Rosie w porcie Scheveningen

Rosa Regina Glaser w wieku siedemnastu lat, 1931

Gdy jego imię wyjdzie na jaw, stanie się nieszczęście.

– legenda o Lohengrinie

Oparty na dawnym micie trzynastowieczny poemat Wolframa von Eschenbacha Parzival opiewa bohaterskie czyny łabędziego rycerza Lohengrina, który przybył z biegiem Renu do Kleve, małego miasta na granicy niemiecko-holenderskiej, koło Nijmegen, by stanąć w obronie czci szlachetnie urodzonej damy imieniem Elsa. Poślubił ją i byli ze sobą szczęśliwi, ale Lohengrin zabronił Elsie pytać go o jego pochodzenie i prawdziwe imię. Po latach, nie mogąc powstrzymać ciekawości, Elsa zadała zakazane pytanie i tym samym ściągnęła na siebie nieszczęście.

Przedmowa

Jest to prawdziwa historia mojej ciotki Rosie.

Opisałem jej przeżycia na podstawie jej pamiętnika, zdjęć, listów i zapisków z czasów wojny, osobistych rozmów oraz badań archiwalnych.

Zaraz po wojnie Rosie złożyła na policji donos na ludzi, którzy ją zdradzili. Ich relacje i liczne zeznania świadków także trafiły do jej archiwum.

Jako najstarszy z powojennego pokolenia mojej rodziny nadałem historii mojej ciotki formę książkową. Ukazuje ona, jak wiele znaczyć może w ciężkich czasach siła charakteru i optymizm. Przekażcie ją dalej.

Paul
Walizka

W 2002 roku uczestniczyłem w konferencji dla dyrektorów szpitali w Krakowie. Przynajmniej raz impreza ta została zaplanowana na czas, kiedy uczniowie mojej żony Rii mieli wakacje, tak więc mogła wybrać się ze mną. Nigdy wcześniej nie byliśmy w Krakowie, umówiliśmy się więc z paroma innymi dyrektorami, że po konferencji zostaniemy jeszcze trzy dni. Cieszyłem się na ten pobyt. Pierwszy dzień zamierzaliśmy spędzić na zwiedzaniu, spacerując starymi uliczkami miasta. Następny przeznaczyliśmy na wizytę w pobliskich kopalniach soli. Trzeciego, ostatniego dnia planowaliśmy odwiedzić Auschwitz, największy obóz koncentracyjny drugiej wojny światowej, oraz sąsiedni obóz Birkenau.

Gdy zbliżał się ów ostatni dzień, mimo woli zadawałem sobie pytanie, po co mam odwiedzać obóz. Wieczorem przed planowaną wycieczką powiedziałem żonie, że nie jestem w nastroju do tej wyprawy. Nigdy nie byłem w żadnym obozie koncentracyjnym i nie ciekawiły mnie one zupełnie. Filmy dokumentalne, jakie oglądałem za szkolnych czasów, wystarczały. Czy próbowałem usprawiedliwić głębiej tkwiącą niechęć? Powiedziałem grupie, że nie jadę.

Następnego ranka przy śniadaniu kilku kolegów usiłowało skłonić mnie do zmiany zdania. Jak mogę nie być zainteresowany, argumentowali. I to jest tylko o rzut kamieniem od miasta. Z solidarności dałem się przekonać. Z mieszanymi uczuciami wsiadłem do autobusu.

Po godzinie jazdy przybyliśmy na rozległy płaski teren. Obóz wydawał się ogromny. Drewniane baraki ciągnęły się jak okiem sięgnąć. Naszym przewodnikiem był młody człowiek o krótkich jasnych włosach, który powitał nas z szerokim uśmiechem. Przedstawiwszy się, poprowadził nas przez bramę obozu z napisem Arbeit macht Frei zawieszonym nad naszymi głowami. Zamordowano tu mnóstwo ludzi, poinformował nas, w większości Żydów. Mężczyzn, kobiety, dzieci, nawet niemowlęta. Poczułem się jak gap na miejscu katastrofy. Co ja tu robię? Dlaczego nie wytrwałem tego ranka przy swym postanowieniu i nie zostałem w mieście?

Przewodnik z niesłabnącym entuzjazmem poprowadził nas obok paru kamiennych budynków, zatrzymując się przy murze, gdzie dokonywano codziennych egzekucji. Następnie weszliśmy do sąsiedniego budynku, w którym doktor Carl Clauberg przeprowadzał swe eksperymenty medyczne. Budynek był także używany jako kwatery więźniów i nasz przewodnik poprowadził nas do słabo oświetlonych pomieszczeń mieszkalnych, gdzie za szkłem wystawiono sterty skonfiskowanych przedmiotów.

Jedna z gablot zawierała olbrzymią liczbę okularów, inna stosy ludzkich włosów, niektórych wciąż splecionych w warkocze. Podczas gdy moi koledzy pozostali w tyle, przeszliśmy z żoną do następnej sali, która wypełniona była walizkami. Więźniowie musieli oznaczyć swój bagaż, by się upewnić, że nie zginie, a przynajmniej tak im mówiono, tak więc na każdej sztuce widniało nazwisko właściciela oraz kraj pochodzenia.

Moją uwagę szybko przyciągnęła ustawiona na przedzie duża brązowa walizka. Stanąłem jak wryty. Walizka pochodziła z Holandii i podpisana była wielkimi literami: „Glaser,” nazwiskiem stosunkowo rzadkim w moim kraju. Moja żona przeczytała je również i wzięła mnie za rękę. W szybie gabloty widziałem nasze odbicie nałożone na ekspozycję, walizkę, która dotarła do kresu swej podróży, opatrzoną moim nazwiskiem. Spowiła nas cisza.

Chwilę później przybierające na sile głosy uprzedziły nas o zbliżaniu się grupy.

– Nie jestem w nastroju do tego, wyjdźmy stąd – powiedziałem do żony i szybkim krokiem opuściliśmy salę, kierując się do wyjścia. Świeże powietrze dobrze mi zrobiło.

Po chwili dołączyli do nas pozostali.

– Widziałeś to? Tę brązową walizkę z twoim nazwiskiem? – zapytał ktoś.

Bałem się tego pytania, żywiąc cichą nadzieję, że nikt nie zauważy walizki ani nie przeczyta podpisu. Czułem się niezręcznie i głupio, a gdy już, już miałem odpowiedzieć, ktoś inny się wtrącił:

– Czy jakiś twój krewny trafił tu w czasie wojny?

Odparłem z ociąganiem:

– Moje nazwisko? Tak, ja też je widziałem. Nie mam pojęcia, do kogo mogła należeć ta walizka. – Padły kolejne pytania, ale udało mi się je zbyć. Ku mojej uldze przewodnik przerwał nam i kontynuowaliśmy zwiedzanie. Myślami wciąż jednak byłem przy walizce.

Tego wieczoru przy kolacji grupa rozmawiała z ożywieniem. W normalnych okolicznościach przyłączyłbym się bez zastanowienia, ale tym razem byłem bardziej milczący niż zwykle i wcześnie wróciłem do swego pokoju.

Leżąc w łóżku, przed oczyma wciąż miałem obraz walizki. Dlaczego byłem tak wymijający wobec kolegów? Dlaczego robiłem uniki, choć wiedziałem doskonale, co powinienem odpowiedzieć? W końcu podjąłem decyzję. Następnego ranka byłem wciąż pewny: nadszedł czas ujawnić rodzinną tajemnicę.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rosie
Strzaskane skrzydła miłości

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Taniec z Leo i Keesem

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Ukryty znak

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Nowy porządek

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Odkrycie

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Aresztowanie

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Nieznany kuzyn

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Zdradzona i oszukana

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Nowy obóz

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Listy

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Taniec w Auschwitz

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Bliższe poznanie

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Droga do wyzwolenia

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Niedobitki rodziny

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Taniec wolności

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Spotkanie

Dostępne w wersji pełnej

Rosie
Przyszłość pełna wspomnień

Dostępne w wersji pełnej

Paul
Róże

Dostępne w wersji pełnej

Po wojnie

Dostępne w wersji pełnej

Posłowie

Dostępne w wersji pełnej

Uwagi autora i podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

Inne piosenki i wiersze z obozów

Dostępne w wersji pełnej

Tytuł oryginału: Dancing with the Enemy

Originally published in the Netherlands as Tante Roosje by Uitgeverij Verbum, Laren, in 2010

Copyright © 2010 by Uitgeverij Verbum and Paul Glaser

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Małgorzata Chwałek

Fotografie w książce z archiwum autora

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Lucyna Talejko-Kwiatkowska

Fotografia na okładce z archiwum autora

Wydanie I e-book
(opracowane na podstawie wydania książkowego: Tańcząc z wrogiem, wyd. I, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-344-0

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik ePub przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl