Copyright © 2014 Rosanna Ley
All rights reserved
© Copyright for the Polish translation by Wydawnictwo Literackie, 2015
Tytuł oryginału: "Return to Mandalay"

PROJEKT OKŁADKI: debbieclementdesign.com
PROJEKT CZCIONKI NA OKŁADCE: Ruth Rowland

ILUSTRACJE: Alamy i Getty Images
REDAKTOR PROWADZĄCY: Krzysztof Lisowski
REDAKCJA: Anna Rudnicka
KOREKTA: Ewa Kochanowicz, Lidia Timofiejczyk

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.
ul. Długa 1, 31-147 Kraków
bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40
księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl
e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl
fax: (+48-12) 430 00 96 tel.: (+48-12) 619 27 70

ISBN: 978-83-08-05784-1

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Dla Grey z wyrazami miłości

A także pamięci Petera Innesa, Johna Samsa i wszystkich mężczyzn, którzy walczyli w Birmie.

Nigdy nie zapomnimy!

ROZDZIAŁ PIERWSZY

Evo, możesz przyjść do biura? — Głos Jacqui Dryden był jak zwykle chłodny i lekko poirytowany.

Pochylona nad wiktoriańską toaletką Eva reperowała mechanizm sprężynowy maleńkiej szuflady. Wyprostowała się. Au! Roztarła plecy. To była robota wymagająca precyzji i delikatności i nie zdawała sobie sprawy, że już tak długo tkwi w tej pozycji. — Idę! — odkrzyknęła, opuszkami palców muskając orzechowy blat, jakby obiecywała, że zaraz wróci.

Jacqui Dryden stała przy wielkim wykuszowym oknie i wyglądała na ulicę. Był koniec października i w czwartkowe popołudnie centrum Bristolu jak zawsze tętniło życiem. Bristol Antiques Emporium ulokowało się w dobrym miejscu — w bocznej uliczce, gdzie czynsz był niski, a mimo to wciąż wiele ciekawych sklepów przyciągało przechodniów. Vintage był w modzie, interesy szły nieźle, dlatego szefowa Evy powinna być zadowolona. Tymczasem wcale nie sprawiała takiego wrażenia. Makijaż wprawdzie jak zwykle miała perfekcyjny, ale w jej niebieskich oczach Eva dostrzegła cień zmartwienia, którego wcześniej tam nie było. Czy miało to coś wspólnego z podniesionymi głosami, które słyszała w biurze dziś rano?

— Wejdź. — Jacqui odwróciła się i cień zmartwienia zniknął.

Eva poczuła na sobie badawczy wzrok szefowej. Jacqui tak właśnie zachowywała się na co dzień. Miała niewiele ponad metr pięćdziesiąt wzrostu, jasne włosy i idealną figurę. Eva nieodmiennie czuła się przy niej niezgrabna, niezdarna i za wysoka. A do czegoś takiego nie przywykła. Otrzepała dżinsy z trocin. Zauważyła, że ręce ma brudne, w kciuku zaś drzazgę. Ze względu na to, czym się zajmowała, miała krótko obcięte paznokcie, w pracy nosiła dżinsy i koszulkę, a na nogach stare trampki. Niesforne czarne włosy związała w kucyk, żeby jej nie przeszkadzały. Mogła sobie wyobrazić, co Jacqui myśli na jej temat. Nie wyglądała szczególnie olśniewająco. Ale w końcu była w pracy, i to takiej, która sprawiała jej przyjemność.

Jacqui nie poprosiła Evy, żeby usiadła, nie zdobyła się nawet na uśmiech. W ciągu ostatnich kilku miesięcy Evę kusiło, żeby nadkruszyć pancerz szefowej i zajrzeć do środka. Ale się nie odważyła. Jeszcze nie teraz.

— Mam dla ciebie zadanie. Chciałabym, żebyś poleciała w pewne miejsce — powiedziała Jacqui bez zbędnych wstępów.

— Poleciała? — powtórzyła Eva. To miał być pierwszy raz. — Jakie zadanie?

Pracowała w Emporium od sześciu miesięcy. Zwabiło ją to, że firma zajmowała się głównie antykami z Azji. W dzieciństwie dziadek zaraził ją miłością do drewna i historii, miała je we krwi. Jako dziewiętnastolatka opuściła dom w Dorset — rozpadł się po śmierci jej ojca, gdy miała zaledwie sześć lat — i wyjechała do Bristolu, by studiować renowację mebli i rękodzieło artystyczne. Specjalizowała się w rzemiośle azjatyckim. To także zawdzięczała dziadkowi. Od tamtego czasu minęło szesnaście lat.

Jacqui nie odpowiedziała. Leon, jej partner w życiu i interesach, też nie odpowiedział, kiedy rano zapytała: „Dlaczego tak ci na tym zależy? Albo powiesz mi, co się dzieje, albo w tej chwili wychodzę”. A ponieważ wciąż milczał, postąpiła zgodnie z zapowiedzią — wymaszerowała z biura w swojej ołówkowej spódnicy i szpilkach, mijając Evę, która zajęta naprawą pochwy starego japońskiego miecza udawała, że nic nie słyszy.

— Jak pewnie zauważyłaś — powiedziała teraz do Evy — towary z Azji ostatnio bardzo dobrze się sprzedają.

— Tak. — Oczywiście, że zauważyła. Firma zaczęła rozszerzać swą działalność w tym kierunku i może wreszcie wiktoriańskie toaletki z orzecha staną się pieśnią przeszłości. Wiele krajów ostatnio bardziej otwierało się na handel, a te na Dalekim Wschodzie mogły skorzystać na rosnącym zainteresowaniu meblami kolonialnymi, spuścizną minionych dni, a także wytworami rodzimej kultury. Takimi jak na przykład stare kamienne posążki Buddy — kilka z nich mieli okazję oglądać w Emporium — które były często tak zniszczone, że miejscowi woleli je zastąpić nowymi dziełami lokalnych rzemieślników. Bristol Antiques Emporium nie traciło czasu, nawiązując korzystne stosunki handlowe z chętnymi kupcami z Dalekiego Wschodu.

— Pojawiły się jednak problemy. — Jacqui upchnęła z powrotem niesforne pasmo pięknych jasnych włosów, które ośmieliło się wymknąć z koka w stylu lat pięćdziesiątych, jej ulubionej fryzury. — Po pierwsze, zbyt często towar dociera do nas poważnie uszkodzony.

— Czego na pewno można by uniknąć — zgodziła się Eva.

To głównie ona musiała naprawiać uszkodzenia. Dołączyła do Emporium w nadziei, że uda jej wykorzystać umiejętności zdobyte na uniwersytecie. Nareszcie. Minęło trzynaście lat, odkąd skończyła studia, i żadne dotychczasowe zajęcie nie odpowiadało w pełni jej oczekiwaniom. Pracowała w sklepie z używanymi meblami dla człowieka, który specjalizował się w akwizycji przez telefon i wcale nie krył się z tym, że skupuje od starszych pań rodzinne pamiątki za psie pieniądze. Wytrzymała tam, dopóki nie poczuła, że jego zadowolony z siebie uśmieszek niemal doszczętnie zatruł jej duszę. Pracowała w sklepie w muzeum, gdzie zaprzyjaźniła się z Leanne. A potem przez ponad rok była krawcową w wypożyczalni strojów ślubnych z epoki. Tym razem miała nadzieję, że jej kariera nareszcie rozwinie się w oczekiwanym kierunku.

Jednak rzeczywistość po raz kolejny okazała się rozczarowująca. Większość czasu w Emporium Eva spędzała na zwykłych naprawach, rozpakowywaniu i oczyszczaniu towaru, a czasami nawet zdarzało jej się obsługiwać klientów. Być może firma nawiązała korzystne kontakty, ale brakowało jej rąk do pracy. Poza Jacqui i Leonem była tu jeszcze tylko Lydia, zatrudniona na niepełny etat w sklepie na górze. No i Eva, która zajmowała się właściwie całą resztą.

— Owszem, gdyby udało nam się znaleźć sposób. — Jacqui zmarszczyła brwi.

— A nasi pośrednicy? Nie mogliby sprawdzać załadunku? — spytała delikatnie Eva. W wielu krajach kiepsko sobie radzono z pakowaniem, często wykorzystywano w tym celu tylko pocięte gazety. Ich partnerzy handlowi najwyraźniej nie zdawali sobie sprawy z tego, jak łatwo uszkodzić najdelikatniejsze przedmioty.

— A po drugie — Jacqui zbyła tę sugestię machnięciem wypielęgnowanej dłoni — nasz pośrednik znalazł ponoć jakieś niezwykłe obiekty.

— Niezwykłe obiekty? — Eva poczuła, że jej ciekawość rośnie.

— Posążki, drewniane meble. Z osiemnastego i dziewiętnastego wieku. Niektóre nawet starsze. Rzadkie, prymitywne, właśnie takie, jakich szukamy. — Oczy Jacqui na sekundę rozbłysły. — Ale — zawahała się — nie do końca mu ufam. — Zerknęła na Evę, jakby chciała sprawdzić jej reakcję.

Eva wzruszyła ramionami. Nie musiała pytać dlaczego. Przede wszystkim sześć miesięcy pracy dla Jacqui Dryden nauczyło ją, że szefowa mało kogo darzyła zaufaniem, pewnie nawet Leona nie bardzo, jeśli się nad tym zastanowić. Poza tym Eva zdawała sobie sprawę, że wielu kontrahentom z Dalekiego Wschodu przyświecały własne cele. Dlaczego mieliby czuć się lojalni wobec zamorskich partnerów? Dlaczego mieliby przedkładać ich interesy nad interesy własnych rodzin i państw, skoro wielu z nich tak długo żyło w biedzie?

— Źródło wydaje się wiarygodne — powiedziała Jacqui — ale trzeba potwierdzić ich autentyczność.

— Rozumiem. — Eva poczuła ciarki. To dlatego zatrudniła się w Emporium. Badanie autentyczności, renowacje. To prawie jak wskrzeszanie historii. I jeszcze podróże. W formie nieoczekiwanego bonusu. Po kilku miesiącach pracy w firmie wyjazd był właśnie tym, czego potrzebowała.

— Byłabyś gotowa to zrobić?

— Oczywiście. — Tego uczyła się na studiach. Podróż pozwoliłaby jej sprawdzić swoje umiejętności.

Jacqui znowu zmarszczyła brwi.

— I nie miałabyś nic przeciwko temu, żeby lecieć sama?

— Ależ skąd. — Eva wolała pracować w pojedynkę. A poza tym to byłaby prawdziwa przygoda. — Pewnie chciałabyś, żebym porozmawiała z naszym pośrednikiem.

— Tak. — Wzrok Jacqui był nieprzenikniony. — Trzeba zacieśnić z nim stosunki. — Ostrożnie dobierała słowa. — Co będzie wymagało ogromnej delikatności.

— Rozumiem.

— Mogłabyś też skorzystać z okazji i trochę się rozejrzeć. — Jacqui wciąż bardzo uważała na słowa, jakby nie była pewna, ile może zdradzić.

— Rozejrzeć się? — Eva chciała mieć jasność. Przekręciła pierścionek, który nosiła na małym palcu — kilka diamencików w kształcie stokrotki osadzonych w złocie. Dostała go od dziadka na dwudzieste pierwsze urodziny i zakładała codziennie.

— Sprawdzić inne możliwości. Poszperać na targach staroci, porozmawiać z handlarzami, może nawiązać nowe kontakty. Poszukać obiektów, które mogłyby nas zainteresować.

O Boże! Evę znowu przeszedł dreszcz. Próbowała ukryć zaskoczenie. Skoro to aż tak ważne, dlaczego Jacqui nie poleci sama? Chyba nie próbuje jej się pozbyć? Przecież Eva tylko przypadkiem usłyszała poranną kłótnię. Choć dla kogoś takiego jak jej szefowa zakłopotanie mogłoby być wystarczającym powodem. Jacqui była dość drażliwa, dziś może nawet bardziej niż zwykle.

— Ja będę bardzo zajęta na miejscu. — Jacqui podeszła do imponującego mahoniowego biurka z obitym skórą blatem i przesunęła stertę papierów, jakby chciała pokazać, ile ma pracy. — Czekamy na kilka ważnych transportów. — Znów sprawiała wrażenie, jakby zgubiła wątek, szybko jednak się opanowała. — W tej chwili nie mogę wyjechać.

Leon, pomyślała Eva. Oto prawdziwy powód.

— Tamci nie będą czekać w nieskończoność. Na pewno znajdą się inni zainteresowani. Dlatego nie mamy wyjścia. — Jacqui westchnęła. — Musisz jechać. Mamy tylko ciebie.

Cóż za komplement.

— A właściwie dokąd mam jechać?

— Och. — Jacqui wyciągnęła kartkę z kupki. — Nie mówiłam? Wylatujesz w przyszłym tygodniu, jeśli uda nam się do tego czasu wyrobić ci wizę. Zabukuję lot i podam ci dokładny termin. Będziesz musiała przynieść jutro paszport. Załatwię, żeby ktoś odebrał cię z lotniska, i zarezerwuję hotel. Hm. — Powiodła po kartce czubkiem ciemnośliwkowego paznokcia. — Rangun, Pagan i Mandalaj — powiedziała. — To twój cel. Dziesięć dni powinno wystarczyć. Na miejscu będziesz musiała skorzystać z lotów krajowych. Oczywiście podam ci wszystkie szczegóły z wyprzedzeniem.

Eva wpatrywała się w szefową. Nie ośmieliła się nawet marzyć…

— Birma? — wyszeptała. Serce waliło jej jak młotem, wystukując starą, dobrze znaną melodię, rytm, z którym dorastała, który stał się jej częścią. Miała lecieć do Birmy. Tyle się o niej nasłuchała. A teraz będzie mogła jej posmakować, poczuć na własnej skórze. Chciała podbiec do okna, otworzyć je i wykrzyczeć swoje szczęście ludziom na ulicy. Czuła, jak rośnie w niej promienny uśmiech.

— Tak. Ale wiesz, że teraz nazywa się Mjanma?

— Wiem. — Uśmiech, który wypłynął jej na twarz, posłała Jacqui. Czy to ważne, że szefowa sprawiała czasami wrażenie, jakby jej nie lubiła, jakby bała się, że Eva jest dla niej zagrożeniem? Jakie to miało znaczenie, skoro najwyraźniej ufała jej na tyle, żeby dać jej szansę? Jakie to miało znaczenie, skoro Eva leciała do Birmy? Zamknęła oczy i pod powiekami zamigotały jej barwy dalekiego kraju. Niebieski i złoty…

Tyle wiedziała na jego temat. Jej dziadek spędził tam najważniejsze lata swego życia. Pracował przy wyrębie lasów i walczył z Japończykami. Jego pobyt w Birmie w pewnej mierze odcisnął się na całej jej rodzinie. A historie, które opowiadał Evie, gdy była dzieckiem, trafiły jej do serca.

— Czyli polecisz? — spytała Jacqui, choć sprawiała wrażenie, jakby odpowiedź przecząca nie wchodziła w grę. — Wydrukowałam zdjęcia. To część rzeczy, które masz obejrzeć. Zawsze lepiej mieć pod ręką reprodukcję. Wszystko jest tutaj.

— O tak, polecę.

Eva zawsze wiedziała, że kiedyś się tam wybierze. Jak zresztą mogło być inaczej? W wieku dwudziestu, trzydziestu kilku lat krótkie wakacje spędzała zwykle w Europie: buszowała po targach staroci i zapoznawała się z zabytkami. A podczas dość już odległego roku przerwy po studiach razem z Jess, koleżanką z college’u, wybrały się do Tajlandii. Podróż do Birmy była wtedy dla Evy za droga, a co ważniejsze, nie jeździło się tam z powodów politycznych. Eva czytała o niepokojach wśród górskich plemion, represyjnej władzy, areszcie domowym dla Aung San Suu Kyi, kobiety, którą wszyscy uwielbiali i która poświęciła życie prywatne, by walczyć o demokrację w swym kraju. Eva wiedziała o sankcjach i o tym, że choć Mjanma chętnie gościła turystów, ich pieniądze trafiały do kieszeni junty. Rozumiała, że wizyta w kraju oznaczałaby poparcie dla władzy wojskowych.

Ale teraz sytuacja w Birmie się zmieniła. Aung San Suu Kyi została zwolniona z aresztu, klimat polityczny w kraju ulegał transformacji… Marzenie Evy nareszcie miało się spełnić.

Czy powinna się uszczypnąć, żeby się upewnić, że nie śni? Podeszła do biurka. Ze zdjęcia spoglądała na nią łagodnym, czystym wzrokiem podobizna siedzącego Buddy wykonana prawdopodobnie z pozłacanego drewna tekowego. Dziewiętnasty wiek, stwierdziła na podstawie niezbyt wyraźnej fotografii. Przyjrzała się uważniej, wypatrując charakterystycznych fragmentów stroju, jednak stan figurki będzie musiała gruntownie zbadać na miejscu. Były też inne posążki, które rozpoznała dzięki studiom — jedne malowane, inne pozłacane i inkrustowane, część może nawet z siedemnastego wieku. Subtelnie rzeźbiony anioł, mnich siedzący na kwiecie lotosu, duchowi strażnicy i naty, birmańskie bóstwa i duchy, będące przedmiotem kultu. Zauważyła coś, co wyglądało na rzeźbioną tekową skrzynię na manuskrypty, zabytkowe łóżeczko dla dziecka i ozdobne drewniane drzwi — najprawdopodobniej z jakiejś starożytnej świątyni, stwierdziła z podnieceniem.

Eva zerknęła na Jacqui i napotkała jej wzrok. Szefowa niewątpliwie miała więcej danych i pozwoli jej się z nimi zapoznać przed wyjazdem, ale co do jednego się nie myliła. Już ze zdjęć Eva widziała, że były wśród tych przedmiotów obiekty niezwykłe. A ona miała szansę obejrzeć je z bliska, zweryfikować ich autentyczność i przywieźć do Wielkiej Brytanii.

— Dzięki, Jacqui — powiedziała.

Szefowa spojrzała na nią zdziwiona.

— Za to, że mi ufasz. Nie zawiodę cię.

Wyszła z biura i wróciła do wiktoriańskiej toaletki, myślami już w pół drogi do Birmy. Wciąż nie mogła uwierzyć, że tam leci. Czy kraj sprosta jej wyobrażeniom? Czy zapełni luki w opowieści dziadka? Ciekawe, co powie, kiedy usłyszy, że Eva się tam wybiera. Wyjazd do Birmy odmienił jego życie. Eva była ciekawa, czy tak samo będzie w jej przypadku.