POLECAMY

CZWARTA RĘKA

HOTEL NEW HAMPSHIRE

JEDNOROCZNA WDOWA

MAŁŻEŃSTWO WAGI PÓŁŚREDNIEJ

METODA WODNA

MODLITWA ZA OWENA

MOJE FILMOWE PERYPETIE. PAMIĘTNIK

RATOWAĆ PROŚKA

REGULAMIN TŁOCZNI WIN

SYN CYRKU

UWOLNIĆ NIEDŹWIEDZIE

WYMYŚLONA DZIEWCZYNA

ZANIM CIĘ ZNAJDĘ

OSTATNIA NOC W TWISTED RIVER

W JEDNEJ OSOBIE

ŚWIAT WEDŁUG GARPA

Tytuł oryginału

AVENUE OF MYSTERIES

Copyright © 2015 by Garp Enterprises, Ltd.

All rights reserved

Projekt okładki

Joanna Strękowska

Zdjęcie na okładce

© Chris Mattison/NaturePL/BE&W

Agencja Fotograficzna

Redaktor prowadzący

Joanna Maciuk

Redakcja

Lucyna Łuczyńska

Korekta

Maciej Korbasiński

Grażyna Nawrocka

ISBN 978-83-8069-998-4

Warszawa 2016

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Dla Martina Bella

i Mary Ellen Mark.

Skończmy to,

co razem zaczęliśmy.

Dla Minnie Domingo

i Ricka Dancela

oraz ich córki, Nicole Dancel,

za pokazanie mi Filipin.

I dla mojego syna Everetta,

mojego tłumacza w Meksyku

oraz Kariny Juárez,

naszej przewodniczki po Oaxaca

– dos abrazos muy fuertes.

Przed miłością, śliczna różo,

Nie obronisz się podróżą.

William Shakespeare, Wieczór Trzech Króli,

w przekładzie Stanisława Barańczaka

1

ZAGUBIONE DZIECI

„Jestem Meksykaninem”, zaznaczał niekiedy Juan Diego. „Urodziłem się w Meksyku i tam dorastałem”. Ostatnio miał zwyczaj mawiać: „Jestem Amerykaninem: od czterdziestu lat mieszkam w Stanach”. Bądź też, by uciąć kwestię narodowości, oznajmiał: „Pochodzę ze Środkowego Zachodu. A dokładnie ze stanu Iowa”.

Nigdy nie przedstawiał się jako Amerykanin meksykańskiego pochodzenia. Nie dlatego, że nie lubił tej etykietki, chociaż, prawdę mówiąc, uważał to za etykietkę i za nią nie przepadał. Zdaniem Juana Diego narzuca ona wspólny mianownik, a takiego nie znajdował w swoim życiorysie. Zresztą wcale nie chciało mu się szukać.

Mawiał za to, że miał dwa życia: dwa oddzielne, skrajnie różne życia. Pierwsze było jego życie w Meksyku, dzieciństwo i wczesne lata dorastania. Po wyjeździe z Meksyku – nigdy tam nie wrócił – zaczął drugie życie, amerykańskie lub, innymi słowy, środkowozachodnie. (A może chciał w ten sposób dać do zrozumienia, że w jego drugim życiu właściwie niewiele się wydarzyło?).

Zawsze utrzymywał jednak, że w duchu – na pewno we wspomnieniach, lecz również w snach – wiódł i przeżywał na nowo swoje dwa życia na „równoległych płaszczyznach”.

Serdeczna przyjaciółka, a zarazem lekarka Juana Diego, podśmiewała się z tej jego teorii. Mówiła, że on jest bez przerwy albo chłopcem z Meksyku, albo dorosłym ze stanu Iowa. Juan Diego lubił obstawać przy swoim, lecz w tym wypadku przyznawał pani doktor rację.

Zanim beta-blokery zaburzyły mu sny, Juan Diego wspomniał zaprzyjaźnionej lekarce, że budził się przy „najłagodniejszym” z powtarzających się koszmarów. Było to w zasadzie wspomnienie przełomowego poranka, kiedy stał się kaleką. W istocie jedynie początek owego koszmaru lub wspomnienia był „łagodny”, a rzecz miała miejsce w Oaxaca w Meksyku, nieopodal miejskiego wysypiska śmieci, w roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym, kiedy Juan Diego miał czternaście lat.

W Oaxaca był tak zwanym dzieckiem wysypiska (un niño de la basura), mieszkał w budzie w Guerrero, kolonii rodzin pracujących na wysypisku (el basurero). W tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym roku w Guerrero mieszkało ich zaledwie dziesięć. Wielu obywateli stutysięcznego wówczas miasta Oaxaca nie miało pojęcia, że dzieci wysypiska odwalają większość roboty przy zbieraniu i sortowaniu śmieci. Ich zadaniem była segregacja szkła, aluminium i miedzi.

Ludzie, którzy wiedzieli, czym zajmują się dzieci wysypiska, zwali je los pepenadores: „zbieraczami”. I właśnie takim był Juan Diego w wieku czternastu lat: dzieckiem wysypiska i zbieraczem. Ale okazało się, że prócz tego jest też czytelnikiem, i w okolicy rozeszła się wieść, że un niño de la basura nauczył się czytać. Dzieci stamtąd nie były z zasady zapalonymi czytelnikami, młodzi czytelnicy zaś, bez względu na pochodzenie, rzadko są samoukami. Dlatego wieść poszła w świat i o chłopcu z Guerrero dowiedzieli się jezuici, którzy przywiązywali wielką wagę do wykształcenia. Dwaj starzy jezuici ze Świątyni Towarzystwa Jezusowego nazwali Juana Diego „czytelnikiem z wysypiska”.

– Niech ktoś zawiezie czytelnikowi z wysypiska dobrą książkę lub dwie: Bóg wie, co ten chłopak tam czyta! – niepokoił się ojciec Alfonso albo ojciec Octavio. Ilekroć mawiano „niech ktoś”, zawsze padało na brata Pepe. A ten był istnym molem książkowym.

Po pierwsze, miał samochód, a ponieważ pochodził z miasta Meksyk, poruszanie się po Oaxaca nie sprawiało mu trudności. Po drugie, nauczał w szkole jezuitów, świetnej placówce, Towarzystwo Jezusowe bowiem miało smykałkę do prowadzenia szkół. Z kolei sierociniec jezuitów był dość nowy (minęło niespełna dziesięć lat, odkąd powstał na bazie dawnego klasztoru) i nie wszystkim przypadła do gustu jego nazwa Hogar de los Niños Perdidos, przydługa i bezduszna.

Ale brat Pepe całym sercem oddał się szkole i sierocińcowi; z biegiem czasu większość wrażliwych duszyczek, którym nie pasowało brzmienie „Dom Zagubionych Dzieci”, przyznawała bez cienia wątpliwości, że jezuici prowadzą też niezły sierociniec. Poza tym wszyscy zdążyli już skrócić nazwę do „Zagubionych Dzieci”. Jedna z zakonnic, opiekunek dzieci, nie bawiła się w subtelności, chociaż gwoli sprawiedliwości należy przypuszczać, że siostra Gloria miała na myśli tylko garstkę niegrzecznych dzieci, a nie wszystkie sieroty, kiedy mamrotała czasami pod nosem „los perdidos” – z całą pewnością nazywała „straceńcami” jedynie psotników, szczególnie dających się jej we znaki.

Szczęśliwie to nie siostra Gloria przywiozła książki młodemu czytelnikowi z wysypiska: gdyby to ona wybrała mu lekturę i ją dostarczyła, historia Juana Diego mogłaby dobiec końca, zanim się rozpoczęła. Ale brat Pepe stawiał czytanie na piedestale; był jezuitą, gdyż jezuici zrobili z niego czytelnika i poznali go z Jezusem, niekoniecznie w tym szyku. Lepiej nie pytać, czy to czytanie, czy Jezus go ocalił ani co tak naprawdę o tym zdecydowało.

W wieku czterdziestu pięciu lat, mając sporą nadwagę, tak mawiał o sobie: „bardziej cherubinek aniżeli zwiewny anioł”.

Był uosobieniem dobra, a swoją dewizą uczynił słowa świętej Teresy z Ávili: „Od niemądrych poświęceń i skwaszonych świętych uchowaj nas, Panie”. Kładł na nie szczególny nacisk podczas codziennych modlitw. Nic dziwnego, że dzieci za nim przepadały.

Ale brat Pepe nigdy nie był na miejscowym basurero. W tamtych czasach palono na wysypisku wszystko, co się dało, wszędzie płonęły ogniska. (Książki nadawały się na rozpałkę). Kiedy wysiadł ze swojego garbusa, smród basurero i żar ognisk dokładnie odpowiadały jego wyobrażeniom o piekle – nie uwzględnił w nich małoletniej siły roboczej.

Na tylnym siedzeniu samochodu leżało kilka bardzo dobrych książek: stanowiły one najlepszą ochronę przed złem, jaką Pepe miał w ręku – nie sposób trzymać w ręku wiary w Jezusa, a przynajmniej nie tak, jak można mieć na podorędziu zacną lekturę.

– Szukam czytelnika – zwrócił się do pracowników, dzieci i dorosłych. Los pepenadores, zbieracze, obrzucili go pogardliwym spojrzeniem, z którego jasno wynikało, że czytanie mają w poważaniu. Pierwsza odezwała się jedna z dorosłych osób – kobieta, mniej więcej w wieku Pepe lub trochę młodsza, zapewne matka nie tylko jednego zbieracza. Poradziła Pepe, aby poszukał Juana Diego w Guerrero, w budzie el jefe.

Jezuita się zdziwił, może źle ją zrozumiał. El jefe był szefem wysypiska, to on rządził w basurero. Zapytał kobietę, czy czytelnik jest jego synem.

Kilkoro dzieci z wysypiska zachichotało, po czym się odwróciły. Dorośli nie widzieli w tym nic śmiesznego, a kobieta odpowiedziała tylko: „Niezupełnie”. Wskazała w stronę Guerrero, położonego na zboczu poniżej basurero. Tamtejsze szałasy sklecono z materiałów znalezionych na wysypisku, a buda el jefe stała na obrzeżach kolonii, na skraju od strony basurero.

Słupy czarnego dymu wznosiły się wysoko, jak mroczne kolumny sięgające nieba. Sępy krążyły w górze, lecz Pepe zobaczył, że padlinożerców nie brakuje również na dole: wszędzie roiło się od psów, które skrzętnie omijały ogniska i schodziły z drogi mężczyznom w ciężarówkach, ale rzadko komu innemu. Na swój sposób stanowiły niebezpieczną konkurencję dla dzieci, bo też plądrowały wysypisko, choć w innym celu. (Szkło, aluminium i miedź ich nie interesowały). Oczywiście były to głównie bezpańskie kundle, niektóre dogorywały.

Pepe nie zabawi tu na tyle długo, by spostrzec zdechłe psy lub poznać ich dalszy los: palono je, czasem jednak stawały się łupem sępów.

W Guerrero zastał ich jeszcze więcej. Tutejsze psy zostały przygarnięte przez rodziny, które pracowały na basurero i mieszkały w kolonii. Pepe doszedł do wniosku, że psy z Guerrero wyglądają na lepiej odżywione i zachowują się bardziej terytorialnie niż psy na wysypisku. Przypominały psy ze zwykłej dzielnicy: były bardziej najeżone i agresywne od psów z wysypiska, które przemykały ukradkiem, a przy tym umiały podstępnie bronić swego.

Lepiej nie dać się ugryźć psu z wysypiska albo z Guerrero, Pepe nie miał co do tego wątpliwości. Bądź co bądź, większość tych drugich pochodziła z wysypiska.

Brat Pepe zabierał chore dzieci z sierocińca do doktora Vargasa ze szpitala Czerwonego Krzyża na Armenta y López; Vargas miał zasadę, aby przyjmować je w pierwszej kolejności, podobnie jak dzieci z wysypiska. Mówił, że największym zagrożeniem dla małych zbieraczy są psy i strzykawki: na wysypisku walało się ich mnóstwo, wraz z używanymi igłami. Un niño de la basura mógł z łatwością pokłuć się starą igłą.

– Wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C, tężec, nie wspominając o wszelkich możliwych zakażeniach – ostrzegał.

– A pies z wysypiska lub Guerrero pewnie może mieć wściekliznę – uzupełnił brat Pepe.

– Pogryzione dziecko musi dostać zastrzyki przeciwko wściekliźnie – odparł Vargas. – Ale dzieci z wysypiska boją się igieł. Nie tylko starych igieł, tak jak powinny, ale i zastrzyków! Pogryzione przez psa, bardziej boją się zastrzyków niż wścieklizny, a to źle. – Zdaniem jezuity Vargas był dobrym człowiekiem, choć reprezentował typ naukowca, a nie wierzącego. (Innymi słowy, umiał zaleźć za skórę, w sensie duchowym).

Pepe rozmyślał o zagrożeniu wścieklizną, kiedy wysiadał z garbusa i podchodził do budy el jefe w Guerrero; ściskał wartościowe książki przywiezione dla chłopca, świadomy dobiegającego zewsząd szczekania i obecności wrogo nastawionych kundli.

– Hola! – zawołał pulchny jezuita przy drzwiach z siatki. – Przywiozłem książki dla Juana Diego, czytelnika. Dobre książki! – Na dźwięk złowróżbnego warczenia ze środka cofnął się o krok.

Pracownica z basurero wspomniała coś o szefie wysypiska, samym el jefe. Wymieniła jego nazwisko i powiedziała: „Z łatwością rozpoznasz Riverę. Ma psa zbira”.

Ale Pepe nie widział psa, który tak zawzięcie warczał w środku. Cofnął się kolejny krok od drzwi, które otworzyły się znienacka i stanął w nich nie Rivera czy ktoś, kto choćby mgliście go przypominał: nastroszona postać na progu budy nie była również Juanem Diego, tylko ciemnooką dziewczynką o zdziczałym wyglądzie – trzynastoletnią Lupe, młodszą siostrą czytelnika z wysypiska. Wyrażała się w sposób całkowicie niezrozumiały: dźwięki, które płynęły jej z ust, nie brzmiały nawet jak hiszpański. Tylko Juan Diego rozumiał siostrę, odgrywał rolę jej tłumacza dla świata. Dziwna mowa Lupe nie była przy tym jej najbardziej tajemniczą cechą, dziewczynka bowiem czytała w myślach. Wiedziała, co rozmówcy chodzi po głowie, a czasami znacznie więcej.

– Przyszedł facet z książkami! – krzyknęła w głąb domu, co wespół ze szczekaniem niewidocznego psa wywołało istną kakofonię. – To jezuita, i nauczyciel, jeden z dobroczyńców z Zagubionych Dzieci! – Urwała, czytając przybyszowi w myślach, a panował w nich mętlik, gdyż Pepe nie zrozumiał ani słowa z tego, co powiedziała. – Bierze mnie za niedorozwiniętą. Boi się, że nie zechcą mnie w sierocińcu… że jezuici spiszą mnie na straty! – zawołała do Juana Diego.

– Nie jest niedorozwinięta! – wrzasnął chłopiec z wnętrza domu. – Ona wszystko rozumie!

– Zdaje się, że szukam twojego brata – zwrócił się Pepe do dziewczynki. Uśmiechnął się, a Lupe skinęła głową; zauważyła, że aż się poci pod ciężarem książek.

– Miły jezuita, tylko trochę gruby – krzyknęła do brata, cofając się w głąb domu. Przytrzymała drzwi gościowi, jezuita ostrożnie wszedł do środka i rozglądał się za warczącym, ale wciąż niewidocznym psem.

Chłopiec, czytelnik z wysypiska we własnej osobie, też nie rzucał się w oczy. Otaczające go półki z książkami wyglądały na solidne, podobnie jak sama buda, w której Pepe domyślił się dzieła el jefe. Juan Diego był marzycielskim chłopcem, jak wielu młodocianych, ale poważnych moli książkowych, był też bardzo podobny do siostry i Pepe miał wrażenie, że kogoś mu przypominali. Ale nie wiedział kogo.

– Jesteśmy podobni do mamy – oznajmiła Lupe, bo wyczuła, że to go męczy. Juan Diego, który leżał na zdezelowanej kanapie z otwartą książką na piersi, tym razem nie zadał sobie trudu, aby przetłumaczyć: wolał zostawić jezuitę w niewiedzy.

– Co czytasz? – zainteresował się brat Pepe.

– O lokalnej historii… kościelnej historii, można by właściwie powiedzieć – odpowiedział chłopiec.

– Nuda – stwierdziła Lupe.

– Lupe uważa, że to nuda. I chyba ma trochę racji – przyznał Juan Diego.

– Ona też czyta? – zapytał brat Pepe. Obok kanapy stał prowizoryczny, ale całkiem solidny stół ze sklejki wspartej na dwóch skrzynkach po pomarańczach. Pepe złożył na nim swój balast.

– Czytam jej na głos… wszystko – oświadczył nauczycielowi Juan Diego. Podniósł czytaną książkę. – To rzecz o tym, jak wy, jezuici, zjawiliście się jako trzeci – wyjaśnił. – Augustianie i dominikanie przybyli do Oaxaca przed jezuitami, wy byliście trzeci. Może dlatego nie macie tu zbyt mocnej pozycji – uzupełnił. (W uszach brata Pepe zabrzmiało to dziwnie znajomo).

– A Maryja Dziewica góruje nad Matką Boską z Guadalupe, która stoi w cieniu Maryi i Matki Boskiej Samotnych – wybełkotała niezrozumiale Lupe. – La Virgen de la Soledad to lokalna bohaterka w Oaxaca: ona i jej głupia bajeczka o osiołku! Soledad wysiudała też Guadalupe. Guadalupe to moja idolka! – Lupe wskazała na siebie ze złością.

Brat Pepe spojrzał na Juana Diego, który chyba miał dość maryjnych wojen, ale przetłumaczył wszystko co do słowa.

– Znam tę książkę! – zawołał Pepe.

– Nic dziwnego, to wasza. – Juan Diego podał mu książkę. Wydzielała intensywną woń basurero i miała przypalone kartki. Była to jedna z katolickich pozycji naukowych, jakich prawie nikt nie czyta. Pochodziła z jezuickiej biblioteki w dawnym zakonie, obecnie Hogar de los Niños Perdidos. Wiele starych książek, nienadających się do lektury, posłano na wysypisko przy okazji przekształcania zakonu w sierociniec oraz zwalniania półek na użytek jezuickiej szkoły.

Niewątpliwie to ojciec Alfonso lub ojciec Octavio zadecydowali, jakie książki posłać na wysypisko, a jakie ocalić od zagłady. Opowieść o jezuitach, którzy jako trzeci zjawili się w Oaxaca, zapewne nie wzbudziła ich aprobaty; poza tym rzecz raczej wyszła spod pióra augustianina bądź dominikanina – nie jezuity – co samo w sobie skazywało ją na ognie piekielne basurero. (Jezuici stawiali edukację na pierwszym miejscu, ale nikt nie powiedział, że nie mają żyłki rywalizacji).

– Przywiozłem ci książki, które bardziej nadają się do czytania – poinformował Pepe Juana Diego. – Powieści z ciekawą fabułą… no wiesz, fikcja literacka – dorzucił zachęcająco.

– Sama nie wiem, co myślę o fikcji – odezwała się podejrzliwie trzynastoletnia Lupe. – Nie każda fabuła jest tym, czym się wydaje.

– Tylko nie zaczynaj – zgromił ją Juan Diego. – Ta o psie była dla ciebie za poważna.

– Jaka o psie? – zainteresował się brat Pepe.

– Proszę nie pytać – odparł chłopiec, ale za późno: Lupe już szperała na półce. Wszędzie leżały książki, ocalone przed pożogą.

– Ten Rusek – wymamrotała.

– Powiedziała „Rusek”? Chyba nie czytasz po rosyjsku? – zapytał chłopca Pepe.

– Nie, nie, ona ma na myśli pisarza. Pisarz jest Ruskiem – odparł.

– Jak ty ją rozumiesz? – zdumiał się Pepe. – Chwilami nie jestem pewien, czy mówi po hiszpańsku…

– Jasne, że po hiszpańsku! – warknęła dziewczynka. Znalazła książkę, która nasunęła jej wątpliwości co do fabuły, co do fikcji literackiej. Podała ją bratu Pepe.

– Ona mówi trochę inaczej – tłumaczył siostrę Juan Diego. – Ale rozumiem.

– Ach, ten Rusek – powiedział Pepe. Był to zbiór opowiadań Czechowa, Kobieta z psem i inne opowiadania.

– To wcale nie jest o psie – poskarżyła się Lupe. – Tylko o ludziach, którzy uprawiają seks pozamałżeński.

Oczywiście Juan Diego to przetłumaczył.

– Obchodzą ją tylko psy – poinformował jezuitę. – A mówiłem, że to dla niej zbyt poważna lektura.

Pepe nie mógł sobie przypomnieć Kobiety z psem; psa, rzecz jasna, nie pamiętał w ogóle. Było to opowiadanie o zakazanych związkach – nic więcej nie mógł sobie przypomnieć.

– Nie jestem pewien, czy jest odpowiednia dla was obojga – zauważył i zaśmiał się, by zatuszować skrępowanie.

Dopiero wtedy zdał sobie sprawę, że było to angielskie tłumaczenie opowiadań Czechowa, wydane w latach czterdziestych.

– Przecież to po angielsku! – zawołał. – Znasz angielski? – zwrócił się do nastroszonej dziewczynki. – Czytasz też po angielsku? – zapytał chłopca. Oboje wzruszyli ramionami. Gdzie ja widziałem to wzruszenie ramionami, zastanowił się Pepe.

– U naszej matki – poinformowała go Lupe, ale Pepe jej nie zrozumiał.

– O co ci chodzi? – zapytał Juan Diego siostry.

– Zobaczył, jak wzruszamy ramionami – odpowiedziała Lupe.

– Nauczyłeś się czytać po angielsku – rzekł z wolna Pepe, zwracając się do chłopca; nie wiedzieć czemu dziewczynka nagle przyprawiła go o ciarki.

– Angielski jest tylko trochę inny. Ja go rozumiem – oznajmił Juan Diego, jakby rozmowa nadal dotyczyła dziwnego języka siostry.

Myśli przelatywały jezuicie błyskawicznie. Nie ulegało wątpliwości, że ma do czynienia z niezwykłymi dziećmi – chłopak czytał, co mu wpadło w rękę, i pewnie wszystko rozumiał. A dziewczynka – no cóż, była inna. Nauczenie jej normalnej mowy będzie nie lada wyzwaniem. Ale czy te dzieci nie są małymi geniuszami, jakich poszukuje jezuicka szkoła? I czy kobieta w basurero nie wspomniała przypadkiem, że Rivera, el jefe, to „niezupełnie” ich ojciec? Kim był ich ojciec i gdzie przebywał? Matki też ani widu, przynajmniej w tej ruderze, rozmyślał Pepe. Meble wyglądały możliwie, ale reszta się sypała.

– Powiedz mu, że nie jesteśmy Zagubionymi Dziećmi… przecież nas znalazł – odezwała się nagle Lupe do brata. – Powiedz, że nie nadajemy się do sierocińca. I że nie muszę normalnie mówić; ty mnie rozumiesz – ciągnęła. – Powiedz mu, że mamy matkę, pewnie ją zna! – krzyknęła. – Powiedz, że Rivera jest dla nas jak ojciec, tylko lepszy. Powiedz, że el jefe jest lepszy od wszystkich ojców!

– Wyhamuj, Lupe! – powiedział Juan Diego ostro. – Nic mu nie powiem, jeśli nie wyhamujesz. – Trochę się tego nazbierało, począwszy od faktu, że Pepe zapewne znał ich matkę, która pracowała nocą na ulicy Zaragoza, a za dnia dla jezuitów: była u nich sprzątaczką.

To, że matka dzieci z wysypiska pracowała nocą na ulicy, czyniło ją potencjalną prostytutką, a brat Pepe ją znał. Esperanza była najlepszą sprzątaczką jezuitów – nikt nie miał wątpliwości co do pochodzenia ciemnych oczu dzieci oraz ich niefrasobliwego wzruszania ramionami, chociaż źródło czytelniczego geniuszu chłopca pozostawało niejasne.

Należy zaznaczyć, że Juan Diego nie użył słowa „niezupełnie” na określenie potencjalnego ojcostwa Rivery. Dał do zrozumienia, że el jefe „raczej” nie jest jego ojcem, acz mógłby nim być – istniało ku temu pewne prawdopodobieństwo, tak to ujął. Co do Lupe, el jefe „zdecydowanie” nie był jej ojcem. Odnosiła wrażenie, że ma wielu ojców, „zbyt wielu, aby ich wymienić”, lecz brat nie podjął wątku tej biologicznej niemożliwości. Stwierdził jedynie, że matka „nie była już z Riverą w ten sposób”, gdy zaszła w ciążę i urodziła Lupe.

Sposób, w jaki przedstawił ich wizję Rivery („jak ojciec, tylko lepszy”) oraz posiadania przez nich domu, stanowił przydługą, ale spokojną formę narracji. Powtórzył za siostrą, że nie nadają się do sierocińca.

– Nie jesteśmy obecnymi ani przyszłymi Zagubionymi Dziećmi – oznajmił, trochę koloryzując. – Nasz dom jest tutaj, w Guerrero. Mamy pracę w basurero!

Ale brata Pepe nurtowało pytanie, dlaczego nie zastał tych dzieci na wysypisku razem z pozostałymi los pepenadores. Dlaczego Lupe i Juan Diego nie przebierali śmieci wraz z innymi? Byli traktowani lepiej czy gorzej niż dzieci z innych rodzin, które pracowały w basurero i mieszkały w Guerrero?

– Lepiej i gorzej – odparł bez wahania Juan Diego. Brat Pepe przekonał się, że inne dzieci z wysypiska gardzą książkami; Bóg jeden wie, co sobie myślą o dzikusce, która przyprawia go o gęsią skórkę.

– Rivera nie pozwala nam wychodzić bez niego – wyjaśniła Lupe. Juan Diego nie tylko to przetłumaczył, ale rozwinął jej słowa.

Powiedział, że Rivera naprawdę się nimi opiekuje. Jest dla nich jak ojciec i lepszy niż ojciec, bo zapewnia im utrzymanie i nad nimi czuwa.

– I nawet nas nie tłucze – dorzuciła Lupe, co Juan Diego sumiennie przełożył.

– Rozumiem. – Brat Pepe pokiwał głową. Lecz dopiero zaczynał rozumieć ich sytuację: mieli lepiej aniżeli rzesze dzieci, które sortowały śmieci na wysypisku. I gorzej, bo nie cieszyli się sympatią śmieciarzy oraz ich rodzin w Guerrero. Rivera może i się nimi opiekował (za co ich nie lubiano), ale „niezupełnie” był ojcem. Matka zaś, która pracowała nocą na ulicy Zaragoza, była prostytutką i nie mieszkała w Guerrero.

Wszędzie obowiązuje hierarchia, pomyślał ze smutkiem jezuita.

– Co to znaczy „hierarchia”? – zapytała Lupe brata. (Pepe zorientował się, że dziewczynka czyta mu w myślach).

– To, że inne niños de la basura patrzą na nas z góry – wyjaśnił jej Juan Diego.

– No właśnie – dodał Pepe, czując się trochę nieswojo. Przyjechał do czytelnika z wysypiska, słynnego chłopca z Guerrero, przywiózł mu odpowiednie książki, jak na dobrego nauczyciela przystało, i odkrył przy okazji, że on sam, Pepe jezuita, musi się jeszcze wiele nauczyć.

Wtedy ujawnił się pies, który dotąd jazgotał w ukryciu. Jeśli w ogóle można było nazwać to coś psem, gdyż spod kanapy wypełzło szczurze stworzenie. Pepe widział w nim raczej gryzonia, nie psa.

– Wabi się Biały Morusek i jest psem, a nie szczurem! – zaznaczyła Lupe, patrząc z urazą na jezuitę.

Juan Diego przetłumaczył jej słowa, ale dodał:

– Biały Morusek to kawał tchórzliwego śmierdziela i niewdzięcznika.

– Uratowałam mu życie! – krzyknęła Lupe. Piesek ruszył w stronę jej wyciągniętych ramion, ale odruchowo obnażył ostre kiełki.

– Powinnaś była go nazwać Uratowany od Zgonu, a nie Biały Morusek – zauważył ze śmiechem Juan Diego. – Znalazła go z głową w kartonie mleka.

– To szczeniak. Był głodny – zaoponowała Lupe.

– Biały Morusek jest nienażarty – oznajmił Juan Diego.

– Przestań – burknęła siostra. Piesek zatrząsł się w jej objęciach.

Pepe usiłował stłumić swoje myśli, co okazało się trudniejsze, niż przypuszczał; uznał, że lepiej będzie wyjść, choćby raptownie, niż pozwolić telepatce zaglądać sobie do głowy. Nie chciał, aby niewinna trzynastolatka wiedziała, o czym myśli.

Zapuścił silnik garbusa, a kiedy oddalał się od Guerrero, w okolicy nie było śladu Rivery ani jego psa „zbira”. Słupy czarnego dymu z basurero osaczały zacnego jezuitę zewsząd jak jego najczarniejsze myśli.

Ojciec Alfonso i ojciec Octavio postrzegali matkę Juana Diego i Lupe – prostytutkę Esperanzę – jako „upadłą”. W oczach dwóch starych kanoników żadna ze zbłąkanych dusz nie upadła niżej niż prostytutki i nie zasługuje na większe ubolewanie. Jezuici zatrudnili Esperanzę jako sprzątaczkę, aby ją ratować.

Ale czy te dzieci z wysypiska też nie wymagają ocalenia, zastanawiał się Pepe. Czy los niños de la basura też nie zaliczają się do „upadłych” i czy w przyszłości nie grozi im upadek? Może nawet upadek jeszcze niżej?

Kiedy chłopiec z Guerrero dorósł i skarżył się swojej lekarce na beta-blokery, brat Pepe powinien stać przy nim i poświadczyć jego wspomnienia z dzieciństwa oraz najstraszniejsze sny. Brat Pepe wiedział, że nawet koszmary czytelnika z wysypiska są warte ocalenia.

Gdy dzieci z wysypiska miały po kilkanaście lat, najczęstszym snem Juana Diego nie był koszmar. Chłopiec często śnił o lataniu – chociaż nie do końca, gdyż była to podniebna, dziwaczna czynność mająca niewiele wspólnego z „lataniem”. Sen zawsze przebiegał tak samo: ludzie podnosili głowy i widzieli Juana Diego spacerującego po niebie. Z dołu – czyli z ziemi – chłopiec wyglądał tak, jakby ostrożnie stąpał do góry nogami po nieboskłonie. (Wydawało się też, że liczy pod nosem).

Nie było w tym nic spontanicznego – nie leciał swobodnie jak ptak ani też nie parł naprzód z impetem samolotu. A jednak w tym nawracającym śnie Juan Diego czuł, że znajduje się tam, gdzie jego miejsce. Gdy patrzył w dół ze swojej pozycji, do góry nogami, widział wzniesione ku niebu, zaniepokojone twarze gapiów.

Opisując ten sen Lupe, dodawał: „W każdym życiu nadchodzi chwila, kiedy trzeba się puścić – oburącz”. Oczywiście dla trzynastolatki nie miało to żadnego sensu – nawet dla normalnej trzynastolatki. Odpowiedź Lupe była kompletnie niezrozumiała, nawet dla Juana Diego.

Któregoś razu, kiedy zapytał o jej zdanie na temat snu o podniebnym spacerze do góry nogami, jak zwykle była tajemnicza, ale przynajmniej zrozumiał, co powiedziała.

– To sen o przyszłości – oznajmiła.

– Czyjej? – zapytał Juan Diego.

– Nie twojej, mam nadzieję – ucięła jeszcze bardziej tajemniczo.

– Ale ja uwielbiam ten sen! – zaoponował.

– To sen o śmierci – skwitowała Lupe.

Lecz teraz, gdy miał już swoje lata, beta-blokery położyły kres dziecięcym snom o chodzeniu po niebie i Juan Diego nie przeżywał na nowo koszmaru owego ranka sprzed lat, kiedy został kaleką w Guerrero. Trochę mu go brakowało.

Poskarżył się swojej lekarce.

– Beta-blokery blokują moje wspomnienia! – zawołał. – Kradną mi dzieciństwo… Obrabowują ze snów! – Dla lekarki cała ta histeria znaczyła tylko, że Juanowi Diego brakuje przypływu adrenaliny. (Beta-blokery duszą ją w zarodku).

Lekarka, rzeczowa Rosemary Stein, przyjaźniła się z Juanem Diego od dwudziestu lat i doskonale znała jego napady histerii.

Wiedziała też, z jakiego powodu przepisała Juanowi Diego beta-blokery: jej serdecznemu przyjacielowi groził atak serca. Miał nie tylko wysokie ciśnienie (sto siedemdziesiąt na sto), ale i prawie niezbitą pewność, że jego matka i jeden z potencjalnych ojców zmarli na zawał – matka na pewno, w młodym wieku. Nie brakowało mu adrenaliny – hormonu walki i ucieczki, uwalnianego w chwilach stresu, strachu, zagrożenia oraz tremy, a także w czasie zawału. Adrenalina odprowadza krew z trzewi i pompuje ją do mięśni, aby umożliwić ucieczkę. (Być może czytelnik z wysypiska ma większą potrzebę adrenaliny niż większość ludzi).

Beta-blokery nie zapobiegają atakom serca, tłumaczyła doktor Stein Juanowi Diego, blokują jednak receptory adrenaliny w ciele, chroniąc tym samym serce przed zgubnymi skutkami jej uwolnienia w czasie zawału.

– Gdzie są moje cholerne receptory adrenaliny? – zapytał Juan Diego doktor Stein. (Przekornie nazywał ją „doktor Rosemary”).

– W płucach, naczyniach krwionośnych, sercu… prawie wszędzie – odpowiedziała. – Adrenalina przyspiesza tętno. Łapiesz oddech, włoski na rękach stają ci dęba, źrenice się rozszerzają, a naczynia krwionośne kurczą. W razie ataku serca nie wróży to nic dobrego.

– A cóż może być dobrego w razie ataku serca? – Juan Diego nie odpuszczał. (Dzieci z wysypiska to prawdziwe uparciuchy).

– Spokojne, odprężone serce, które bije powoli, a nie coraz szybciej – oznajmiła doktor Stein. – Pacjent na beta-blokerach ma powolne tętno, które nie przyspieszy, choćby nie wiem co.

Obniżanie ciśnienia ma również swoje minusy: pacjent nie może przeholować z alkoholem, bo podnosi ciśnienie, ale Juan Diego właściwie nie pił. (No dobrze, pił tylko piwo, uważał zresztą, że z umiarem). Do tego beta-blokery zaburzają krążenie w „końcówkach”, toteż marzną ręce i stopy. Ale Juan Diego nie narzekał: żartował nawet, mówiąc do swej przyjaciółki Rosemary, że dla chłopca z Oaxaca chłód jest luksusem.

Niektórzy pacjenci na beta-blokerach skarżą się na apatię, znużenie, szybko się męczą podczas aktywności fizycznej, ale w jego wieku – miał pięćdziesiąt cztery lata – cóż go to mogło obchodzić? Od czternastego roku życia był kaleką, oprócz kuśtykania nie uprawiał żadnego sportu. Przez czterdzieści lat dosyć się nakuśtykał. Nie życzył sobie więcej aktywności!

Owszem, chętnie poczułby się bardziej żywy, nie taki „skurczony” – jak mawiał, opisując wpływ beta-blokerów w kontekście swojego braku libido. (Nie mówił, że jest impotentem; rozmowa zaczynała się i kończyła na określeniu „skurczony”).

– Nie wiedziałam, że jesteś w związku seksualnym – powiedziała doktor Stein; tak naprawdę wiedziała, że nie jest.

– Moja droga doktor Rosemary – odparł Juan Diego. – Gdybym był w związku seksualnym, z całą pewnością byłbym skurczony.

Zapisała mu viagrę – sześć tabletek na miesiąc, sto miligramów – i poradziła eksperymentować.

– Nie czekaj, aż kogoś poznasz – dodała.

Nie czekał; nikogo nie poznał, ale eksperymentował. Doktor Stein co miesiąc dawała mu nową receptę.

– Może wystarczy pół tabletki – powiedział jej Juan Diego po swoich eksperymentach. Gromadził niewykorzystane tabletki. Nie narzekał na efekty uboczne po viagrze. Dzięki niej miał erekcję, mógł osiągać orgazm. Zapchany nos to żaden problem.

Efektem ubocznym po beta-blokerach jest bezsenność, ale dla Juana Diego nie było w tym nic nowego ani szczególnie denerwującego: leżenie po ciemku sam na sam ze swymi demonami prawie dodawało mu otuchy. Wiele demonów towarzyszyło mu od dzieciństwa – znali się jak łyse konie.

Przedawkowanie beta-blokerów może powodować zawroty głowy, a nawet omdlenia, lecz Juan Diego nie martwił się ani jednym, ani drugim.

– Kaleka umie się przewracać, upadek to dla nas nic wielkiego – mawiał.

Mimo to bardziej niż kłopoty z erekcją martwiły go chaotyczne sny; twierdził, że zarówno jego wspomnieniom, jak i snom brakuje porządku chronologicznego. Nie znosił beta-blokerów, bo zaburzając jego sny, odcinały go od dzieciństwa, a dzieciństwo znaczyło dla niego więcej, niż zdawało się znaczyć dla innych „dorosłych” – przynajmniej ich większości, uważał. Dzieciństwo, ludzie wówczas spotkani – którzy zmienili jego życie bądź stali się świadkami ważnych dla niego zdarzeń – stanowili jego namiastkę religii.

Na przekór ich przyjaźni doktor Rosemary Stein nie wiedziała o nim wszystkiego, o jego dzieciństwie zaś bardzo mało. I nie rozumiała, skąd u niego ten niecodzienny ostry ton, kiedy rozmowa schodziła na beta-blokery.

– Wierz mi, Rosemary, nie narzekałbym, gdyby beta-blokery odebrały mi wiarę! Przeciwnie, prosiłbym, żebyś każdemu je przepisywała!

Doktor Stein uważała to za kolejny przejaw jego skłonności do przesady. Bądź co bądź, poparzył ręce, gdy ratował książki z pożaru – nie wyłączając tych o katolickiej historii. Ale Rosemary Stein znała jedynie urywki z jego życia na wysypisku, wiedziała więcej o jego późniejszym życiu. Chłopca z Guerrero tak naprawdę nie znała wcale.

POZOSTAŁE ROZDZIAŁY DOSTĘPNE W PEŁNEJ, PŁATNEJ WERSJI

PEŁNY SPIS TREŚCI:

1. ZAGUBIONE DZIECI

2. ŚWIĘTE ZMORY

3. MATKA I CÓRKA

4. ROZBITE BOCZNE LUSTERKO

5. ŻADEN NIE STRĄCI WIATR

6. SEKS I WIARA

7. DWIE PANIENKI

8. DWIE PREZERWATYWY

9. JEŚLI CHCECIE WIEDZIEĆ

10. BEZ KOMPROMISÓW

11. SAMOISTNY KRWOTOK

12. ULICA ZARAGOZA

13. TERAZ I NA WIEKI

14. NADA

15. NOS

16. KRÓL ZWIERZĄT

17. SYLWESTER W ENCANTADORZE

18. W OBLICZU ŻĄDZY

19. CUDOWNY CHŁOPIEC

20. CASA VARGAS

21. PAN IDZIE PŁYWAĆ

22. MAÑANA

23. ROŚLINNYCH, ZWIERZĘCYCH ANI MINERALNYCH

24. BIEDNA LESLIE

25. AKT 5, SCENA 3

26. ROZSYPANIE

27. NOS ZA NOS

28. PRZEPASTNE ŻÓŁTE OCZY

29. PODRÓŻ W JEDNĄ STRONĘ

30. POSYPANIE

31. ADRENALINA

32. NIE ZATOKA MANILSKA

PODZIĘKOWANIA