Joanna Jagiełło

Taki wstyd
Fragment

Wydawnictwo NASZA KSIĘGARNIA

Zajrzyj na strony

Zajrzyj na strony:

www.nk.com.pl

Znajdź nas na Facebooku
www.facebook.com/WydawnictwoNaszaKsiegarnia

Poznaj naszą ofertę - LITERATURA DLA KOBIET
www.nk.com.pl/literatura-dla-kobiet/9/kategoria.html

Dedykacja

Mojej Mamie…
…i wszystkim samotnym matkom

PROLOG

Okolice Bydgoszczy,
31 grudnia 1909

Był jeden z tych grudniowych dni, które są tak krótkie, że wydają się kończyć, zanim się jeszcze zaczęły. Zajechali późnym popołudniem; w sennym uzdrowiskowym miasteczku lampy naftowe dopalały się kolejno, jakby ktoś gasił świece po wigilijnej wieczerzy. Eliza obudziła się nagle, gdy wóz zahamował i stanął przed surowym, wysokim budynkiem z cegły, którego dachy przypominały czepce zakonne. Oczy okien patrzyły badawczo w mrok. Powiał wiatr i śnieg z wysokiej sosny spadł prosto na jej płaszcz. W ciemności białe płatki migotały, jakby były zaczarowane. Gdyby tak potrafiła pomyśleć życzenie… Zamiast tego strzepnęła śnieg z kołnierza i zaniosła się suchym kaszlem. Tata spojrzał na nią z troską. Chciałaby móc się zaśmiać i powiedzieć: „Nie martw się, tato, nie przeziębię się i nie rozchoruję, teraz gdy jestem chora już dawno, mogę co najwyżej umrzeć, i może byłoby to z korzyścią dla was i dla świata”.

Mimo wszystko cieszyła się, że mogła spędzić te święta z Marianną, szczególnie że były to prawdopodobnie ich ostatnie święta razem. Miała nadzieję, że babka i ciotka zaopiekują się dziewczynką, a pięciolatka przecież nie zapamięta matki. Mimo że tak było lepiej dla dziecka, Eliza poczuła pod powiekami łzy, ale na szczęście udało jej się nie rozpłakać. Wiedziała, że łzy popłyną, ale dopiero wtedy, gdy zamknie się za nią brama sanatorium, a ciemny płaszcz ojca zniknie za zakrętem. To jedno mogła dla niego zrobić. Nie płakać. Ojciec… Tylko on używał słowa „leczenie” częściej niż „choroba”. Według ojca przyjechała tutaj, żeby się leczyć, według innych – no cóż, także według niej samej… Przyjechała tu, żeby umrzeć. A jeśli nie, to żeby się ukryć. Choroba poczyniła w jej organizmie spustoszenie zbyt wyraźne, żeby dało się ją zatuszować, a już i tak rodzinne miasteczko huczało od plotek. Że nieustający kłopot dla matki, najpierw ten bękart, a potem choroba… No cóż, pewnie dlatego matka tak naciskała na to sanatorium. Co z oczu, to z języków. I tak musiała się, biedna, nasłuchać! Eliza wysiadła z wozu i kaszlnęła w chustkę, dyskretnie sprawdzając, czy na miękkiej bawełnie z wyhaftowanymi na żółto rumiankami widać krew. Nie tym razem. Bolały ją stopy i całe ciało. Przy jej stanie zdrowia wielogodzinna podróż była wyzwaniem. Mimo że miała dość wygodne buty, czuła pieczenie i mrowienie. Nogi przypominały kłody, prawie nie mogła nimi poruszyć.

Wciągnęła głęboko powietrze. Oprócz zapachu zimy, tutaj bardziej błotnego niż w domu, czuć było silną woń węgla używanego do palenia w piecach. Lekko pachniało też sosnami, które otaczały budynek sanatorium. Nie były złe te nowe zapachy. A jednak Eliza poczuła nagle, jakby ktoś na jej chore płuca zrzucił kamień. Zapach morza. Nie mogła go czuć, bo przecież znajdowali się daleko od Bałtyku. To, co najbardziej kochała, słony, wilgotny wiatr, zostawiła daleko za sobą. Gdyby nie ojciec i jego wiara w cuda, chyba wolałaby dać sobie spokój. Jeśli już miała umrzeć, a tego po obserwacji wciąż bardziej czerwonych chusteczek była raczej pewna, dlaczego nie tam, w Helu? Czasem myślała, że mogłaby położyć się na plaży i poczekać, aż morze zabierze ją gdzieś daleko…

Tutaj nie było morza, które przy każdym sztormie wypłukuje wszystko z brudu i wspomnień. Tutaj zdało się, że w kamienie, którymi wyłożona była droga do uzdrowiska, wsiąkły tłuszcz i pot, i historie chorych, którzy szli tędy, żeby leczyć się kozim mlekiem albo kumysem. Wszystko tu zdawało się jakby solidniejsze, bardziej cielesne: począwszy od samego budynku, skończywszy na drzewach, szerszych i bardziej rozłożystych niż nad morzem. Śmierć też przestawała być nieokreśloną ideą: stawała się rzeczywistością.

Eliza zadrżała. Myśli o cielesności, niedoskonałości ciała towarzyszyły jej ostatnio coraz częściej. Pewnego dnia, kiedy przeziębienie nie przechodziło i męczący kaszel nie ustawał, zobaczyła parę kropel krwi na dłoni, którą osłoniła usta. Wtedy jednego tylko pragnęła: zasnąć jeszcze raz i obudzić się bez tego. Ale sen nie przyszedł. Od tej pory przestał przychodzić łatwo, jak coś oczywistego. Był teraz tylko rozpaczliwym, chwilowym wytchnieniem, przerwą w lęku zbyt krótką, żeby przyniosła prawdziwą ulgę.

Naciągnęła mocniej chustę na twarz, kuśtykając w stronę sanatorium. Ojciec obejmował ją mocno. Znała go dobrze. Wiedziała, że nagłe milczenie, po paru godzinach żartów i prób pocieszania jej, oznacza rozpacz. Mogła udawać, że jest na wakacjach i niesie właśnie swoje kuferki do pensjonatu. Będzie dostawać śniadania i całe dnie spędzać na czytaniu lub modlitwie. „To jak wakacje” – powtarzała sobie. I nawet powiedziała to na głos, a twarz starszego mężczyzny na chwilę rozjaśniła się uśmiechem. Jednak z każdym krokiem skórzanego bucika uczucie paniki stawało się coraz silniejsze. Eliza po raz ostatni spojrzała na niebo z perspektywy osoby, która mogła przynajmniej udawać, że to jedynie przerwa w podróży. „Przecież właśnie umieram dla świata” – powiedziała do siebie tak cicho, żeby ojciec nie usłyszał. Miała nadzieję na jeszcze trochę tego sypkiego śniegu, który prószył parę minut temu. Jak wtedy, gdy jako mała dziewczynka chodziła z tatą na sanki. Ale taki śnieg w 1909 roku nie miał już sypać ani razu. W ostatni dzień grudnia o godzinie dwudziestej zamiast płatków kapać zaczęły z nieba ohydne, zimne krople. Po chwili twarz Elizy stała się mokra od deszczu.

Hel,
31 grudnia 2013

Ostatni dzień tego roku był w Helu, podobnie jak większość dni poprzednich, brzydki. Nawet w okresie świątecznym nie zawsze zdarzał się śnieg, co nie oznaczało jednak czystego nieba: na różnokolorowe parasole stojących w kręgu widzów padała szara breja. Tylko chórzyści nie mieli parasoli. Dziewczyny w kaszubskich haftowanych bluzkach i niebieskich spódnicach z białymi fartuchami oraz chłopcy w eleganckich czarnych spodniach próbowali nie myśleć o tym, że mokną im plecy. Występ miał trwać nie dłużej niż dwadzieścia minut: potem będą mogli włożyć puchówki i dżinsy i wraz ze wszystkimi świętować przyjście nowego roku. Jonasz patrzył na swój chór z dumą. Nawet ci młodsi nie pokazywali, że jest im zimno i mokro – a przecież było. Niektórzy uważali, że występy w sylwestra i Nowy Rok to swojego rodzaju barbarzyństwo, ale tradycyjne ludowe stroje niestety nie miały w zestawie kożuszka czy płaszcza przeciwdeszczowego, tak przydatnego nad morzem, gdzie pada więcej i częściej niż w innych częściach Polski. Ten pomysł, żeby dać występ w sylwestra i ściągnąć do Helu turystów… Przecież i tak mało kto przyjeżdżał zimą nad morze. A jeśli już – to raczej do Trójmiasta. Tam były dyskoteki i imprezy, a tutaj tylko mokra pustka. No, ale zapłacono im za ten koncert, podobno z jakiegoś projektu unijnego wspierającego rozwój mniejszych miejscowości. Jonasz się wzdrygnął, czując, jak strużka wody spływa mu z włosów pod koszulę, i z przyzwyczajenia zerknął w lewo, na dziewczęta, których soprany wbijały się w ciemne niebo jak fajerwerki. Nie było jej tam, przecież o tym wiedział, a jednak spojrzenie, które napotkało puste miejsce między Anną a Wiktorią, cofnęło się jak złapane na gorącym uczynku. Właściwie nie zostało tam nawet puste miejsce, krąg ścieśnił się nieco, jakby nigdy nie było tam nikogo więcej. Jonasz miał wyrzuty sumienia, wiedział, że Krystyna marzyła o tym występie. Od czasu, gdy zaczął jej dawać solówki, stała się gwiazdą w zespole i to w noc sylwestrową miała naprawdę rozbłysnąć. Trzeba było jednak ponieść konsekwencje i jeśli ktoś miał to zrobić, to przecież nie on. Całe życie za coś płacił i uznał, że tym razem cena jest zbyt wysoka.

* * *

Do centrum miasta idzie przez las, nadkładając drogi, tak jakby spokój bezlistnych buków i szarych na tle nieba sosen mógł pomóc w podjęciu innej decyzji, powstrzymaniu umyślonego planu. Główna ulica miasta o tej porze roku nie tętni życiem, to nie wakacje. Owszem, z niektórych balkonów zwisają różnokolorowe lampki choinkowe, fronty domów są oświetlone i udekorowane stroikami świątecznymi, ale to nic nie pomaga. „Wieńce, wieńce jak na pogrzeb – mruczy cicho. – Cała ta szopka świąteczna to scenografia. Kłamstwo”. Już z daleka słyszy muzykę, wspinające się coraz wyżej dźwięki, przełamywane miękkimi barytonami i basami jak z głębi ziemi. Czuje złość od czubka głowy do palców stóp, złość, która nie pozwala głębiej odetchnąć i wysusza wargi nawet w tak wilgotną pogodę, złość, od której robi się tak gorąco, że kaptur staje się niepotrzebny i trzeba rozpiąć kurtkę, pozwalając, żeby wiatr i deszcz wdzierały się do środka, chłodziły rozpalone ciało, pokrywały twarz i włosy marznącymi igiełkami. Jeśli o czymś myśli, dochodząc do rozśpiewanej ulicy Wiejskiej, to chyba tylko o tym, że są rzeczy, za które trzeba zapłacić. Sprawiedliwość jest najważniejsza, nawet jeśli kosztuje ludzkie życie.

* * *

Jonasz spojrzał na zegarek. Za dziesięć minut północ. Ledwo jest czas, żeby się przebrać. Naciągnął sweter i kurtkę. Inni chórzyści żartowali i przekomarzali się, ale on jakoś nie umiał się cieszyć. Cały czas pamiętał ich rozmowę i błagalny głos Krystyny. Nie miał wyjścia, cholera, nie miał wyjścia. Proponował jej przecież rozsądne rozwiązanie, to ona się uparła. Wszystko mogło zostać po staremu. Zaklął pod nosem, gdy w kurtce zaciął się suwak. Miał ochotę się napić. Na zewnątrz czekały butelki szampana, z korkami przyciskanymi jeszcze zmarzniętymi kciukami w oczekiwaniu na wybicie dwunastej. Zawsze byli dobrze zaopatrzeni w sylwestra. Przypomniał sobie, że w torbie w magazynie zostawił butelkę koniaku. Salka, w której się przebierali i trzymali rzeczy, sąsiadowała z magazynem pełnym kontenerów z rybami. Pozostawiali tam cenniejsze przedmioty. Pieniądze, dokumenty, a nawet alkohol. Śmierdziało rybą. Duszny zapach z kontenerów wtargnął i tutaj. Ciekawe, czy nawet w Nowy Rok ktoś rozwozi śledzie do punktów skupu. Pewnie tak, nie mogą się przecież zmarnować, nawet z powodu święta. Zanurkował pod stolik w poszukiwaniu torby. Nie chciało mu się zapalać światła; wymacał worek i butelkę w środku. Odkręcił i pociągnął łyk. Alkohol miło rozlał się po żołądku. Nagle usłyszał jakiś szelest. „Pewnie któryś z chłopaków wrócił po wódkę lub papierosy – pomyślał. – Chyba że to myszy”. Zakręcił butelkę, ale nie zdążył jeszcze wstać, gdy poczuł cios w tył głowy. Szufla do nakładania lodu uderzała raz po raz, miarowo, tak mocno, że wystarczyły pierwsze dwa lub trzy ciosy.

Na zewnątrz strzelały korki od szampana i sztuczne ognie.

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Okolice Bydgoszczy,
12 lipca 1910

Eliza patrzyła przez okno i myślała o Mariannie. Gdy jest się matką skazaną na rozłąkę z własnym dzieckiem, codzienne czynności nabierają nowych znaczeń. Podwójnej miary. Jadła śniadanie, pieczony tutaj, na miejscu chleb, miękkie masło i twaróg. Co znalazło się na talerzu Marianny? Czesała się rano, patrząc w lustro w skromnej metalowej ramie, które odbijało jej wyniszczoną chorobą twarz. Czy czesali Mariannę? Jej gęste włosy, które tak bardzo się plątały? Czy też ostrzygli ją krócej, żeby zaoszczędzić sobie kłopotu? Eliza się ubierała. Suknia była już bardzo zniszczona. Ale też po co nowa, skoro i tak nigdzie nie wychodzi? Ojciec pytał, czy potrzebuje nowych ubrań. Powiedziała, że nie. A Marianna? Czy zamówią jej wkrótce nową sukienkę, choć jedną? Z ubiegłorocznych ubrań mała pewnie wyrosła, już zeszłego lata sukienki były odrobinę za ciasne w ramionach… I co jej właściwie powiedzieli? Ona zdobyła się tylko na wyjaśnienie, że mama jedzie do sanatorium. To, że już nigdy stąd nie wróci, nie przeszło jej przez gardło. Teraz, gdy jej stan się pogarszał, a rodzina zapewne została o tym powiadomiona – czy poinformowano również dziecko?

Nie mogła w liście zadać żadnego z tych pytań. Nie wypadało. Wystarczy, że zajmowali się jej córką. Jej bękartem! Wystarczy, że z jej powodu musieli się wstydzić. I to dwa razy. Najpierw wtedy, gdy ją urodziła, potem – gdy zachorowała. Dbali o nią, tego mogła być pewna i o to w żadnym liście nie śmiałaby nawet zapytać. Choć tak bardzo chciałaby wiedzieć, znać szczegóły! Zdawało jej się, że to właśnie one są najważniejsze. Jaki Marianna ma kolor wstążek do włosów? Jakie jej kupią buciki? Wszystko, co wokół nas, to tylko drobiazgi. Ale kiedy nas nie ma, to drobiazgi właśnie tworzą nieobecną tkankę rzeczywistości.

Słońce prażyło mocno, czuła to nawet przez okno. Może potem uda się wyjść na chwilę na dwór, jeśli siostry pozwolą. Tam, dalej było jakieś miasto, ale dla Elizy i jej współtowarzyszek pozostawało niedostępne. Za daleko na piechotę: lekarz pozwalał tylko na spacery po pobliskim parku. Eliza wyobrażała sobie czasem sklepiki, w których można kupić wszystko. Błyszczący bordowy materiał na piękną suknię, zdobione kamieniami grzebienie do włosów, karmelki na wagę o różnych smakach. Już nawet nie chodziło o to, że one tu żyły skromnie, ale Eliza chciałaby chociaż móc pochodzić po mieście, nacieszyć oczy kolorami, nos zapachami, uszy – dźwiękami. A tak miała tylko to. Park, w którym znała już każdy kąt.

Czarne cienie rzucane przez stojące za oknem drzewo przypominały Elizie groźne pająki. Dokładnie takie same pojawiały się co noc w jej snach. Miała wrażenie, że jeden z takich pająków za chwilę wdrapie się po ścianie budynku i zastuka w okno. Nie będzie umiała zaprotestować i mu otworzy. Pająk przyciśnie ją do siebie wielką, czarną i włochatą nogą. Na myśl o jego ciele przeszył ją dreszcz. Dlaczego śnią jej się pająki? Dlaczego wciąż śni jej się to samo? Czy w marzeniach sennych nie mogłyby pojawiać się błyszczące, bursztynowe oczy Marianny, jej długie, lśniące włosy? Czy to wszystko oznacza, że powoli wariuje? Najgorsze było to, że te czarne włosy na ciele pająka przypominały jej Tomasza. Bo Tomasz… Miał ciemny zarost i włosami pokryty był dosłownie wszędzie, jak jakieś zwierzątko. Kiedyś jej się to podobało, lubiła głaskać go po brzuchu, zupełnie jakby pod dłońmi miała psa, a nie mężczyznę. Lubiła wtulać głowę w to wgłębienie między piersiami, gdzie we włosach, jak w kępach polnej trawy, ukryty był jego zapach. Teraz to wspomnienie, tak miłe na początku, zmieniło się wraz ze snem o potworowatym pająku. Tomasz. Eliza nie do końca była pewna, czy powinna wspominać go dobrze, czy źle. Inni, tamci, nie mieliby takich wątpliwości. Po tym, co jej zrobił. Ale przecież ją te złe wspomnienia zabijały. Nie chciała myśleć, że w życiu nie spotkało jej nic dobrego. Chciała przechować chwile miłosne, wspaniałe i czułe, te, które pamiętała. Nawet jeśli teraz – z perspektywy – wydawały się nieprawdziwe. Tomasz. Tylko ona znała jego imię i tutaj, w całkowitej samotności, wymówione na głos nagle przejęło ją lękiem. Ten lęk wszedł w ściany pokoiku małego niczym cela, wniknął w nie jak zapach gotowanej kapusty. Lęk przed tym, co było, i przed tym, co będzie. Lęk jej i tylu innych kobiet, które mieszkały tu przed nią i które… Powinna umieć to powiedzieć, ale nie potrafiła. Była przeklęta i to miejsce było przeklęte. Tak samo dla niej, jak i jej poprzedniczek. Jej sióstr, do których mówiła czasem w ciemności.

Hel,
12 lipca 2014

Nigdy nie wiadomo, czyją miarą mierzyć miejsca. Czy ludzi, którzy w nich żyją od zawsze, od pokoleń, i już tyle razy patrzyli na te same drzewa, te same fasady domów, że stają się dla nich kompletnie niewidoczne, czy miarą przyjezdnych, którym się wydaje, że potrafią te miejsca poznać, zamieszkując je tylko przez chwilę. Już po paru dniach mają swoje, wydeptane sportowymi butami, ścieżki, już obfotografowali wszystkie zabytki, już zdaje im się, że miasto należy do nich tak jak oglądany w galerii obraz, przy którym na chwilę przysiądą. Miasto to kadry zatrzymane w ich aparatach, zmienne, niestałe.

Tych dwoje lubiło podróże. Dlaczego? Nikt ich o to nie pytał, sami sobie też takiego pytania nigdy nie zadali, odpowiedź wydawała się oczywista. Większość ludzi lubi przecież poznawać nowe miejsca i ponownie odwiedzać stare. Nie było w tym nic dziwnego, a oni nie czuli się odmieńcami. Podróż dla współczesnego człowieka stała się przecież czymś w rodzaju pożądanego gadżetu, niezbędnego jak telefon komórkowy. Więźniowie korporacji w głębi duszy czuli się nomadami, a ponieważ o prawdziwe przemieszczanie się czy zmianę trudno, wakacje − dwutygodniowe wrażenie ruchu − były im niezbędne jak woda i chleb. Albo takie się wydawały. Nie pozwalali sobie zbyt często na podróże wyobraźni, myśli o prawdziwej zmianie trybu życia, chociaż czasem pojawiało się przelotne zrozumienie, że życie mija wciąż przy tym samym biurku i przykurzonym komputerze. Wakacje to był erzac, używka. Ale tak ważna, że trudno byłoby z niej zrezygnować.

Byli tego samego wzrostu i nawet fryzury mieli podobne: oboje włosy strzygli maszynką na długość zapałki i stroszyli za pomocą żelu. Jej jednak ta męska fryzura nie odbierała kobiecości: ciemny jeżyk okalał delikatną, owalną twarz i uwydatniał szaroniebieskie oczy, dodatkowo podkreślone srebrzystym cieniem. Długie kolczyki ręcznie malowane w pawie oko w odcieniach fioletu doskonale pasowały do chabrowej koszulki, a dżinsy rurki podkreślały smukłość nóg. Marta należała do kobiet, które nie wychodzą rano z domu bez makijażu i biżuterii, nawet w podróży. Gdyby zamieniła trekingowe buty na szpilki i zdjęła plecak, mogłaby śmiało iść na przyjęcie lub wernisaż. Studiowała teraz mapę, rozglądając się dookoła. Olgierd ziewał. Nienawidził poranków, a postanowili pojechać tym najwcześniejszym pociągiem, żeby nie podróżować w największy upał. Zmięty T-shirt zaczepił się o plecak i podwinął, pokazując kawałek nieopalonego brzucha. Olgierd mrużył oczy od słońca i z niewyspania.

– A mówią, że nad polskim morzem zawsze pada. Nie rozumiem więc, dlaczego jest taki upał. Liczyłem na to, że będzie chłodniej – powiedział, ziewając. – Że trochę odpoczniemy od tej duchoty.

Fala upałów zalała Warszawę już dwa tygodnie temu i nie chciała odpuścić. Żar lał się z nieba i ludzie przemykali jak najszybciej z jednego klimatyzowanego wnętrza do drugiego. Oboje liczyli na przyjemny morski klimat, a tymczasem ociekali potem, chociaż było dopiero południe.

– Nie smęć. Przynajmniej nam namiot nie przemoknie. – Marta się uśmiechnęła. Ona nigdy nie czuła się niewyspana. Miała tyle energii, że niezależnie od tego, co robiła, zawsze była żwawa i energiczna, podobna do małego wróbelka, który wciąż podskakuje.

– Myślałem, że żartujesz z tym namiotem. Nie możemy spać w jakimś hotelu?

– Zbzikowałeś. Hotel, albo jakiś lepszy apartament, to kupa kasy, kwatery są koszmarne, a poza tym i tak na pewno nigdzie już nie ma miejsc. W taki skwar najlepiej spać w namiocie. Możemy nawet pod gołym niebem albo na plaży. Niebo gwiaździste za friko. A ciebie przecież nie stać na fanaberie…

– Stać mnie na to, na co mam ochotę – odparł. – I nie narzekam, w przeciwieństwie do ciebie. Jeśli zechcę spać w hotelu, to będę – powiedział hardo.

Jak mały chłopiec, któremu nie chcą kupić zabawki. Albo jak całkiem dorosły facet drażliwy na punkcie pieniędzy. Zawsze żartował, że pracownicy średniego szczebla, tacy jak on, awansować mogą tylko w drugą stronę, ale przynajmniej pensja zasilała konto każdego miesiąca, bez niespodzianek. Ona musiała się nabiegać, a czasem naprosić o dodatkowe artykuły i zlecenia, żeby jakoś wyjść na swoje. Oszczędzała: starała się nie jeść na mieście, ubrania kupowała w ciucholandach, co zresztą po jakimś czasie stało się jej kolejnym hobby, a do ulubionego kina chodziła zawsze w poniedziałki, bo wtedy były tańsze bilety. Olgierd natomiast czasem szastał groszem bez potrzeby, a potem narzekał, że nie ma na dentystę. Ale może jednak dostał jakąś podwyżkę? Trudno, żeby pytała go teraz, czy zarabia lepiej niż wtedy, gdy byli razem, ale jeśli chce jej zaimponować, to proszę bardzo.

– No problem. Jak nam dupy przemarzną albo zwieje nas razem z tym namiotem na Gotlandię, to pozwolę ci nawet zapłacić za hotel.

Uśmiechnął się. Postanowił nie narzekać i nie marzyć o przytulnym pensjonacie w centrum Helu. To prawda, miał przejściowe kłopoty finansowe, po śmierci ojca musiał spłacić część jego długów, dlatego też grzali się teraz nie pod słońcem greckim czy hiszpańskim, tylko polskim – ale mimo wszystko odłożył trochę pieniędzy na wyjazd i w razie czego da radę z tym hotelem czy pensjonatem… Choć jeszcze nie teraz. Wiedział, że ona ma silny charakter. Jeśli chciał, żeby z nim jeździła, wszystko musiało być na jej warunkach. A on chciał. Ruszyli więc w stronę kempingu, w stronę cypla.

Kiedy po raz ostatni rozbijał namiot? Chyba jeszcze w liceum. Gdy z dumą wyciągnęła z plecaka nie stary, przyjazny typ, czyli niewielką dwójkę, do której był przyzwyczajony i którą pewnie udałoby mu się rozłożyć bez problemu, lecz nowoczesne igloo, mające przeistoczyć się w sypialnię za jednym pociągnięciem sznurka, nie wiedział, od czego zacząć. Patrzył w instrukcję, marszcząc brwi i próbując ją zrozumieć. Marta rozścieliła podłogę, złapała na górze krzyżak namiotu.

– Poczekaj chwilę, chyba najpierw trzeba tu przymocować. Instrukcja…

– Nie czytam takich pierdół, zapomniałeś? – Zaśmiała się i zręcznie przymocowała namiot do podłoża. – Teraz możesz przeczytać. Czy się zgadza.

Lubił jej poczucie humoru, nawet gdy śmiała się z niego. I nie tylko to. Patrząc, jak wyciąga teraz z plecaka dwa kubki termiczne i neskę, powiedział niemal bezgłośnie, samymi ruchami warg w powietrze:

– Uwielbiam w tobie wszystko.

– Coś mówiłeś?

– Że kawa będzie super. Fajnie, że o tym pomyślałaś.

Zaopatrzeni w dwa wypełnione po brzegi kubki ruszyli leśną ścieżką w stronę morza. Olgierd wciągnął nosem czyste morskie powietrze. Kiedy jako młody chłopak przyjeżdżał tutaj z kumplami, chyba tego aż tak bardzo nie doceniał. Owszem, podobała mu się plaża, ale myślał przede wszystkim o innych przyjemnościach. Wieczorach przy ognisku, piwie i kiełbaskach, długich wycieczkach na rowerze. Przejrzystość powietrza i cisza – to doceniał teraz. Mimo że centrum Helu tętniło życiem, a pole namiotowe wypełnione było turystami, wystarczyło odejść głębiej w las, zejść ze ścieżki, żeby odnieść wrażenie, że nie ma tu nikogo. Wypił duży łyk kawy i popatrzył na drzewa. Zachciało mu się krzyczeć z radości. Pomyślał o Warszawie. Nawet w najpiękniejszy letni dzień to miasto pokrywała cienka warstwa brudu. Tutaj mógłby jeść z ziemi. Trawa i drzewa wydawały się bardziej zielone niż gdzie indziej, nietknięte przez kurz i spaliny. Z chłopakami zjeździł całą Polskę, ale i tak najbardziej lubił morze. Szkoda, że nie ma już z nimi kontaktu. Pozakładali rodziny, utonęli w korporacjach i tak zwanym normalnym życiu. A przecież tyle tu razem przeżyli… Trochę z sentymentu upierał się, żeby przyjechać właśnie tutaj. Tak jakby można było odnaleźć dawną młodzieńczą beztroskę, wiarę w to, że wszystko się w życiu uda. Drugi powód: no cóż, zawsze chciał pokazać Marcie swoje ulubione miejsca. Przez ten czas, gdy byli razem, nigdy, nie wiedzieć czemu, nie trafili do Helu. Jakby trzymał to miasteczko w tajemnicy, bo bardziej kojarzyło mu się z pijackimi imprezami i kumplami niż z miejscem, do którego jedzie się z dziewczyną. A może przez jakiś czas wydawało mu się, że zaimponuje jej zagranicznymi wyjazdami. Ale przecież dla niego to właśnie była kraina wiecznej szczęśliwości. Zastanawiał się, czy ona też poczuje się tutaj jak w raju.

Czy ona, Marta, czuła się jak w raju? Wiedziała, że teraz potrzebuje tylko jednego. Tylko jednego, ale desperacko i bez możliwości zastąpienia tego czymś innym. Spacer lasem był bardzo miły, ale ona chciała już zobaczyć morze. Dokładnie tak samo podekscytowana jak wtedy, gdy była dzieckiem, podskakiwała teraz i przebierała nogami. Dziadek mówił, że zaraz, że przecież zdąży, ale ona nie słuchała: gdy tylko znała już kierunek, gdy tylko wkroczyli na ścieżkę prowadzącą na plażę, nic się nie liczyło: ani dziadek, który lamentował gdzieś z tyłu, że dziecko na pewno się zgubi, a potem, że sam przez to biodro nie może pobiec za nią, ani to, że mogła zgubić grzechoczące w plastikowym wiaderku foremki, ani to, że przecież była za mała, żeby gdzieś tak samej iść, bo ktoś mógł ją porwać albo zrobić jej coś złego, jak zawsze mówili rodzice. To wszystko nie miało wtedy znaczenia, bo po prostu biegła. I teraz, nie zważając na protesty Olgierda, że chyba zwariowała, że on biec nie zamierza, bo jest zmęczony i w ogóle to nie znosi sportów wymagających wysiłku, a już biegania szczególnie, i naprawdę nie po to przyjechał na wakacje, żeby się tak męczyć − biegła, zostawiając strzępki jego komentarzy gdzieś z tyłu, jak opadające jesienią liście.

Ten moment, podbiegnięcie pod wydmę i stanięcie tam, skąd już je było widać. Morze. Och, właśnie to. I nic więcej nie potrzeba.

– Nie wiem, po co się tak spieszyć – narzekał Olgierd. Był zły. Nie pobiegł za nią, bo nie miał siły. Zdał sobie sprawę, że od jakiegoś czasu nie robi nic poza siedzeniem za biurkiem. Że przez brak ruchu zaczął przypominać sennego hipopotama. Że gdy zobaczył, w jakim tempie posuwa się Marta, to nawet nie próbował sam się ruszyć. Zaraz na pewno dostałby zadyszki. Koszmar. Jeszcze by się z niego śmiała. Wolał udawać, że to go nie bawi. – Przecież morze nie ucieknie. Jeszcze się tyle na nie napatrzysz, że będziesz miała dosyć. W końcu przyjechaliśmy tu na dwa tygodnie.

– Czy ty zawsze musisz tak smęcić? Nie chce ci się biegać, to w porzo. Przecież ja nic nie mówię. – Wzruszyła ramionami. – Po prostu robię to, na co mam ochotę.

„Jak zawsze – pomyślał. − Robi to, na co ma ochotę”. Wkurzało go to trochę, ale też pociągało. Musiał to przyznać. Zaraz oczywiście usłyszał:

– Kładziemy się tutaj?

Oczywiście „tutaj” oznaczało nad samym brzegiem morza, na zimnym i wilgotnym piasku. Złapała jego spojrzenie i nie odnalazła w nim zachwytu, jakiego pewnie się spodziewała, skoro jej samej tak podobał się ten pomysł. Zaraz zdjęła bluzę i rozpostarła ją na plaży niby skórę jakiegoś zwierzęcia. Olgierd położył się obok niej na kurtce, mrucząc coś pod nosem o przeziębieniu i chorobach pęcherza. Marta już wtedy, kiedy byli razem, puszczała mimo uszu te jego narzekania. Tak po prostu miał. Nie był naprawdę niezadowolony, po prostu musiał pogderać. Marta podparła głowę ręką i popatrzyła na morze.

– Jest taki wiersz Szymborskiej – powiedziała. – „Tyle naraz świata ze wszystkich stron świata: moreny, mureny i morza, i zorze…”. Znasz? – zapytała. Zawsze cytowała fragmenty wierszy i pytała go, czy zna, zupełnie niezrażona tym, że nigdy ich nie rozpoznawał.

– Moreny, mureny? Dziwaczne. Co ma jedno do drugiego? – zapytał, próbując ułożyć się jakoś. Nie dość, że na piasku było zimno, to jeszcze twardo.

– No… nie wiem. – Zmarszczyła brwi, próbując przypomnieć sobie dalszą część wiersza. – On ma tytuł Urodziny, ten wiersz. I to jest chyba o obfitości, którą dostajemy. Jak prezent. Od świata. Że tego jest tak dużo, że nam się to wszystko miesza, tak jak te moreny i mureny. A i tak jesteśmy tutaj tylko na chwilę.

– No właśnie. I chodzi o to, żeby te chwile jak najlepiej wykorzystać.

– Tego nie musisz mi mówić! – odparła ze śmiechem. – Idziemy do wody?

I wtedy zaczęło padać. Odetchnął z ulgą. Ale po cichu, żeby nie zauważyła.

„Gubimy się w wielości tego wszystkiego” – pomyślał. Tak, to prawda. On gubił się na pewno. Czasem wolałby jakieś prostsze życie. Chętnie coś z niego by oddał, gdyby przez to stało się łatwiejsze. Może ona miała rację. Instynktownie czuła, że trzeba się położyć na piasku. Instynktownie rozumiała, że to bogactwo: morze i chmury, i nawet deszcz, jest jak prezent od losu. Skąd ona to wszystko wiedziała?

– Hej – powiedziała. – Pamiętasz w Grecji? – Zaczęła chichotać. – Cipola: ryba… Cibola: rodzaj alkoholu… – Zamilkła.

– I co było dalej? – zapytał, chociaż przecież znakomicie to pamiętał.

– No przecież wiesz. Cipka – cipka.

– Mała świntuszka. – Uśmiechnął się.

– Oj tam. Język to język. Z tą moreną i mureną mi się skojarzyło.

Olgierd czasami myślał, że Marta jest dla niego zbyt złożona, zbyt skomplikowana. Nie nadążał. Miała niezwykłą zdolność przechodzenia od poezji, którą uwielbiała, do sprośnych dowcipów. Cytowała filozofów i fragmenty „Super Expressu”. Wszystko było dla niej ważne, wszystko ciekawe. Była jak sezam, z którego wysypuje się pełno skarbów. Tylko on czasem nie nadążał łapać.

Deszcz się nasilał i zrobiło się zimno. Postanowili wracać, ale nie na pole namiotowe. Siedzieć w namiocie w tę pogodę nie byłoby za fajnie. Mieli nadzieję, że zanim dojdą do Wiejskiej, przestanie padać i będą mogli pójść do fokarium. A jeśli nie, przeczekają pogodę barową tam, gdzie trzeba, czyli w barze.

Zanim doszli do miasta, deszcz właściwie ustał i znowu zrobiło się ciepło.

– A więc foki – powiedział Olgierd.

Niestety, foki były karmione godzinę temu. Spóźnili się. Teraz w środku prawie nie było ludzi, może z powodu deszczu, a może dlatego, że turyści starali się raczej trafić na karmienie i poobserwować focze sztuczki. Marta wpatrywała się w szaroburą wodę.

– Ty… widzisz jakąś fokę? – zapytała.

– Poczekaj. One odpoczywają na dnie, ale w końcu się wynurzą – powiedział tonem znawcy. – Spójrz, tu jest jedna. – Wskazał szary cień głęboko w basenie. Rzeczywiście, tuż przy balustradzie na dnie leżała foka. Marta chciała krzyknąć, bo była przekonana, że zwierzę nie żyje. Im bardziej się w nią wpatrywała, tym bardziej zdawało jej się, że żadna istota nie może być tak nieruchoma, o ile nie jest martwa. Ale Olgierd już pociągnął ją w drugą stronę. Jakiś szary, nakrapiany grubas mknął pod powierzchnią jak torpeda. Marta zastanawiała się, czy foki są tu szczęśliwe. To najlepsze fokarium w Polsce: było widać, że zwierzęta są zadbane, a woda czysta. Ale przecież pływały wciąż w kółko, nie mogąc się rozpędzić, ograniczone krańcami basenu.

– Idę do tamtej – powiedziała i wróciła na poprzednie miejsce. Foka nadal wyglądała na nieżywą. Ale po chwili zaczęła płynąć ku górze, a właściwie unosić się, prawie bez użycia siły. Z wody wynurzył się sam czubek wąsatego pyska i zwierzę zaczęło posapywać.

– Pooddycha tak sobie, a potem wróci do drzemki – skomentował Olgierd. – Idziemy?

– Nie żartuj. Chcę jeszcze z nimi chwilę pobyć.

– Przyjdziemy jutro na karmienie, będzie ciekawiej. – Olgierd myślał, że te nieruchawe o tej porze foki rozczarowały Martę, ale się mylił.

– Mnie się podoba tak, jak jest.

Port śmierdział śledziem i zgniłymi warzywami. Marta zajęła się fotografowaniem kolorowych, malowniczych kutrów rybackich. Ostre czerwienie i granaty doskonale wyglądały na tle jasnego nieba. Na szczęście wypogodziło się na tyle, że światło pozwalało na robienie zdjęć.

– Popatrz na to. – Olgierd pokazał jej ściany budynków portowych.

Odłażąca farba i dziwne napisy sprawiały, że czuł się tutaj jak w starym porcie w Grecji. No i stało się tak, jak myślał – Marta wsiąkła. Sam wolałby już iść coś zjeść. W ich tandemie ona była estetką, a on łakomczuchem. Już godzinę po śniadaniu czuł skurcze głodowe, ona zapominała o jedzeniu, gdy zaangażowała się w coś całkowicie – na przykład w fotografowanie. Podjął szybką decyzję.

– Zaraz wracam – powiedział i pobiegł w stronę małego sklepiku z wędzonymi rybami, który zauważył po drodze. Kupił po kawałku wszystkiego. Przez chwilę pomyślał nawet, że za dużo, ale wiedział, jaka jest Marta. Za chwilę przypomni sobie o pustym żołądku. Usiadł na ławeczce i patrzył na mewy, współczując im, że muszą się zadowolić resztkami bułki rzucanymi przez wspaniałomyślnych przechodniów. Ryba maślana rozpływała się w ustach. Dopiero kiedy zjadł całą, zauważył, że obok niego ktoś siedzi. Starsza kobieta w czerni, z mocno uszminkowanymi ustami, wyglądającymi jak zapięte na suwak, i brwiami namalowanymi kredką na gołej skórze nad ciemnymi okularami, które zdjęła, gdy się odwrócił w jej stronę. Rzuciła coś szybko i pomyślał, że może po kaszubsku, bo nic nie zrozumiał.

– Bardzo ładne miejsce, ten port – odpowiedział. – Z klimatem.

Ale kobieta zignorowała słowa Olgierda.

– Pod powierzchnią wody dzieją się rzeczy, o których nikt nie ma pojęcia – powiedziała.

Aha, miał do czynienia z jedną z tych starych wariatek.

– Tak… Na pewno dużo pani wie o tym, co się dzieje pod wodą.

Miał taką sąsiadkę. Najważniejsze to udawać, że rzeczywiście wie, o co jej chodzi. Wtedy zdawała się uspokajać. Ta kobieta spojrzała na niego jednak wzrokiem tak jasnym i przytomnym, że aż się wzdrygnął.

– Wie pan, co się wydarzyło w sylwestra?

– Nie, nie jestem stąd.

– Zginął mój syn. Zamordowała go ta lafirynda. Ale policja… w tym kraju nic nie działa, jak trzeba. Uwolnili ptaszka i ptaszek, fru, jest już gdzie indziej. Pokażę panu.

Zaczęła grzebać w torbie i wyciągnęła złożoną na kilka części gazetę. „Fakt”. No tak, tu się czyta takie gazety. Kupienie „Wyborczej” pewnie graniczyło z cudem.

„Chórzysta brutalnie zamordowany − czytał. – Znaleziony w kontenerze pełnym śledzi”, „Zabity uderzeniem w tył głowy”, „W jego gardle znaleziono śledzia, ale wykluczono zadławienie jako przyczynę śmierci”.

– Mój Boże. Bardzo pani współczuję. To musi być…

– Straszne? Tak, to jest straszne. Ale najbardziej ten śledź. No, niech pan sam powie. – Pogrzebała jeszcze chwilę i wyjęła następną gazetę. − Pan zobaczy. Jest nawet zdjęcie.

Na pierwszej stronie innego brukowca znajdowało się zdjęcie połowy ryby, tkwiącej pewnie w ustach chórzysty, które jednak zostały wymazane, bo dookoła ogona był tylko rozmazany, szarawy cień. „Tego śledzia znaleziono w gardle Jonasza Skalskiego”. Olgierd ocenił na szybko, że ktoś zrobił zdjęcie teleobiektywem i sprzedał do gazety. Dziennikarzy nie wpuszczano przecież na miejsce zbrodni. Wiedział, że prasa często fałszuje zdjęcia i dokumenty. Cała ryba – na przykład na desce do krojenia – wyglądałaby na pewno bardziej malowniczo, lecz tylko laik uwierzyłby, że jest to rzeczywiście ryba znaleziona w gardle denata, bo ta razem z nim musiała trafić na sekcję. Olgierd długo wpatrywał się w fotografię. Nie, chyba jednak zdjęcie musiało zostać sfabrykowane. Rozmazana w Photoshopie obwódka miała dodać mu autentyczności.

– To oczywiście nie jest ta ryba, którą naprawdę znaleziono? – zapytał, a raczej stwierdził.

– A to czemu nie ta? Piszą, że ta.

Pozbierała gazety i odeszła rozkołysanym krokiem, nie mówiąc nawet „do widzenia”.

Marta usiadła i od razu zauważyła rozłożoną na zatłuszczonym papierze rybę.

– Co masz? To dla mnie?

– Jedz – odpowiedział i streścił jej rozmowę.

– Straciła syna. – Marta się zadumała. − Koszmar, szczególnie jeśli to był jedynak.

– Tego nie wiemy. Za to wiemy jedną rzecz. Ta ryba na zdjęciu…

– …to była złota rybka spełniająca życzenie o eutanazji.

– Przestań. To nie był śledź.

– A co? A zresztą co za różnica. – Marta wzruszyła ramionami. − Pewnie dziennikarz się pomylił albo zdjęcie jest z Wikipedii. Śledź czy dorsz, pewnie łowią tu setki różnych ryb.

– Aloza. Tego na pewno nie łowią. Bo to coś to gatunek prawie wymarły i w dodatku pod całkowitą ochroną. Jestem pewny, że możesz obejść całe miasto, obejrzeć wszystkie kontenery na zapleczach knajp i sklepów i tego tam nie znajdziesz. Nawet podobna do śledzia, ale ma taką plamkę przy skrzelach i dalej dwie mniejsze. Widziałem na zdjęciu, nie mylę się.

– Zawsze miałeś świra na punkcie tych cholernych ryb. To takie męskie, moczyć wędkę w wodzie.

– Męskie, niemęskie, ale przynajmniej wiem, że alozy się nie łowi. Dziwne to wszystko.

Mewy złowrogo zaskrzeczały, jakby przyznając mu rację. Nie wiadomo, czy zmieniło się światło, gdy niebo jeszcze bardziej zasnuło się chmurami, ale nagle woda stała się czarna, z rzadka tylko przetykana srebrzystymi iskierkami, niby brzuchami płynących śledzi.

ROZDZIAŁ DRUGI

Okolice Bydgoszczy,
sanatorium dla chorych na gruźlicę,
13 lipca 1910

Eliza niewiele wiedziała o mężczyznach. A właściwie prawie nic o nich nie wiedziała. Oczywiście, miała marzenia. Kiedyś. Myślała, że to będzie tak, że kogoś pozna. Że pewnego dnia zjawi się człowiek, który stanie się dla niej ważny. I że z tym kimś stworzy rodzinę. Jak mama, jak babcia, jak te wszystkie kobiety wcześniej. Tam, gdzie mieszkała, tak właśnie było. Kobiety i mężczyźni w jakiś magiczny sposób dobierali się w pary. Ktoś był znajomym czyjegoś kuzyna, sąsiadką czyjegoś brata. Z kimś można było chodzić do szkoły albo po prostu mieszkać blisko. To nie miało szczególnego znaczenia, zawsze znajdował się ktoś. Takiego kogoś znalazła sobie jej najlepsza przyjaciółka, Anna, i już była dwa lata po ślubie. I inne: Brygida, Olga, Marysia. Też już miały mężów albo były po słowie. Anna pisała do niej czasem, na pewno po kryjomu przed rodziną. Eliza była jej wdzięczna. Gdyby nie ona, nie wiedziałaby, co się dzieje. Nie żeby ją te wieści jakoś pocieszały, ale zawsze. Myślała, miała nadzieję, że może kiedyś w tym liście pojawi się Tomasz. Wyjdzie nagle spomiędzy linii, taki jak wtedy, gdy widziała go po raz pierwszy. Uśmiechem rozświetli cały pokój. „Hej, maleńka, coś taka nadąsana? – powie. – „Trzeba zrobić coś, żeby rozweselić tę śliczną buzię”. A potem zabierze ją stąd. Niestety, taki Tomasz nie pojawiał się nawet w jej snach. Taki Tomasz zniknął z jej życia, gdy na wieść o tym, że Eliza jest w ciąży, najpierw głupio się zaśmiał, a potem patrzył przed siebie, przestępując z nogi na nogę, żeby w końcu zniknąć bez słowa pożegnania. Kiedy myślała o Tomaszu, ten jego ostatni uśmiech zamieniał się nagle w straszny grymas mężczyzny-pająka. Mężczyzny-pająka, który podarował jej nie tylko dziecko. Wiedziała, że to ta samotność, w którą wpadła, jak wpada się w studnię, samotność ciąży, porodu i wreszcie wychowywania dziecka bez ojca, osłabiła jej organizm. A więc Tomasz podarował jej chorobę. Podarował jej to paskudztwo i w ten sposób osieroci własne dziecko. Dziecko, którego nie chciał. Osierocone podwójnie.

Hel,
13 lipca 2014

Marta odsunęła połę namiotu i wypełzła na zewnątrz. Pod palcami poczuła zimną rosę. Lubiła ją. Lubiła patrzeć, jak ulotne mgły zmieniają się w rzeczywistość drobnych kropli. Na szczęście słońce zaczęło już przeganiać pozostały po nocy chłód, ale postanowiła nie zdejmować z siebie pochopnie warstw odzieży, które nakładała wczoraj jedna po drugiej, cały czas szczękając zębami. Noc w namiocie okazała się zimniejsza, niż myśleli. Oczywiście byłoby zupełnie inaczej, gdyby połączyli śpiwory. Jeszcze pamiętała te noce, kiedy było im za gorąco, nawet w zimie czasem musieli odsuwać kołdrę, gdy mała elektrownia przytulonych do siebie ciał jeszcze działała. Nigdy nie przyznałaby się do tego Olgierdowi, ale dziś w nocy miała ochotę rozsunąć jego śpiwór, gdy spał, i wsunąć się w to puste miejsce, które mogłoby na nią czekać. Nie było już powrotu, nie po tym wszystkim – dlaczego więc czasem czuła zupełnie co innego?

To był głupi romans. Kolega z pracy, wieczory spędzane nad artykułami. Olgierd w tym czasie też właściwie sypiał w biurze. Nawet już nie potrafili ze sobą wtedy rozmawiać: każde mówiło o swoim – ona zaczęła prowadzić w „Dookoła” rubrykę kulturalną, wreszcie udało jej się ją dostać i była tym niezwykle podekscytowana, on pracował nad kampanią marketingową nowych czekoladek. Pamiętała jeszcze tę reklamę, z której Olgierd był taki dumny, puszczaną w godzinach największej oglądalności – ciemnowłosa kobieta, grana przez znaną aktorkę, w satynowej piżamce koloru gorzkiej czekolady, i kochający mężczyzna… „Niech te chwile trwają jak najdłużej” − mówił podłożony głos. U nich nie trwały już ani minuty dłużej. Nic dziwnego, że tak się stało. Nie potrafiła prowadzić podwójnego życia. Więc gdy tylko wskoczyła Adamowi do łóżka (a raczej wpadła w nie jak oliwka w martini po jednej z redakcyjnych imprez, na której dziwnym trafem dość szybko stała się ostatnim gościem), od razu powiedziała Olgierdowi. O trzeciej w nocy, gdy wróciła taksówką z mieszkania Adama na Broniewskiego, a Olgierd nie spał, czekając na nią, powiedziała mu, że właśnie przespała się z innym facetem. I jeśli sobie wyobrażała, że mąż przyjmie to spokojnie, weźmie w otwarte ramiona ją razem z tym drugim, to się pomyliła. Bo za ramiona ją złapał i ścisnął, a potem popchnął tak, że wpadła na regał, a zbita szyba posiekała jej twarz i ciało w ośmiu miejscach.

Kiedy lekarz zszywał te najgłębsze przecięcia, myślała, że jej życia już nic nie zszyje. Nie pomyliła się. Epizod z Adamem kosztował ją rozpad małżeństwa, okropny rozwód i poczucie, że nikogo oprócz siebie nie może za to winić. Kiedy rok temu Olgierd zaproponował jej wspólne wakacje, była przekonana, że chce powrotu. Już zapomniała, jak piekły rany na policzku i udach. Chyba zgodziłaby się na jeszcze jedną próbę. Na szczęście nie powiedziała mu tego. Kiedy wyjaśnił powody swojej propozycji, poczuła lekkie rozczarowanie, ale i pewną ulgę. Pewnie chciałaby znowu spróbować, ale wiedziała, że ani dla niej, ani dla niego nie byłoby to łatwe. Może łatwiej – na razie – było po prostu poprzestać na przyjaźni? Wciąż wiele ich łączyło. Oboje lubili podróżować. Dlaczego nie mieliby nadal tego robić, dopóki oczywiście nie zwiążą się z kimś na stałe? Samotne podróżowanie jest nie tylko nudne, lecz także droższe. A on nie zna nikogo, z kim tak świetnie jeździłoby się po Polsce i po świecie.

Żadna z jej koleżanek nie mogła tego pojąć. Dla nich, po tym, co się stało, Olgierd był spalony. Przecież się z nim rozwiodła – i po co? Po to, żeby teraz razem jeździć na wczasy? To nie do pojęcia. Jednak Marta wiedziała coś, z czego one nie zdawały sobie sprawy. Wiedziała, że epizod z szybą był jednorazowy, bo przez te parę lat, które spędzili razem, Olgierd nigdy nie zachował się w stosunku do niej agresywnie. Nawet się nie kłócili, bo on po prostu nie umiał się kłócić. Przeważnie najzwyczajniej w świecie przyznawał jej rację albo milczał. Skutkowało to niezwykłą zgodnością w małżeństwie. Ona była zadowolona, bo nie miała problemu z przeforsowaniem swoich pomysłów. Chciała jechać w góry – jechali w góry. Chciała się przeprowadzić – zmienili mieszkanie. Nie chciała dziecka – nie mieli więc dziecka… Wiedziała, że z tego powodu Olgierd czuł zawód, ale nie nalegał. Nie wywierał na niej presji. Po jakimś czasie przestali o tym rozmawiać. Choć Olgierd nie wiedział, na czym tak naprawdę polega problem, rozumiał, że te rozmowy poruszały w niej jakąś czułą strunę i nie jest to coś, o czym Marta mówi z przyjemnością.

Koleżanki mogły więc sobie komentować jej życie po swojemu, ale Marta i tak uważała, że wspólne podróże to świetny pomysł. Poza tym zawsze istniał cień szansy, że coś znowu między nimi się wydarzy. A jeśli nie, to Olgierd i tak był jak powrót do rodzinnego domu, oznaczał odzyskanie – nawet jeśli tylko na moment – poczucia bezpieczeństwa. Zawsze przy nim czuła się dobrze. Czy to nie jest recepta na udany związek? Znaleźć sobie kogoś, przy kim po prostu czujesz się dobrze? Kiedyś wydawało jej się to oczywiste. Że jeśli kogoś się kocha, z kimś się jest, to oznacza to właśnie. Czucie się dobrze. Jak bardzo się pomyliła! Kiedy się rozwiedli, wcale nie próbowała zacząć czegoś poważnego z Adamem, to naprawdę była jednorazowa przygoda. Napatoczył się kto inny, też kolega z pracy. Już pierwszy wspólny weekend skończył się kłótnią, a tydzień na Mazurach musiała przerwać w połowie. Wciąż coś było nie tak. Nie tak się ubrała, rozgotowała makaron, nie chciała seksu, chciała za bardzo. Ech, szkoda gadać, fatalna pomyłka. A potem ten chłopak z portalu internetowego. Po miesiącu podarował jej pierścionek zaręczynowy, czuła, że za wcześnie, ale co miała robić, wzięła. A potem dowiedziała się, że za jej plecami ustalił już termin ślubu, zarezerwował knajpę na wesele. Przez następne parę miesięcy prześladowała ją jego matka. Wtedy postanowiła, że koniec z facetami. Szczerze mówiąc, trzy lata po rozwodzie nie należały do najlepszych. Cóż, sama się tak urządziła.

Olgierda spotkała w Złotych Tarasach, tuż przed wakacjami, na które w ogóle nie miała jechać, bo z kim i po co. Przegadali dwie godziny w kawiarni. Dowiedziała się, że też sobie nie ułożył życia na nowo. Nie wypytywała go o nowe miłości, bojąc się, że usłyszy zbyt wiele. Zapytała tylko o plany urlopowe, no i Olgierd zaczął narzekać, że chętnie by gdzieś pojechał, ale nie bardzo ma z kim. Pojechali więc na próbę na cztery dni do Berlina. Blisko i łatwo wrócić, gdyby się nie udało. Udało się. Teraz mieli być ze sobą całe dwa tygodnie.

Nie wybrali Grecji czy Hiszpanii, ale polskie morze pod namiotem. Pewnie instynktownie pragnęli powrotu do przeszłości, do liceum i na studia. A może nawet do niewinności, do czasów, gdy Marcie nie przyszłoby do głowy, że można się z kimś przespać przypadkiem. Do czasów, gdy nie przyszłoby jej do głowy, że ludzie mogą się ranić.

Usłyszała szelest w namiocie. Po chwili w szparze pojawiła się głowa Olgierda. Lekko rozwichrzone włosy, ziewające usta − i były mąż już stał przed nią, wysoko wyciągając ramiona. Mogła dokładnie mu się przyjrzeć. Miał ciało młodego chłopaka, ładnie wyrzeźbione mięśnie, mimo że z tego, co wiedziała, nie chodził na siłownię. Spał tylko w bokserkach, które lekko mu opadły. Ciemne włoski sunące w stronę pępka, a potem niżej, to było dla niej za wiele.

Studiował szczegółową mapę cypla, popijając kawę. Zastanawiał się nad wypożyczeniem rowerów. Mogliby pojechać przez las do Juraty, potem do Jastarni, tam dalej, w stronę Kuźnicy ciągnęła się piękna nadmorska droga rowerowa.

– Ciekawe, gdzie w okolicy jest jakaś biblioteka – powiedziała Marta.

– Biblioteka? – Mało się nie zakrztusił.

– Wiesz, może napisałabym artykuł o tej sprawie. To takie… no nie wiem? Sexy? Chórzysta, Hel i w ogóle. Nadaje się. Tajemnica portu czy coś w tym stylu.

– O czym ty mówisz?

– No jak to o czym? O tym chórzyście.

– Myślałem, że mamy zwiedzać Hel, a nie siedzieć w bibliotece. – Olgierd zapomniał i o kobiecie spotkanej w porcie, i o tym, że Marta w głębi duszy zawsze pozostanie przede wszystkim reporterką.

– Nie przesadzaj. Jest ciekawy temat, trzeba się do tego wziąć.

– Przyjechałem na wakacje. Nie idę do żadnej biblioteki, nie ma mowy. Pójdziesz sama?

– A ty gdzie? Łowić ryby?

– Może…

Uśmiechnęła się. Pewnie nawet się ucieszył, że będzie miał czas dla siebie. Faceci i te ich ryby!

– Umawiamy się o drugiej na lunch. Ja idę poszperać w starych gazetach, ty idź na spacer. Czy tam łowić flądry.

– Ryby przynajmniej milczą – odgryzł się. Miał nadzieję, że Marta nie znajdzie biblioteki, a nawet jeśli, to zamkniętą na czas wakacji.

Marta znalazła się na ulicy Wiejskiej. W Helu wszystko zaczynało się i kończyło na tej ulicy, tak przynajmniej jej się wydawało. Teraz, w pełni sezonu, obie strony głównego deptaka wypełnione były barami i smażalniami. Oprócz klimatycznych starych knajp znajdowało się tu mnóstwo miejsc zapewne tymczasowych. Z dachów zwieszały się folie chroniące ucztujących turystów przed wiatrem i deszczem, wszędzie też wystawione były reklamy zestawów obiadowych. Flądra, frytki, surówka, zupa pomidorowa… Hel z perspektywy turysty przypominał piętro restauracyjne w Złotych Tarasach, jedną wielką jadłodajnię. Prawdziwy Hel pewnie był gdzie indziej… Ale to nie miało znaczenia. Poznawała to miasto tak, jak potrafiła. Przy końcu Wiejskiej, albo też na jej początku, w zależności od perspektywy, znalazła mapę miasta. Bibliotekę oznaczono symbolem książki. Trafiła tam bez problemu, po drodze oglądając nowy, brzydki kościół. „Gdybym miała znów uwierzyć w Boga, to na pewno nie tutaj” – pomyślała.

W szarym budynku biblioteki mieściło się kilka instytucji. Punkt pomocy rodzinie. Świetlica socjoterapeutyczna Bocianie Gniazdo. To dziwne – w takich miejscach jak Hel człowiek mógł mieć poczucie, że wszystko kręci się wokół plaży i turystów. Wystarczyło jednak zejść z deptaka, żeby się przekonać, że było tutaj też jakieś inne życie.

Marta weszła do środka i uśmiechnęła się do rudej bibliotekarki. Wyjaśniła, że jest zainteresowana morderstwem, które wydarzyło się w sylwestra, i pisze reportaż o całej sprawie. Miała wrażenie, że przez twarz dziewczyny przemknął jakby cień, ale gdy zapytała o stare gazety, bibliotekarka poszła na zaplecze i przyniosła całą stertę papierów.

– Właściwie miałam je już wyrzucić, nie trzymamy wszystkich starych gazet, nie byłoby gdzie. Ale ma pani szczęście. Jeszcze nie zdążyłam. W wakacje mam mnóstwo roboty, zwłaszcza że koleżanka jest na urlopie.

Marta rozsiadła się wygodnie przy stole zasłanym gazetami. Poza nią nie było tu nikogo. Jeśli ruda rzeczywiście miała mnóstwo roboty, na pewno nie obejmowało to obsługi klientów. Po chwili zdała sobie sprawę, że dziewczyna miała z pewnością na myśli porządkowanie i inwentaryzowanie – przed nią leżała cała sterta książek, które zapewne wprowadzała do bazy.

– Zmieniamy system na komputerowy – wyjaśniła.

Marta przypomniała sobie, że kiedyś w książkach były karty biblioteczne i zapisywano na nich, kto je wypożyczył i kiedy. Jeśli teraz każdą książkę trzeba wprowadzić do systemu, to naprawdę dużo roboty. Uśmiechnęła się jeszcze do bibliotekarki, próbując nawiązać nić porozumienia.

Odnalazła gazety z początku roku. Nie było tego dużo, jakaś lokalna i dwa brukowce. Pokazywały to samo zdjęcie zamordowanego. Jonasz Skalski mógł się podobać. Regularne rysy twarzy, spory nos dodający męskości, lekki zarost. Uśmiech. Wyglądał… No właśnie, nie jak jej koledzy dziennikarze siedzący w redakcji i zgarbieni nad komputerem. Raczej jak wiking. Zdobywca. A na pewno ktoś, kto pracuje na powietrzu. Na innym zdjęciu zobaczyła Jonasza z jakimś mężczyzną. Trzymali sieć z rybami. Jonasz Skalski i Igor Chojna na Mistrzostwach Łowienia Śledzi. I tym razem Jonasz uśmiechał się do obiektywu. No tak, rybacy. Nic dziwnego, że tak zdrowo wyglądają. Z gazet dowiedziała się, że trzydziestoośmioletni rybak nie tylko śpiewał w chórze, lecz także go prowadził. Miał żonę i dwójkę dzieci. Kto go zamordował? I przede wszystkim: dlaczego?

– Przepraszam… – Podeszła do bibliotekarki. Mimo że pracowała jako dziennikarka już ładnych parę lat, za każdym razem, gdy musiała kogoś zagadnąć, czuła to samo ściskanie w dołku. Ta praca miała być sposobem na walkę z nieśmiałością. Marta skończyła lingwistykę stosowaną, a pierwszy wywiad zrobiła przypadkiem. Znajomy prowadzący pismo studenckie poprosił ją, żeby porozmawiała z wujkiem, znanym chirurgiem. I tak się zaczęło.

Najważniejsze to nawiązać kontakt wzrokowy od samego początku.

– Piszę reportaż o tej sprawie. Mogłaby mi pani pomóc? – Spojrzenie, uśmiech. Uśmiech z drugiej strony, ale niepewny.

– Potrzebuje pani jeszcze jakichś materiałów? Nie ma więcej gazet. Mamy tu co prawda parę krajowych tygodników, ale tam nie było nawet wzmianki. Wiem, bo wszyscy śledzili tę sprawę. No, wie pani, morderstwo nie zdarza się często w naszym mieście.

– Spokojne miasto, tak wygląda. A ten zamordowany… to chyba miły człowiek był.

– O, tak. Bardzo miły. Nie znałam go dobrze, nie przychodził tutaj, a jeśli już, to po książki dla żony. Ona to dużo czyta, on raczej nie.

– Faceci chyba w ogóle mniej czytają, prawda?

– Pewnie! Studenci, młodzi to jeszcze! Ale potem to facet prędzej w barze posiedzi albo przed telewizorem, niż się weźmie do lektury.

Marta spojrzała mimochodem na leżącą na stoliku powieść z kartką walentynkową zamiast zakładki, którą bibliotekarka odłożyła, gdy Marta weszła do czytelni. Mogła się założyć, że kartka jest od chłopaka.

– Kobiety to na wszystko znajdują czas. I na pracę, i na miłość, i na lekturę.

– No właśnie!

Marta się uśmiechnęła. Lody zostały przełamane.

* * *

Olgierd szedł wzdłuż nabrzeża, powoli wdychając lekko wilgotne powietrze. Przy porcie, w małej lodziarni, kupił dwie kulki lodów. Mango i czekoladowe. Dziwne, nowe smaki. Przez chwilę zatęsknił za lodami z dzieciństwa. Kakaowymi, owocowymi i śmietankowymi, bo te właśnie i tylko te trzy rodzaje można było kupić w lodziarni na rogu ulicy, na której mieszkał, gdy był małym chłopcem. Niby te czekoladowe, które teraz rozpływały mu się na języku, miały bogatszy smak, ale może właśnie dlatego aż tak mu nie smakowały. Zdawało się, że wszystkiego w nich było za dużo.

Upał uderzył znów z nową siłą. Olgierd pomyślał o Marcie siedzącej w bibliotece i wzruszył ramionami. Że też jej się chce. Taka pogoda! Szedł powoli i patrzył na statki. Dla Marty, gdy wczoraj robiła im zdjęcia, stanowiły przede wszystkim obiekty plastyczne. Z ciekawą formą i nasyconymi kolorami, które znakomicie wychodziły na zdjęciach. Dla niego samego te statki i okręty znaczyły dużo więcej. Zawsze marzył o tym, żeby pływać. To było jedno z tych pragnień, które mają pozostać niespełnione. No cóż – zdawał sobie sprawę, że był jak inni. Mógł co najwyżej postawić sobie na półce żagielek w butelce i patrzeć na niego tęsknym wzrokiem. Tłumaczył sobie, że te wizje kutrów i wspaniałych połowów to po prostu śmieszne wyobrażenia chłopca o życiu, które w rzeczywistości zapewne wygląda zupełnie inaczej. Nigdy nie przyznałby się nikomu do swojego głupiego romantyzmu. Podobały mu się nie tylko same kutry, lecz także niebieskie i turkusowe kontenery ułożone w stertach na nabrzeżu. Podobały mu się niskie zabudowania portowe, stare i zniszczone budynki, które niczego nie udawały. Zobaczył mężczyznę w gumiakach i sztormiaku, który zmierzał gdzieś, zapewne w stronę swoich, i pomyślał, że przynajmniej to w Helu nie jest na pokaz, dla turystów. Może i cała ulica Wiejska sprawiała wrażenie, jakby ktoś urządził ten jarmark specjalnie na przyjazd całych hord spragnionych słońca rodzin, ale tu, w porcie toczyło się przecież prawdziwe życie.

Jedyny dysonans na tym romantycznym obrazku stanowiła według Olgierda nowoczesna marina. Dziwna kopuła, która wyglądała przy brzegu jak baza kosmitów. Albo jak monstrualne jajo. Olgierd w myśli nazwał ją zbukiem. Niestety – zbyt biała, zbyt niebieska i zbyt nowa, zakłócała portowy pejzaż, choć pewnie według mieszkańców Helu stanowiła przykład, jak właściwie wykorzystać pieniądze unijne. Choć Olgierd nie wiedział, czy był to jeden z projektów finansowanych przez Unię, tak sobie to wyobrażał. Jeszcze paręnaście lat temu w Helu nie stawiano żadnych nowych obiektów, najwyżej budkę z goframi. Teraz wszystko się zmieniło. Podobno powstał nawet deptak prowadzący na cypel. Olgierd czytał o tym w internecie, ale jeszcze się tam nie wybrali. „Musimy iść dzisiaj na jakiś długi spacer” – postanowił. Przekona Martę, choćby bardzo protestowała. Miał nadzieję, że już zrezygnowała z pomysłu przesiadywania w bibliotece, i tęsknie zerknął na ekran telefonu, spodziewając się esemesa w rodzaju: „Gdzie jesteś? Biblioteka zamknięta”. Ale żadnej wiadomości od Marty nie było.

Olgierd schrupał resztkę wafelka i przysiadł na ławeczce. Małe łódki i kolorowe kutry, sąsiadujące z okrętami wielkimi jak wieżowce, kołysały się na połyskujących w słońcu falach. Na pokładzie jednego z kutrów siedziało dwóch rybaków, paląc papierosy. Olgierd wymacał paczkę marlboro w kieszeni spodni i podszedł do mężczyzn. Poprosił o ogień.

– Turysta? – zagadnął starszy, wysoki i chudy rybak z siwą brodą.

– Tak jakby. Ale też łowię ryby, tyle że amatorsko. Jak się wyrwę z pracy. Piękna ta zatoka. Zimą woda zamarza?

– Raczej nie. Zimy nie są tu mroźne, mimo że latem bywa zimno.

– Ale pewnie też jest pięknie. Mniej turystów. Chciałem przyjechać z dziewczyną na sylwestra, ale się nie udało, dlatego jesteśmy teraz.

– To i lepiej, żeście nie przyjechali – powiedział młodszy. – Bo sylwester się w tym roku nie bardzo udał.

– Dlaczego?

– Ech! – Machnął ręką. – Mój kolega zginął w wypadku.

– Samochodowym? U nas też zawsze w święta jest mnóstwo wypadków… Ludzie piją i wsiadają do auta…

– Nic z tych rzeczy. Jonasz zginął tu, w porcie.

Olgierd przełknął ślinę. Próbował nie pokazać po sobie, że słyszał o morderstwie, chociaż właściwie nie wiedział dlaczego.

– Jonasz łowił ze mną prawie od dziecka. Wychowaliśmy się na jednej ulicy.

– Jak to się stało? Utonął?

– Jonasz nigdy by nie utonął! Świetnie pływał. Był wysportowany. Biegał, chodził na siłownię. Dlatego nikt tego nie może zrozumieć…

– Został zamordowany – wtrącił starszy. – Ktoś go zabił łopatą. A policja w tym kraju tak świetnie działa, że sprawcy nie znaleziono.

– Mój Boże, straszna sprawa.

– No, przerwa! – Młodszy mężczyzna zwinął linę i zręcznie ułożył na dziobie łodzi.

– Panowie, dałoby się z wami na ryby popłynąć? – Olgierd zapytał wprost.

Popatrzyli na siebie.

– Nie zabieramy turystów na połowy śledzi. Żadne tam rejsy widokowe.

– Żadnych widoków. Chciałem pogadać. Tak, po przyjacielsku.

– Ale po co? – Młodszy zrobił się nieufny.

– Szczerze mówiąc, zawsze marzyłem, żeby przepłynąć się takim kutrem. Takie marzenie z dzieciństwa.

Młodszy dalej patrzył spode łba, ale starszy poklepał Olgierda po ramieniu.

– No to za godzinę. Teraz idziemy coś zjeść.

– O drugiej tutaj?

Uścisnęli sobie dłonie.

Olgierd westchnął. Wiedział, że Marta będzie zła, gdy nie pójdą razem na lunch. Próbował się do niej dodzwonić, udałoby im się zjeść wcześniej, w końcu miał całą godzinę. Ale jej telefon milczał. Jak znał Martę, wyłączyła go w bibliotece, ustawiając alarm, żeby nie zapomnieć o bożym świecie, szperając w starych gazetach i czasopismach. Zaklął pod nosem, wysłał esemesa. Potem kupił w sklepie bułkę i opakowanie śledzi i jadł je palcami prosto z pudełka, siedząc na nabrzeżu i czekając na powrót rybaków.

* * *

– Mogłabym sobie skserować parę tych artykułów? – zapytała bibliotekarkę, która, jak się okazało, miała na imię Malwina.

– Tam jest ksero. Trochę się zacina ten rupieć. Pomogę, jakby co.

Rzeczywiście, maszyna nie chciała poddać się bez walki. Upał dawał się we znaki. Kiedy Marcie w końcu udało się zdobyć odbitki wszystkich notatek prasowych o sprawie Jonasza, była cała mokra. Poczuła też nagle, że burczy jej w brzuchu, i usłyszała sygnał komórki. Zawsze nastawiała alarm, gdy miała umówione jakieś spotkanie, inaczej często o nich zapominała. W pracy miewała takie tygodnie, gdy codziennie musiała się spotykać z czterema czy pięcioma osobami – bez przypomnień nie poradziłaby sobie. Ale nawet teraz, gdyby nie ten sygnał, po prostu wyleciałoby jej z głowy. Lunch z Olgierdem, musi iść. Podchodząc do Malwiny, żeby zapłacić za odbitki, wyjęła telefon z kieszeni i wyłączyła dzwonek. Zauważyła żółtą kopertę i przeczytała wiadomość. „Cholera, czeka mnie samotny lunch” − pomyślała.

– Coś się stało?

– Nie. Umówiłam się z przyjacielem na lunch i właśnie go odwołał.

– Tacy są faceci – westchnęła Malwina. – Coś mu wypadło?

– Powiedzmy. Wybiera się na ryby.

Dziewczyna się uśmiechnęła.

– Ja też mam przerwę na obiad. Jeśli chcesz, pokażę ci fajną knajpkę. Nie tuż przy Wiejskiej. Trzeba się przejść kawałek w stronę portu.

– To mówisz, że znałaś tego Jonasza? – zapytała Marta, nawijając tagliatelle z łososiem na widelec. Trzeba przyznać, że knajpka rzeczywiście była bezpretensjonalna, a ceny – jak na szczyt sezonu nad Bałtykiem – jeszcze nie tragiczne.

– No tak, często przychodził do biblioteki z listą książek dla żony i lektur szkolnych dla dzieci.

– Dobry mąż… Mało który facet chodzi wypożyczać żonie książki.

– Właśnie! Już sobie wyobrażam, co by powiedział mój chłopak, gdybym go poprosiła: „Rysiek, skocz mi do biblioteki po najnowszą powieść Picoult”. Wyśmiałby mnie. − Malwina posmutniała. − Rych nie jest zły, ale muszę wypraszać, żeby mnie gdzieś zabrał czy kwiaty kupił… Sam z siebie to rzadko. A ten Jonasz to mi się wydawał zupełnie inny. Po drodze jeszcze zakupy robił, czasem przychodził z takimi wielkimi siatami, dzieci też ze szkoły odbierał, spieszył się często, żeby się nie spóźnić.

– A ją poznałaś? Jego żonę?

– Raz tylko ją widziałam. Ładna, zadbana kobieta. Pamiętam, że miała śliczną czerwoną sukienkę i szpilki. Nie dziwne, że tak za nią szalał.

– Myślisz, że układało mu się w małżeństwie? – Marta nie zauważyła, kiedy zaczęła przeprowadzać z Malwiną wywiad. Skrzywienie zawodowe. Trudno było rozmawiać po prostu, ot, tak. „Jeszcze chwila, a wyciągnę dyktafon z kieszeni” – pomyślała i ta myśl jakoś ją rozbawiła. Ciekawe, jak by zareagowała ta bibliotekarka. – Myślisz, że to było udane małżeństwo? – zapytała jeszcze raz.

– Ba! A nie? Każda babka chciałaby mieć takiego faceta, musiało im się układać. Poza tym on miał pieniądze, dobrze mu się powodziło i ona nie musiała pracować. Jeszcze tyle jej pomagał. Chciałabym umieć tak wychować mojego Rycha. A ten twój chłopak, co pojechał na ryby, dobry jest dla ciebie?

– Właściwie to nie jest mój chłopak. Podróżujemy razem. A ten rybak? Igor Chojna? – zmieniła temat.

– Nie znam go. Ani razu go nie widziałam w bibliotece.

– No tak… Pewnie nie przepada za książkami.

Marta wyciągnęła odbitkę artykułu i jeszcze raz spojrzała na przystojnego mężczyznę uśmiechającego się do kamery.

– Te Mistrzostwa Łowienia Śledzi są organizowane co roku?

– Tak. Jonasz często wygrywał. Ale w zeszłym roku nie brał udziału. Wiem, bo zapytałam go nawet. Zawsze był bardzo podekscytowany, faceci lubią rywalizację, a on był przecież jednym z lepszych rybaków. Odpowiedział, że musiał się wycofać.

– Podał powód?

Malwina się zamyśliła.

– Tak… Powiedział, że musi się opiekować matką, że jest chora. Nawet wydało mi się to dziwne.

– Dziwne?

– No tak. Bo następnego dnia jego matka przyszła coś wypożyczyć. I wyglądała na całkiem zdrową. To trochę dziwaczka, tu się ludzie z niej śmieją, że ma nie po kolei w głowie, choć ja uważam, że nie ma w tym ziarna prawdy. Może się ubiera ekstrawagancko, ale na pewno nie jest stuknięta.

– Czyli nie musiał się opiekować matką. Dlaczego skłamał?

– Nie wiem, pewnie miał inny powód. Ale w sumie to nie mój interes. To musiało jednak być coś ważnego, inaczej na pewno wziąłby udział w mistrzostwach. Nagrody są wysokie, no i prestiż.

– Podobno śpiewał też w chórze?

– Tak – odparła w zamyśleniu Malwina. – Podobno.

– A co to za chór? Kościelny?

– Nie wiem. Może i tak. – Malwina zerknęła na zegarek. − Muszę iść. O trzeciej otwieram. Jakbym mogła w czymś ci pomóc, no wiesz, to daj znać.

Wymieniły się numerami telefonów i Malwina zniknęła. Marta dopijała swoją kawę. Myśl o Jonaszu i jego żonie nie dawała jej spokoju. Babka w szpilkach, która nie pracuje. I mąż rybak, który po połowie odbiera dzieci ze szkoły, robi zakupy i jeszcze wypożycza książki. Potem śpiewa w chórze. Rycerz na białym koniu? Czy umiejętnie maskowane kłamstwo? Założyłaby się, że o ile żona Jonasza mogła być szczęśliwa u boku takiego męża, to żaden facet nie będzie jednocześnie robolem, chłopcem na posyłki i niańką, o ile coś – lub ktoś – go do tego nie zmusi.

Gdynia,
13 lipca 2014

Dziewczyna, która siedziała w poczekalni przychodni, rozcierała sobie kolano. „Jeszcze tego brakowało” − pomyślała. Siniak na całą nogę. Taki upał, a pozostanie chodzić w dżinsach, jedynych ciążowych, grubych dżinsach, jakie miała. Dobrze, że w ogóle miała w czym chodzić. Gdyby nie to, że przyjaciółka przysłała jej do Gdyni parę obszernych bluzek i te spodnie, nie miałaby co na siebie włożyć. Kolano stłukła, biegnąc na wizytę. Spieszyła się, bo matka zadzwoniła do niej jak zawsze nie w porę, właśnie wtedy, kiedy wychodziła. Jak zwykle wypytywała ją o wszystko, a głównie o to, czy na pewno nie spotkała nikogo znajomego.

Matkę interesowało tylko to, żeby nikt się nie dowiedział. To dlatego była tutaj, w obcym mieście, w pokoiku wynajętym w sekrecie od znajomej matki. Od pół roku nie zajmowała się niczym oprócz tego, żeby donosić tę ciążę. Potem miała oddać dziecko i wrócić do domu, jakby się nic nie stało. Matka nie sądziła, że Krystyna mogła komuś powiedzieć. Nie przypuszczała, że sekret znały aż dwie osoby. Co prawda jedna z nich już nic nie powie, ale druga…

„Dobrze mieć przyjaciółkę” − pomyślała Krystyna. Nie tylko dlatego, że zatroszczy się o ciążowe ubranie. Ale przede wszystkim dlatego, że gdyby Krystyna podjęła decyzję inną niż to, czego chciała matka, tylko przyjaciółka była w stanie ją poprzeć. Oprócz niej nie miała nikogo.

Trudno było przerwać słowotok matki, okraszony od czasu do czasu zwykłymi pytaniami. Czy wie, że tak naprawdę będzie lepiej. I czy nie ma zamiaru zrobić jakiegoś głupstwa. W końcu powiedziała, że idzie do koleżanki, a nie na wizytę lekarską, którą miała o umówionej godzinie. Matka nie pochwalała prywatnych wizyt lekarskich, szczególnie że to ona czułaby się w obowiązku za nie zapłacić. W końcu nadal ją utrzymywała. Dlatego Krystyna zapłaciła za wizytę w prywatnej przychodni z uskładanych pieniędzy. Z kieszonkowego. Zdawała sobie sprawę, że to trochę śmieszne, że nadal dostaje kieszonkowe od matki, jakby wciąż była nastolatką, a nie dwudziestoparoletnią kobietą! Która w dodatku nigdy nie pracowała. Do niedawna miała chociaż chór, ale teraz zostało po nim tylko wspomnienie. A na wspomnienia Krystyna miała sposób. Przeszłość chowała do głębokiej szuflady i przekręcała kluczyk. Liczyła się przyszłość, a najbardziej jej dziecko. Tym bardziej była wściekła na siebie. Dobrze, że to nic takiego, to tylko kolano. A gdyby tak coś miało się stać jej dziecku?

Lekarz wycisnął zimny żel na jej brzuch i zaczął wodzić po nim głowicą USG. Bała się tego badania. To nie było pierwsze USG i pod koniec ciąży powinna uspokoić się trochę, ale ją niepokoiło każde odstępstwo od normy, złe samopoczucie czy brak apetytu. Miała przed oczami wizje możliwych deformacji, chorób genetycznych, cały szereg niebezpieczeństw, które czyhały na jej maleństwo. Na jej małego Franka. Ciekawe, czy będzie podobny do ojca. Miała nadzieję, że nie. Że ciemna szuflada pomieści z łatwością nie tylko całe jej dzieciństwo, lecz także jego. Przede wszystkim jego.

– Nie ma powodów do niepokoju. Dziecko rozwija się prawidłowo. Termin ma pani kiedy?

– Za dwa tygodnie. Wydawało mi się, że jakby mniej czuję jego ruchy. Czy na pewno wszystko jest w porządku?

– W zupełnym. Dziecko jest już nisko, dlatego mniej się rusza. To oznacza, że może urodzić się wcześniej.

– Za wcześnie? Dlaczego? – przestraszyła się.

– Nie za wcześnie. Nawet gdyby dzisiaj pani urodziła, to już by było w terminie – zażartował.

Krystyna zwlekła się z leżanki i schyliła, próbując zapiąć pasek sandałka, który rozpiął się w czasie upadku. I wtedy poczuła pierwszy skurcz. Delikatny, prawie niezauważalny. Ale jednak.

ROZDZIAŁ TRZECI

Okolice Bydgoszczy,
sanatorium dla chorych na gruźlicę,
14 lipca 1910

Moja droga Marianno,

piszę do Ciebie, córeczko, ten ostatni list, który jest jednocześnie pierwszym listem prawdziwie szczerym, tym, który naprawdę zawsze chciałam napisać. Mam nadzieję, że kiedyś go przeczytasz. Jak już będziesz na tyle duża, że zdołasz zrozumieć. Ponieważ od wielu osób usłyszysz różne rzeczy, te osoby opowiedzą Ci moją historię, chciałabym Ci ją opisać własnymi słowami. Chciałabym, żebyś znała moją wersję, bo tylko ona nie jest zafałszowana. Marianno, przede wszystkim nie jest prawdą, że twój ojciec umarł. A przynajmniej nic o tym nie wiem. Tak ci powiedziano, bo tyle mała dziewczynka potrafi zrozumieć. Gdybyś wiedziała, że żyje, że wie o twoim istnieniu, a mimo to przez wszystkie te lata ani razu się nie pojawił, byłoby Ci znacznie ciężej. Ale też nie chciałabym, żebyś wiedziała tylko tyle. To, że kwiat więdnie, nie sprawia, że jego przeszła jędrność i piękno znikają. To, że jabłko gnije i czernieje, nie oznacza, że kiedyś nie było czerwone i błyszczące. Kiedy poznałam Twojego ojca, poznałam słońce i wiatr, i deszcz. Nagle zaczęłam odczuwać smaki, wszystkie zapachy stały się wyraziste. Twój ojciec otworzył przede mną świat. Tego dnia, gdy zastukał do naszych drzwi, otworzył mi świat. Czy już wiesz, Marianno, czym jest miłość? Czy wiesz, jak po raz pierwszy spotykają się dwa głodne spojrzenia? Jak drży dłoń, która wciąż trzyma klamkę, jak przesuwają się po niej palce w przeczuciu przyszłej pieszczoty? Twój ojciec szukał dorywczej pracy. Był pięknym, młodym mężczyzną o czarnych oczach i ciemnych włosach, wyglądał zupełnie inaczej niż większość chłopców, których znałam. Był też weselszy niż inni, tak radosny, że zdawało się, że cały świat z nim się raduje. Gdy szedł ulicą, to jakby tańczył i razem z nim tańczyły wszystkie drzewa. Rozumiesz, Marianno? Gdy się poznaje kogoś takiego, nic się nie liczy. Ja myślę, że Twój ojciec, Marianno, nie chciał mnie skrzywdzić. On po prostu taki był. Chciał z życia czerpać tylko radość. Przy pierwszym problemie po prostu uciekał. I wtedy, gdy dowiedział się o Tobie, uciekł. Może nawet sam nie wiedział, dokąd ani przed czym.

Marianno, nie wstydzę się Ciebie i nigdy nie wstydziłam. I nie żałuję. Tego, że jak to mówią, „dałam się uwieść”. Tego, że Cię urodziłam. Jednego mi żal – że teraz, już za chwilę, zostaniesz sama, bez rodziców. Mogłam dać Ci lepszych rodziców – ale przecież Ty nie byłabyś wtedy sobą. A chociaż dla mnie zawsze pozostaniesz malutką, pięcioletnią dziewczynką, to i tak jesteś najlepszą córką, jaką mogłabym mieć.

Wiesz, ludzie będą też dywagować, dlaczego zachorowałam. Niektórzy zapewne powiedzą Ci, że ta choroba to od niego. W końcu gruźlica jest zakaźna. To możliwe, choć nie pewne. W końcu, gdy widziałam go po raz ostatni, był w doskonałym zdrowiu, a w okolicach, z których pochodził, tej choroby praktycznie się nie spotyka. Inni będą mówili, że to z powodu nerwów, że to dlatego, że byłam młodą matką bez męża, że takiego wstydu narobiłam całej rodzinie. Że tyle mnie to kosztowało psychicznie, że ciało poddało się chorobie. Ludzie zawsze szukają przyczyny, nawet tam, gdzie jej nie ma. Ja wolę myśleć, że to był przypadek. Zarazić może się każdy, a że akurat ja? Wiesz, Marianno, mnie jest może łatwiej umierać niż innym. Bo mnie choroba zabrała wszystko, ale i tak zdążyłam od życia dostać bardzo wiele. Przede wszystkim Ciebie, Marianno. Dużo się tu modlę i zawsze dziękuję za Ciebie Bogu.

Teraz moje modlitwy nabierają nowego znaczenia. Wiem, że nie zostało mi już dużo czasu. Od paru dni czuję dziwne napięcie. Mam też gorączkę, a kaszel staje się coraz gorszy. Nie jestem smutna, przeciwnie – dość zadowolona. Życie tutaj to nie życie. Gdybym nie miała wspomnień, Marianno, dawno umarłabym z żalu. Ale ja mogę wspominać i dlatego jestem bogata. Wspominam tę chwilę, gdy po raz pierwszy trzymałam Cię w ramionach. Potem dzień, gdy zrobiłaś pierwszy krok. Co jest piękniejszego dla matki? Tylko teraz mi żal, że już nic więcej z Twojego życia nie zobaczę. Jedno, czego bym chciała, to żeby Tobie lepszy los przypadł w udziale. Żeby na Twojej drodze los postawił jakiegoś mężczyznę, który będzie z Tobą na dobre i na złe. Który Cię nie opuści, nie zostawi, nie porzuci z dzieckiem. Tego jednego tylko bym chciała. Jednak gdybym miała wybierać dla Ciebie taki los, jaki mnie przypadł w udziale, lub życie bez miłości – nawet jeśli spokojne i bezpieczne – wybrałabym to pierwsze. Bo mimo wszystko byłam szczęśliwa. I Ty bądź szczęśliwa, Marianno.

Twoja Mama

Eliza złożyła list na pół, potem jeszcze raz. I jeszcze… „Nie – zreflektowała się − co ja właściwie robię?”. Rozłożyła go z powrotem i zauważyła, że trzęsą jej się ręce. Ten list nie do końca był szczery. Właściwie to jedno wielkie kłamstwo! Bo Eliza, gdyby mogła, zmieniłaby wszystko, całe swoje życie. Wbiła paznokcie w uda i przejechała po białej skórze w stronę brzucha. Przez chwilę jaśniejsze koleiny wypełniły się drobnymi kropeczkami krwi. Czy gdyby wiedziała, że przez to wszystko, przez niego, tak się stanie, cofnęłaby czas? Mogłaby być teraz normalną, wesołą dziewczyną, a nie umierać tutaj w samotności! Znów pojawił się obraz oczu Marianki. Nie, oczywiście, że nie, nie poświęciłaby przecież Marianny. Ale czy na pewno? Czy gdyby mogła jednym słowem cofnąć wszystko? Nie tylko jej słodkie dołeczki, lecz także te samotne wieczory spędzone na karmieniu małej, gdy Eliza brała ją do swojego pokoju, żeby, jak myślała, zejść im z oczu. Nie, nie chodziło o ojca, ale przecież matka i te jej kumoszki! Może to lepiej, że trafiła tutaj, bo te ciągłe oskarżenia, że zmarnowała życie sobie i dziecku, były nie do zniesienia. Więc gdyby mogła to wszystko cofnąć, wymazać… Po co aż tyle o tym myślała? O tym, co i tak było nieodwracalne? Ta jedna chwila, gdy zobaczyła go po raz pierwszy, zmieniła w jej życiu wszystko. Gdyby nie to, byłaby teraz normalną, wesołą dziewczyną. Ale Marianna…

Eliza zakasłała i rozmazała krew ręką, nie troszcząc się już o chusteczkę. Bała się. Nie tylko śmierci. Bała się, że nie wyśle tego listu, tylko napisze kolejny, inny. Bała się, że napisze Mariance, że żałuje tego wszystkiego. „Żałuję, że ją urodziłam” − to zdanie zdawało się istnieć gdzieś w jej głowie, odbijać się od pustych ścian jak piłka. Bała się też, że napisze Mariannie, żeby nigdy, pod żadnym pozorem nie zakochiwała się w nikim, a przede wszystkim nie pozwoliła sobie zrobić dziecka. Bo bała się, że Mariankę spotka ten sam los. To przecież jedna chwila. On, ten ktoś, pociągał za sznurki. I już nic nie można było na to poradzić.

Hel,
14 lipca 2014

Marta wiedziała, że nie ma prawa się denerwować. Olgierd był dorosły. Jeśli pisze jej, że musi się napić z rybakami, to na pewno nie grozi mu żadne niebezpieczeństwo. Zabalował i nie miał jak wrócić. Spojrzała na zegarek. No tak – piąta rano, a ona nie śpi. Czy dlatego tak się niepokoiła, że nie wierzyła, że były mąż potrafi sobie poradzić w każdej sytuacji? Czy przyczyna nie była inna? W końcu nie widziała tych rybaków na oczy. Równie dobrze Olgierd może teraz spędzać czas wcale nie na piciu, ale zupełnie inaczej… Znała go, wiedziała, jakie ma potrzeby. Nigdy nie rozmawiali o tym, czy jest w jego życiu jakaś kobieta – albo w jej życiu jakiś mężczyzna. Ale przecież mógł kogoś poznać tu, w Helu. Nawiązać niezobowiązującą znajomość. Zapragnąć dzikiego seksu w porcie… „Przestań − skarciła się. – Zachowujesz się jak mała dziewczynka. Olgierd ma prawo robić, co chce”. Podskoczyła, bo nagle suwak namiotu się rozsunął i Olgierd wcisnął się do środka, zionąc alkoholem.

– Przepraszam – wybełkotał i natychmiast zasnął.

No tak. Dlaczego tak się złościła? Miała straszną ochotę porozmawiać z nim o tym, czego dowiedziała się od Malwiny, ale na to nie było szans. Zdawała sobie sprawę, że oprócz ciepłego ciała Olgierda, odgrodzonego teraz od niej dwiema warstwami waty i ortalionu, brakuje jej rozmów o wszystkim. Rozmów, które stanowiły przyjemność tak oczywistą jak świeże pieczywo na śniadanie.

* * *

Od wielu dni czuje dziwne napięcie. Nie pomaga ani alkohol, ani waleriana. Ręce się trzęsą, głos drży, gdy mówi do siebie w pustym domu. Opowiada wciąż te same historie, do starego czajnika na herbatę z obtłuczonym uszkiem, do latarenki z metalowymi okuciami, w której od dawna nie ma świeczki, do okna zasłoniętego przyszarzałą firanką z ażurową sceną bożonarodzeniową. Pewnego dnia idzie do tamtego domu, do jej domu. Nie wie po co, ale tamtej i tak nie ma. Otwiera sobie drzwi kluczem schowanym pod wycieraczką. Czy ta głupia Ilona myśli, że nikt nie wie, gdzie trzyma zapasowe klucze? Wystarczyło przyjrzeć się, patrząc z ulicy. Często któreś z nich zapominało klucza, a najczęściej Ilona. Nic dziwnego, bo co ona w ogóle umie, wszystkim zajmował się Jonasz: zakupami, opieką nad dziećmi, nawet sprzątaniem; wielokrotnie widać było, jak biegał z odkurzaczem. Ale dziwne, że i on często zapominał − pewnie jak musiał rano wszystko ogarnąć, to i klucza zdarzyło mu się nie wziąć. Ile razy przychodził zmęczony, z siatkami i dzieciakami pod pachą, szukał tylko w kieszeniach i nurkował pod wycieraczkę. Zresztą ludzie najczęściej trzymają klucze w takim miejscu, równie dobrze mogliby wcale nie zamykać drzwi. A może Ilona pojechała na wakacje, przecież jest pora urlopów. Ale czy nie powinna być nadal w żałobie? Czy żałoba nie wyklucza wakacyjnego wyjazdu? Nic nie jest tak, jak powinno. Za mało żalu, za mało smutku, za mało rozpaczy. Wchodzi do środka i dziwi się, bo dom wygląda, jakby żona Jonasza miała się wyprowadzić. Część książek z regałów popakowana pewnie w pudłach, które stoją pod ścianami. Podchodzi do komody i bierze do ręki aksamitne pudełeczko w kształcie serca. Otwiera, ale jest puste. Co było w środku? Kolczyki? Pierścionek? Pudełeczko oznaczone jest metką nowego sklepu jubilerskiego. Ach tak, więc to nie stara pamiątka rodzinna. To prezent. Dopiero teraz zauważa bukiet róż, wciśnięty pomiędzy stolik a fotel. Wiązanka tak duża, że pewnie przewróciłaby się, gdyby ją postawić na stole. Nie wie, kto ją ofiarował, ale jedno wie na pewno: Ilona układa sobie życie na nowo. Czuje złość palącą w dole brzucha, piekącą na podniebieniu.

* * *

Ilona Skalska wstała wcześnie. Można by nawet powiedzieć, że prawie się nie kładła. Czuła podekscytowanie. Zeszła do kuchni i nastawiła czajnik elektryczny, a potem zalała neskę w jedynym kubku, który jeszcze nie znalazł się w pudle. Nie będzie jej szkoda tego domu. Trochę martwiła się o dzieci, jak to zniosą, ale w końcu to tylko dom. Może i lepiej zostawić za sobą wspomnienia? To nie było dla nich szczęśliwe miejsce, a przynajmniej nie dla niej. Tak jakby tamto, wtedy, skazało ich małżeństwo, każdą chwilę, którą spędzali razem, na porażkę. Nie można budować szczęścia na cudzym nieszczęściu – przypomniały jej się słowa matki. Nie można. Teraz wszystko wróci do normalności, będzie, jak być powinno. Przecież tak naprawdę nigdy nie przestała go kochać. Teraz może zacząć wszystko od początku. Sprawić, że rzeczy wrócą na właściwe miejsce. Trochę się bała, co ludzie powiedzą, ale tylko trochę. Nigdy szczególnie się tym nie przejmowała, ani wtedy, ani teraz. Najważniejsze było to, czego chciała ona, Ilona. Niech gadają. A po tym, jak wyśledziła, o co chodziło z tą głupią blond dziewuchą o mysim rozumku − już nawet nie czuła żalu. Jonasz zapewne uważał, że ona się niczego nie domyśla, ale przecież miała dużo czasu. Wystarczająco dużo, żeby go śledzić i wiedzieć, na czym się może oprzeć. Boże, ta dziewucha zachowywała się jak piętnastolatka. Co sobie myślała: że Jonasz zostanie z nią i ich nienarodzonym bachorem? Ilona była wściekła, że mała nie przyszła na zabieg. Przecież to ona wszystko załatwiła, przekazała Jonaszowi tylko datę i adres. A ta co? Religijna jakaś? Błogosławiona Maryja? Tak, Ilona była wściekła, bo to komplikowało sprawy. Za chwilę przecież by go pozwała o alimenty, a jeśli nie ona, to ta straszna mamusia. „Trzeba będzie się jakoś z nią ułożyć” − pomyślała z niechęcią. Nawet zdążyła ją zagadnąć, ale chyba obie nie miały ochoty na tę rozmowę. No cóż, Jonasz sobie nawarzył piwa, jak zwykle. Kobiety leciały do niego jak ćmy. I ona poleciała… Ilona zagryzła wargi, a potem wzięła z półki czerwony błyszczyk i przeciągnęła po ustach. Nie spodobała jej się ta myśl. A postępowanie Jonasza komuś jeszcze musiało być bardzo nie na rękę; jak się bzyka cudze żony, to się ma… Zresztą Ilona nie chciała w to wnikać. Wolała nie myśleć, że Igor, znała go przecież. Na pewno nie ta mała, bo ona nawet embriona nie potrafiła zabić… Więc może jakiś inny zdradzony mąż… Jeden z wielu.

Nie dziwiła się, że Jonasz tak skończył. Nie żeby ją to ucieszyło. Wolałaby, aby gdzieś wyjechał, nie musiał od razu umierać. Ale tak czy siak, trudno, żeby odczuwała żal. Już od dawna łączył ich tylko czysty układ. Oboje mieli to, czego potrzebowali. Ale może w życiu można mieć szansę na coś więcej? Ilona nie była pewna. Już dawno pogubiła się zupełnie i w swoich myślach, i odczuciach.

Spojrzała na zegarek. Ludzie z firmy przewozowej na pewno zaraz tu się zjawią. Narzuciła na siebie ubranie z poprzedniego dnia, to i tak nie miało znaczenia, pobrudzi się przy tym całym noszeniu i pakowaniu. Miała nadzieję, że oprócz kierowcy, z którym rozmawiała przez telefon, przyjadą jeszcze jacyś faceci do pomocy. Nie uśmiechało jej się noszenie tych wszystkich pudeł, a jeszcze pamiętała, jak się tutaj wprowadzali – pracownicy firmy transportowej wcale nie kwapili się, żeby robić cokolwiek. No tak, ale wtedy był Jonasz. Widzieli mężczyznę i wydawało im się, że sobie poradzi. Usłyszała dzwonek do drzwi. Przed drzwiami stało dwóch osiłków, którzy bez zwłoki zaczęli wynosić pudła do samochodu. Meble postanowiła na razie zostawić. W końcu nie wprowadzała się do pustego domu, później zastanowi się, co z nimi zrobić, może nowi właściciele domu będą chcieli je zatrzymać. Faceci uwinęli się szybciej, niż myślała. Nie zmieściła się do samochodu, ale to jej wcale nie przeszkadzało. Wiedziała, że Bernard sobie poradzi z całym transportem, może i dobrze, że ona nie musi uczestniczyć w tym wypakowywaniu, noszeniu…

Dom opustoszał. Jakże inaczej wyglądał bez tych wszystkich przedmiotów! Człowiek gromadzi wokół siebie całą masę różnych rzeczy, które tylko się brudzą i kurzą. Ilona nienawidziła sprzątać. Najchętniej wyrzuciłaby to wszystko w cholerę, ale łatwiej było powiedzieć, niż zrobić. Zdobyła się tylko na przebranie zabawek dzieci. Weszła na piętro. Dwa pudła oznaczone krzyżykami zostały przy oknie. Stare zabawki, którymi Stella i Eryk już się od dawna nie bawili. Odda to komuś albo po prostu wyrzuci. Spojrzała przez okno. Tylko ogrodu będzie jej trochę szkoda, ale tam przecież też jest ogród, może mniejszy, lecz zawsze. Westchnęła. Chyba trzeba się zwijać, zamówić taksówkę.

Zeszła na dół, żeby poszukać telefonu, i wtedy rzuciły jej się w oczy wiszące na ścianach grafiki. Zapomniała o nich! Może sama je zawiezie? Były dość dużo warte, to prezent ślubny od znajomego konesera sztuki. Podobno przez te lata zyskały nawet na wartości. Zdjęła pierwszą ze ściany. Przedstawiała kobietę związaną drutem kolczastym. Drut opasywał ją ciasno, tak że wystawała tylko głowa. Nigdy jej specjalnie nie lubiła, a ten motyw na prezent ślubny był w sumie dość dziwny. A jednak przez lata przyzwyczaiła się do niego i już tak jej nie raził. Czuła nawet coś w rodzaju współczucia dla tej biednej, uwięzionej kobiety. Postawiła obraz, ostrożnie opierając go o ścianę, i wtedy usłyszała dzwonek do drzwi. To na pewno ci faceci z firmy przewozowej czegoś zapomnieli. „To nawet dobrze – pomyślała. – Wezmą obrazy”. Jednak kiedy otworzyła drzwi, w progu stała postać w żółtym sztormiaku. „Dziwne, sztormiak w taką pogodę” – przemknęło jej przez głowę. Znowu był upał. I czy musi przychodzić akurat teraz?

– Jestem trochę zajęta – powiedziała.

* * *

Dokładnie zamyka drzwiczki, wygładza boazerię. Włóczkowa rękawiczka zaczepia o zadrę w drewnie. Jeszcze raz dociska. Schodzi na dół i rozgląda się dookoła. Na stole, obok kubka z niedopitą kawą leży komórka. Nie zdejmując rękawiczek, naciska guzik i odczytuje esemesa. „Gdzie jesteś? Wszystko już wypakowane” – czyta. „Coś się wydarzyło – pisze. – Chyba zmieniłam zdanie. Tak w życiu bywa. Muszę wyjechać na jakiś czas. Rzeczy niech na razie zostaną. Przepraszam”. Waha się przez chwilę. Czy to brzmi dostatecznie przekonująco? Nie wie, nie ma doświadczenia. Naciska guzik i wysyła wiadomość.

Oczywiście po chwili rozdzwania się telefon, to dzwoni on. Co to za melodyjka? Jeden z przebojów, który bez przerwy puszczają w radiu, skoczna i wesoła piosenka. Z satysfakcją naciska czerwoną słuchawkę, odrzuca połączenie. Pakuje telefon do kieszeni sztormiaka i wychodzi. Starannie zamyka za sobą drzwi, a klucz wkłada pod wycieraczkę. Rozgląda się dookoła, uliczka jest całkiem pusta, jak dobrze, że to taka okolica, i jak dobrze, że są wakacje, sporo ludzi jednak wyjechało. W porcie wchodzi do sklepu z pamiątkami, nie wie po co, to odruch. Przygląda się futrzastym fokom w różnych kolorach tęczy. Można kupić sobie całe fokarium. Myśli o tym, że ludzie też są jak zabawki. Nieznaczące i martwe. Wychodzi ze sklepu i na nabrzeżu wyrzuca telefon do wody.

* * *

Bernard Lutecki czekał. Wóz firmy przewozowej dawno pojechał. Bernard zdążył wnieść już wszystkie pudła i graty. Zadzwonił na jej komórkę, ale nie odpowiadała. Wysłał wiadomość. Wiedział, że niepotrzebnie się denerwuje, Ilona na pewno pakuje jeszcze jakieś drobiazgi, przegląda rupiecie, które zbierają się w każdym domu jak kurz. Może postanowiła przyjechać taksówką z resztą rzeczy? Dzwoni jeszcze raz, ale sygnał się urywa, zupełnie jakby ktoś nacisnął czerwoną słuchawkę, on sam też się często myli, czeka więc, aż Ilona oddzwoni, ale dostaje tylko esemesa. Czyta i nie może uwierzyć. Czy to możliwe, żeby aż tak okrutnie z niego zadrwiła? Możliwe. Przypomniał sobie, co się stało wtedy. Też mieli przecież jakieś plany. Wspólne mieszkanie, wspólne życie. A ona pewnego dnia powiedziała, że nie będzie piła piwa. W knajpie mu powiedziała. Nie będzie piła, bo jest w ciąży. Przestraszył się, ale i ucieszył, emocje napływały falami, powodując chwilowe zamroczenie, przez które przebił się jej głos. „Bernard, to nie twoje dziecko” − powiedziała wtedy. I jeszcze, że przeprasza, że tak wyszło. „Kto to jest?!” − wrzeszczał, ale ona milczała. Dowiedział się od innych, od kolegów, którym Jonasz już zdążył się pochwalić.

A jednak… jak to możliwe? Przecież wydawało się, że teraz naprawdę jest inaczej. A może to tylko pozory? „Wtedy też ci się wydawało, że to nic takiego” − skarcił się w duchu. Narzucił na siebie bluzę, wyszedł z domu i wsiadł do samochodu. Gorąco. Zawsze było mu za gorąco, może z powodu lekkiej nadwagi. Lubił myśleć o sobie, że jest dużym facetem. Lubił myśleć o sobie, że jest dużym facetem o spokojnym usposobieniu. Takim, którego trudno wyprowadzić z równowagi, jak duże zwierzę, które się nie denerwuje, bo nie ma powodu. O nie, nie należał do tych zwalistych hipopotamów o małym rozumku i bez jaj. Więc dlaczego nie potrafił z niej zrezygnować? Jest przecież tyle innych kobiet, „tego kwiata jest pół świata”, jak to się mówi. Niektóre były nim zainteresowane. Szczególnie gdy został prezesem firmy. Mogły nawet widzieć w nim słonia, ale z wypchanym portfelem. A słonie? Podobno mają emocje bardzo zbliżone do ludzkich. Podobno potrafią nawet płakać po stracie dziecka albo partnera.

Zdjął bluzę. Był mokry od potu. Jakoś udało mu się uspokoić. Po chwili stał przed jej domem.

Od razu wiedział, że jej tu nie ma. Pusto, prawie żadnych rzeczy, tylko meble. I oparty o ścianę obraz. Kobieta owinięta jakby drutem kolczastym. Skąd u niej na ścianie coś takiego? Czy w jakiś sposób obrazowało to stan jej ducha? A może tak czuje się w każdym związku i dlatego zawsze się ucieka? Dlaczego najpierw posłała do niego wszystkie te rzeczy? Co on ma teraz z nimi zrobić? Dziwne to wszystko. Ale przecież nie zmieniła się przez te wszystkie lata. A on przez te lata ją kochał, co było jeszcze bardziej niezwykłe. Chodził teraz po tym domu, do którego nigdy go nie zaprosiła, i próbował ją zrozumieć. Nigdy nie potrafił wyobrazić sobie tego ich wspólnego życia, a teraz w prawie pustym domu nie zostało zbyt wiele jego śladów. Duży salon, wysłużona kanapa, jak w każdym domu, w którym były małe dzieci, pełna śladów dziecięcych rąk. W rogu rozmazana smuga, jakby z czekolady. Proste szafki w kuchni, blat, lodówka. Ile posiłków musiało zostać tu przygotowanych, ile ta kuchnia nosiła w sobie zapachów, smaków. Nie powinien tu myszkować, ale nie mógł się powstrzymać. Wszedł na górę. Pokój dziecinny, na dywanie samotna lalka, której zapomniano zapakować. Bernard podniósł ją i postawił na półce. A potem wszedł do pokoju obok. To musiała być ich sypialnia. Teraz straszyło tu łóżko, sama rama i materac, pościel zdjęto. Szerokie, prawie kwadratowe łoże. Całą ścianę pokrywała boazeria, nie podobało mu się to. Wolał jasne kolory we wnętrzach. Zresztą miał zamiar pomalować dom, a przynajmniej sypialnie i salon, trochę odświeżyć. Myślał, że razem z Iloną wybiorą kolory. No, ale teraz to oczywiście już nie miało znaczenia. Zamknął drzwi sypialni i powoli zszedł po schodach. Gdzie ona właściwie jest? Pewnie wyszła gdzieś, może chodzi po lesie albo poszła do przyjaciółki. Przecież wie, że będzie jej szukał. Woli się gdzieś ukryć, żeby nie musieć się tłumaczyć. Gdyby nie ten esemes, pewnie by się martwił, ale przecież napisała wprost. Zmieniła zdanie. I on, po tym wszystkim, na pewno jej nie będzie do niczego namawiał. Już nie. Miał tylko nadzieję, że jak najszybciej zabierze z powrotem swoje rzeczy.

* * *

Postanowiła dać mu się wyspać, ale było już prawie południe. To jednak przesada, ile można spać? Sama zdążyła wypić parę kaw i zjadła z nudów ze trzy śniadania. Kiedy Olgierd wytoczył się z namiotu, powitała go nie uśmiechem, jak planowała, nie chcąc być jedną z tych nudnych kobiet, które robią facetom awanturę o parę głębszych w barze, tylko złośliwymi komentarzami. „To nie takie proste” − pomyślała i zaśmiała się do siebie.

– Z czego się śmiejesz? – zapytał, rozglądając się dookoła.

– Z ciebie. Szukasz wody, a wody nie ma. Zużyłam ją do płukania zębów, bo mi się nie chciało iść do łazienki. Możesz się poczuć jak w Egipcie. He, he.

Olgierd westchnął, usiadł na trawie i założył okulary przeciwsłoneczne.

– Ty się tak nie rozsiadaj, zaraz idziemy. Pospiesz się lepiej.

– Idziemy? – spytał żałosnym głosem.

– Rejs tramwajem wodnym. Kupiliśmy bilety. Nie pamiętasz?

– Na którą mamy tam być?

– Na trzynastą. Więc lepiej się pospiesz.

– Musimy dzisiaj jechać do tego Sopotu?

– Nic nie musimy, ale mamy bilety. Ciesz się, że nie kupiliśmy na ten rejs o dziewiątej, byłoby gorzej. Poza tym ja mam ochotę jechać. Co, może z powodu twojego kaca mam zmieniać plany?

W drodze do Sopotu,
14 lipca 2014

Tramwaj wodny do Sopotu miał co prawda dolny pokład z wygodnymi, choć wytartymi siedzeniami i barem, ale było tam tak gorąco, że wszyscy pasażerowie wyszli na górę. Tramwaj ruszył. „Dlaczego to się właściwie nazywa tramwaj?” – zastanawiał się Olgierd. Bolała go głowa i nie chciało mu się myśleć. Z ulgą opadł na białe metalowe siedzenie. Tu wiał wiatr i nie czuć było upału. Olgierd próbował się wyłączyć. Nie lubił takich rejsów dla turystów, ale jeśli chcieli pojechać do Trójmiasta, była to najlepsza, najszybsza opcja. A Marta nie wiadomo dlaczego koniecznie chciała pojechać do Sopotu. Nie wyobrażała sobie chyba wizyty w tej części Polski bez przejścia się po sopockim molo. On wolał mniejsze miejscowości, ale musiał ustąpić. Przemknęło mu przez myśl, że gdyby poprosił wczoraj poznanych rybaków, może zabraliby ich na lepszą wycieczkę: na prawdziwy rejs, a nie ten erzac. Po chwili odpłynęli od przystani i Hel stał się zupełnie malutki. Najdłużej było widać białego zbuka. O ile Pałac Kultury, też przecież budzący kontrowersje, mógł jakoś polubić jako pomnik socrealu, tego jaja nie polubi nigdy. Marta robiła zdjęcia oddalającego się lądu, ale na nim to jakoś nie robiło wrażenia. „Chyba jestem za bardzo oddalony od samego siebie, żeby coś poczuć” − pomyślał. Ale może to kac sprawiał, że zatoka nie wydawała mu się niczym więcej niż zbiornikiem pełnym wody. Podziwiał entuzjazm Marty i zazdrościł jej dobrego samopoczucia. Od rana nie mógł nic przełknąć, a ona popijała piwo, zagryzając chipsami. Miał wrażenie, że gdyby pozwolił sobie choćby na łyk wody, cała zawartość żołądka wylądowałaby na białym pokładzie. Było mu głupio, dawno tyle nie pił. To pewnie przez ten kuter i wódkę na prawie pusty żołądek. Rybacy wspaniałomyślnie podzielili się z nim flaszką, jak tylko wrócili do portu. Zanim w ogóle doszli do baru. Oto, co znaczy brak wprawy! Ćwiartka wódki, parę piw, co to znowu takiego? Kiedyś wychyliłby z rana browca i śladu by po kacu nie było. Popatrzył tęsknie na trzymane przez Martę piwo i już miał ją poprosić, żeby dała mu się napić, ale statek nagle mocno zakołysał i Olgierdem rzuciło na przeciwną burtę, a razem z nim jego żołądkiem. Przeprosił ściskającą się na schodkach parę i pognał do toalety. Jednak ta wycieczka to nie był dobry pomysł. Na dole było gorąco, ale postanowił usiąść tu na chwilę i poczekać, aż jego żołądek się uspokoi. Nie był sam. Na ławce najbardziej oddalonej od wejścia siedziała jakaś para. Widział jasne włosy dziewczyny, które próbowała wyplątać spod pleców chłopaka. Była wściekła. Olgierd nie rozumiał, o co się kłócą, zrozumiał tylko, że chodzi o jakiś koncert. Dziewczyna miała iść na niego wieczorem, a chłopak strasznie się o to na nią wściekał.

– Nie chcę, żebyś skończyła jak Krystyna.

Ciekawe, kim była Krystyna i jaki to ma związek z koncertem. Dlaczego się pokłócili? Często przysłuchiwał się rozmowom ludzi, szczególnie kiedy zdarzyło mu się jeździć komunikacją miejską. Zawsze zastanawiał się, kim są, co robią. Czy są szczęśliwi? Westchnął i pomyślał, że młodzi ludzie dziwnie czasem ze sobą rozmawiają. Agresywnie. Skąd to się bierze? Dziewczyna odsunęła się, wtedy chłopak złapał ją za ramiona, mocno nią potrząsnął i uciekł na górny pokład. Dziewczyna zaczęła płakać. Olgierd poczuł się głupio i wszedł na górę.

– Lepiej? – zapytała Marta. Wyglądała świetnie. W króciutkich szortach, sandałach i bluzce na ramiączkach, która podkreślała jej delikatną budowę. Dopiero teraz zauważył, że założyła nowe kolczyki. Przejrzyste niebieskie rybki ze szkła.

– Trochę. Przesadziłem wczoraj, wiem. Ale dowiedziałem się ciekawych rzeczy − odpowiedział, patrząc kątem oka na chłopaka, który stał wściekły na pokładzie i spoglądał na wypluwaną przez statek wodę.

– Na przykład?

– Nasz przyjaciel Jonasz był rybakiem.

– Nie patrz tak, nie zabiła mnie ta informacja, ja też to wiem.

– Ale na pewno nie wiesz, że parę razy wygrał Mistrzostwa Łowienia Śledzi. On był nie byle jakim rybakiem. Był świetny. Ten jego kolega…

– Igor Chojna.

– Czy my się przypadkiem nie dublujemy?

– Nie wiem, mów dalej.

– No więc ten Chojna opowiadał, że zawsze pływali razem i razem brali udział w tych mistrzostwach. Ale ostatnim razem Skalski został zdyskwalifikowany!

– A nie wycofał się? Malwina mówiła, że się wycofał, podając jako powód konieczność zajmowania się chorą matką.

– Malwina?

– Nieważne, mów dalej. A więc został zdyskwalifikowany?

– Tak. Komisja go wywaliła z zawodów i to podobno niesłusznie. Tak twierdził ten Igor.

– A co na niego mieli?

– Zarzucono mu, że wchodził w jakieś nieuczciwe transakcje. On wszystkiego się wyparł, ale w zawodach nie wziął udziału.

– I ten cały Igor mu wierzył?

– Chyba tak. To jego przyjaciel.

Marta wyjęła odbitkę z torby.

– Ten?

– Tak, to on.

– Powiedz mi, co faceci widzą w tych zawodach? Zupełnie tego nie rozumiem. Jak dzieci, nie?

– No wiesz, nie do końca. Po pierwsze, to jest jakaś konkretna nagroda, ale nie tylko. Każdy się chce wybić, nawet tutaj. Ci najlepsi mają szansę. Nie każdy chce do końca życia pływać małym kutrem. Jak jesteś dobry, to masz szansę na rejsy dalekomorskie. Najpierw zostajesz szyprem kutra, a potem bosmanem na większej jednostce. To są pieniądze.

– To się chłopak starał. Ciekawe, kto mu zrobił krzywdę. I dlaczego.

– Mam pewne podejrzenia co do tego rybackiego światka. Wiesz, to jak z tymi rybami. Aloza niby do śledzia podobna, ale się wyróżnia. Czasem, jak ktoś się w takim środowisku za bardzo wyróżnia, to inni go nie lubią.

– Musimy porozmawiać z innymi rybakami.

– Teraz, kiedy już zasmakowałem w portowym życiu…

– Przestań. – Roześmiała się. – Patrz lepiej na morze, w końcu po to tutaj przyjechaliśmy. Czy mi się wydaje, czy tam, daleko widać Sopot?

Piekły go oczy i nic nie widział.

– A ty czego się dowiedziałaś?

Kiedy streściła mu rozmowę z Malwiną, zapytał:

– Powiedz mi tylko jedną rzecz, Marta. Ty jako kobieta może lepiej to rozumiesz. Po co takiemu facetowi, który pływa, łowi, zakupy robi, książki żonie nosi, jeszcze dodatkowo chór? I kiedy on miał na to wszystko czas?

– Chór… No cóż, może wyrywał tam jakieś młode laski – zażartowała. – A poważnie, nie mam pojęcia. Może potrzebował odskoczni, skoro go żona trzymała pod pantoflem. Albo szpilką.

– Szpilką?

– Lepiej ty mi powiedz, czy to możliwe, żeby normalny facet robił te wszystkie rzeczy z uśmiechem? Nie zbuntowałbyś się na jego miejscu?

– No, wiesz… – Wyraźnie nie wiedział, co odpowiedzieć. – W sumie, jak się kogoś bardzo kocha, to wszystko można…

– …znieść? Wszystko wybaczyć?

Spojrzała na niego swoimi szarymi oczami. Nie uciekł wzrokiem. Patrzyli na siebie, bojąc się choćby drgnąć.

– Marta… – zaczął, ale jakby na złość statek w tym momencie stanął i z głośnika popłynął głos obwieszczający, że podróż dobiegła końca.

Po zejściu na ląd poczuli głód. Olgierd w dodatku czuł coś w rodzaju moralnego kaca. I to wcale nie z powodu wypitej wczoraj wódki. Dręczyło go raczej to, że dał się wciągnąć w durną turystyczną wyprawę do perły Trójmiasta. Że musieli teraz koniecznie iść na molo, potem obejrzeć hotel Grand, pogapić się na łabędzie i przejść się deptakiem. Miał tylko nadzieję, że Marta nie będzie chciała iść do Opery Leśnej, ale była to nadzieja płonna, bo dziewczyna obwieściła, że nigdy nie miała okazji jej zobaczyć, a ponieważ mają sporo czasu, koniecznie chce to nadrobić. Musieli więc przejść przez całe miasto tylko po to, żeby obejrzeć miejsce, które czasy świetności dawno miało za sobą. Po drodze kupili gofry ze śmietaną i owocami w żelu. Olgierd nie potrafił tak zwiedzać, denerwowało go to. Chciał pobyć gdzieś dłużej, poznać zwykłych ludzi, poczuć coś. Ten rejs tramwajem tylko po to, żeby zaliczyć parę znanych miejsc, dawał mu poczucie dziwnego niesmaku. Plastikowa perspektywa nadawała się jedynie do tego, żeby zrobić zdjęcia, identyczne, jakie robili wszyscy pozostali uczestnicy takich rejsów i poprzednich, wszystkich po tej samej trasie. Cyk, pstryk, każdy zdejmuje molo i Grand, i operę. Miejsca, które mogłyby być fascynujące, gdyby krył się w nich jakiś strzęp tajemnicy, gdyby coś jeszcze pozostało do odkrycia. Nawet owoce w żelu wydawały mu się dziwne. Wolałby zwykłe świeże jagody albo truskawki, ale okazały się niedostępne. Pewnie słabo schodzą, jak wszystko, co prawdziwe. Może z powodu wódczanego kaca, który jeszcze Olgierda nie opuścił, kac moralny zdawał się znacznie bardziej dotkliwy. Było mu niedobrze i nie wiedział, czy to z powodu przepicia, zbyt słodkiej bitej śmietany, czy też z powodu tej całej wycieczki. Postanowił jednak nie wywnętrzać się przed Martą. Widział, że dziewczyna się cieszy – nie będzie jej psuł przyjemności. Lepiej pójdą coś zjeść.

– To co? Jakiś dorszyk?

– A może ograniczymy koszty? Zobacz, jaka ładna pogoda. Proponuję rybkę wędzoną, chleb i piwo. – Uśmiechnęła się. – Na gazecie i na plaży.

– Piwo? – zapytał niepewnie. – Chyba jednak dzisiaj pozostanę na detoksie.

– Nie przesadzaj, małe piwo ci nie zaszkodzi, a ja mam ochotę.

To chyba był jedyny moment podczas całej tej wycieczki, kiedy poczuł się naprawdę dobrze. Odeszli plażą w stronę Gdyni i znaleźli niewielki pomost. Tam oparli się o pachnące solą drewno i gapiąc się na chmury, pałaszowali makrelę i szproty, popijając browcem. Olgierd miałby ochotę pójść dalej w stronę Orłowa, ale oczywiście trzeba było wracać. Ostatni tramwaj mieli o dziewiętnastej. Nikt nie zakładał, że turyście na zwiedzanie Sopotu potrzeba więcej niż standardowe parę godzin.

Hel,
14 lipca 2014

Wysiedli w porcie, blisko zbuka i od razu ruszyli w stronę centrum miasta. Przy Wiejskiej jeszcze trwał jakiś festyn, kolejny festiwal dóbr wszelakich, stragany z jadłem i duperelami, wszędzie to samo. Przy barze Kapitan Nelson zebrała się grupka gapiów. Nad głowami przechodniów widać było charakterystyczne połączenie błękitu i bieli. Ludowe stroje! Pewnie jakieś widowisko dla turystów. Marta i Olgierd wmieszali się w tłum. W półokręgu stały odświętnie ubrane dziewczyny z włosami upiętymi w warkocze. Spódnice haftowane w kwiaty i niebieskie serdaki na bufiastych, białych bluzkach kontrastowały z ciemnymi strojami mężczyzn. Zaczęli śpiewać. Marty nie porwała muzyka. Nie przepadała za ludowymi pieśniami. Zauważyła, że i Olgierd zaczyna się niespokojnie kręcić.

– Poczekaj chwilkę – powiedziała mu do ucha. – Trzeba się rozejrzeć. W końcu może w takim chórze śpiewał Jonasz.

– I co, myślisz, że zobaczysz tu jego ducha?

– Jego ducha nie, ale… – Marta przyglądała się sylwetkom i twarzom chórzystów. – Zawsze możemy zobaczyć coś podejrzanego.

– Naczytałaś się kryminałów.

– Czy to możliwe? – Cofnęła się.

– Co się stało?

– Widzisz tę rudą dziewczynę, trzecią od lewej?

– Widzę.

– To Malwina, ta bibliotekarka. Mam nadzieję, że się nie mylę, ale chyba nie. Wygląda inaczej w rozpuszczonych włosach, ale to na pewno ona.

– Dlaczego tak cię to szokuje?

– Nie wiem. Jak wypytywałam ją o to, czy Jonasz śpiewał w chórze, to nawet nie wiedziała w jakim. A jednocześnie tyle jej mówił na temat swojego życia. Sama też nie wspomniała, że śpiewa. Coś tu nie gra.

Olgierd uważnie przyglądał się śpiewakom.

– Swoją drogą ja też tu widzę kogoś znajomego. No, powiedzmy, że znajomego. Na statku była taka para… Kłócili się.

– Podsłuchiwałeś?

– Nie oburzaj się tak, trudno było nie słyszeć. To ta dziewczyna.

– Hel jest mały.

– To nie tylko to. Prawie nic nie zrozumiałem z tej rozmowy, tylko jedno zdanie. Chłopak krzyczał na nią, że skończy tak jak Krystyna. Myślałem, że to turyści, bo kto inny pływa takim tramwajem, ale najwyraźniej się myliłem.

– To może nie mieć żadnego związku z tym chórem.

– Może tak, może nie. Ale wcześniej ona coś mówiła o jakimś koncercie…

– Chodźmy lepiej, zanim Malwina mnie zobaczy. Nie chcę, żeby wiedziała, że tu byłam.

– Nie chcesz się dowiedzieć, dlaczego to ukrywała?

– Przeciwnie. Chcę się dowiedzieć i dlatego zamierzam się z nią zaprzyjaźnić. Mam nadzieję, że sama mi coś powie. Ale teraz chodźmy wreszcie na jakiś porządny spacer. Przynajmniej nie musimy już patrzeć na zegarek i nigdzie się spieszyć.

– Na cypel? – spytał Olgierd.

– Jasne. – Marta się uśmiechnęła.

Minęli Hel Kamp i poszli dalej, ale tym razem nie deptakiem, tylko przez las. Olgierd pamiętał, że kiedyś była to jedyna droga, ta między starymi bunkrami. Kiedy był młodym chłopakiem, pojechał do Helu pod namioty z kumplami. Bawili się tu w wojnę, zupełnie jakby mieli po kilka lat. Ukrywali się w bunkrach śmierdzących sikami, a potem wyskakiwali nagle i udawali, że strzelają. Zupełnie jak mali chłopcy, mimo że już byli pełnoletni.

– Wiesz co? – powiedziała Marta. – Nie podobała mi się ta wycieczka.

– Nie? – zdziwił się Olgierd. – A ja myślałem…

– Nie chciałam ci mówić, żeby nie zepsuć ci przyjemności…

„Mnie. Zepsuć przyjemność. Też coś” – pomyślał Olgierd.

– Ale tak naprawdę uważam, że to straszne gówno… Nie no, serio. Jakaś jestem zła na tę całą turystykę, rozumiesz? A najgorsze jest to, że nie ma nic innego. Nawet gdybyśmy pojechali gdzieś niby na dziko, na przykład zabraliby nas ci twoi rybacy, to i tak byłoby na niby. Rozumiesz?

– Rozumiem.

– Chodzi o to, że inne doświadczenie jest dla nas i tak niedostępne. I dostępne nie będzie. Może należy się z tym pogodzić. Z tym, że całe to nasze podróżowanie to jest takie, no wiesz… Pic na wodę, fotomontaż.

– Ej, daj spokój, nie do końca jest tak źle. Nie mam takiego wrażenia, jak chodzę po Helu. Tylko na tym statku…

– Bo ten statek to kwintesencja tego całego picu.

– No wiesz, gdyby tak myśleć, to podróżowanie w ogóle nie ma sensu.

– Dlatego dla mnie ma sens rozwiązywanie tej historii. Bo ona jest prawdziwa. To się naprawdę wydarzyło i ja naprawdę chciałabym się dowiedzieć, kto zamordował tego człowieka.

– No właśnie cały czas się zastanawiam, dlaczego tak cię kręci ta historia.

– Nie mam pojęcia. Chyba intuicyjnie czuję, że jest dla mnie ważna. Tak jakby coś się tam kryło…

– Tak jak się kryje pod powierzchnią wody… – Olgierd spojrzał w dół.

– Tak. Śledzie, alozy i Bóg wie co jeszcze.

* * *

Bernard Lutecki płakał. Mógł sobie na to pozwolić. W końcu był sam. Sam, sam, sam. Ona więc zrobiła to znowu, a on znowu, głupi, dał się nabrać na te jej gierki. A przecież wtedy obiecał sobie, że nawet się do niej nie odezwie… Nie mógł tego zrozumieć. Tego, że wszystko, o czym myślał, o czym tak bardzo marzył, właśnie obróciło się w pył. Mimo że tyle dla niej zrobił… Tyle przecież dla niej zrobił. Nawet nie wiedziała ile. Siedział teraz na kanapie we własnym domu z telewizorem włączonym na cały regulator. Trochę zagłuszał myśli, ale tylko trochę. Tak naprawdę Bernard nie mógł przestać myśleć. Ani o tym, co przeżywał teraz, ani o przeszłości. Dwa plany czasowe nakładały się i przenikały, i czasami zapominał, czy to teraz cierpiał, czy też wracało do niego tamto cierpienie z przeszłości.

„Nie piję – powiedziała wtedy, gdy przyniósł dwa piwa i jedno postawił przed nią. – Jestem w ciąży”.

Podniosła głowę, jej lśniące, ciemne włosy opadły w tył. Światła w barze otaczały jej twarz dziwną poświatą. Jej twarz, która wtedy, w tym momencie stała się tak piękna, jak nigdy. Bernard poczuł radość wypełniającą go aż po palce stóp. Spojrzał na nią, tak jasną jak Matka Boska, na jego cudowną Ilonę, ikonę. I wtedy ona opuściła głowę, obraz pociemniał.

„To nie jest twoje dziecko – powiedziała. – Przykro mi”.

Słowa dudniły w jego głowie. Niedowierzanie, rozpacz, wściekłość: trudno było mu nawet nazwać wszystkie te uczucia, które nim targały.

„Powiedz, że to nieprawda! – krzyknął. – Przecież jesteś ze mną, co to znaczy?! Jak to: nie moje, skąd wiesz?!”.

„Kobieta to wie – powiedziała Ilona. – Poza tym ty przecież uważałeś albo kochaliśmy się z prezerwatywą, a on nie… Z nim poszłam na całość!”.

„Kto to jest? – zapytał jeszcze. – Znam go?”.

„Nie chcesz wiedzieć – odrzekła. – Nie chcesz wiedzieć”.

Nie chciał, ale się dowiedział. I oprócz kobiety stracił przyjaciela. Czasem patrzył z daleka na dziecko, jak już urosło na tyle, że można było się przyjrzeć. Patrzył, czy to jednak nie jego. Ale chyba nie. Było jasnowłose i smukłe. Jak Jonasz. Jak ten skur… Nagle poczuł spokój. Przecież Jonasz już nie żył. Przecież teraz Ilona wreszcie mogła być jego. Przyszła bardzo szybko, ledwo go pochowała. Niby to wypłakać mu się na ramieniu. Ale on dobrze wiedział po co. Dobrze wiedział, że długo sama nie wytrzyma, a on był najbliżej. I wiedziała, co wciąż do niej czuje. A on – no cóż – nie odrzucił jej. Przeciwnie. Wreszcie poczuł, że szczęście jest blisko. Przecież tylko na to czekał. Los był sprawiedliwy i dał mu to, co do niego należało. Tylko gdzie ona jest? Wpadł w furię. Gdzie ona jest? Do jasnej cholery, gdzie ta dziwka się podziewa? Krzyczał i wyzywał, a potem znów płakał, znów czuł się tak jak wtedy – porzucony i samotny. Łyknął hydroksyzyny prosto z butelki. Może po prostu zaśnie i choć na chwilę przestanie myśleć.

Jak z tym żyć? Powinien gdzieś wyjechać, gdzieś daleko. Gdzieś, gdzie nikt go nie zna. Wyrzucić telefon. Ma jeszcze trochę czasu, zanim zacznie się praca, zanim będzie musiał udawać, że nic strasznego się w jego życiu nie stało.

ROZDZIAŁ CZWARTY

15 lipca 1922

Z pamiętnika Marianny

No i się wydało. A myślałam, że jeszcze przynajmniej przez miesiąc nie zauważą. Wszystko przez te upały. Zawsze noszę koszulę wysuniętą na wierzch, na spódnicę, pod spodem podkoszulek. Brzucha nie widać, bo chuda jestem, a te wszystkie rzeczy bardziej obfite, sute. Ciotka dała, to nie było jak wybrzydzać, tu u nas każdy grosz się przecież liczy. Sprzątałam tu, w chacie, jednocześnie gar stał na kuchni z zupą, ten upał i para, było jak w piekle. Na chwilę zdjęłam koszulę i stanęłam na krześle, bo zobaczyłam, że w rogu zebrały się takie okropne pajęczyny… i wtedy weszła babka, niby niedowidzi, a jednak jakoś od razu spostrzegła. „Bój się Boga, dziecko! – zawołała. – Bój się Boga”. Bać to ja się najwyżej mogę, że urodzę bliźniaki. Tu, we wsi jedna panna to nawet powiła trojaczki, co to przez tydzień żyły tylko, i od razu było wiadomo, że nic z nich nie będzie, takie to mizerne, a na pogrzebie, co mnie babka zabrała, bo ona na wszystkie pogrzeby chodzi, staje z boku i patrzy, i jeszcze mówi, że to jej jedyna rozrywka i jedyny czas, że sobie na ludzi popatrzy, bo do kościoła to się wstydzi, tam od razu jest na językach, bo w kościele to się ludzie nie hamują, ale na pogrzebie to jednak tak, no więc na pogrzebie tych trojaczków to sama słyszałam, jak ludzie mówili, że to łaska boska, bo jak troje naraz w takiej biedzie wychować, i jakby to później pomarło, to byłoby smutniej. Biedna ta babka zresztą i nie dziwię się, że tak biadoli, już i tak ludzie wytykają palcami i nie wiadomo, co gorzej, że mnie matka nieślubnie urodziła czy że młodo umarła, a może to jeden w sumie i ten sam los. Wiem, że sprawiłam im zawód, tak wyszło, zawsze byłam w gorącej wodzie kąpana – i do słów, i do roboty, i do miłości. No tak mi się on podobał, że nie zmogłam. Tu zresztą wszyscy tak robią, nie to, że ja jedna. Gdzie się pójdzie, to na sianie jakaś para się obłapia, a że chłopaki inne jakoś lepiej uważają, to te dziewczyny mają większe szczęście. A może i nieszczęście? Ja tam się cieszę, że będę miała dziecko. Oczywiście wolałabym, żeby ten chłopak został ze mną, chociaż ja to chyba nie jestem zdolna do kochania. Po prostu ktoś mi się podoba albo nie – i tyle. Może dziecko pokocham, to się zobaczy. W każdym razie nie boję się ani nic. No, wuja trochę się boję, babki mniej. W każdym razie zaraz mam mieć rozmowę z całą rodziną. Muszę kończyć, napiszę potem albo jutro.

Hel,
15 lipca 2014

Malwina ziewnęła i poczłapała do znajdującego się w rogu pokoju aneksu kuchennego. Mimo ciasnoty i nieszczelnych okien lubiła to mieszkanko. Udało jej się wynająć je bardzo tanio, co nie było bez znaczenia przy jej marnej bibliotekarskiej pensji. Niby w bloku, ale tak blisko morza, nie mogła narzekać. Wolała to, niż nadal mieszkać z rodzicami, chciała się usamodzielnić. Gdyby Rysiek był inny, może mogliby razem poszukać czegoś większego. Na przykład w Trójmieście, bo tam przecież studiował. Byli ze sobą już trzy lata i miała wrażenie, że od początku nic się nie zmieniło. Rysiek nadal traktował ją jak przelotną znajomość. To się zaczęło wtedy, gdy dostała tu pracę. Zapytała go, co ma robić. A on tylko wzruszył ramionami. Chciała pracować w zawodzie, nie tylko dlatego, że po to przecież pięć lat studiowała, ale naprawdę kochała książki. Poza tym była ambitna i wiedziała, że biblioteka to w obecnych czasach coś więcej. Nie tylko miejsce, gdzie można sobie pożyczyć jakieś czytadło, ale często, szczególnie w mniejszej miejscowości, jedyny ośrodek kultury. Studiowała w Gdańsku, ale pochodziła stąd. To mama zadzwoniła do niej, że zwalnia się posada, bo jedna z bibliotekarek odchodzi na emeryturę. Mama… jeszcze niedawno nie była aż taka chora.

Z Ryśkiem poznali się na studiach, przypadkiem trafili na ten sam fakultet z angielskiego, a raczej on trafił do jej grupy, choć na medycynie mieli języki w innym budynku. Jemu zostały jeszcze dwa lata studiów, była starsza. Ale w Trójmieście nie mogła nic znaleźć. Pozostawała jej praca w sklepie spożywczym i nie bardzo jej się to uśmiechało. Ale gdyby powiedział jedno słowo. Gdyby powiedział, żeby została, że nie wyobraża sobie życia bez niej, że na pewno w końcu coś znajdzie. Albo nawet gdyby powiedział: jedź, będę przyjeżdżał na każdy weekend. Ale on nic nie powiedział, wzruszył tylko ramionami. Nie wiedziała dlaczego, ale strasznie denerwował ją ten gest. Dlatego wzięła tę pracę.

Przyjeżdżał, kiedy chciał. Czasem zostawał na noc, częściej nie. Nawet teraz, a przecież były wakacje. Wymawiał się tym, że rodzice się o niego martwią, i wracał do Gdańska. Dwudziestopięcioletni chłopak, który nadal mieszka z rodzicami! Mówił, że czeka, żeby skończyć studia. To prawda, że medycyna jest absorbująca i nie zostawia zbyt wiele czasu na dorosłe życie. Tłumaczył jej, że jak tylko dostanie dyplom, wreszcie coś postanowi. Ale przecież nie o to chodziło. Dla niej nie miało znaczenia, gdzie zamieszkają. Rysiek równie dobrze mógł wprowadzić się tutaj. Jakoś by się pomieścili. Ale gdy mu to zaproponowała, wyglądał na obrażonego. Niby powiedział, że przecież to za daleko dla niego, ale tak naprawdę przypuszczała, że Hel to nie Gdańsk, choć nigdy nie powiedział głośno, że nie zamierza mieszkać w takiej dziurze. Zarzucał jej raczej, że nie chce poczekać, aż naprawdę będą gotowi. No cóż, ona była.

Jak to dobrze, że zaczął się weekend. Lubiła pracę w bibliotece, ale niewątpliwie takie spokojne poranki miały swój urok, nawet gdy nie budziła się u boku chłopaka. Tym razem nie przyjechał w sobotę, bo podobno musiał się uczyć. Miał bronić dyplomu przed wakacjami, ale się nie udało. Wrześniowy termin sprawił, że nawet w wakacje Rysiek nie miał dla niej ani chwili. Taka była prawda. Albo rzeczywiście tak pochłaniały go studia, albo… Malwina czasem zastanawiała się, czy Rysiek tam, w Gdańsku, przypadkiem nie spotyka się z kimś innym.

Wyłączyła gaz i zalała wrzątkiem czubatą łyżkę kawy. Wyjrzała przez okno. W sumie to byłoby jej szkoda tego mieszkania. Taka lokalizacja za grosze! Brzydkie morelowe elewacje sąsiednich bloków błyszczały w słońcu. Następny upalny dzień. To dziwne, ale w tym roku prawie wcale nie padało! Czyżby ocieplenie klimatu, o którym tak trąbili w gazetach, miało dotyczyć również Helu? A może właśnie tutaj było najbardziej potrzebne? Malwina wyobraziła sobie, jakie zyski miasto mogłoby czerpać z turystyki, gdyby nagle się okazało, że klimat się ocieplił i sezon trwa od kwietnia do października, jak w Hiszpanii! Drgnęła, gdy zadzwonił telefon. Krystyna. Bała się dzwonić do przyjaciółki. Kiedy się dowiedziała, wysłała tylko esemesa z gratulacjami. Nie wiedziała, czy w szpitalu w ogóle można rozmawiać przez telefon, poza tym nie miała pojęcia, co powiedzieć. Kiedyś były sobie tak bliskie, przyjaciółki od dziecka. Ale teraz… Co ona wiedziała o Krystynie oprócz tego, że ma z kimś dziecko i nie chce wyjawić nazwiska ojca?

– Krystyna! Jak się czujesz?

– Nieźle. Nie było tak źle. Słuchaj… Chciałabym, żebyś mnie odwiedziła.

– A twoja matka? Przyjeżdża?

Cisza. Głupie pytanie. Co to ma do rzeczy? Malwina poczuła się jak tchórz.

– Oczywiście, przyjadę, jeśli chcesz. Wolałabym jej po prostu nie spotkać.

– Nie ma jej tu. Nie wie, że urodziłam.

– Szpital jej nie powiadomił?

– Nie bądź głupia. Jestem przecież pełnoletnia.

– Nie wpadła na to, żeby komuś posmarować – skomentowała Malwina.

Odetchnęła z ulgą. Naprawdę, ostatnie, czego by sobie życzyła, to spotkać matkę Krystyny, która nienawidziła jej od zawsze, odkąd jako dziewczynki zaczęły razem chodzić do szkoły. Malwina nigdy tego nie rozumiała. Czy chodziło o zazdrość? Czy matka Krystyny miała jej za złe to, że stała się powiernicą jej córki? Im więcej czasu spędzały razem, tym było gorzej. Oczywiście potem, gdy były trochę starsze i zaczęło się popalanie po kątach, jakieś ukradkiem pite browce, oskarżała Malwinę, że ściąga ją na złą drogę, choć przecież to, że się przyjaźniły, naprawdę nie miało znaczenia – wszyscy wtedy pili i palili, nie tylko one. Malwina wiedziała, że tak naprawdę nie chodziło o to, ta nienawiść zaczęła się właściwie już przy ich pierwszym spotkaniu, gdy siedmioletnia Malwina przyszła do Krystyny po szkole. Może dlatego, że zapytała „A gdzie twój tata?”, i matce Krystyny zrobiło się przykro, bo przecież żadnego taty nie było? „Nie wtykaj nosa w nie swoje sprawy” − powiedziała wtedy kobieta i spojrzała na nią tak zimno, że mała Malwina mało nie zamarzła. Potem starała się jej unikać, często zapraszała Krysię do siebie, jej rodzice byli zupełnie zwyczajni, może niespecjalnie interesujący, ale przynajmniej dobrze traktowali jej wszystkie koleżanki. Mama zawsze smażyła naleśniki albo placki i wnosiła całą stertę do ich pokoju. Uśmiechnęła się na wspomnienie złocistych naleśników obsypanych cukrem pudrem. Krysia, która zawsze była trochę wycofana, spięta, u niej w domu odżywała, jakby te naleśniki czy lemoniada w wysokim, szklanym dzbanku miały jakąś magiczną moc.

Malwina sprawdziła pociągi, a potem wysłała esemesa do Ryszarda. Gdyby tak mógł pojechać z nią do Krystyny! Przyrzekła jednak przyjaciółce, że nikomu nie powie. Napisała więc tylko, że ma w Gdyni coś do załatwienia. Może mogliby się potem spotkać w Trójmieście, skoro i tak tam jedzie? Nacisnęła „Wyślij” i pobiegła pod prysznic. Za godzinę odjeżdżał pociąg.

Gdynia,
15 lipca 2014

„To szpital czy jakiś cholerny pałac?” − pomyślała Malwina. Nie wyglądał jak te, które znała. Był wielki, piękny i świeżo odnowiony.

– Szczęściara! Mogłaś trafić gorzej! − Malwina rozglądała się po kolorowym wnętrzu.

– Wierz mi, że wolałabym już być w domu. A raczej… − Blada twarz Krystyny jeszcze bardziej się wyciągnęła, a usta zacisnęły. − Nie to chciałam powiedzieć. Nie mam przecież domu. Chciałam powiedzieć, że wolałabym, no wiesz. Żeby było normalnie.

– Niedługo będzie normalnie. Wrócisz do domu i zaczniesz wszystko od początku.

– A on? A Franek? Popatrz.

Mała, jasna buźka tonęła w kocyku i za dużej czapeczce. W plastikowym domku. Na wyciągnięcie ręki.

– Myślałam…

– Nic nie myślałaś. To matka próbowała myśleć za mnie, ale ja go nie oddam.

Dziecko zaczęło kwilić i Krystyna spróbowała wyjąć je z łóżeczka. Jęknęła.

– Pomogę ci, czekaj.

Malwina ostrożnie wyjęła małego. Krystyna wyciągnęła pierś i dziecko zaczęło łapczywie ssać.

– Nie czuję się jeszcze najlepiej. Wczoraj tak mi się trzęsły ręce, że ledwie mogłam go utrzymać. Nie jest łatwo.

– I nie będzie. Jeśli go sobie zostawisz.

– Musisz mi pomóc, Malwina. Nie mogę wrócić do tego mieszkania. Matka… Muszę znaleźć jakieś lokum. Dla samotnych matek, no wiesz. Na razie, dopóki się jakoś nie urządzę.

– Czy jego ojciec nie mógłby…?

– Nie. I koniec tego tematu, słyszysz? Poradzę sobie sama.

Krystyna zdenerwowała się i pierś wypadła z głodnych ust dziecka, które natychmiast zaczęło płakać.

„Oby” − pomyślała Malwina. Wstała.

– Już idziesz? − Krystyna wyglądała na zawiedzioną.

– Idę się czegoś dowiedzieć. W końcu nie mogę pozwolić, żebyś spała na dworcu.

* * *

Dlaczego kiedy czasem patrzy w gwiazdy, ma to dziwne uczucie? Dlaczego ma wrażenie, że czuje coś, czego czuć nie ma prawa? Tę samotność, zupełnie jakby człowiek nagle znalazł się w kosmosie, gdzieś tam, wśród gwiazd i planet, o których tak mało wie? To potworne wrażenie, zupełnie jakby cały świat nagle przestał istnieć, a i człowiek w takim razie nie miał racji bytu. Bo przecież jest, dopóki istnieje świat, albo świat jest, dopóki człowiek istnieje? Czasem słyszy głosy. Nawet czuje, że jakoś ten tembr, ten ton pamięta. Pytania, które kończą się wysokim tonem, sięgają księżyca. Dlaczego, dlaczego, dlaczego? Ale przecież nie ma prawa tak się czuć… Przecież nawet nie ma potrzeby, żeby z kimś być… Dlaczego nagle czuje taką samotność, zupełnie jakby niedługo wszystko miało rozpłynąć się w powietrzu i w niepamięci?

* * *

Olgierd włóczył się po porcie bez celu. Marta została na polu namiotowym. Bolał ją brzuch i powiedziała, że idzie spać. Prawie wypchnęła Olgierda z namiotu, kazała mu iść do miasta i czegoś się dowiedzieć. Ale jak miał to zrobić? Rozmowa z Igorem Chojną niewiele dała. Nie był detektywem, tylko marketingowcem. Co miał robić? Najchętniej nie robiłby nic, tylko posiedział sobie przy targu i pogapił się na mewy. Ale Marta tak zaangażowała się w tę historię… Nie może sprawić jej zawodu. Jeśli w ten sposób jest w stanie się do niej zbliżyć, przekopie cały Hel, nie tylko port.

Zniechęcony wszedł do kafejki internetowej. Bóg Internet na pewno odpowie na niektóre pytania. Na przykład, jak dowiedzieć się więcej na temat Mistrzostw Łowienia Śledzi…

* * *

Marta miała okres. Oczywiście! Jedzie na wakacje, nie mogło być inaczej. Te dni w miesiącu musiały wypaść w ciągu tych dwóch tygodni. Cholera, zawsze tak jest! Jeszcze do tego to spanie w namiocie. Nie miała nic przeciwko takiemu życiu, ale teraz łaknęła komfortu. Wygodnego łóżka, na którym mogłaby się wyciągnąć i jakoś ulżyć bolącemu brzuchowi. Prysznica. Chciałaby teraz wejść do kabiny w swojej własnej łazience, puścić wodę z góry i stać tam tak długo, jak by chciała. A nie dwie minuty! Na polu namiotowym prysznic nie tylko był stary i niespecjalnie atrakcyjny, ale ciepła woda leciała przez krótki czas i ten czas właśnie się skończył. Marta wytarła się i wróciła do namiotu. Łyknęła jeszcze jeden ibuprom. Bolało. Lekarka powiedziała jej, że być może przejdzie, gdy urodzi dziecko. No tak. Gdyby wtedy urodziła…

Gdyby wtedy urodziła, dziecko miałoby dwanaście lat. Dziewczynka, bo to na pewno była dziewczynka. Dlaczego to zrobiła? No cóż, wydawało się to rozsądne. W wieku dwudziestu lat nie czuła się gotowa, żeby zostać matką. A poza tym jej dziecko nie miałoby przecież ojca. Nie miałoby ojca, bo… bo ona nawet nie wiedziała, jak ojciec jej dziecka miał na imię. Wakacje z rodzicami w słonecznej Grecji, zachód słońca w porcie. Była idiotką. Dlaczego wydawało jej się, że to się uda? Kochać się bez zabezpieczenia z ledwo co poznanym facetem. Koszmarna, koszmarna kretynka.

Gdy się dowiedziała, że jest w ciąży, jej pierwszą myślą było, że trzeba się tego jak najszybciej pozbyć. Jak pryszcza. Nie wahała się ani chwili i tego najbardziej się wstydziła. Tego, że ani przez moment nie przeszło jej przez myśl, że mogłaby to dziecko zatrzymać. Martwiła się tylko tym, skąd weźmie pieniądze. Na szczęście miała zamożne koleżanki. Pożyczyły i nie pytały na co.

Prawie udało jej się wymazać to z pamięci. Prawie. Wątpliwości i pytania przyszły później, zupełnie nieoczekiwanie. Wtedy, kiedy Olgierd zapytał ją po raz pierwszy, czy nie chciałaby dziecka. Była przecież w odpowiednim wieku, od jakiegoś czasu w szczęśliwym małżeństwie – więc dlaczego by nie? I wtedy to, co świadomość prawie ukryła, co wydobywane było tylko czasami z głębin pamięci jak jakiś nic nieznaczący epizod, wybuchło niczym granat. Martę przeraziły jej własne emocje.

Ale najgorsze było to, że nic nie mogła powiedzieć Olgierdowi. Nie mógł się przecież o tym dowiedzieć, naprawdę nie mógł. Więc dusiła te emocje w sobie. Potem przestała spać. Lekarce też o niczym nie powiedziała, a ta zdiagnozowała depresję i zasugerowała terapię, ale Marta nie chciała na nią pójść. Postanowiła po pierwsze nigdy nikomu o tym nie mówić, a po drugie – sama się z tym uporać. I uporała. I była z tego dumna. Jednak zawsze gdy miała okres, to wszystko wracało. Za każdym razem, gdy widziała krew, zdawało jej się, że to tamta krew, że to jej wyskrobane dziecko. A jeśli nie ono, to te wszystkie dzieci, których postanowiła nie mieć. Bo i tak nie byłyby tym, którego nie chciała. Nie mogła tego zrobić tamtemu. I jeśli nawet najbardziej karała tym siebie, to trudno.

W drodze z Gdyni,
15 lipca 2014

Malwina wracała z Gdyni. Miała mieszane uczucia. Przede wszystkim strasznie martwiła się o przyjaciółkę. Co prawda miejsce, które udało się dla niej znaleźć, wyglądało sympatycznie: przestronny dom z jasnymi, sosnowymi meblami. W wielkiej kuchni młode kobiety, często tak młode, że jeszcze same nie przestały być dziećmi, przygotowywały wspólnie posiłek. Jak wyjaśniła kierowniczka, ponieważ dom był kameralny, było w nim miejsce ledwie dla piętnastu dziewczyn, więc czuły się w nim prawie jak w rodzinie. Większe dzieci pomagały w kuchni, mniejsze biegały w ogrodzie. Całkiem małe płakały w wózkach na werandzie. Dziewczyny pilnowały je na zmianę, paląc papierosy. Palić było można, ale tylko na dworze. Alkohol był zakazany, nawet w najmniejszej ilości. Rozmawiając z kierowniczką ośrodka, słyszała strzępy rozmów, śmiechy. Gdyby nie były co pewien czas przerywane kwileniem z wózków lub nawoływaniami, żeby dzieci przestały się bić albo umyły ręce przed obiadem, można by pomyśleć, że są na obozie młodzieżowym. Prawie jak w rodzinie. Prawie. Bo dziwna to była rodzina, ta kobieca komuna, a najdziwniejsze, że dziewczyny chyba akceptowały miejsce, w którym się znalazły. Jak było naprawdę, co przeżyły tam, skąd uciekły, gdzie byli ojcowie dzieci, wiedziały tylko one. Czy jeszcze stać je na normalność? I czy Krystyna poradzi sobie z tą sytuacją? Malwina znała przyjaciółkę dość dobrze, żeby wiedzieć, że zawsze była zdominowana przez silną matkę. Odkąd pamięta, Krystynie nigdy nic nie było wolno, zawsze musiała do domu wracać wcześniej niż inni. Nic dziwnego, że ta grzeczna Krystyna wykręciła matce w końcu numer… Przyjaciółka nigdy nie powiedziała jej, kto jest ojcem dziecka, a raczej powiedziała, że nie ma pojęcia. Malwina przestała wypytywać. Dziwiła się, jak to możliwe, że rozsądnej Krysi, która nigdy nie tknęła alkoholu, nagle urwał się film i obudziła się następnego dnia w łóżku z nieznajomym, który na jej widok po prostu zniknął i już nigdy się nie pojawił. Za każdym razem jednak, gdy prosiła przyjaciółkę, by ta opowiedziała jej jeszcze raz o fatalnej imprezie, Krystyna zaczynała drżeć na całym ciele, a w końcu zawsze musiała się rozpłakać. Ale to przecież nie w porządku. Jest jakiś facet, który wtedy wykorzystał sytuację, a dziecko ma jego geny. Gdyby wiedział, może Krystyna nie musiałaby być z tym wszystkim sama… Tylko że kobiety w takich sytuacjach odpuszczają. Nie mają wystarczająco dużo siły, żeby walczyć o swoje. Krystyna na pewno nie miała. Chyba żeby… A może ona, Malwina, to zrobi? Może ona odnajdzie ojca dziecka? Właściwie dlaczego nie? Malwina popatrzyła na surowy krajobraz ciągnący się za oknami pociągu i nagle niebo wydało się jej bardziej błękitne. Oczywiście, że tak, w końcu przyjaciółki muszą sobie pomagać. Usłyszała wznoszące się crescendo sygnału połączenia. To ta dziennikarka. Ciekawe, czego chce.

Hel,
15 lipca 2014

Marta połknęła no-spę i poczekała, aż zacznie działać. Napiła się trochę piwa, to jej zawsze pomagało bardziej niż tabletki. To właśnie lubiła w wakacjach: można nie wstawać i nigdzie nie iść. Albo pić w ciągu dnia i nikogo to nie obchodzi. Poczuła się lepiej i ta bezczynność zaczęła jej przeszkadzać. Ile można siedzieć na kocu, pić piwo i patrzeć na chmury? Trzeba pójść na spacer. Zadzwoniła do Olgierda, ale miał wyłączony telefon. „Pewnie zabawia się z rybakami” – pomyślała. Znów powróciła do niej historia zamordowanego mężczyzny. Chciałaby zobaczyć, gdzie mieszkał. Domy i mieszkania zwykle dużo mówiły o właścicielach i stanowiły dobre tło każdej historii, punkt wyjścia.

Wybrała numer Malwiny i czekała z biciem serca. Ciekawe, czy się zgodzi. W końcu niby dlaczego miałaby jej pomagać i pokazywać dom Jonasza? Z drugiej strony, to przecież nic wielkiego.

Dziewczyna odebrała. Słychać było szum, jak przy jeździe pociągiem.

– Malwina? Cześć. Zastanawiałam się, czy mogłabyś… Dalej piszę ten artykuł, no wiesz, o tym zamordowanym rybaku. Chciałabym zobaczyć dom, w którym mieszkał. Znasz może kogoś, kto wie, gdzie to jest?

– Wiem doskonale. Widzisz, Hel nie jest aż taki duży. Jest wiele pensjonatów, są bloki, ale domów wolno stojących nie ma tutaj zbyt wiele. Poza tym ludzie się znają, bo większość ma jakieś pokoje do wynajęcia. Jak do nas ktoś przychodził, a te pokoje, które mieliśmy, były już zajęte, to mama od razu dzwoniła do innych. Napędzaliśmy sobie wzajemnie klientów.

– Jonasz też wynajmował pokoje?

– Nie, z tego, co wiem, to nie. Może nie było potrzeby, bo on wystarczająco dużo zarabiał. A ty to właściwie chciałaś porozmawiać z żoną Jonasza? Z tego, co wiem, nie ma jej teraz, jest z dziećmi na wakacjach.

– Nie… Niekoniecznie. Chciałam zobaczyć dom z zewnątrz. No wiesz, czy w ogrodzie rosną róże i takie tam… Potrzebne mi do artykułu.

– Nie widzę problemu. Słuchaj, dojeżdżam właśnie do Helu. Byłam w Gdyni… coś załatwić. Przyjaciółka ma problemy…

– Coś poważnego?

– Właśnie urodziła dziecko. Nie mam żadnych planów na dzisiaj, możemy wybrać się na spacer, pokażę ci ten dom.

„Właśnie urodziła dziecko – pomyślała Marta. − Szkoda, że o mnie nikt nigdy tak nie powie”.

Umówiły się na Wiejskiej, przed Maszoperią, i Malwina poprowadziła Martę w stronę dworca, skręciła szybko w jedną z bocznych uliczek i pokazała stojący na niewielkiej posesji ładny biały dom. Wokół ganku rosły ciemnoróżowe malwy. Na przyciętej równo trawie leżała samotna piłka.

– Kiedyś tutaj był ogród warzywny. Sałata, rzodkiewki, zioła. Mieli nawet małą szklarnię z pomidorami. Po jego śmierci to wszystko zniknęło. Żona nie hoduje nawet kwiatów. Jedyne, co jest, to trawa. Przychodzi ogrodnik i strzyże ją równiutko.

– Dom wygląda na zadbany…

– Tak, w środku też jest bardzo ładny.

– Byłaś kiedyś u nich?

– Nie, ja tylko… – Malwina wyglądała na zmieszaną. – Słyszałam. Przecież wiesz, że pracuję w bibliotece, tam wszyscy mówią o wszystkich. Stąd to wszystko wiem.

„Dlaczego tak gęsto się tłumaczy?” − pomyślała Marta.

Spojrzała na Malwinę. Dziewczyna wyraźnie się zaczerwieniła. A więc to tak. Wszystko zaczęło układać się w całość. Pewnie dziewczyna miała z Jonaszem Skalskim romans. Dlatego nie chciała się przyznać, że śpiewała z nim w chórze. Teraz woli milczeć, żeby nikt nie powiązał jej z jego śmiercią. Czy to możliwe, że była w jakikolwiek sposób związana z tym morderstwem?

– Znałam kiedyś dziewczynę, która u nich sprzątała. Mówiła, że żona Jonasza kompletnie nic nie robi. Całymi dniami tylko maluje paznokcie, ogląda telewizję… No wiesz, taki pasożyt. On miał pracować, przynosić pieniądze, zajmować się dziećmi, no i nią.

– Nie mówiłaś wcześniej, jak się między nimi układało.

– A, bo to takie plotki. W sumie nie wiadomo, jaka jest prawda.

W tym momencie Marta zyskała pewność, że dziewczyna coś ukrywa, choć jej wywody wydawały się racjonalne. Jednak praca z ludźmi, ciągłe zadawanie im pytań w czasie wywiadów nauczyły ją odczytywać najmniejsze sygnały fałszu. Spojrzenie w lewo, a nie wprost, w oczy. Przygryziona warga. Pocieranie kciukiem o kciuk. Marta wiedziała, że w takich sytuacjach najlepiej odpuścić. Jakakolwiek próba nacisku na rozmówcę zwykle kończyła się całkowitą blokadą, co nie dawało szansy na jakikolwiek ciąg dalszy. W takich wypadkach lepiej było nie dopytywać, tylko czekać. Często prawda, jeśli miała wyjść na jaw, i tak wyskakiwała jak królik z kapelusza w najmniej oczekiwanym momencie. A jeśli nie, to zawsze można było spróbować zadać pytanie wprost, ale znacznie później. Wtedy, gdy rozmówca zdążył się już z powrotem zrelaksować, a nawet ją polubić. Nie teraz, nie w tym miejscu. Zmieniła więc temat. Opowiedziała Malwinie o swojej pracy, początkach kariery dziennikarskiej, tematach, którymi się zajmowała. Wiedziała, że ludziom czasem trudno jest cokolwiek opowiedzieć, jeśli nie dostaną czegoś w zamian. Ale kiedy dziewczyna rozluźniła się i przestała w końcu strzelać oczami na boki jak przestraszona mysz, Marta musiała się zbierać. Olgierd zaprosił ją na kolację.

Zobaczyła go z daleka. Stał przy nabrzeżu i machał do niej. Mieli w planie kolację w eleganckiej knajpie. Może nawet przy świecach, jeśli tutaj w ogóle była chociaż jedna taka restauracja, bo na razie widzieli same smażalnie. Westchnęła. Wyobraziła sobie, jak siedzą przy pięknie nakrytym stole, a ciepłe światło zmiękcza jego rysy. Może wtedy umiałaby mu powiedzieć… Tylko właściwie – co? Że chciałaby, żeby było jak dawniej? Przypomniała sobie ich wieczorne posiadówy, kiedy jeszcze było dobrze. Zanim to wszystko spieprzyła w jeden wieczór. Olgierd przynosił czerwone wino, razem coś gotowali z tego, co było w domu. Zawsze znalazła się zapomniana puszka tuńczyka, pomidory, makaron. Wtedy nie rozmawiali wyłącznie o pracy. Chociaż i o tym fajnie było sobie pogadać przy winie… Co prawda, to ona zwykle mówiła, z Olgierda nawet najciekawsze historie czy plotki musiała wyciągać jak kawałki ryby ze źle otwartej puszki. Ona – przeciwnie – zawsze była gadułą i jak tylko coś wydarzyło się w jej życiu, musiała zaraz opowiedzieć o tym całemu światu. Po rozstaniu z Olgierdem miała wokół siebie tłum przyjaciółek, którym mogła się wypłakać w rękaw. Wszyscy w redakcji wiedzieli, ile dokładnie założono jej szwów po spotkaniu z szybą, co powiedział jej mąż na rozprawie rozwodowej. Więc cierpliwie podawali jej chusteczki i słuchali tej samej historii na nowo. Olgierd był zupełnie inny. Przekonała się o tym najlepiej, gdy dwa miesiące po ich rozstaniu spotkała na ulicy jego kumpla, z którym pracował w jednym pokoju i często jeździł na ryby. Zamurowało ją, gdy Michał zapytał, kiedy ich z Olgierdem odwiedzą. Wcześniej czasem spotykali się we czwórkę, żona Michała świetnie gotowała i lubiła przyjmować gości. Olgierd zawsze uważał Michała za swojego najlepszego kumpla. Ale okazało się, że nawet on nie wiedział o ich rozstaniu. Nie powiedział przyjacielowi, że wyprowadził się od żony, nawet kiedy siedzieli przez parę godzin w łódce, popijając zimnego browca! Marcie nie mieściło się to w głowie, choć wiedziała, że są rzeczy, o których mówić najtrudniej, i im większe są z nimi związane emocje, tym ciężej przechodzą przez gardło. To, że ona była inna, nie znaczy, że tego nie rozumiała.

Nie doczekała się świec ani półmroku, ani czułych słów przy kieliszkach wina. Olgierd wybrał niedrogą knajpkę, właściwie smażalnię, ale z widokiem na port.

– Przeczuwam – powiedział – że tu będzie dobre żarcie. Co bierzemy? Dorsza?

– Pamiętasz – przypomniała sobie Marta i zachichotała – jak w Norwegii jedliśmy lutefisk? I potem musieliśmy zagryźć pizzą? Och, ten boski smak.

– No jasne. Nie zapomnę. To była prawdziwa pycha-pycha.

Narodowa potrawa Norwegów, suszony dorsz moczony w ługu przez trzy dni, potem gotowany i pieczony. Chyba najdziwniejsze, co razem jedli. Jeszcze w tamtym czasie, który teraz zdawał się jakąś odległą epoką.

– Tam, za ladą są interesujące przystawki. Tatar z łososia, jakieś śledzie, takie zawijane koreczki… Weźmy wszystkiego po trochu, a jako danie główne… aż się trudno zdecydować. Ja to na przykład lubię flądrę, bo zwykle jest świeża. Dorsza może też łowią… turbota? Zresztą możemy zapytać, co jest łowione, a co idzie z zamrażarki.

Po chwili podeszła do nich kelnerka w kaszubskim stroju. Wzięli przystawki i flądrę. I piwo z wiśniami. Oprócz słomki w kuflu tkwił drewniany patyczek. Marta zajęła się łowieniem wiśni.

– Tak à propos, widziałam dom – powiedziała i wyłowiła wisienkę pokrytą piwną pianą. – Mam cię – powiedziała do wisienki i pochłonęła ją łakomie. – Dom żony tego zamordowanego chórzysty.

– I?

– I sądzę, że Malwina coś ukrywa. Szczerze mówiąc, jestem prawie pewna, że coś ją z tym Jonaszem łączyło. Za dużo wie. Jednym słowem – ściemnia. Wiesz, o co chodzi: szczegóły. Szczegóły nie biorą się znikąd. Jak będziemy wracać, pokażę ci, gdzie mieszkał. Jestem ciekawa twojej opinii.

– Opinii? O czym?

– No wiesz, dom zwykle dużo mówi o właścicielach… Tak jak ubranie – wyjaśniła i spojrzała na jego zmięty T-shirt.

– Coś masz do mojego ubrania? – obruszył się. – To świetna koszulka i w dodatku pamiątkowa.

– Hm, fajny suwenir. Może odsprzedamy turystom?

– Kupiłem ją jeszcze w liceum.

– O Jezusie – powiedziała i zaczęła chichotać. Nie wiedziała, czy przez tę koszulkę, czy przez te piwne wiśnie.

Było już ciemno, gdy Olgierd i Marta stanęli przed posesją. Na trawniku leżała samotna piłka.

– Nie wiem dlaczego, ale to mi się kojarzy z tym wierszem Williamsa – powiedziała. – No wiesz, o taczce.

Nie wiedział.

– Tam jest taka taczka i deszcz, i białe kury chyba. Taki obraz. A tutaj samotny dom i ta piłka. To jest tak, jakbyś patrzył na zdjęcie, a nie na rzeczywistość.

– Yhm… – Olgierd potaknął, jak zwykle w takich sytuacjach, i włożył papierosa do ust. Zastanawiał się, czy chce mu się zapalić po kolacji czy z nerwów.

– Musisz tutaj palić?

– A gdzie? Nie przesadzaj, nie paliłem w knajpie, żeby ci nie przeszkadzać w jedzeniu.

Wyciągnął zapalniczkę, ale gdy pocierał palcem o srebrne kółko, zapalniczka wypadła mu z rąk, odskoczyła i wpadła przez siatkę za ogrodzenie.

– Cholera jasna!

– Cicho, zaraz ktoś nas usłyszy. Chodźmy lepiej stąd.

– Lubię tę zapalniczkę, dostałem ją zresztą od ciebie, pamiętasz?

Spróbował sięgnąć ręką przez siatkę, ale zapalniczka leżała za daleko. Popchnął furtkę odruchowo, a ta niespodziewanie ustąpiła.

– Otwarte!

– Ciekawe, czy i dom jest otwarty. Czy oni się nie boją złodziei?

– Idziemy sprawdzić?

– Żartujesz? Chcesz, żeby posądzono nas o włamanie? – Marta się przestraszyła. Ale wiedziała, że jak Olgierd wpadł na jeden ze swoich dziwnych pomysłów, trudno było go przekonać, żeby zrezygnował.

– Mam ze sobą legitymację dziennikarską. Jakby co, coś wymyślę. Na razie ty idź, ja tu zostanę. Gdyby ktoś przyszedł, spróbuję go zatrzymać.

Miała nadzieję, że dom będzie zamknięty i gdy Olgierd się o tym przekona, będą mogli pójść do domu. Rozejrzała się niespokojnie dookoła, ale było całkiem cicho i pusto. Ani śladu ludzi wracających do domu z imprezy czy restauracji. Na Wiejskiej toczyło się życie, a tutaj wszystko wydawało się wymarłe.

Olgierd podszedł do drzwi wejściowych i je popchnął. Tak jak oczekiwał, ustąpiły. Ale kiedy wszedł do środka i poświecił odzyskaną zapalniczką, spotkała go niespodzianka. Dom okazał się pusty. W salonie była, owszem, stara kanapa, ale żadnych innych sprzętów. Na półkach stały pojedyncze książki, zupełnie, jakby ktoś zostawił te najmniej lubiane. Nad kominkiem straszył jaśniejszy prostokąt, pewnie ślad po obrazie, który stał teraz oparty o ścianę. Właściwie była to czarno-biała, niezbyt zachęcająca grafika. Kobieta spętana jakimś drutem kolczastym. Brr… Jak można coś takiego powiesić w domu na własne życzenie? Nigdy nie rozumiał sztuki nowoczesnej… Ale chyba nie on jeden. Zresztą reszta obrazów z tej samej serii wisiała wciąż na ścianie. Wszystkie w podobnym stylu, wszystkie trochę przerażające. Kobieta związana drutem, kobieta związana sznurem, kobieta zawinięta jak mumia w szare płótno… Może dlatego je zostawiła? Nie chciała ich w nowym miejscu… No tak, takie obrazy mogą chyba przynosić pecha.

Olgierd wyjrzał przez okno. Marta stała przy furtce, rozglądając się czujnie, ale nie było śladu przechodniów czy ruchu, który mógłby mu zagrażać. Przeszedł do kuchni. I znowu – pustka. Pozostawiony na blacie kubek z resztkami kawy. Na lodówce przypięty magnesem z żyrafą dziecięcy rysunek. Olgierd pootwierał po kolei szafki i szuflady, bez nadziei na jakikolwiek trop. W ostatniej, dolnej szufladzie znalazł jakieś papiery. Chciał je przejrzeć, ale kątem oka zauważył, że Marta z kimś rozmawia. Przechodzień na szczęście się oddalił, Olgierd nie chciał jednak ryzykować. Nic tu nie znajdą, a gdyby ktoś ich złapał… Dopiero teraz poczuł, jak topnieje w nim wcześniejsza odwaga napędzana dwoma kuflami piwa. Przeszył go dreszcz. Wyjrzał przez okno, zgasił latarkę i cichutko wymknął się z domu.

– Zabiję cię – powiedziała Marta. – Myślałam, że umrę ze strachu. Podszedł jakiś facet, ale na szczęście nie zauważył błysków twojej latarki. Chyba nie zauważył. Zapytał mnie, czy mam ogień, ale czułam, że tak naprawdę zastanawia się, co tu robię. Modliłam się, żebyś w tym momencie nie wylazł z tego domu.

– Cały czas miałem sytuację pod kontrolą. Ale teraz chodźmy. Zanim ktoś naprawdę zacznie coś podejrzewać.

– Jak to pusty? – zapytała Marta. Wolnym krokiem szli w stronę pola namiotowego, na prośbę Marty przez port. Lubiła patrzeć nie tylko na same statki, lecz także na wszystko, co z portem związane. Skłębione liny, niebieskie plastikowe kontenery, wylegujące się na betonie koty. Droga przez port była zdecydowanie najdłuższa, bo Marta co rusz podnosiła aparat, żeby zrobić zdjęcie. Teraz było trochę za ciemno na fotografowanie, ale i tak co chwila piszczała, pokazując coś Olgierdowi. Zachowywała się trochę dziecinnie, ale to oznaczało, że jest zadowolona, a może nawet szczęśliwa. „Tylko w takim stanie ducha potrafimy wszystkim się cieszyć, jak małe dzieci” – pomyślał. A on? Ciągle był spięty, jakoś nie potrafił się rozluźnić. Może za bardzo mu zależało?

– Co to znaczy, że dom był pusty?

Kiedy opowiedział Marcie, co zastał w domu Jonasza, stwierdziła:

– Czyli się wyprowadziła. Bo nie sądzę, żeby na wakacje zabrała wszystkie książki, sprzęt i naczynia…

– Na to wygląda.

– No cóż, w sumie to mnie specjalnie nie dziwi. Bo jak można żyć samemu w miejscu, w którym czają się wspomnienia i wszystko przypomina tę drugą osobę? Jeść śniadanie przy tym samym stole, kąpać się w pustej wannie…

Marta złapała się na tym, że weszła emocjonalnie w skórę żony Jonasza, bo sama została w mieszkaniu, w którym kiedyś żyli przecież razem z Olgierdem. Bo to jej było przykro jeść przy tym samym stole, przy którym zawsze siadali razem, spać samotnie w wielkim łóżku. Wiedziała, że Olgierd to zauważył, bo spojrzał na nią tak, jakby chciał coś powiedzieć. Przez chwilę milczał, jakby nad czymś rozmyślał.

– Bez wody? – zapytał w końcu.

– Co bez wody?

– W pustej wannie bez wody?

„No, tak właśnie wyglądają rozmowy z mężczyznami – pomyślała Marta. – Właśnie tak. Jak kąpiel w pustej wannie bez wody”. Wolała jednak zmienić temat.

– Zastanawia mnie tylko, dokąd pojechała, no i czy dom wystawiony jest na sprzedaż. Zrozumiałabym, gdyby go po prostu sprzedała i wyniosła się gdzie indziej.

– No tak, ale z drugiej strony, pewnie w mieście ma jakichś przyjaciół, kogoś, kto może ją wesprzeć, czy ty w takiej sytuacji uciekałabyś gdzie indziej?

– Ja w takiej sytuacji? No cóż, ja przecież… – Spojrzała na Olgierda. Dlaczego ją o to pytał, czy nic nie rozumiał? – Ja przecież zostałam w mieszkaniu pełnym wspomnień – powiedziała. – Nie było łatwo, ale z drugiej strony… Nie wyobrażam sobie, żebym z tego powodu miała całkowicie zmienić swoje życie, wyprowadzić się do innego miasta. Miałam przecież pracę i znajomych. Może powinnam była po prostu sprzedać to mieszkanie i kupić coś innego, ale w tej samej okolicy? Nieważne, udało mi się jakoś oswoić te wspomnienia i nie żałuję. Poza tym… nie zapominaj, że jest jeszcze kwestia dzieci. W końcu taka przeprowadzka oznacza, że będą musiały zmienić szkołę, pojadą do miejsca, gdzie nikogo nie znają…

– Masz rację. Nie wiem, czy to była przemyślana decyzja. Ale w końcu nic nie wiemy. Może przeprowadziła się na drugą stronę ulicy…

– I patrzyła na nas z okna?

– Na przykład.

Rozbierając się do snu, Olgierd przypomniał sobie o papierach upchanych w kieszeni dżinsów.

– Znalazłem jakieś papiery… Przestraszyłem się hałasu, więc schowałem je do kieszeni.

– Chyba żartujesz! Wyniosłeś stamtąd jakieś dokumenty?

– Nie wiem, co to jest. Pewnie ulotki o plastikowych oknach albo dostawie pizzy. Ale chyba warto to przejrzeć.

Próbowali obejrzeć papiery przy latarce, ale bateria była już tak słaba, że dali sobie spokój.

– Jutro – wymruczała Marta. – Jutro.

ROZDZIAŁ PIĄTY

16 lipca 1922

Z pamiętnika Marianny

„Będzie miała na imię Zofia – powiedziałam wtedy. – Jak moja przyjaciółka, ta, która wyjechała”.

„Kto jest ojcem tego dziecka?” – dopytywał wuj.

„Nie pytaj jej, i tak nie powie – odrzekła babka Anna. – Nie powie, nie powie, nie powie” – zaczęła mruczeć pod nosem.

Oczywiście, że im nie powiem. Nawet tutaj tego nie napiszę, zawsze przecież mogą odszukać ten pamiętnik, a szukają i szperają po kątach, wszyscy tutaj mają to we krwi. Albo po prostu uważają, że w ten sposób odkryją moją tajemnicę.

„Skąd wie, że to dziewczynka?” – Wuj nie dawał za wygraną.

On zawsze dużo gada. Jego długi, mięsisty nos porusza się wtedy jak trąba słonia.

Oczywiście, że wiem, że to będzie dziewczynka. Od samego początku. Nie wiem skąd. Może jestem czarownicą. Może to dlatego, że moja matka umarła tak młodo. Można powiedzieć, była wyjątkowa. No i ja byłam wyjątkowa, i taka będzie moja córeczka Zosia. Tak, martwią się i w sumie im się nie dziwię. Wiadomo, znowu nieślubne dziecko w rodzinie. Ja byłam tym pierwszym. Wuj powiedział, że to moja matka zasiała złe nasiono i teraz wszyscy zbierają tego plony, w tym ja. Ja tam uważam, że przesadzają. I w ogóle się tym nie przejmuję. Nikt mnie nie zmuszał, żebym z tamtym się kładła, a że wyszło z tego dziecko, to przypadek, który trzeba po prostu przyjąć. Niech sobie gadają. Od razu wiedziałam, że nawet się do dziecka nie przyzna, ale dla mnie to i lepiej. Ja tam żadnych facetów nie potrzebuję. Napatrzyłam się na wuja, jak traktuje ciotkę, i szczerze mówiąc, wolę żyć sama. I tylko moją Zosię mieć do kochania. Wiem, że będzie trudno. Matka też mnie sama musiała wychowywać – oczywiście dopóki nie umarła – i nie było jej lekko, ale była szczęśliwa. W końcu czytałam jej list. Napisała go parę dni przed śmiercią. Pisała w nim, że mimo wszystko była szczęśliwa, że mnie miała. Dlatego ja myślę podobnie. Już niedługo poród. Ufam, że wszystko będzie w porządku. Wiem, że ciotka i wuj pomogą mi w wychowaniu małej. Będą fukać, ale trudno. Ja pomogę w gospodarstwie i obejściu, ile się da, i jakoś to będzie. Najważniejsze, że nie będą mi teraz szukać kandydata na męża, bo z dzieckiem nikt mnie nie weźmie.

No, już ranek, muszę wstawać. Dopóki dziecko się nie urodzi, mam zamiar robić jak najwięcej. Przy robocie nie myślę, a poza tym kobiety mówią, że im ciężej się pracuje, tym łatwiej rodzić. No i jeszcze nie patrzą wtedy na mnie jak na darmozjada. Wiem, że wychowali mnie i było im ciężko. Po śmierci mojej matki babka kompletnie się załamała i nie potrafiła się mną zajmować. Teraz też chodzi z demencją i trzeba pamiętać za nią, żeby umyła się i zjadła, bo inaczej to nic. Dziadek to w ogóle z żalu umarł, on moją matkę podobno bardzo kochał i to był dla niego zbyt silny cios. Ja go pamiętam tylko ze zdjęć. Gdyby nie wuj i ciotka, pewnie trafiłabym do sierocińca. Dlatego wuja i ciotkę szanuję i muszę już przestać pisać, bo jest mnóstwo roboty. Napiszę coś znów jutro.

Jastarnia,
16 lipca 2014

Sandra Bolec wstała z głową ciężką od piwa. Zaczęła podejrzewać, że za dużo pije, ale pocieszała się, że to tylko w dni wolne od pracy. Chociaż już nawet na pracy aż tak jej nie zależało. Wymarzona kariera w policji okazała się wąską, kamienistą ścieżką, a nie drogą szybkiego ruchu, jak to sobie wyobrażała. Na początku wszystko szło gładko. Jako aspirantka cieszyła się każdym drobnym sukcesem. Kiedy pomogła odnaleźć zagubione rodzeństwo Rapackich, a potem wzięła udział w ujęciu gangu, droga do awansu stała przed nią otworem. Gdyby nie sprawa Skalskiego… Pieprzony chórzysta, cholerne śledzie. Kiedy w Nowy Rok zadzwonił jej telefon, czuła, że to źle wróży. W Nowy Rok powinno się świętować, a nie oglądać jakiegoś fagasa z rybą w gardle. Jednak mimo przeczucia, że to nie będzie łatwa sprawa, nie spodziewała się takiego końca. To tak, jakby w plątaninie kabli szukać tego z wtyczką, która włożona do kontaktu zapali żarówkę, i zorientować się po długim szukaniu, że ta wtyczka nie istnieje. Wszystkie możliwości zostały sprawdzone, podejrzani oczyszczeni z zarzutów, a żarówka nadal nie świeciła. I nie zaświeci. Sandra zdawała sobie sprawę, że sześć miesięcy po zabójstwie szansa odnalezienia mordercy praktycznie równa się zeru. Ktokolwiek to zrobił, na pewno miał szansę, żeby zatrzeć ślady i zniknąć z horyzontu. Sandra myślała kiedyś, że jest dobra w tym, co robi, że potrafi rozwiązywać najtrudniejsze zagadki. Ale w którymś momencie śledztwa zrozumiała, że ta sprawa po prostu ją przerasta. Nie było już żadnego punktu zaczepienia. Po prostu nie miała pomysłu.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

© Copyright by Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, Warszawa 2016

Text © copyright by Joanna Jagiełło, 2016

Projekt okładki Marta Weronika Żurawska-Zaręba

Zdjęcia na okładce:
© Paul Bucknall /Arcangel Images

Redaktor prowadzący Anna Garbal

Opieka redakcyjna Magdalena Korobkiewicz

Redakcja Magdalena Adamska

Korekta Ewa Mościcka, Małgorzata Ruszkowska, Roma Sachnowska

Korekta pliku po konwersji Irmina Garlej

ISBN 978-83-10-13055-6

Plik wyprodukowany na podstawie Taki wstyd, Warszawa 2016

www.naszaksiegarnia.pl

Wydawnictwo NASZA KSIĘGARNIA Sp. z o.o.
02-868 Warszawa, ul. Sarabandy 24c
tel. 22 643 93 89, 22 331 91 49,
faks 22 643 70 28
e-mail: naszaksiegarnia@nk.com.pl

Konwersję wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.