyt pobieżnie się po nim przemknęłam, tak więc się poprawiam… „Jest miasteczko gdzieś nad rzeczką, sympatyczne dość miasteczko”, śpiewał onegdaj Andrzej Dąbrowski.

Kiedy w moim miasteczku mieszkałam, było miastem powiatowym, dziś jest gminą. Dzieciństwo ani sielskie, ani anielskie, ot, zwyczajne. Chociaż małe miasteczka są może słabszą trampoliną w dorosłość, nie pamiętam, żeby kiedykolwiek było mi nudno. Bo nudę ma się w sobie. Spokój małych miast pozwala na spokojne dorośnięcie. Było skromnie, ale nie bidnie. Bezpiecznie. Od pierwszej klasy chodziłam do szkoły sama. Świat zewnętrzny nie serwował tylko zagrożeń. Zapracowani rodzice szybko musieli zaszczepić nam (mnie i mojej siostrze) samodzielność i przerzucić na nas część obowiązków. Chwała im za to. To sprawiło, że nie byłyśmy tak wydelikacone, stałyśmy się odporniejsze na kłody, których życie nam nie szczędzi. Bo nadopiekuńczość rodzicielska powinna być karana jakimiś paragrafami. Mdli mnie, kiedy obserwuję parasol, jaki obecni rodzice roztaczają nad swoimi dziećmi. Na szczęście nie wszyscy. Sławno było zlepkiem różnych kolorowych ludzi, którzy przyjechali na Ziemie Odzyskane budować sobie nową jakość życia. Dużo tu było Kresowiaków. Część zasiliła kadrę nauczycielską. Była świetnie wykształcona, co zapewniało nam edukację na takim poziomie jak w większych ośrodkach. Mama pracowała w Społem – spółdzielni spożywców, która istnieje do dziś – chociaż w formie szczątkowej. Ojciec, technik budowlany, latami dojeżdżał świtem do Koszalina, do pracy całe czterdzieści kilometrów, by potem ślęczeć nad deską rysowniczą, kreśląc jakieś plany – co dla mnie, urodzonej humanistki, było głęboką magią. A nie daj Boże przesunąć mu na desce gumkę czy ołówek o dwa milimetry – draka na całego. Chodzący pedant zniewolony przez porządek. Dlatego cieszyłam się wrednie, jak wysypał cukier albo spadł mu nóż na podłogę. Wtedy nabierał człowieczego wymiaru. „O Jezu! Co tak wyjesz i wyjesz – kwitował moje wokalne próby. – Chyba wyjdę na balkon, żeby sąsiedzi nie myśleli, że cię tłukę” – często przytaczał ten okolicznościowy żarcik, bo ciągle buczałam coś pod nosem. Dziś nie wydaję bezpłatnych dźwięków i do szału doprowadza mnie ciągłe upraszanie mnie w sytuacjach prywatnych o zaintonowanie czegoś, bo jestem wyśpiewana do syta.

Żyłam sobie dość beztrosko w tym całym odzyskanym miasteczku, ograniczonym dwiema gotyckimi bramami pamiętającymi jeszcze Piastów, z dziwnym uczuciem, że to jest jakaś forma przetrwalnikowa i że na pewno się stąd wyrwę. Dokąd i kiedy, tego jeszcze nie przewidywałam. Do tej pory ludzkość nie rozsądziła spornej kwestii, na ile nasza przyszłość determinowana jest przez przeznaczenie, na ile sami budujemy sobie swój los. Czy boksować się z nim? Czy dryfować spokojnie, omijając trwożliwie (tchórzliwie) ewentualne rafy? Nie sądzę, by do końca świata, może i jeden dzień dłużej, ten dylemat został rozsądzony. W moim przypadku buddyjskie „Jesteś jak liść na wodzie, niech więc twój los cię niesie” – jest bardziej trafione. Jako osobie niezbyt walecznej wygodniej było mi się zdać na okoliczność, skoro Bozia i tak się śmieje z naszych planów.

A wracając do dzieciństwa i wczesnej młodości (które to lata według wszelkich szkół psychologicznych kształtują wrażliwość i osobowość każdego człowieka oraz stanowią o późniejszych fobiach i życiowych wyborach), to wybaczam mojemu poloniście, że palcem rozmazywał mi tusz na rzęsach, hałaśliwie mnie przy tym karcąc, że za wcześnie na makijaż (po cholerę siedziałam w pierwszej ławce – dobrze mi tak). Wybaczam Żanecie od francuskiego, co to miała łzy w oczach, jak źle napisałam dyktando, i zatapiała mnie w oceanie poczucia winy, trepowi od PO (przysposobienie obronne), że jak robił czepek Hipokratesa z bandażu, to mnie obmacywał. Mamie wybaczam, że przy każdym późnym powrocie do domu i przekrzywionym klipsie mawiała, że wrócę kiedyś z brzuchem, a potem zaprosiła mnie do kawiarni Magnolia na lody, bo przed maturą znajomy ginekolog pogratulował, że córkę ma przeczystą jak święta Cecylia. Wyraźnie ją tym zawstydził. Ojcu wybaczam, że tak strasznie był zatrzaśnięty od środka, jak na introwertyka przystało. Ciężko się było doprosić jakichś głasków i przejawów cieplejszych uczuć, choć uczciwości i porządności był wielkiej. Wybaczam swojemu dzieciństwu, że byłam rzadko chwalona i wzmacniana. To co się robiło dobrze, to był standard, a za błędy się po tyłku dostawało, co, jak wiadomo, misternemu budowaniu własnej wartości nie służy. Nawet grubemu księdzu katechecie wybaczam brak poczucia humoru. Czesław mu było na imię. Kiedy opowiadał, że w dzieciństwie kopnął go w kącie, w którym klęczał, prąd, tak że omal nie zemdlał, spontanicznie dodałam, że musiał być duży kąt i mocny prąd, za co niestety musiałam odmówić litanię. Uff. W ten oto sposób jestem rozliczona z dzieciństwa i nie muszę swoim nauczycielom wysyłać fucków ze sceny…

CNOTA CZY WADA

„Gdybym był skromny, nie byłoby mnie – rzekł jeden z wielkich prześmiewców – inni nie są od ciebie lepsi, tylko lepiej o sobie myślą”.

Kiedyś w Stanach Zjednoczonych podczas oficjalnego bankietu nasz utytułowany reżyser słynący ze swej powściągliwości na typowo amerykańskie pytanie wynikające raczej z kurtuazji niż prawdziwej troski „How are you” odpowiedział z właściwym sobie spokojem: „Tak sobie”. Wzbudził spory absmak i zdziwienie high society, ale wybaczono mu, bo to przecież artysta. Wszak może być ekscentrykiem.

Tam zawsze i wszyscy czują się „Okay” i oznajmiają to z promiennym uśmiechem, żeby nikt nie miał wątpliwości. Wygląda to kretyńsko, zwłaszcza w filmach akcji, gdzie po wielokroć skopany, postrzelony i podduszony agent np. FBI odpowiada na pytanie o samopoczucie owym nieśmiertelnym „Okay”!

Dopiero pokolenie naszych dzieci uczy się tego pozytywnego patrzenia na życie, które za oceanem wydaje nam się czasem karykaturalne, ale na pewno jest lepsze niż nasze narzekactwo i czarnowidztwo. To tak jak z tą szklanką, która dla jednych jest do połowy pełna, dla innych do połowy pusta. Wszystko jest sprawą interpretacji. Nasza rodaczka psycholog i terapeuta, znakomicie funkcjonująca w N.Y. pani Elżbieta Święcicka-Macavoy, rozpoczęła swą pracę od leczenia polskich emigrantów z poczucia niskiej wartości. Przez lata usiłowała dociec, jakież to cechy osobowości różnią Amerykanów od innych nacji.

Otóż Amerykanin uczy się pozytywnego myślenia (o sobie również) od dziecka. To pozwala mu każdą klęskę zamienić w sukces, potraktować jak wyzwanie. Polakowi zawsze powtarzano: „Bądź skromny, nie wychylaj się”. Dlatego właśnie nasz pan Kowalski nie radzi sobie ani z porażką, ani z sukcesem. Według pani doktor wyniesione ze starego kraju przekonanie, iż zostaną docenieni za swą skromność, jest psychologicznym balastem przeszkadzającym Polakom w przystosowaniu się do nowych warunków życia. Lata badań utwierdziły ją w przekonaniu, że polską chorobą narodową jest zaniżone poczucie własnej wartości, zupełnie nieadekwatne do naszych faktycznych możliwości i umiejętności. Amerykanie sądzą od lat, że nie ma czegoś takiego jak za dobre myślenie o sobie, podobnie jak nie można być za zdrowym.

Proponuję Państwu trening, od zaraz – wmawiajmy sobie (najlepiej przed zaśnięciem, żeby trafić na fale alfa w naszej głowie): „Jestem świetny, jestem dobry, jestem niepowtarzalny. Mam prawo do szczęścia, czuję się bezpiecznie, panuję nad swoim życiem”.

I od początku. „Jestem świetny…”.

SEKS, WÓDKA, CZYLI JAK NIE ZOSTAĆ STUDENTKĄ

Moja serdeczna koleżanka Dorota Stalińska indagowana była często na okoliczność napisania książki o sobie. Barwne miała dzieje – zawodowe wzloty, samochodowe upadki… Machała wtedy ręką i do dziś mi brzmi w uszach jej sarkastyczna nieco odpowiedź: „Kochani, zważywszy, że teraz interesuje wszystkich, z kim, po co i ile razy – to oświadczam, że jestem dopiero przy przerabianiu wstępu” – oznajmiała szelmowsko.

Obiecałam sobie solennie, że nie będę się wybebeszać na tych stronach. Nie będę pisała o zdarzeniach intymnych, o moich doświadczeniach damsko-męskich, to jest niepotrzebne i niesmaczne. Są rzeczy, za które mi wstyd, i takie, które cenię jak perełeczki przez piękno i wyjątkowość ich przeżycia. Są tylko moje. Irytuje mnie obecna medialna babranina w życiu prywatnym artystów. Wyszukiwanie w tym życiu kontekstów i elementów skandalizujących, kompromitujących. Nie wszystko jest na sprzedaż. Nawet zjawisko spowiedzi dla mnie, chrześcijanki, jest mocno kontrowersyjne. Jak można obcej osobie – księdzu – opowiadać swoje najintymniejsze przewinienia? Namnożyło się teraz literatury pamiętnikowej, która jest pełna opisów, z jakiej pies jadł miseczki i jakie pomoc domowa Rózia robiła konfitury. Ja wolę przedstawiać zdarzenia ze swego życia w kontekście publicystycznym czy humorystycznym. Czysta narracja, opisowość mnie nie interesuje. Sama wiedza, że takie, a nie inne zdarzenia miały miejsce, nie jest przesadnie interesująca. Chyba że coś z nich wyniknie, urodzą jakieś konsekwencje, wprowadzą życie na inny tor. Takie było też moje pierwsze wielkie olśnienie zwane potocznie miłością. Dla ludzi nauki zajmujących się biochemią tego zjawiska to nic innego jak zaczadzenie substancjami typu dopamina, adrenalina, serotonina, a dla endokrynologów gra młodzieńczych hormonów, co nie przeszkadza romantykom obwiniać za to serca.

Po maturze pojechałyśmy z przyjaciółką do Trójmiasta na kursy przygotowawcze na uczelnie. Obie miałyśmy określone zainteresowania, ja oczywiście filologia polska, ona farmacja. Wynajęłyśmy obskurny pokoik w samym centrum Gdańska nieopodal dworca, złożyłyśmy papiery, uiściłyśmy stosowne opłaty w przyszłej Alma Mater i… chciałyśmy miło spędzić wieczór. Miałam telefon do pewnego dźwiękowca Władka, którego poznałam na festiwalu piosenki morskiej w Wejherowie. (Śpiewałam tam nomen omen o bosmanie, co miał brodę i faję ćmił). Zadzwoniłam, coby pokazał nam uroki Trójmiasta by night. On liczyć do dwóch potrafił, więc przytargał na spotkanie kolegę, który unaocznił mi, co to jest uderzenie pioruna. Andrzej D., operator TV Gdańsk, okazał się prototypem Russella Crowe’a, który wówczas pił dopiero z butelki ze smoczkiem na antypodach. Wysoki, przystojny, ale nie to było największym afrodyzjakiem. Najmocniej zadziałało na mnie jego błyskotliwe poczucie humoru, bystrość umysłu, szelmowskie pokpiwanie z rzeczywistości. Traktował mnie z racji mojego dużo późniejszego pojawienia się na świecie nieco protekcjonalnie, czułam się więc w jego obecności jak dziewczynka z zapałkami. Wykazywał od początku pewną do mnie skłonność, co dawało nadzieję na pomyślny rozwój sytuacji. Był w separacji czy w trakcie rozwodu i zaczął spędzać ze mną coraz więcej czasu. Odbywałam z jego udziałem przyspieszoną lekcję dorosłości. Oprowadzał mnie po sopockich barach i klubach. Wdrapywałam się po stromych schodkach do SPATiF-u. Palił namiętnie, więc przeistoczyłam się w dziewczynkę z zapalniczką, a pił jeszcze więcej, głównie wódkę z colą. Pociągnęłam z nim parę razy, bo pochodzę z domu, gdzie alkohol serwowało się tylko na chrzciny i urodziny i bardzo szybko uderzał do głowy.

Euforia wzrastała, a obiekt moich uczuć ulegał przyspieszonej idealizacji, zwłaszcza że entourage temu służył. Spacery po plaży nocą, kąpiele w morzu nago, odkrywanie piękna erotyzmu, który wraz z uczuciem tworzy zabójcze turbodoładowanie. Nie chciałam i nie potrafiłam się z nim rozstawać, a jeżeli już, to czas spędzony bez niego był jednym wielkim bolesnym czekaniem na ponowne spotkanie. Wpraszałam się nawet w jego zajęcia, czyli jeździłam z nim do pracy. Pełen amok, zaczadzenie, które nie pozwalało mi dostrzec, że im bardziej mój zachwyt rósł, tym jego proporcjonalnie malał. Niestety, jeszcze wtedy miałam dziewczyńskie iluzje, że uczucie jest formą zaraźliwą i że skoro ja tak płonę, to niemożliwe, że on stygnie. Obca mi była wszelka wiedza na temat damskiej taktyki, różnych gierek, wprowadzania elementów niepewności, która męskiemu zainteresowaniu dobrze robi. Właziłam w to cała podobnie jak ta ćma, co na spalenie leci, bez jakiegokolwiek instynktu samozachowawczego. Oczywiście przestały mnie interesować zajęcia fakultatywno-edukacyjne na Uniwersytecie Gdańskim. Nie istniało nic poza czasem spędzonym z nim. Moja przyjaciółka skrupulatnie wypełniała obowiązki przyszłej studentki i jako osoba racjonalna do bólu rwała sobie włosy z głowy, ale do mojej mocno zamulonej miłością nie docierało nic. Myślenie wyłączyłam całkowicie na rzecz emocji. Szwendałam się z nim po Trójmieście, poznałam jego znajomych, piłam wódkę, paliłam carmeny i w nosie, a może i głębiej, miałam liryki, trzynastozgłoskowce Mickiewicza i Ferdydurke Gombrowicza.

Kiedyś trafiłam z nim i ekipą do sopockiego amfiteatru. Był całkowicie pusty. Mieli sfotografować jakieś ubytki techniczne, ogrodzenie oraz zaplecze. Weszłam na scenę i co sił w płucach (aż się ptaki z pobliskich drzew zerwały do lotu) zaśpiewałam jakąś francuską pieśń.

– Oj, małej się wydaje, że jest artystką – zarechotał mój ukochany. Reszta ekipy mu zawtórowała.

– Zobaczysz, że jeszcze tu zaśpiewam – wykrzyknęłam, krztusząc się z upokorzenia. – Może nawet będę reprezentowała nasz kraj na tych deskach.

Zabrzmiało to nieco naiwnie, a nawet żałośnie. Poczułam się jak kretynka i nawet się zawstydziłam, ale tak jakoś mi się powiedziało. Nie mogłam przypuszczać, że zaledwie kilka lat później te słowa staną się ciałem, co jest jaskrawym dowodem, że życie jest pełne niespodzianek i różne scenariusze pisze. I że to my sami blokujemy naszą moc i szanse okowami kompleksów, zahamowań czy zwyczajnie niedostatkiem wyobraźni.

Dzień egzaminów zbliżał się nieuchronnie, a tak naprawdę niewiele mnie to obchodziło. Nie potrafiłam skupić myśli, nawet nie zajrzałam do podręczników. Poszłam więc na żywioł. Wyłożyłam się na historii. Sympatyczna komisja zaprosiła mnie miłym głosem pani przewodniczącej za rok. Elwira zdała na farmację znakomicie i marzenie o wspólnym studiowaniu (siedziałyśmy razem od pierwszej klasy podstawówki) przyszło nam pogrzebać. Powoli przyszło też opamiętanie związane z powrotem do domu. Rodzice przeprowadzili się w tym czasie do Koszalina. Nie miałam ochoty tam wracać, bo znalazłam ideał mężczyzny, który przylegał do wszystkich moich wcześniejszych wyobrażeń o facecie. Tych świadomych i tych schowanych głęboko. Ideał nie miał dla mnie jednak żadnych propozycji. Znudził go wyraźnie ten bezgraniczny i bezkrytyczny zachwyt w moich oczach. Wszystko straciło sens. Byłam za młoda, żeby wiedzieć, że istnieje sens ukryty, nie ten kojarzony z korzyścią życiowego spełnienia czy szansą trwania. Sens porażki.

Miałam złamane serce. To sformułowanie zawsze pachniało mi taniochą i brazylijskimi mydlanymi operami. A tu proszę – można śmiało go używać, bo w świetle ostatnich badań zawód miłosny potrafi potwornie pokiereszować zdrowie. To zespół zwany z japońska takotsubo. Wielodniowe narażenie serduszka na duże ilości noradrenaliny i dopaminy, substancji wydzielanych w czasie miłosnego stresu, prowadzi do zakłóceń w jego funkcjonowaniu. Kurczy się wierzchołek lewej komory, a rozdyma jej koniuszek. To potrafi tak zakłócić rytm pracy skurczu, że przypomina zawał. Właśnie japońscy lekarze w latach dziewięćdziesiątych zaobserwowali takie zjawisko i opisali. Zmieniony przez nerwowe konwulsje kształt serca skojarzył się im ze znaną tam pułapką na ośmiornice – takotsubo. Tak więc go ochrzcili. Nieleczony i długotrwały może prowadzić do zejścia. Brr! Wtedy nie zeszłam, ale to pierwsze odrzucenie miało wpływ na całe moje późniejsze życie. Kiedy w związku robiło się niekomfortowo, zamiast pracować nad nim, znosić pewne nieprzyjemne aspekty, w myśl zasady „Nie rozcinaj tego, co można rozwiązać”, dezerterowałam. Usuwałam się, bo z facetem (partnerem) albo ma być dobrze, albo wcale. A jeśli wcale, to niech ja pierwsza zrobię ten krok. I tak ta moja pierwsza „waniliowa miłość” zostawiła osad piołunu na lata.

Waniliowa miłość

Muz. Romuald Żyliński

Sł. S. Grochowiak

(…) Miłość, waniliowa miłość, tak przejrzysta jak listowie

Czysta miłość, tak perlista,

Że ją piją jak ochłodę

Roztańczonej, wiecznie młodej krwi

Potem odjazd karuzelą, w światła lunaparku

A na niebie truchtem wielki wóz.

Nad łąkami sukien przelot, rozplątany warkocz

Słodki zapach waniliowych ust

(…)

Miłość, już miłość, tak znienacka objawiona

Słona miłość, ośmieszona,

Nagle zjawia się przed nami

I świadkami sekretnymi z gwiazd

Potem długie w noc rozmowy

Chłodny ból pożegnań

Za plecami pustką wieje park (…)

NA TARCZY

Dostępne w pełnej wersji

NA PIĘTERKU

Dostępne w pełnej wersji

SEKSAPIL (NUJ SIĘ)

Dostępne w pełnej wersji

UCZ SIĘ, DZIECKO

Dostępne w pełnej wersji

W STOLICY ŻYJE SIĘ CENTRALNIEJ

Dostępne w pełnej wersji

PO WIELKIEMU CICHU

Dostępne w pełnej wersji

BEZDOMNOŚĆ

Dostępne w pełnej wersji

WENTYL BEZPIECZEŃSTWA

Dostępne w pełnej wersji

MĄŻ Z ULICY

Dostępne w pełnej wersji

DEBIUT W STADLE

Dostępne w pełnej wersji

NA ZACHODZIE BEZ ZMIAN

Dostępne w pełnej wersji

SZWAJCARIA

Dostępne w pełnej wersji

MATKA CZY ARTYSTKA

Dostępne w pełnej wersji

Z PRZEDSZKOLA DO OPOLA

Dostępne w pełnej wersji

MAŁE JEST PIĘKNE?

Dostępne w pełnej wersji

ACH, TEN SŁOWIK Z BURSZTYNU

Dostępne w pełnej wersji

W DRODZE

Dostępne w pełnej wersji

AUTOCENZURA – ŚMIERĆ ARTYSTYCZNEJ WOLNOŚCI

Dostępne w pełnej wersji

WSZYSTKO JEST WZGLĘDNE

Dostępne w pełnej wersji

PIOSENKA Z DRAMATEM W TLE

Dostępne w pełnej wersji

SIEDEM CHUDYCH LAT

Dostępne w pełnej wersji

ODDANA MU BEZ RESZTY

Dostępne w pełnej wersji

KOTLET KOTLETOWI NIERÓWNY

Dostępne w pełnej wersji

COŚ INNEGO W ZANADRZU

Dostępne w pełnej wersji

ZŁUDZENIA SĄ PO TO, BY JE TRACIĆ

Dostępne w pełnej wersji

TE PIEPRZONE KAPELUSZE

Dostępne w pełnej wersji

JUŻ JESIEŃ

Dostępne w pełnej wersji

ŚMIEJ SIĘ, PAJACU! ŚMIECHU NASZEGO POWSZEDNIEGO

Dostępne w pełnej wersji

ANEGDOTA – RZECZ SKRZYDLATA

Dostępne w pełnej wersji

PROMOCYJNE ŚWIĘTO – POŚMIEJMY SIĘ Z GWIAZD

Dostępne w pełnej wersji

SŁOWA JAK RZEKA

Dostępne w pełnej wersji

PODRÓŻE ARTYSTÓW

Dostępne w pełnej wersji

LEKCJA CZŁOWIECZEŃSTWA

Dostępne w pełnej wersji

NIECH NAS COŚ OBCHODZI!

Dostępne w pełnej wersji

KOBIETY W SYTUACJI KRYTYCZNEJ

Dostępne w pełnej wersji

GRZECH GŁÓWNY

Dostępne w pełnej wersji

MAŁPY – CZYLI ROZKOSZ BYCIA ZNANYM

Dostępne w pełnej wersji

TWÓ!(RCZOŚĆ) ŚCIENNA

Dostępne w pełnej wersji

POLEĆ MNIE

Dostępne w pełnej wersji

URODO, ŻEBYM JA CIĘ MIAŁA…

Dostępne w pełnej wersji

STRESY BOŻYCH WYBRAŃCÓW

Dostępne w pełnej wersji

CZARODZIEJKA GORZAŁKA

Dostępne w pełnej wersji

UCZUCIE Z DELIKATESÓW

Dostępne w pełnej wersji

BĄDŹ DOSKONAŁY!

Dostępne w pełnej wersji

CIĘŻKI PROBLEM

Dostępne w pełnej wersji

LEĆ, GŁOSIE, PO ROSIE

Dostępne w pełnej wersji

PRAWDZIWA CNOTA KARYKATUR SIĘ NIE BOI

Dostępne w pełnej wersji

DUSZA NA URLOPIE

Dostępne w pełnej wersji

KLIMAKTERIUM, CZYLI SZKOŁA PRZETRWANIA

Dostępne w pełnej wersji

BARWY ŻYCIA

Dostępne w pełnej wersji

CZWARTA WŁADZA

Dostępne w pełnej wersji

SŁUCHAJ RADIA W AUCIE

Dostępne w pełnej wersji

PO EGZEKUCJI

Dostępne w pełnej wersji

CYGANKA PRAWDĘ CI POWIE

Dostępne w pełnej wersji

JEGO WIELMOŻNOŚĆ KAROL

Dostępne w pełnej wersji

ŁYSY ANIOŁ

Dostępne w pełnej wersji

Z ZAPISKÓW WETERYNARZA

Dostępne w pełnej wersji

ZAMIAST ZAKOŃCZENIA

Dostępne w pełnej wersji

ZDJĘCIA

Dostępne w pełnej wersji

Spis treści

COŚ W RODZAJU WSTĘPU

KARIERA KOŁEM SIĘ TOCZY

WDRAPYWANIE SIĘ NA SZCZYTY FATALNIE ROBI NA PAZNOKCIE

CNOTA CZY WADA

SEKS, WÓDKA, CZYLI JAK NIE ZOSTAĆ STUDENTKĄ

NA TARCZY

NA PIĘTERKU

SEKSAPIL (NUJ SIĘ)

UCZ SIĘ, DZIECKO

W STOLICY ŻYJE SIĘ CENTRALNIEJ

PO WIELKIEMU CICHU

BEZDOMNOŚĆ

WENTYL BEZPIECZEŃSTWA

MĄŻ Z ULICY

DEBIUT W STADLE

NA ZACHODZIE BEZ ZMIAN

SZWAJCARIA

MATKA CZY ARTYSTKA

Z PRZEDSZKOLA DO OPOLA

MAŁE JEST PIĘKNE?

ACH, TEN SŁOWIK Z BURSZTYNU

W DRODZE

AUTOCENZURA – ŚMIERĆ ARTYSTYCZNEJ WOLNOŚCI

WSZYSTKO JEST WZGLĘDNE

PIOSENKA Z DRAMATEM W TLE

SIEDEM CHUDYCH LAT

ODDANA MU BEZ RESZTY

KOTLET KOTLETOWI NIERÓWNY

COŚ INNEGO W ZANADRZU

ZŁUDZENIA SĄ PO TO, BY JE TRACIĆ

TE PIEPRZONE KAPELUSZE

JUŻ JESIEŃ

ŚMIEJ SIĘ, PAJACU! ŚMIECHU NASZEGO POWSZEDNIEGO

ANEGDOTA – RZECZ SKRZYDLATA

PROMOCYJNE ŚWIĘTO – POŚMIEJMY SIĘ Z GWIAZD

SŁOWA JAK RZEKA

PODRÓŻE ARTYSTÓW

LEKCJA CZŁOWIECZEŃSTWA

NIECH NAS COŚ OBCHODZI!

KOBIETY W SYTUACJI KRYTYCZNEJ

GRZECH GŁÓWNY

MAŁPY – CZYLI ROZKOSZ BYCIA ZNANYM

TWÓ!(RCZOŚĆ) ŚCIENNA

POLEĆ MNIE

URODO, ŻEBYM JA CIĘ MIAŁA…

STRESY BOŻYCH WYBRAŃCÓW

CZARODZIEJKA GORZAŁKA

UCZUCIE Z DELIKATESÓW

BĄDŹ DOSKONAŁY!

CIĘŻKI PROBLEM

LEĆ, GŁOSIE, PO ROSIE

PRAWDZIWA CNOTA KARYKATUR SIĘ NIE BOI

DUSZA NA URLOPIE

KLIMAKTERIUM, CZYLI SZKOŁA PRZETRWANIA

BARWY ŻYCIA

CZWARTA WŁADZA

SŁUCHAJ RADIA W AUCIE

PO EGZEKUCJI

CYGANKA PRAWDĘ CI POWIE

JEGO WIELMOŻNOŚĆ KAROL

ŁYSY ANIOŁ

Z ZAPISKÓW WETERYNARZA

ZAMIAST ZAKOŃCZENIA

ZDJĘCIA