Tytuł oryginału ČERVENÝ KAPITÁN

Copyright © Dominik Dán, 2007
Published by arrangement with Slovart Publishing Ltd., Bratislava, Slovakia
All rights reserved
Copyright © for the Polish edition by Media Rodzina Sp. z o.o., 2014

Projekt logotypu Gorzka Czekolada
Dorota Wątkowska
Projekt graficzny okładki
Andrzej Komendziński
Na okładce wykorzystano zdjęcie z shutterstock.com

Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk lub kopiowanie całości albo fragmentów książki — z wyjątkiem cytatów w artykułach i przeglądach krytycznych —  możliwe jest tylko na podstawie pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-83-7278-966-2

Media Rodzina Sp. z o.o.
ul. Pasieka 24, 61-657 Poznań
tel. 61 827 08 60
mediarodzina@mediarodzina.pl
www.mediarodzina.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Miasto, wydarzenia i wszystkie osoby w tej książce są wymyślone, jakiekolwiek podobieństwo do autentycznych historii to czysty przypadek, choć komuś mogłyby się wydać znajome…

Qui metuens vivet, liber mihi non erit unquam.

„Nie będzie dla mnie wolnym ten, który żyje w strachu”.

HORACY

Dedykuję Zuzanie i Emilowi Kňazovickim.

Dziękuję Państwu za przyjacielskie rady i nieocenioną pomoc…

W powieści zostały wykorzystane zapiski pracownika byłej Służby Bezpieczeństwa o pseudonimie ViktorCe, awansowanego w 1988 roku za wybitne zasługi w obronie społeczeństwa socjalistycznego do stopnia podpułkownika in memoriam.

Ze wszystkich materiałów korzystałem za łaskawym zezwoleniem jego małżonki. Nie uzyskałem zgody na podanie jej nazwiska. Chce jeszcze cieszyć się wnuczętami…

1

Czerwiec 1992

Mężczyźni pocili się, choć byli rozebrani do połowy. Kopali już od świtu. Wstali wcześniej, by zdążyć przed nieznośnym upałem, zapowiedzianym przez meteorologów nie tylko na dziś, ale na cały tydzień. Niewiele im to dało. Już o siódmej byli spoceni, a teraz, przed obiadem, spływali potem niczym w saunie. Mordęga.

— Podaj łopatę!

Wyższy z mężczyzn, usadowiony na czubku pryzmy, leniwie sięgnął i dał koledze łopatę. Rozsiadł się z rozkoszą, bo świeżo wykopana ziemia przyjemnie chłodziła mu tyłek. Drugiemu wystawały z jamy tylko ramiona i głowa. Odrzucił kilof i wyciągnął rękę po łopatę.

— O rany, ale głęboko.

— Dobra robota, zgodnie z normą… metr osiemdziesiąt, bydlaki — mruknął i się napił.

— Dawaj i mnie — mruknął mężczyzna z wykopu.

Siedzący na pryzmie znów leniwie się schylił i podał koledze plastikową butelkę z wodą.

— Brr! — prychnął tamten radośnie. Resztę wylał na twarz i włosy, ostrzyżone na jeża.

— Ruszaj się! Za godzinę zacznie tu prażyć i fajrant z tym leżakiem…

— Piękny leżak. Chodź, przekonaj się.

Mężczyzna na pryzmie niespiesznie spojrzał na zegarek.

— Jeszcze siedem minut, potem się zmienimy. No ruszaj się i ciesz, że mamy tu cień!

Na żwirowanej ścieżce zaszurgotały koła półciężarówki. Szofer wyczyniał harce, wziął zakręt tak ostro, że z otwartego okna wyrzuciło mu ramię i głowę. Gdyby nie trzymał kierownicy, wyleciałby w pędzie. Dwaj młodzieńcy na pace pokrzykiwali z uciechy.

— Gazu, baranie, sto dziesięć na prostej! — zagrzewali kierowcę, ale on tylko się uśmiechał i cieszył na koniec tej jazdy.

Wdepnął hamulec tuż przy kopidołach. Chłopcy na pace nakryli się nogami.

— Debil — mamrotali, zeskakując na ziemię.

— Kazaliście mi dodać gazu, no nie? — rechotał kierowca.

— Dodać! Nie hamować! — Mieli ochotę wywlec go z szoferki i przemodelować mu facjatę.

Mężczyzna na pryzmie pokręcił głową.

— Jak małe dzieci… I przestańcie się wydzierać! Ludzie patrzą, znowu ktoś się poskarży i majster da nam popalić.

Ucichli, uspokoili się. Kierowca wyszedł dopiero teraz, ale i tak oberwał na wszelki wypadek profilaktycznego kuksańca pod żebro.

— No już, przestańcie.

Obstąpili wykop i gapili się z politowaniem na wyrobnika w dole.

— Co z wami? My jesteśmy gotowi — oznajmił kierowca i wyjął papierosy.

— Zaraz będzie, gdzieś tu już musi być — dobiegł z dołu ochrypły głos i kolejna porcja świeżej ziemi sięgnęła pryzmy. Kilka grudek stoczyło się z powrotem.

— Rzucaj obok, wszystko ci spada z powrotem! — poradził kierowca i zapalił.

— Mądrala. — I kolejna bryła wylądowała w tym samym miejscu. Grudki znów się potoczyły.

— Jeszcze przedpołudnie, a gorąco do zdechu. Jak się nie pospieszycie, to za chwilę macie tu słońce, a potem… — mędrkował dalej kierowca i palił.

Z wykopu dało się słyszeć chrobotanie metalu o drewno.

— Wreszcie! — rozpromienił się kopacz. To mu dodało energii. Pracował krótkimi, szarpanymi ruchami. Ziemia fruwała, jakby borsuk kopał norę.

— Kilof! — zakomenderował i wyrzucił z dołu łopatę.

Kolega na pryzmie też ożył, wstał i żwawo podał narzędzie. Cieszył się, że zdążyli przed obiadem. Wczoraj nie mieli tyle szczęścia, słońce już wyszło zza wysokościowca, mało nie zdechli. Jedyne dobre, że już o drugiej siedzieli przy piwie, inaczej człowiek musiałby dzisiaj iść na chorobowe!

— Łopatę! — dobiegło z jamy.

Kopacz odsłonił wieko i okopywał boki.

— Łom i uchwyty! I złaź, potrzebuję pomocy!

Odsunęli ziemię z boków i przeciągnęli taśmę. Chłopcy pomogli im wygramolić się na górę.

— Na trzy! Raz… dwa… trzy…

Ciągnęli wszyscy czterej, kierowca palił. Nie płacili mu za brudną robotę, jego utrzymywało prawo jazdy kategorii C. Najwyraźniej był z tego dumny.

— Heeej, siup! Jeszcze raz. Jano! Jesteś wyżej, nie tak szybko, zwolnij, heeej siup!

Gdy tylko wyciągnęli trumnę, padli na trawę i głośno sapali.

— Bydlę! Waży chyba z tonę.

— Zamiast schudnąć, chyba tam jeszcze przytył.

— Drugi raz go wnerwiamy, niech sobie sam wyłazi.

Chichotali i przypalali jeden od drugiego wymiętoszone papierosy. Kierowca krążył dokoła drewnianego grzmota i odlepiał grudy gliny z wilgotnego lakieru.

— Znowu mi zaświni całą pakę — złościł się. — Kto to ma wiecznie myć?

Mężczyźni uśmiechali się półgębkiem. Skończyli palić, otrzepali tyłki.

— No, ruszać się. Wrzucamy ją na wóz i na dzisiaj fajrant.

Każdy z nich schylił się nad jednym rogiem. Nagle, jak na komendę, wyprostowali się. Młodzi byli w gorszej sytuacji, musieli iść tyłem. Jeden koniec oparli o pakę i żwawo wskoczyli. Chwycili trumnę, ale popełnili błąd. Dźwignęli za szybko. Nagle cały ciężar zwalił się na tych dwóch niżej, śliska trumna wysunęła się im z rąk. Ledwie odskoczyli. Ci wyżej nawet nie próbowali zapobiec nieszczęściu, tylko się gapili. Trumna wyrżnęła całym ciężarem w marmurowy krawężnik i wieko otwarło się z chrzęstem.

Najpierw wypadła ręka.

Trochę zaschniętych mięśni i kawałek skóry jeszcze zostały na nadgarstku. Palce, nagie do kości, rozsypały się po trawie. Potem wyleciały obie nogi, omotane resztkami spodni. Same kości. Klatka piersiowa w zetlałej marynarce zaklinowała się w szparze.

— O rany! — jęknął kierowca, rozglądając się przerażony.

Mieli szczęście. Babcia z sąsiedniego grobu poszła po wodę, wymachując w rytm kroków blaszaną konewką. Dwie inne były niedaleko, ale półciężarówka zasłaniała im widok.

— Skurwiele, to wasza wina.

— Nasza? To wyście na dole jej nie utrzymali!

— My?!

Jedynie kierowca zachował spokój. Nie na darmo miał prawo jazdy kategorii C.

— Przestańcie! Odbiło wam? Róbcie jeszcze większy harmider! Cieszcie się, że nie ma tu majstra. Raz dwa wyzbierajcie go i załadujcie. Jano! W rogu na pace są dwie pary rękawic, dawaj je tu!

Odłożyli wieko i wepchnęli korpus do środka. Jeden podał nogi, ledwo się trzymały, ale ręka całkiem się rozleciała.

— Dawaj ten palec, tam leży koło twojego buta, a obok drugi.

Wrzucili z powrotem, co pozbierali, i chcieli zamknąć trumnę.

— Mam gwoździe, potem zabijemy. Szybko ładujmy i spływamy — rzucił kierowca i sam chwycił za jeden róg.

Mężczyźni chętnie pomogli. Ale kierowca stropił się, gdy zasuwali wieko.

— Moment! Coś mi tu nie pasuje… — I wbił wzrok w trumnę. — Rany boskie! A gdzie głowa?!

Wszyscy rozglądali się bezradnie.

— A nie mógł rzucić się bez głowy w objęcia śmierci? — spróbował któryś.

— Ale dowcip! — zezłościł się kierowca, trąc policzek. — Jak wyleciała, to musiała się potoczyć… Tam, w te krzaki! Młokosy, szukać tam!

Padli na kolana i przeczesywali gęste listowie.

— Jest! — zawołał triumfalnie młody.

— Nie drzyj się! O rany, co za baran! Dawaj ją tu, póki nikogo nie ma!

Chłopak wstał i uniósł ręce.

— Fuj!

Niósł ją jak najdalej od siebie niczym tort urodzinowy. Położył ostrożnie obok zbutwiałego kołnierza, ale przekręciła się i odsłoniła gołe ciemię.

— Ma jakiś pieprzyk czy co to jest? Tu, na górze. Widzicie? — dziwił się znalazca.

— Pieprzyki są na skórze, a to jest goła czaszka. Na kości pieprzyków nie znajdziesz! — oponował drugi pomocnik.

— Mądry! Pan doktor! Ile semestrów medycyny zaliczyłeś?

Stali nad półotwartą trumną i medytowali. Przytyk do wyższego wykształcenia ożywił również kierowcę. Czuł się w obowiązku przyjść z pomocą.

— Poczekajcie! Nie zamykajcie jeszcze, niech popatrzę. — Kucnął i fachowym okiem oglądał ciemię czaszki.

— Jano, podaj rękawice.

Ostrożnie wetknął palce w otwory po oczach i podniósł. Rozejrzał się wystraszony, ale kiedy stwierdził, że cmentarne babcie nadal nie zwracają na nich uwagi, przyjrzał się pieprzykowi.

— To… nie pieprzyk, to jest…

Ostrożnie obrócił czaszkę, zamknął jedno oko i przez otwór po pierwszym kręgu szyjnym badał wnętrze.

— Rany boskie święte, ożeż kurwa, chłopy.

— No? — niecierpliwił się młody.

— To jest… gwóźdź!

— Coś takiego! Pokaż!

Czaszka przechodziła z rąk do rąk, szybko brali jeden od drugiego rękawice. Każdy chciał na własne oczy obejrzeć niezwykłe znalezisko.

— Rany boskie, główka gwoździa, a… cały gwóźdź w głowie. Co robimy? — rzeczowo zapytał młody.

— Noo… — Kierowca nie wiedział, ale czuł podświadomie, że coś powinni zdecydować.

Spocony kopacz nie miał wątpliwości. Wytarł się brudnym podkoszulkiem, przez ramię przerzucił drelichową bluzę. Zmęczony pochylił się i zbierał narzędzia z ziemi.

— Nic! Przynajmniej ja nic! Wrzućcie ją z powrotem i szybko wywieźcie. Jutro ich wszystkich przysypiemy i wreszcie będziemy mieć to z głowy!

— Ale ten gwóźdź? — wahał się kierowca. — Może to trzeba zgłosić?

— Komu?! I co?! Że gwóźdź znalazłeś? Kupię ci drugi, tylko się nie grzeb i wrzuć go z powrotem do trumny!

— Ale to może być coś poważnego! Trzeba by kogoś zawiadomić.

— Kogo? Majstra? Żeby nas obsobaczył, że trumna spadła? Jeszcze nam poleci po premii!

— Nie, majstra nie, ale… to naprawdę może być coś poważnego!

— Co takiego?!

— A choćby… morderstwo!

Jeden z młodych jęknął.

— No! Stare morderstwo! Całkiem normalnie to może być stare morderstwo, mówię wam! — nie ustępował kierowca.

— Aleś ty mądry! Wykapany Szanio Holmes.

— Szerlok! Ale naprawdę powinniśmy kogoś wezwać, tak myślę. Chyba… policję…

— Ty debilu! Psów, no pewnie! Do dziś tam leżał, nikomu nie przeszkadzał, a my od razu będziemy wołać psów! A zresztą oni automatycznie podejrzewają każdego, a najprędzej tych, którzy coś zgłaszają! Mnie w to nie wrabiajcie, swoje przeszedłem, zupełnie mi wystarczyło ostatnie osiemnaście miesięcy! Spadam!

— Poczekaj! Ale co z tym?

Nikt się nie ruszył. Nie mieli pojęcia.

— A co jak powiedzą, że to myśmy go zabili? — nieśmiało spytał młody.

— Psy nie tacy pieprznięci jak ty! — kierowca nie dawał za wygraną. Złościło go, że dokonał nadzwyczajnego odkrycia, a ci zawistnicy chcą mu wszystko zepsuć. — Gwóźdź jest zardzewiały, nawet debil pojmie, że od dawna tam siedzi.

— Psy też? — nie ustępował kopacz.

— No… — kierowca się zawahał. Nie miał aż takich doświadczeń jak tamten.

— A widzisz! Ostatnio mi jeden wmawiał, że ukradłem rower za osiem koła i że go bezprawnie używałem. Kosztowało mnie to półtora roku! Mogłem zeznawać do protokołu, co chciałem, a ten cięgiem swoje! Nie zdążyłem pierdnąć, a już tam byłem! Za niewinność!

— Znaczy się… nawet nie siedziałeś na tym rowerze, a oni cię zwinęli?

— Pewnie, że nie siedziałem! — odpowiedział, widząc ich zaskoczone miny. — Podgrandziłem go… — wymamrotał pod nosem i zbierał się do odejścia.

Ledwie zrobił trzy kroki, gdy zza półciężarówki wychynął majster. Byli tak pochłonięci rozmową, że nie zauważyli, kiedy nadszedł.

— No i jak, jajcarze, długo na was będę czekać? Święty Piotr ich zagrzebie czy sami się zakopią?! O Jezu Chryste! — Osłupiał, widząc, co kierowca trzyma w rękach. — Wyście ją otworzyli? A po co?

— Szczękał zębami. Jano chciał mu dać koc — mamrotał kopacz i już wiedział, że będzie źle.

— To jest czyn karalny! To zabronione! A widział was kto? — Majster rozglądał się wystraszony.

— Nie.

— A czemuście ją…

— Wypadła nam i sama się otworzyła.

— Aha! Zręczność małpy, siła słonia, co?! No to fru ją na wóz i przewieźć! Mam tam jeszcze jakieś gwoździe, zabijemy ją i zakopiemy.

— Panie majster! Ale… tu jest gwóźdź…

— To dobrze! Ja tam mam ze cztery albo pięć, wystarczy.

— Ale ten siedzi w głowie!

— Czyjej?

— W tej! — Kierowca wyciągnął do niego rękę z czaszką.

— Dlaczego?

Zamurował ich tak podstępnym pytaniem. Jedyny, który był zdolny jako tako sprostać majstrowi, był kierowca.

— No aż tak daleko w śledztwie tośmy się nie posunęli — dukał, a reszta tylko wybałuszała oczy. Bali się o premie i robili w portki ze strachu, że jeśli jeszcze bardziej spieprzą sytuację, dostaną po uszach.

— Pokaż.

Majster nie włożył rękawic, tylko złapał kierowcę za nadgarstek i obracał nim na wszystkie strony.

— O rany! Fakt! Gwóźdź!

— Co robimy?

Teraz dla odmiany kierowca przegadał majstra. Ten zbierał myśli, drapiąc się po głowie.

— No, chłopaki, nie wiem, nie wiem. Ja na wszelki wypadek zadzwonię do kryminalnej.

Kopacz odszedł szybkim krokiem.

2

GORĄCO BYŁO NIEZNOŚNE. W wydziale zabójstw warczały wszystkie wentylatory — tylko one miały ochotę cokolwiek robić. Ani jeden z detektywów nie był w stanie pójść w ich ślady. Zwyczajnie nie dało się pracować.

— To już mamy to globalne ocieplenie? — zapytał gruby Váňa. Wytarł czoło, ale stwierdził, że chusteczka jest całkiem mokra, więc powiesił ją na oparciu i osuszył się papierową, perfumowaną.

Nikt nie zareagował. Nie chciało się im. Richard Krauz, rozwalony w rogu na krześle, wachlował się gazetą, którą podwędził Burgerowi. Detektyw Eduard Burger, najstarszy z nich, prawie leżał na stole i usiłował nakierować na siebie wentylator. Oto Hanzel, najlepszy strzelec w województwie i fachowiec od materiałów wybuchowych, krążył po kancelarii, bo miał już tak przepocony tyłek, że wszystko go swędziało. Teraz i on nie miał ochoty do żartów. Konusowaty Kuky i Ivan Canis byli na urlopach, więc osłabili zbolałą ekipę, ale zbolała ekipa nie miała nic przeciwko temu, bo inaczej tłoczyłoby się ich jeszcze więcej w tej przegrzanej kancelarii.

Gruby Váňa przed chwilą wrócił z bufetu. Jeszcze dojadał salceson.

— Váňa, rany boskie! Jak możesz się obżerać w taki upał?! — przeraził się Burger.

— Normalnie. — Váňa nie dał sobie zepsuć apetytu i tylko wzruszył ramionami. Ale tego było za wiele. Zaraz pożałował, bo natychmiast spłynął strugami potu.

— Dopiero skończyłeś wałówę z domu.

— To było śniadanie!

— Jest wpół do dwunastej… czyli to, co teraz przeżuwasz, to co jest?!

— Drugie śniadanie.

— Ale przecież za pół godziny obiad!

— Wreszcie, i daj mi spokój! Zazdrościsz?!

— Nie! Nie żałuj sobie, ale i tak cię podziwiam! W taką pogodę tyle kalorii, a do tego jesteś wypasiony że hej!

— Ja niejedno przetrzymam! Jestem gruby, bo się nie lenię żreć jak wy! I nie zerkaj mi tu na stół! Lepiej ruszcie tyłki, macie z Rišą polecieć na stację benzynową i sprawdzić telefony od szantażysty, o ile dobrze pamiętam! Meldowaliście to rano na naradzie, tak?! No to co się tu opieprzacie?!

Detektyw Richard Krauz spiorunował go wzrokiem i czekał, co na to starszy kolega. Burger ani drgnął, a Krauz z zadowoleniem poprawił się na krześle.

— Pieprzona stacja — mruknął Burger. Wiedział, że ich to dzisiaj nie minie.

— Miejmy ją w nosie. Kto by się teraz szwendał po mieście? — poparł go Krauz.

— Nawet psa w taką pogodę… — dorzucił Hanzel, ale urwał.

Zadzwonił telefon.

Krauz przestał się wachlować. Hanzel zastygł na środku kancelarii. Váňa udawał głuchego, świetnie mu to poszło. Najbliżej był najstarszy z nich, Burger. Ostrożnie, jakby była rozżarzona, podniósł słuchawkę i westchnął.

— Wydział zabójstw, Burger.

— Operacyjny, cześć! — wesoło odezwał się oficer operacyjny.

— Tobie to dobrze, masz tam klimę. My tu na górze mało nie zdechniemy.

— A będzie jeszcze gorzej, chłopaki od zabójstw! Dzwonili do nas z cmentarza Ondrejskiego. Kopali, kopali i wykopali trupa.

— To chyba w porządku, nie? Czego się spodziewali? Delegacji górników australijskich?

— Nie wiem, czego się spodziewali, delegacji chyba nie, według mnie nie ryli aż tak głęboko. Najważniejsze, że wykopali trupa… A w głowie ma gwóźdź.

— No i co?

— Co no i co?!

— No i co z tego?! Gdyby miał w głowie pręt zbrojeniowy, to by ci się wydawało normalniejsze? I też byś zawracał gitarę?!

— Nie wiem! Zajrzałbym do instrukcji postępowania w sytuacjach kryzysowych i bym się zastosował!

— A co mówi instrukcja kryzysowa o gwoździu w głowie?

— Że macie tam iść to zobaczyć, a po drodze możecie mnie… — I szybko odłożył słuchawkę, żeby Burger nie zdążył posłać go do tych najcieplejszych otchłani.

Burger też odłożył i zdruzgotany rozwalił się na stole. Dwa razy wyrżnął czołem w blat i ze smutkiem zerknął na kolegę w kącie.

— Richard, los nam nie sprzyja, chyba się od tego nie wykręcimy. Musimy jechać na miasto.

Váňa boleśnie zmarszczył czoło.

— Mnie jest jakoś słabo…

— To zostań tu przy telefonie, jakbyśmy coś musieli sprawdzić. Oto?

— Idę z wami. O co chodzi? — westchnął.

— Na cmentarzu wykopali trupa z gwoździem w głowie.

— Co za bydlę go wykopało?

— Nie wiem, ale ja się nim zajmę, będzie miał za swoje. Idę zameldować szefowi, co jest grane, spotkamy się na podwórzu.

Wyszli. Nieznośny upał przestał być najważniejszy. Ktoś komuś wbił w głowę gwóźdź, a do nich należało wyjaśnienie, kto i po co…

Wielka kuta brama była otwarta na oścież. Krauz wjechał, a gdy zobaczył, że wszystkie miejsca do parkowania są zajęte, wycofał i stanął pod ogrodzeniem. Mężczyzna w kombinezonie zauważył ich i wyszedł naprzeciw.

— Panowie…

— Policja. — Hanzel z ociąganiem wyjął blachę i pokazał. — Detektyw Hanzel, wydział zabójstw.

Mężczyzna nawet nie spojrzał. Któż inny jak nie policjanci pracowałby w taką pogodę?! Podał im rękę.

— Malík, Peter Malík, majster. Malík. Witam was. Malík. Wejdźcie do środka. Wszystko wam wyjaśnię.

Do środka, znaczyło do brudnej budowlanej kanciapy na kółkach. Gdy tylko przekroczyli próg, zwalił się na nich upał piętnaście stopni wyższy niż na zewnątrz. W kanciapie bez izolacji cieplnej pod dachem prażyło jak w terrarium.

— O rany, lepiej wyjdźmy stąd — zaproponował Burger, nie zamierzając nawet skorzystać z zaproponowanego krzesła.

Siedli na ławce, a ogromne kasztany rzucały na nich litościwy cień. Krauz, najmłodszy z trójki, wyjął mały notes i pióro. Burger zaczął.

— Nazwisko i pełne dane personalne proszę.

Malík cierpliwie dyktował, a Krauz niecierpliwie bazgrał.

— Panie Malík, proszę po kolei. Co pan tu robi i jak go pan znalazł?

— My jesteśmy firma budowlana. A dokładniej mówiąc, jeszcze stale podlegamy pod przedsiębiorstwo budownictwa ogólnego, ale już się usamodzielniamy. To sprawa kilku formalności i naszego prawnika i…

— To wasza sprawa.

— Zapewne, zapewne. Jak chyba zauważyliście, na rogu ulic Mosadznej i Potockiego trwa wielka budowa, stanie tam wysokościowiec, realizuje go nasze przedsiębiorstwo.

— A więc to wam możemy podziękować za te bezsensowne jednokierunkowe ulice i zakazy wjazdu wokół cmentarza?!

— Możecie… choć nie ma za co. A podczas prac podziemnych zostały uszkodzone prawie wszystkie sieci przechodzące pod fragmentem cmentarza. Nie wiedzieliśmy, że tam są, na planach były narysowane zupełnie gdzie indziej! Administracja cmentarzy skorzystała na tej awarii, a ponieważ od dłuższego czasu starała się przenieść pięć ostatnich grobów z tego kąta, zlecili nam tę robotę w ramach jakiegoś odszkodowania… że nie będą nas skarżyć, jeśli im w tym pomożemy. Więc w tym tygodniu zabraliśmy się do… jak na to mówią… ekskomu…

— Ekshumacji…

— Tak! Właśnie tak!

— Ale do tego potrzeba tysiąca pięciuset zezwoleń i podpisów.

— Mają wszystko! Z sanepidu, z magistratu, z ochrony zabytków… Mają! Te huncwoty już ponad rok szykowały się do tych przenosin grobów, a nasza awaria spadła im jak manna z nieba. Za darmo zrobimy za nich brudną robotę, a jeszcze będą stroić miny! Powiem panu jedno — w życiu nie miałem do czynienia z takimi popaprańcami.

— A dzisiaj?

— Dzisiaj też! Wyście w porównaniu z nimi…

— No, chwileczkę! Pytałem, co się stało dzisiaj.

— Aha! Przepraszam! No kopaliśmy ostatni grób, jedna brygada. To znaczy dwójka wykopuje stare groby, a druga dwójka kopie nowe w przeciwległym rogu cmentarza, gdzie nam wskazali. Mam tu jeszcze jedną półciężarówkę, która wozi płyty nagrobne i wszystko, co potrzeba.

— No i?

— I trumna przy załadunku im się wyśliznęła i otworzyła. Ja wiem! To nie powinno się stać, ale… stało się! Oni chcieli wszystko posprzątać i trumnę zabić, ale spostrzegli, że w głowie… no… że jest wbity gwóźdź…

— Panie majster, jeśli to żart, a chłopy się tylko nudzili…

— Nie! Stuprocentowo nie! Takich żartów się u nas nie robi, a dokładniej mówiąc, robi, ale tylko w pewnych granicach. Nie odważylibyśmy się wzywać policji, jakby to był żart!

— Gdzie oni są?

— Wszyscy czekają przy wykopie. Niczego nie dotykaliśmy, ja o tym wiem! Bratanek jest u was, wyszkolił mnie przez te lata, wszystkie wasze praktyki znam, nie ma obawy! Nie zatarliśmy żadnych śladów.

— Gdzie?

— Tam w kącie.

— Gdzie robi bratanek?

— Pilnuje elektrowni.

— No to obejrzymy ten gwóźdź — westchnął Burger, klepnął się po kolanach i wstał z wysiłkiem. Nie mógł powstrzymać uśmiechu. Kolejny spec od kryminalistyki. Z portierni.

Krauzowi nie było do śmiechu. Było mu gorąco! Nie znosił upału. A w dodatku zaczęły mu się wrzynać w tyłek przepocone slipy. Szli główną alejką, drobny żwir wpadał im do sandałów. Krauz wlókł się brzegiem chodnika, aby schronić się choć trochę w cieniu potężnych kasztanów. Hanzel to zauważył, a gdy poszedł w jego ślady, narobił na niego gołąb. Cicho zaklął i liściem kasztana próbował zetrzeć szczęście z ramienia.

Już z daleka zobaczyli zieloną półciężarówkę, a gdy podeszli bliżej — także czterech zmordowanych mężczyzn, siedzących w jej cieniu. Południowe słońce prażyło całą siłą w wykop, a wilgotna ziemia na brzegach dawno już obeschła. Mężczyźni wstali jak na komendę i patrzeli z zakłopotaniem. Burger omiótł ich spojrzeniem i zwrócił się do majstra:

— Mówił pan, że dwaj kopią tu, dwaj tam, a jeden jeździ. A tu jest tylko czterech.

— Dežo… poszedł do brata na budowę. Jest za płotem, mam go zawołać?

— Na razie nie… Znajdziemy go, jak będzie trzeba.

Kierowca uśmiechnął się dyskretnie. Gdyby Dezider to słyszał!

— To są panowie z wydziału zabójstw — wyjaśnił majster.

Obeszło się bez podawania rąk.

Krauz zmrużył oczy i fotografował. Aparaty cyfrowe były jeszcze wówczas melodią przyszłości, ale jeden na świecie już był. Krauz miał taki wmontowany w głowę i zdążył przetestować. Przed trzema miesiącami złapali Ondreja — Bestię, który zabijał kobiety i bezcześcił ich zwłoki. Wizja zjawy w czerni prześladowała ich półtora roku i nie dawała spokoju. Krauz widział miejsca przestępstw, o jakich nie śniło się wielu policjantom, a co dopiero zwyczajnym ludziom, i poddał próbie aparat w głowie. Stwierdził, że działa i że można go wykorzystać w praktyce, osiągając świetne rezultaty. Wystarczyło zmrużyć oczy, dokładnie tak, jak uczył tego Burger. I wszystkie ślady z miejsca zbrodni miał uwiecznione.

Krauz mrużył oczy i robił zdjęcia. Półciężarówka, obok półotwarta trumna, czterej mężczyźni stojący na baczność, pięć dołów i pięć kopczyków. Za nimi wysokie murowane ogrodzenie z odpadającym tynkiem. Wokół zdeptana trawa i kwiaty na grobach.

Burger obserwował go. Uśmiechnął się. Richard był chłop jak się patrzy, pojętny. W ciągu czterech lat zrobił się z niego całkiem niezły fachman.

— Brakuje kamieni nagrobnych — powiedział Krauz, gdy skończył.

— Już je przewieźliśmy! — kierowca wetknął swoje trzy grosze w rozpoznanie sprawy. Cieszył się, że jego znalezisko przyszli przebadać prawdziwi fachowcy.

— Przewieźliście je tak, że wiecie na pewno, który czyj?

Ku radości Burgera i Hanzla inicjatywę przejął Krauz. Obejrzeli wykop, gdzie i tak nie mogli znaleźć niczego ciekawego, rzucili okiem na półotwartą trumnę i skryli się pod najbliższym kasztanem.

— Się wie! Pięciu grobów nie da się przenieść za jednym zamachem.

— Jasne. A ten jak się nazywa?

Majster poszperał w tylnej kieszeni i wyciągnął sfatygowany notes. Przekartkował, sprawdził pobieżnie położenie grobu i zamruczał sam do siebie:

— Rząd dwudziesty drugi, grób siedemnasty, Karol Klokner. Pasuje! To on! Karol Klokner! — I najwyraźniej był rad, że tak szybko do tego doszedł.

— Pochowany?

— Tak!

— Pytam, kiedy pochowany.

— O rany, kiedy?! Tego nie wiem, to będzie na płycie nagrobnej. Trzeba się przejść na drugi koniec cmentarza, tam to stwierdzimy.

— Nie stwierdzimy! Na płycie będzie data śmierci, nie pogrzebu.

— Aha! Prawda. No to tylko administracja cmentarza i jej księgi.

— W porządku. Wpadniemy tam później! — Krauz zanotował nazwisko i przykucnął. Ostrożnie poruszył wiekiem trumny.

— Ja panu pomogę — zaproponował kierowca. Nie bał się policjantów tak jak pozostali.

— Ostrożnie.

Odłożyli wieko. Krauz zobaczył, że kości są wymieszane i nie ma sensu wszczynać procedury jak przy morderstwie z ewentualnością zniszczenia czy zacierania śladów. I tak starał się trzymać ustalonego postępowania przy oględzinach miejsca przestępstwa, bo nic lepszego nie przychodziło mu do głowy, a coś musiał robić.

Czaszka leżała na marynarce.

— Kto? — spytał, wskazując czerep.

— Ja — przyznał się kierowca. — Gdzie miałem położyć?! I tak się prawie wszystko wysypało!

— Czaszka upadła na marmur czy na trawnik?

— Nie wiemy! Myśmy jej nawet nie zauważyli! Dopiero przy zamykaniu trumny. Brakowało jej, znaleźliśmy ją w krzakach. Tam! — I wskazał ręką. — Ale proszę spojrzeć, tu jest tylko trawa, żadnych kamieni. Nic nie mogło się jej stać, nie jest poobtłukiwana, przecież oglądaliśmy ją wszyscy, nie jest uszkodzona! No!

— No! Aha! — przytaknął Krauz. — Ale panowie, poważnie… To była pierwsza trumna, która się wam otworzyła, a może…

— Ale towarz… panie policjancie! Co pan o nas myśli?!

— Nic złego.

— Pierwsza i mam nadzieję, że ostatnia!

— Ja też! W tej następnej mógłby być Lenin i Boże uchowaj, co byście przy nim mogli znaleźć…

— Nie! No nie! Aż tam nie jeździmy na fuchy.

— Chodzi tylko o to, czy należy do tego ciała?

— Z pewnością! Dzisiaj nie wykopywaliśmy nikogo innego! — zapewnił majster, a kierowca był zawiedziony, że dał się ubiec.

— No to się jej przyjrzyjmy.

Krauz poszperał w reklamówce i wyjął rękawice chirurgiczne. Gdy je naciągał, głośno plasnęły. Kierowca tylko zazdrościł w milczeniu. Te jego były grube, skórzane, brudne i nie plaskały. Założył ręce do tyłu i pochylił się z nieukrywaną ciekawością. Musiał zobaczyć, jak to robią fachowcy.

Krauz wetknął dwa palce w otwory po oczach, drugą ręką podtrzymywał czaszkę. Podniósł ją ostrożnie. Burger i Hanzel niechętnie wyszli z cienia, a ledwo stanęli w ostrym słońcu, mocno zmrużyli oczy.

— Chodź raczej tutaj. — Burger wskazał miejsce pod kasztanem.

Przestali przymykać oczy i skupili się na podejrzanym znalezisku. Krauz podniósł czaszkę tak, aby ciemię znalazło się u dołu, i badali otwór po rdzeniu kręgowym. Nikt nic nie mówił.

— Foramen magnum ossis occicipitale — wymamrotał Krauz.

— Hmm?

— Wielki otwór kości potylicznej, Edo.

— Jeszcze stale cię to bawi?

— Czasem, wieczorami coś sobie poczytam w atlasie… i w słowniku łacińskim.

Krauz odwrócił czaszkę. Przyjrzeli się dokładnie główce gwoździa.

— Sześćdziesiątka trójka? — spróbował.

— Osiemdziesiątka dwójka — uściślił Hanzel.

— Skorodowana setka — zasugerował Burger.

Kierowca i oczywiście także majster poczuli się jak idioci. Budowlańcy, a najprostsze nie wpadło im do głowy! Stwierdzić, co to za gwóźdź!

— Można? — Majster sam chciał zdać egzamin poprawkowy, a kierowca też zbliżył się skwapliwie.

Majster niczego nie dotykał, tylko pochylił się do przodu jak żyrafa u wodopoju. Krauz mu to ułatwił, odwracając się w jego stronę.

— Sześćdziesiątka trójka. Trochę spęczniała od korozji, ale to klasyczna sześćdziesiątka trójka, panowie!

— To znaczy, że długość gwoździa wynosi sześćdziesiąt trzy milimetry, a średnica główki pięć, tak? Jak żelazo może napęcznieć?

— Podał pan wymiary z absolutną precyzją! Jak może napęcznieć? Zwyczajnie. Powierzchnia koroduje i tworzy się… ten tego… no… my na to mówimy rdza. Ona trochę powiększa średnicę, jakby gwóźdź obrastał grzybem — potwierdził majster, znowu uprzedzając kierowcę.

Krauz podetknął czaszkę pod nos Burgerowi.

— Spójrz, Edo, trafił dokładnie w ciemiączko, ale chyba nie chciał, to raczej przypadek. Myślę, że miejsce wbicia w tych okolicznościach nie ma znaczenia, raczej chodzi o to, czy gwóźdź został wbity za życia, czy dopiero po śmierci.

Burger pokiwał głową i cicho chrząknął.

— I o to, czy na szkielecie są także inne ślady przemocy. A… gdzie żuchwa?

Mężczyźni milczeli.

— Będzie w środku — nieśmiało spróbował majster. — Na pewno. Myśmy na pewno niczego nie wzięli, Dežo też nie.

— To będzie w środku! Panowie — Burger zwrócił się do obecnych — nie macie z tym nic wspólnego? Żaden żarcik albo coś podobnego?

Kierowca jęknął. Dežo chyba miał rację! Psy podejrzewają zawsze i wszystkich. A najprędzej tych, którzy zgłaszają zagadkowe zbrodnie. Już żałował, że w ogóle cokolwiek znalazł.

— Nie! — wszyscy zaprzeczyli unisono.

— Nie! Myśmy na pewno nie… — próbował jeszcze kierowca, ale struchlałe twarze ekipy świadczyły, że tak czy owak czują się umoczeni. I żeby podsunąć dowód ich niewinności, zaczął cicho: — Jak byśmy niby mieli wbić stary zardzewiały gwóźdź…

— Młotkiem — stwierdził Hanzel znudzonym tonem. Miał minę, jakby tu wpadł tylko na chwilę, a cmentarz i gwóźdź w ogóle go nie dotyczyły.

— Aha… — zrezygnował kierowca i postanowił już się nie odzywać.

Spoceni detektywi z wydziału zabójstw tylko prowadzili starą, bardzo starą grę w zadawanie pytań. Od początku było dla nich jasne, że gwóźdź w czaszkę ktoś wbił dawno temu, i żadnego z kopaczy nie mieli zamiaru bezsensownie oskarżać. Kierowca nie mógł niczego wyczytać z ich nieprzeniknionych fizjonomii. Poczucie humoru mieli szczególne, dostępne tylko dla wtajemniczonych.

— No? — Burger wysunął brodę w stronę Krauza.

— Musimy wezwać śledczego, niech zajmie stanowisko, no i Lengyela… A raczej nie, po co by miał przychodzić, musimy mu to tam przewieźć w te pędy, a potem się zobaczy, co znajdzie — powiedział Krauz.

— Słusznie! No to się rozdzielmy! Ty leć do płyty nagrobnej i ustal, kto to jest i kiedy zmarł. Oto niech poleci do kierownika cmentarza i obdzwoni śledczego, przedsiębiorstwo pogrzebowe i stwierdzi, kiedy był pochowany. Ja tu poczekam z majstrem w cieniu.

— Jasne! — dodał majster, ponieważ Burger wygłosił ostatnie słowa raczej dobitnie i majster był pewien, że jeszcze będzie przesłuchiwany, a jego rola w rozwikłaniu tajemnicy zardzewiałego gwoździa nie dobiegła póki co końca.

— Ja panów podwiozę! — zaproponował kierowca, a Krauz się ucieszył, że nie musi zapychać przez cały cmentarz.

Półciężarówka była co prawda piekielnie nagrzana, ale szyby dało się całkiem opuścić i przyjemny wietrzyk odświeżał kabinę. Hanzel wciąż miał nieobecny i rozeźlony wyraz twarzy. Dla niego zostało tylko miejsce na pace. Stanęli przed budynkiem administracji cmentarza. Kierowcy nawet do głowy nie przyszło, żeby gwałtownie wdepnąć hamulec. Hanzel zeskoczył i znikł w chłodnym wnętrzu starej wilgotnej rudery z początku stulecia. Zwilgotniały tynk odpadał, a jaskółcze gniazda w górze robiły swoje. Na dole też. Krauz miał podjechać do świeżych grobów, pomachał Hanzlowi z okienka. Ten w odpowiedzi wywalił język i miał jeszcze bardziej znudzoną minę.

W przeciwległym kącie cmentarza wykopano pięć świeżych grobów. Cztery były już przysypane i byle jak obłożone przeniesionymi kamieniami. Czekały tylko na majstrów kamieniarskich, by osadzili płyty i utwardzili je zaprawą. Piąty był otwarty i pachniał ziemią. Był zupełnie świeży, a palące słońce jeszcze nie zdążyło wysuszyć ostatnich grudek gliny po bokach pryzmy. Przy murze złożono marmurowe krawężniki i płytę nagrobną.

…a światłość wiekuista niechaj mu świeci…

KAROL KLOKNER

* 11. 10. 1925

† 17. 5. 1985

Krauz wyjął notes i przepisał epitafium wraz z rozmieszczeniem dat. Zużył na to całą stronicę, a epitafium umieścił dokładnie pośrodku. Potem teatralnie poślinił palec. Na drugiej kartce usiłował narysować usytuowanie grobu, ale dał spokój, bo z potencjalnym morderstwem sprzed siedmiu lat aktualny stan zapewne miał niewiele wspólnego. Kierowca przyglądał mu się w milczeniu.

— Jedźmy do kolegi — zakończył oględziny.

Kierowca w milczeniu wzruszył ramionami i pomyślał, że Bóg wie jakiego super śledztwa mu ten przystojniak nie zademonstrował, a tych parę dat mógł mu podyktować i on, ale się nie odezwał. Właściwie to był zadowolony, że już go nie podejrzewają.

Krauz znalazł Hanzla w biurze kierownika cmentarza. Właśnie odłożył słuchawkę.

— Śledczy przyjedzie za chwilę, dla pewności wezwałem też technika, niech wszystko obfotografuje tak, jak to zastaliśmy. Grabarze mają właśnie fuchę, ale przyjadą zaraz potem. Rozmawiałem też z Lengyelem, nie może uwierzyć, masz tam pojechać ze szkieletem.

— Świetnie! Czułem, że mnie to nie minie. W tym upale prosektorium, medycyna sądowa to dopiero będzie radocha!

Hanzel uśmiechnął się ze złośliwą satysfakcją, wycedził przez zęby coś w rodzaju, że jego na szczęście nie zaproszono, i zwrócił się do drobnego człowieczka spod okna. Krauz musiał się uśmiechnąć. Wyglądał jak pingwin. Czarne ubranie, krągły brzuszek, śnieżnobiała koszula, łysa głowa i nos jak dziób. Krauz na wszelki wypadek jednym rzutem oka skontrolował stopy. Miał czarne półbuty. Płetw nie zauważył.

— A teraz proszę o księgę, panie kierowniku.

— Tak jest, tak jest, panowie! — Kierownik ożył i żwawo wybiegł na korytarz. — Pani Marikooo!

Z wnętrza budynku administracyjnego odpowiedział mu kobiecy głos:

— Już! Zaraz…

— Zrozumcie, panowie… Ten rocznik jest już dość wysoko, na górnych półkach. — I wytarł pot ogromną chustką, przesiąkniętą zapachem lawendy.

Weszła pani Marika i choć miała już szósty krzyżyk, pełna werwy podała mu, o co prosił. Nikomu nie powiedziała dzień dobry i z nikim nie chciała mieć do czynienia. Natychmiast zniknęła w korytarzu.

Pingwin zagadał, trącił Hanzla i z trzaskiem zwalił przed nim ogromną, zakurzoną księgę.

— Możemy szukać po numerach alejek i grobów albo po nazwiskach i datach, jak pan woli.

— Spróbujmy po nazwisku i dacie — uściślił Krauz, wyjmując notes. — Karol Klokner, zmarły siedemnastego maja osiemdziesiątego piątego.

— W porządku. Szukam maj… osiemdziesiąt… pięć… tu jest! Proszę bardzo! Karol Klokner! Rząd dwadzieścia dwa rzymskie, grób numer siedemnaście, dokładnie, czarno na białym.

Kierownik uśmiechał się pogodnie, bezbrzeżnie zadowolony ze swego porządku w dokumentacji i że na zawołanie może znaleźć każdy grób i nazwisko. Była to jego robota, jego fach, jego duma zawodowa.

— Nas by interesowała data pogrzebu.

— Tutaj, ta kolumna, proszę spojrzeć. — Stuknął palcem i zjechał nim na wiersz w środku karty. — Pochowany siedemnastego maja osiemdziesiąt pięć. — I nachmurzył się.

— Panie kierowniku, ale on siedemnastego zmarł, nas interesuje data pogrzebu.

— No. — Potarł brodę. — Mnie też!

Hanzel pochylił się i podążał wzrokiem za jego palcem.

— Dlaczego adnotacja przy nazwisku Kloknera wpisana jest ołówkiem, a nie piórem?

Krauz też się pochylił.

— Jak pozostałe? — dodał.

— No, nie wiem… Proszę pokazać!

Hanzel wstał. Kierownik usiadł. Przetarł okulary, ale szybko stwierdził, że od wilgotnej chusteczki widzialność się nie poprawiła, więc poszperał w szufladzie stołu i wyczyścił okulary miękką szmatką. Już widział. Pochylił się i pomógł sobie palcem. Jechał z góry na dół i z lewej do prawej. Trafił na zwyczajną rubryczkę, wypełnioną ołówkiem, i znieruchomiał.

— No… Ja tego nie rozumiem… — Pokręcił niepewnie głową.

— To pan pisał?

— Nie! Kovalský. Ja tu jestem od osiemdziesiątego ósmego.

— Kovalský…

— Były kierownik!

— Ma pan adres?

— Rząd dwadzieścia sześć rzymskie, grób trzydzieści dwa…

Krauz z Hanzlem wymienili nieprzyjazne spojrzenia.

— Bardzo dowcipne — nie darował sobie Hanzel. Perfekcjonista zaczynał go wnerwiać.

— Proszę wybaczyć, ale niektóre lokalizacje znam na pamięć.

— To niech pan powie, kiedy go pochowali!

— Panie detektywie, ja mogę panu przeczytać tylko to, co sam pan widzi… siedemnastego maja…

— Ale to jest na kamieniu nagrobnym, a o ile wiem, takie przeboje z pochówkiem nie zdarzają się nawet w Chinach. A tam musi być tych pogrzebów!

— Nie tylko w Chinach! Nigdzie… To mi się jeszcze nie zdarzyło. Dokładniej mówiąc, to jest technicznie niewykonalne! W dniu śmierci nie da się zmarłego pogrzebać. Lekarz musi wyrazić zgodę na pochowanie… sekcja… a nawet gdy jej nie ma, trzeba zamówić trumnę, miejsce, wykopać grób. Tego się po prostu nie da zrobić.

— Więc czemu się dało z Kloknerem?

— Ja… ja myślę, że to się nie dało także z nim. To pomyłka! Już sam fakt, że jest wpis ołówkiem, świadczy o tym, że chyba zmieniali terminy pogrzebu, a rzeczywisty zapomnieli wpisać piórem i tak tam została wpisana przez pomyłkę data śmierci.

— Już się to panu kiedyś zdarzyło?

— No… Muszę przyznać… Nigdy! Już panu powiedziałem, nigdy!

Krauz z Hanzlem spojrzeli niepewnie po sobie. Żaden z nich nie wiedział, co dalej.

— Czego jeszcze możemy dowiedzieć się z tej wielkiej księgi? — spytał Hanzel na chybił trafił.

— Proszę bardzo, tylko tego, co tu napisane: nazwisko, imię, data urodzenia, miejsce urodzenia, pesel, data śmierci, data… ehm… pogrzebu, usytuowanie grobu.

— Dziękuję. Na wszelki wypadek przepiszę, co tu macie zarejestrowane.

— Proszę. — Pingwin wstał i ustąpił miejsca Krauzowi, żeby mógł naszkicować rubryki i zanotować dane.

Po minucie był gotowy i zbierali się do wyjścia. Kierowca oparty o futrynę miał nieobecny wyraz twarzy, chociaż przebieg śledztwa zaczynał go interesować. Nie rozumiał zagadki pogrzebu Karola Kloknera, ale gdy tak obserwował detektywów, przestawał odczuwać kompleks niższości, bo ewidentnie oni też niczego nie rozumieli. Nie potrafił się powstrzymać, uznał, że powinien im pomóc.

— Przepraszam, że się wtrącam, ale ja płacę co roku sto siedem koron za grób rodziców. Za niego też ktoś powinien.

Krauz i Hanzel spiorunowali pingwina wzrokiem. Nie zrobiło to na nim wrażenia, skoro już odżył. Poderwał się, skoczył do rejestru.

— No jasne! I to można stwierdzić!

Dali mu spokój, niech poszpera w dokumentach. Na wynik nie musieli długo czekać. Pokazał im kartę.

— Marta Malachowská… adresu brak.

Krauz zapisał nazwisko.

— Córka?

— Tego tu nie ma. Ale nie musi być córka, grób może opłacać ktokolwiek z rodziny.

— Jak zapłaciła? Czekiem?

— Gotówką. Wyrównała dług i zapłaciła za dziesięć lat z góry. W zeszłym roku — czytał z kartki.

To też zanotowali. Nie wiedzieli po co, ale zanotowali.

— Dziękujemy i… do widzenia! Może jeszcze wpadniemy — pożegnał się Krauz.

— Panowie! Kiedykolwiek! Jesteśmy tu dla was… pardon, nie to chciałem powiedzieć, wyglądacie całkiem do życia — wyszczerzył zęby kierownik. Bardzo starannie zamknął wielką księgę i wielce precyzyjnie wyrównywał grube okładki.

— Dowcipne… — nie odmówił sobie Hanzel. Ten perfekcjonista już działał mu na nerwy.

Krauz machnął ręką na pożegnanie i poszli. Na dworze Hanzel był szybszy i usiadł przy kierowcy. Krauz westchnął i szedł w stronę paki, ale nagle coś mu wpadło do głowy.

— Jedźcie sami. Dogonię was.

— Trudno będzie. To zapycha sześćdziesiątką — zauważył kierowca i wykrzywił twarz w uśmiechu.

— O rany, dzisiaj wszyscy mieli na śniadanie dowcipną kaszę — prychnął Krauz.

— A na obiad chichotańce z rechotańcami… Ciao! — I Hanzel wyciągnął rękę do przodu.

Kierowca ruszył bez wahania. Szuter tylko prysnął spod kół.

Krauz wrócił. Kierownik zamknięty w kancelarii, to dobrze. Przebiegł wzrokiem korytarz i chwilę nadsłuchiwał. Na żadnych drzwiach nie było tabliczki, panowała głucha cisza. Ostrożnie nacisnął klamkę, otworzył. Toaleta. Zamknął, ruszył… wrócił i skorzystał. Spuścił klapę i skontrolował, czy nie nabrudził. Dla pewności wytarł ją papierem i na wszelki wypadek chciał się upewnić, czy nie skorzystał przypadkiem z damskiej, bo wewnątrz nie było pisuaru. Potem spróbował otworzyć drzwi obok. Zamknięte. Przeszedł na koniec korytarza do frontowych, ostatnich. Znalazł się w archiwum. Całe pomieszczenie wypełnione było aż po strop regałami, żółte tomy sterczące w nierównych szeregach. Przechodził między nimi i podświadomie szukał światła z okna.

— Przepraszam.

Kobieta siedząca tyłem drgnęła i odwróciła się gwałtownie. Stół oparty o parapet był zastawiony małymi doniczkami z kaktusami i sukulentami.

— Pani Marika?

— Tutaj wstęp wzbroniony!

— Nie ma tabliczki na drzwiach.

— I tak.

— I tak bym tu wszedł, jestem policjantem.

Sięgnął do tylnej kieszeni dżinsów, bo przez ten upał nie włożył marynarki. Pokazał blachę.

— No i?

— Co no i? Że jestem policjantem czy że tu wszedłem?

Milczała i piorunowała go wzrokiem. Prawą rękę przerzuciła przez oparcie drewnianego krzesła z ubiegłego wieku. Całe wnętrze archiwum zrobiło na Krauzie wrażenie, że czas naprawdę można zatrzymać i stworzyć scenografię muzealnego miejsca pracy, ignorującego świat za drzwiami i oknami. Starsza pani wpasowała się tu jak sprężyna w mechanizm zegarowy. I sukienkę miała taką… szarą z białym kołnierzykiem. Jej włosy połyskiwały platynową bielą z niebieskawym odcieniem. Mogłaby to też być peruka. I ta by się tutaj komponowała.

Krauz zauważył, że dwa palce zwisającej ręki ma zżółknięte.

— Nic — prychnęła.

— Pani nam przyniosła tę księgę.

— Przyniosłam.

— Chciałbym z panią porozmawiać.

— O czym?

— Jeszcze nie wiem. Szczerze pani powiem, naprawdę nie wiem. Wezwali nas budowlańcy, bo znaleźli czaszkę z wbitym gwoździem. Jesteśmy tu niecałą godzinę, więc naprawdę nie wiem, ale… pani wygląda, że się pani w tym wszystkim orientuje i że jest pani tutaj od dość dawna, więc miałem nadzieję.

— Ja nic nie wiem! — warknęła.

— Wierzę pani, nie mam powodu nie wierzyć! Naprawdę pani wierzę. Czy wyrządziłem pani przykrość? — I zrobił minę, jak wtedy, kiedy popsuł babci młynek i próbował go ukryć w koszu do śmieci.

— Nie, czemu?

— Tylko tak, chciałem przeprosić, jeśli zrobiłem przykrość.

— Nie… pan nie… chyba… — ostatnie słowa dodała z goryczą w głosie. Wstała i czekała, co dalej.

— No… — Krauz rozglądał się niepewnie. — Pali pani tutaj?

Wyjął z kieszeni wymiętoszoną paczkę papierosów.

— Tu?! Niechże się pan rozejrzy! Sam papier!

— Aha! — Nie wiedział, co powiedzieć i jak się zachować. I tak stali.

Wahała się przez chwilę, potem niechętnie ruszyła do drzwi.

— Chodź pan…

Sąsiednie drzwi prowadziły do kuchenki. Usiedli.

— Proszę. — Chciał ją poczęstować.

— Nie, dziękuję!

Wyjęła z szuflady stołu gitany bez filtra i zapaliła bez ceregieli. Nonszalancko splunęła strzępkami tytoniu przylepionymi do dolnej wargi, schowała papierosy i zapalniczkę z powrotem do szuflady. Krauz obsłużył się sam. Starsza pani z temperamentem. Zmienił taktykę.

— No?

— Nie umiem sobie poradzić, pani Mariko… znaczy, czy mogę?

— Pewnie, wszyscy tak do mnie mówią.

Machnęła ręką z papierosem, no bo gdy już tu trafił i razem palą, to przecież mu wolno.

— Świetnie! A więc, nie potrafię sobie poradzić…

— Ale to pana problem, nie?

— Pewnie! Pewnie, nie ośmieliłbym się tym pani głowy zawracać, ale ja muszę pani coś powiedzieć!

Uniosła brwi. Sztachnęła się jak marynarz i z ciekawością przekrzywiła głowę.

— Słucham.

Dym wypuszczała nosem i przez chwilę wyglądała jak wieszczka delficka.

— My jesteśmy z wydziału zabójstw. — Krauz spojrzał, ale tylko się upewnił, że nie wywarł najmniejszego wrażenia. — I wezwali nas chyba… do sprawy starego morderstwa. Może to głupota, zajmie się tym medycyna sądowa, przyjrzą się temu fachowcy, zobaczymy, ale jeśli tak… jeśli to okaże się zbrodnią… wasz cmentarz to ostatni ślad. Będziemy tu przychodzić, truć, szperać w starych księgach, wzywać panią na przesłuchania, będziemy pracować, ale dla pani będzie to tylko zawracanie głowy i… — Znów spojrzał, ale nie zauważył żadnej reakcji.

— Ile pan masz lat? — wypaliła.

Teraz Krauz dał się zaskoczyć.

— Trzydzieści. Czemu?

— Nawet połowy moich! Co się pan tak gapisz?! Myślisz pan, że się boję?! Chcesz mnie pan postraszyć czy co?! Wiesz pan, gdzie byłam, kiedy miałam trzydzieści lat?

— Nie.

— Co nie?

— Nie wiem, gdzie pani była, i nie mam zamiaru pani straszyć.

Chwilę palili w milczeniu. Uspokoiła się.

— No więc skończmy z tym.

— Pani Mariko, jeszcze chwila cierpliwości. Bez grania w wariata… szczerze. Ja poważnie będę musiał tutaj wrócić! Nie lubi pani policjantów, to już zauważyłem, ale nie może pani ani zignorować, ani uniemożliwić śledztwa… po prostu, bez straszenia! My naprawdę potrafimy być też nieprzyjemni! Ale po co? Przecież możemy się dogadać, czyż nie? Ja panią przepraszam! Źle zacząłem. Może powinienem inaczej…

— Nieźle pan zaczął, w waszym stylu… jak zawsze…

— W naszym stylu, mówi pani… A gdybym chciał się czegoś dowiedzieć o Kloknerze, jak powinienem zacząć?

Zgasiła. Wahała się przez moment. Patrzeli sobie prosto w oczy. Żadne nie spuściło wzroku. Dmuchnęła przez zęby i westchnęła apatycznie.

— No dobrze.

Wstała, wyjęła butelkę rumu i dwa kieliszki. Nalała, nie pytając.

— Lemoniady nie mam.

Nie trącili się kieliszkami.

Jeszcze raz nalała.

— On był kościelnym z kościoła Świętej Barbary. A pan… już pracował u nich za socjalizmu?

— Tak. Wstąpiłem zbiegiem okoliczności w osiemdziesiątym piątym, kiedy… umarł Klokner…

— Aha! Więc niedługo…

— Co niedługo?

— Służyłeś im pan.

— Chyba nie. Znaczy komu?

Znowu zapaliła.

— Nie potrzebuje pan tu znów przychodzić. Nic pan nie znajdzie… a właściwie w ogóle nic pan nie znajdzie! Nigdzie. To niemożliwe!

Krauz palił wolniej, zgasił dopiero teraz. Milczał. Burger nauczył go, aby nie przerywać starszym ludziom, i to była dobra rada.

— Zanim pan przyszedł, wpadli tu robotnicy. Podobno miał gwóźdź w głowie, mówili.

— Miał. To znaczy ma.

— Nie pójdę na policję!

— Dobrze.

— Nie będziecie mnie ciągać.

— Nie!

— Nie będziecie mnie przesłuchiwać.

— Nie!

Wypiła, zaciągnęła się. Krauz pił wolniej, musiał trzeźwo myśleć.

— Nie chcę już chodzić na policję, jasne?!

— Nie wiem, o co chodzi, ale… chyba jasne.

— Żadnych bezsensownych protokołów!

— Zgoda!

— Panie…

— Krauz… detektyw Krauz, wydział…

Nie pozwoliła mu skończyć. Machnęła ręką z rezygnacją, schyliła głowę i zaczęła.

— To był kościelny w kościele Świętej Barbary… za rogiem… na Staromestskej… Sprowadził się po wojnie… drugiej. Bardzo porządny człowiek. Cichy. Wystarczał mu kościół, do ludzi niezbyt go ciągnęło. Nie opanował słowackiego, mówił z akcentem. Mieszkał na tej samej ulicy, trzeci dom od kościoła, nad bramą była wielka kuta szóstka, ale nie wiem, na którym piętrze, nigdy u niego nie byłam. Od czasu do czasu zamieniliśmy słówko, dwa przed kościołem, ale kiedy chciałam się od niego czegoś dowiedzieć, zawsze uciekał, jakby dokądś się śpieszył. Taki cudak, samotnik. Wszystkim w okolicy naprawiał zegarki, młynki do kawy i patefony, później radia, wystarczało mu na skromne życie. Gdzieś po okupacji w sześćdziesiątym dziewiątym, może na początku siedemdziesiątego, sprowadził córkę, dziewuszka, jeszcze dziesięciu lat nie miała. Nikt nie wiedział, skąd ją wygrzebał, i nikt nawet nie zgadł, że jest czy był żonaty, chociaż… córkę mógł mieć i bez tego… ale przy jego charakterze i uprzejmości… no, niech będzie jak chce, Martuškę sam wychowywał i wzorowo o nią dbał, niczego im nie brakowało. Nikogo nie potrzebowali, żyli swoim życiem i chcieli, żeby wszyscy zostawili ich w spokoju. Wiosną osiemdziesiątego piątego zwinęła go policja. Podobno esztebe… Piętnastego maja odwieźli mnie do szpitala. Wycięli mi woreczek żółciowy, miałam zapalenie. Osiem dni leżałam nieprzytomna. Pan Bóg chciał, żebym tu jeszcze wróciła. Kiedy wypisali mnie do domu, ludzie z kościoła mi powiedzieli, że on już jest na tamtym świecie. Podobno zawał. Pytałam mojego ówczesnego szefa, pana Kovalskiego. Powiedział tylko tyle, żebym dała spokój, że o tym nie wolno mówić. Wszyscy się bali, a kiedy rozmawiali o kościelnym, tylko szeptali i się rozglądali. Wszyscyśmy się wtedy bali i rozglądali, przecież pan wie, jakie były czasy.

Krauz milcząco skinął głową, choć nie miał zielonego pojęcia o tamtych czasach. Miał paru kumpli esztebeków, niekiedy szli razem na piwo. Był przekonany, że tylko robili swoją robotę. Tych kilku nawiedzonych na górze, co po rewolucji zlikwidowali esztebe, z pewnością miało brud za paznokciami i wiedzieli, po co to robią. Bali się teczek! Krauz, jak większość jego kolegów, był przekonany, że likwidacja służb była błędem.

— Dziwadło ze mnie! Szukałam jego grobu, chciałam mu chociaż kwiatek położyć. Pan Kovalský się zezłościł, krzyczał, żebym go usłuchała i dała sobie spokój. Kiedy przypadkiem odkryłam, że leży tuż pod moim nosem, byłam bardzo zdziwiona i… czułam coś złego, bardzo złego… Na naszym cmentarzu już od dziesięciu lat nie było pochówków, dlatego tu dali administrację cmentarzy, bo tu już był spokój, żadnych tłumów, żadnych orszaków żałobnych. Ale Kloknera tutaj wtrynili absolutnie cichcem. Trzy lata kryła go sama goła ziemia, pagóreczek bez tabliczki, dopiero w połowie osiemdziesiątego dziewiątego wierni z kościoła Świętej Barbary zrobili zbiórkę i zamówili mu nagrobek. Ten, co teraz widziałeś pan rozmontowany. I ja się dołożyłam, to był porządny człowiek.

Ucichła i smutno spojrzała mu w oczy.

— Hmm, a jakieś pisemne podkładki do pogrzebu i śmierci…

— Kiedy stwierdziłam, że leży tu u nas, przekopałam się przez całe archiwum. Dwa razy! Ani świstka o tym, jak umarł i skąd się u nas wziął! Ani śladu zaświadczenia lekarskiego, ani słówka o przyczynie zgonu, dacie śmierci albo pogrzebu. Nic! Oprócz suchego wpisu w księdze grobów, zrobionego ołówkiem. W ogóle nic!

— Hmm.

— Coś tu śmierdzi. Prawda, panie policjancie?

— Wiele rzeczy… daty wpisane ołówkiem, tajny pochówek, gwóźdź… To wszystko jakoś poplątane… jeśli… prawdziwe… — Spojrzał na nią wyczekująco.

— Aha! Jeśli baba nie fantazjuje, co?! Powinnam pana stąd wykopać, i to natychmiast!

Chciała wstać, ale Krauz osadził ją zdecydowanym gestem.

— Nie! To nie tak. Ja tylko muszę to wszystko przemyśleć i posprawdzać. Na przykład wspominała pani, że mówił obcym akcentem. Jakim?

— Czeskim. On był Czechem i nigdy się porządnie po naszemu nie nauczył. I Martuška na początku tak mówiła, ale dzieci szybciej się uczą.

— Gdzie jest teraz?

— Pan Bóg wie! Kiedy Klokner umarł, miała już ponad dwadzieścia, może dwadzieścia pięć lat. Nie pamiętam, czy się jeszcze spotkałyśmy, kiedy wróciłam ze szpitala.

— Skąd pani o nim tyle wie?

— Ludzie gadają.

— Chętnie porozmawiałbym z proboszczem tego kościoła.

— Kościół Świętej Barbary. Jest tam wielebny ksiądz Dobrotka, ale dopiero dwa, trzy lata. Powinien pan porozmawiać z wielebnym księdzem Janetką.

— Jeśli on był za czasów Kloknera, to tak.

— No właśnie.

— Gdzie go mogę znaleźć?

— Jest już na emeryturze, ale gdzie się podziewają emerytowani proboszczowie, tego naprawdę nie wiem. Zwyczajni niemieccy emeryci wyjeżdżają do Chorwacji, amerykańscy na Florydę, a nasz człowiek… do archiwum… kurwy komun… — Ciągle bała się powiedzieć, co naprawdę myśli. Czy wciąż trwały tamte czasy? Chyba nie, chyba tylko nie chciała wywoływać złych wspomnień.

Krauz się zamyślił.

— Dziwne — wymamrotał. — Jeszcze jedno, kogo wsadzili z pani rodziny?

Gwałtownym ruchem zdusiła papierosa i wstała.

— Jeśli już nie ma pan żadnych pytań… Mam masę roboty.

Grzecznie podziękował i pozwolił, żeby znikła za drzwiami. Nawet ręki mu nie podała, pewnie i jej nie podobały się te stare komunistyczne obyczaje.

Ruszył cichym korytarzem i przestraszył się hałasu własnych butów, zwolnił więc i ostrożniej stawiał kroki. Gdy miał minąć drzwi kierownika, coś mu wpadło do głowy. Chwilę postał i obejrzał się, żeby sprawdzić, czy drzwi archiwum są zamknięte. Nigdzie żywej duszy. Zapukał i wszedł.

— Proszę — zareagował kierownik na pukanie, kiedy Krauz stał już przed nim.

— Uprzedzałem, że może jeszcze tu wpadniemy — momentalnie odpowiedział na jego zdziwione spojrzenie.

— Uprzedzał pan.

— Pani Marika z archiwum.

— No?

— Kto z jej rodziny siedzi?

— Siedzi?

— W więzieniu.

— Nikt! Już nikt! Jak pan tak szybko na to wpadł?

— Nos, praktyka, doświadczenie. Może pan wybrać.

— Aha! No, już nikt. Jej syn uciekł do Francji, tam się ożenił, postarał się dla niej o jakieś wnuki. Ona została, to i całe lata musiała biegać z jednego przesłuchania na drugie. Wszystko jej zabrali, tyle że pozwolili pracować na cmentarzu i mieszkać na poddaszu sam na sam z piecem. Nie miała, biedulka, lekko, mąż ją zostawił wkrótce po ślubie. Żyła sama, ale dumnie. W połowie lat osiemdziesiątych umierała, leżała długo w szpitalu, i syn przyjechał, nie przejmując się ustawą o emigracji ani zaocznym wyrokiem. Aresztowali go i wsadzili. Na szczęście już jest razem z rodziną i posyła matce paczki. Pani Marika nie chciała do niego jechać, bo przecież całe życie tu tkwiła i czekała, kiedy te ku… no… ona ma czasem taki niewyszukany słownik, po prostu… że niby teraz, kiedy jest już spokój, nie ruszy się stąd, będzie cieszyć się życiem i życia używać! Ale… — Pingwin z zakłopotaniem potarł brodę. — Jak pan tak szybko do tego doszedł?

— A tak, że właśnie pan mi to wszystko powiedział. Więc do widzenia, może jeszcze wpadnę.

3

ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ wciąż jeszcze mieścił się w suterenie szpitala. Już mieli obiecane trzy piętra w dobudówce nowiutkiego szpitala na peryferiach, ale… musieli jeszcze trochę wytrzymać. Chłopcy z sądowego już od dziesięciu lat trzymali na kłódkę nie tylko usta, ale…

Zawsze, kiedy Krauz zjeżdżał duszną windą z podwójnymi drzwiami, zdawało mu się, że zstępuje do grobu, skąd nie ma powrotu. Pierwsze wrażenia zapachowe dawały o sobie znać na półpiętrze. Nim dotarł na dno, był już przesiąknięty trupim odorem. Ilekolwiek zużyto by litrów wszelakich roztworów i emulsji do dezynfekcji kafelków i podłóg, nigdy nie udawało się stłumić charakterystycznego fetoru prosektorium. Nawet w weekendy, kiedy nie pracowano normalnie i krajano tylko nagłe przypadki, śmierdziało tak samo, jak każdego innego dnia, kiedy wszystkie stoły były zajęte. Ściany, podłogi, kafelki zaimpregnowały się smrodem. Śmierdzieli także ludzie, choć nie zdawali sobie z tego sprawy.

Doktor Lengyel odgryzł kęs kanapki. Podali sobie ręce.

— Umyłeś je przynajmniej?! — Przerażony Krauz zerknął na kanapkę i w głowie nie mogło mu się pomieścić, że ktoś tutaj może jeść.

Lengyel ze zdziwieniem spojrzał na jedzenie, potem ostrożnie powąchał i zdecydowanie pokręcił głową.

— Ręce mam czyste, od tej kanapki nie mogły się skazić, nie masz się czego obawiać!

Obaj parsknęli śmiechem i Lengyel objął go ramieniem. Niedawno poznali się na balu policyjnym i Lengyel był zadowolony, że także ich żony przypadły sobie do gustu. Zostali przyjaciółmi, a ponieważ Krauz miał się trochę za amatora medyka, a wieczorami przyswajał wiedzę lekarską, mieli o czym pogadać nie tylko na mieście przy piwie, ale i tu, w zakładzie, nad swoimi klientami. Lengyel najbardziej lubił, gdy z mordbrygady, jak ich nazywano, przychodził akurat on. Krauz by go za to najchętniej…

— Na sobotę mam dla ciebie niespodziankę.

— Mam gdzieś ciebie i twoje niespodzianki! Na żadną sekcję z tobą nie idę! To, coś mi niedawno zaserwował na wydziale lekarskim, całkowicie mi wystarczyło! Też mnie podstępnie wywabiłeś z domu, że masz dla mnie jakąś niespodziankę.

— Nie! Nie rozumiesz! Żadna sekcja! Mamy małą uroczystość rodzinną, zapraszam cię z Sylvią.

— A to co innego! Sylvia się ucieszy. Ale nie będziesz próbował wycinać jej ślepej kiszki, jak ostatnim razem.

— Nie! Wtedy piliśmy obrzydliwą gruszkówkę, dziadek ją przepalił na sześćdziesiąt procent, a tego nie da się pić bez konsekwencji… Teraz przygotowałem fajne czerwone wino z Włoch, od kumpla.

— No to żegnaj rodzino! Polegną więc za ojczyznę albo moje hemoroidy, albo migdałki Sylvii.

— Nie bój się! Nie będziemy operować… jeśli nie będziesz się wydzierać.

— Ja? Ja gram na gitarze, jak mnie co dopadnie. To ty biegasz ze skalpelem i szczypcami…

— No… cicho, cicho bądź, Ściany mają uszy.

Jeszcze jeden, który wszedł w nowe czasy ze starym strachem — pomyślał Krauz, ale już nic nie mówił. Poczekał, aż Lengyel skończy jeść, naleje do dwóch kieliszków roztwór dezynfekcyjny z butelki z czaszką ze skrzyżowanymi gnatami i wypije. Krauz ostrożnie powąchał i też wypił. Trucizna zalatywała śliwkami.

— No więc możemy się brać do pracy! — zarządził doktor.

W prosektorium dwaj asystenci wyjmowali szczątki z trumny i ostrożnie układali je na chromowanym stole. Mieli grube czarne gumowe rękawice i białe fartuchy. Technik tylko kiwnął im głową na dzień dobry i dalej fotografował. Jemu wystarczał biały płaszcz i kalosze.

— Będziecie także brać odciski palców? — spytał Lacibáči, który był asystentem w sądówce jeszcze za Marii Teresy. Obok trupa wysypał garść kosteczek. Kawałki palców. Technik stropił się i spojrzał na Krauza.

— Pocałujcie mnie w tyłek… wszyscy… najgłębiej ci najdowcipniejsi.

Lacibáči roześmiał się, a technik zarechotał, bo dowcip z odciskami palców bardzo mu się spodobał.

— Czekamy na śledczego?

— Nie! Ja sam opiszę. Zadzwonię do niego, jak coś ciekawego znajdziemy.

Lengyel przytaknął, włożył przez głowę długi gumowy fartuch, naciągnął gumowe rękawice i podszedł do stołu.

— Gotowe? To wszystko?

— Wszystko, panie doktorze! Przetrząsnąłem mu też kieszenie. Nie znaleźliśmy żadnej kasy, a gdyby jego najbliżsi twierdzili coś przeciwnego, kłamią! — zapewniał Lacibáči.

Lengyel omiótł spojrzeniem szczątki nieszczęśliwca, który miał mu wypełnić czas pracy aż do fajrantu. Szkielet, resztki zbutwiałego czarnego ubrania, czarne półbuty.

— No co jest? — spytał Lengyel kościotrupa.

Ten nie odpowiadał, więc głos zabrał Krauz.

— Muszę wiedzieć, czy gwóźdź został wbity w głowę za życia, czy post mortem, a więc czy idzie tu o morderstwo, czy o bezczeszczenie zwłok.

— Więc powinniście mi go byli przywieźć siedem lat temu.

— Wtedy łaziłem po ulicach w zielonym mundurze i mówiłem do szefa: macie rację, towarzyszu naczelniku… tak jest, towarzyszu naczelniku… No to jak ci go miałem przywieźć?! O morderstwach wtedy tylko marzyłem!

— Towarzyszu naczelniczku… A ja tutaj co? Mam się skichać?! — boczył się Lengyel, ostrożnie podnosząc czaszkę. Przyglądał się jej badawczo i obracał w rękach z boku na bok. Krauz czekał, że padnie hamletowskie pytanie, ale nie padło. Zamiast tego Lengyel zaproponował: — Ja bym go całego prześwietlił.

Krauz desperacko wzniósł oczy do sufitu. Gdy Lengyel weźmie się do badania i dociekania, trzeba będzie kolędować tutaj do wieczora.

— Po co?!

— Czy nie ma w nim więcej żelastwa.

— Jeśli przejedziemy stopniowo od głowy w dół, to wszystko znajdziemy! Części miękkich jest na nim jak szafranu, więc obejrzymy tylko kości i gotowe!

— Mądry panie dr (skrót od dureń) medycyny i detektywie z wydziału zabójstw w jednej osobie, na drugi raz niech go pan łaskawie rozpakuje u was w kancelarii i nie przywozi tutaj, jeśli pan zakłada, że nie przeprowadzimy szczegółowych badań — mamrotał Lengyel pod nosem i rozważał, jak się do tego zabrać. Właściwie mówił sam do siebie. Nie potrzebował doradców, sam decydował.

Przenieśli szkielet na twardej plastikowej płycie pod rentgen i prześwietlili. Żadnego metalu. Krauz tymczasem cierpliwie palił na korytarzu i czytał starą gazetę.

— No? — spytał, gdy wrócili do prosektorium.

— Nic, tylko ten gwóźdź!

— No to bierzmy się już do roboty.

Lengyel skupił się na czaszce.

— Główka jest wbita aż do końca, spowodowała pęknięcia w kości ciemieniowej.

— Poczekaj, piszę.

— Pisz, ostatnie uderzenie młotkiem… albo czym tam walili… wbiło główkę aż do kości, a więc pod skórę. Skórę można zwykłym cięciem, choćby nożem kuchennym, naciąć i naciągnąć na główkę, więc nikt niczego by nie zauważył, nawet jakby denat był łysy. To mówię na wypadek, gdyby to było morderstwo i ktoś chciałby je zamaskować, ergo… odpowiadam na pytanie, które nie zostało postawione: dlaczego przed siedmioma laty go pochowali i nikomu nic nie wydało się podejrzane? Bo nie musiało! Klinowe rozszerzenie główki gwoździa tkwi w kości, więc uderzeń musiało być więcej, przypuszczam… — Lengyel rozejrzał się po widzach wokół stołu. — Wbijał już któryś z was gwóźdź w głowę? Ile na to potrzeba walnięć?

— W deskę cztery, ale kiedy za drugim razem trafię w palec, to daję sobie spokój — mądrzył się Laci.

— Lacibáči, deska i głowa to różnica… u niektórych! Po prostu nie sposób określić liczby uderzeń! W tym kierunku medycyna nie ma jeszcze wystarczających doświadczeń, chyba nie da się precyzyjnie ustalić, ile było tych stuknięć, a metodą doświadczalną też nie, bo kto miałby ochotę posłużyć jako model? A na trupach jeszcześmy tego nie przerabiali, więc…

— Piszę. Lengyel pieprzy, gówno wie.

— Moment! Tego nie powiedziałem! Pisz z łaski swojej to, co ci dyktuję, a nie pierdoły z głowy własnej, detektywie przemądrzały. No więc! Nie było to samobójstwo! — wypalił niespodziewanie.

Zaskoczony Krauz podniósł wzrok znad notesu. Technik przestał fotografować.

— Widzisz! Nad tym się jeszcze nie zastanawiałem. — Krauz był szczerze zaskoczony, bo taka bzdura naprawdę dotąd nie przyszła mu do głowy.

— A ja tak! Jednym uderzeniem nie da się wbić niestabilnego gwoździa aż po główkę, bo klient przytłukłby sobie palce. Pierwsze uderzenie musi osadzić ostrze i część korpusu gwoździa, potem zabierasz palce i wbijasz go do końca… w naszym przypadku aż do kości ciemieniowej! Jedno uderzenie nie wystarczy, musiało być ich więcej, a tego nie mógł dokonać sam.

— O rany, doktorze, świetny poradnik morderstwa! Mam wielką ochotę cię podejrzewać, że już to kiedyś robiłeś. Jak umarła twoja teściowa?

— Jest skremowana… gówno popielate mi udowodnisz, ty psie… ale…

— A w urnie nic nie grzechocze podczas mieszania?

— Mojej teściowej już od dawna nikt nie mieszał, więc skup się na mnie i na tym, co ci dyktuję, i nie wymyślaj scenariuszy. Właśnie mam zamiar fachowo się wypowiedzieć o czasie perforacji czaszki.

— Notuję — ożywił się Krauz.

— Napisz, że czasu wbicia gwoździa nie da się precyzyjnie ustalić.

Krauz niechętnie cofnął pióro znad kartki.

— Cały dzień będziesz sobie robić ze mnie jaja?!

— Nie! Już kończę! Od tej chwili poważnie. Richard, nie da się!

Doktor Lengyel był dzisiaj ewidentnie w dobrym nastroju, ale również on wiedział, kiedy przestać.

— Jak to się nie da?! — warknął Krauz.

— Co ty sobie wyobrażasz, że my tu w sądówce mamy wehikuł czasu? Włożymy czaszkę i wiemy dokładnie, co się wydarzyło przed siedmioma laty? Popatrz na stół. Coście mi przynieśli? Goła czaszka! Mózg całkiem wygniły, oczy, język… z miękkich części głowy nie zachowało się absolutnie nic! Daj mi cały mózg, skórę z głowy, serce, płuca, krew, a potem możemy debatować o czasie i przyczynie zgonu!

Krauz nerwowo zacisnął usta.

— Więc zwalmy to na zawał i bezczeszczenie zwłok! Pewnie jakiś wróg chciał z nim wyrównać rachunki, nawet po śmierci, i zrobił mu takie świństwo.

— Pewnie to było jakoś tak… chociaż… — niechętnie przyznał Lengyel.

— Co chociaż? — nacierał Krauz.

— Jest jedna metoda. Fragment czaszki koło defektu należałoby wyciąć, włożyć do roztworu zmiękczającego, a potem robić stopniowo przekroje histologiczne, szukając śladowego żelaza.

— Po co śladowego? Przecież tam jest cały gwóźdź!

— Nie to żelazo! Żelazo z krwi! Krew zawiera śladowe ilości żelaza, a gdyby je znaleziono w tkance kostnej, świadczyłoby to o krwawieniu, a więc że gwóźdź został wbity jeszcze za życia. Ale to raczej niepewne… Spróbuję to obgadać z kumplami w laboratorium.

— Spróbuj. A teraz… Położenie gwoździa, a może mechanika przechodzenia przez poszczególne warstwy? Co o tym powiesz?

— Gwóźdź spowodował przebicie miękkiej pokrywy czaszki, następnie kości czaszkowej gdzieś na styku os frontalis i os parietalis, przebił twardą i miękką pokrywę mózgu i zdewastował tkankę mózgową. W przypadku, gdy miało to miejsce in vitro… za życia, to zranienie stało się jednocześnie bezpośrednią przyczyną śmierci. Ale nie jestem w stanie tego udowodnić.

— Dla mnie już lepszy jest wspomniany zawał, mniej z nim zawracania głowy. — Krauz zatrzasnął notes i schował pióro. — Lepiej nikomu niczego nie udowadniaj i miejmy go gdzieś! Widzisz jakieś inne ślady przemocy zewnętrznej?

— Nie — przyznał Lengyel niechętnie.

— No to proszę! Nie widzisz! Ja też nie! To zawał i koniec — postanowił Krauz.

— Mam mu zdjąć buty? — spytał Lacibáči, bo przekomarzania dwóch mądrali mówiących po łacinie w ogóle go nie obchodziły, chciał to mieć za sobą jak najszybciej. Czekała na niego działka i grządki warzyw spragnione wilgoci. Chciał już być z nimi, a nie tu, z tymi ciemięgami.

— Pewnie. Spróbuj pan — zgodził się Lengyel, bo czuł podświadomie, że to jeszcze nie koniec. Wersja o zawale była wygodniejsza dla policjantów, ale nie dla lekarza sądowego, stojącego przed problemem ustalenia przyczyny i czasu śmierci.

Krauz przeszedł w kąt prosektorium i przysiadł na niewygodnym obrotowym stołku. Gdy już siedział, coś zagrzechotało i monotonny hałas, na który nikt nie zwracał uwagi, przycichł, po czym całkowicie zamarł. Krauz wystraszony wstał i obejrzał stołek, czy nie usiadł na wyłączniku.

— Ożeż ty! — jęknął Lengyel. — Klimatyzacja!

— Nie! — zaskowytał Krauz i usiadł z powrotem, bo już niczego więcej nie dało się zepsuć.

— Lacibáči, wezwij pan techników, mamy zwarcie!

Lacibáči pospiesznie wybiegł z prosektorium. Wrócił, zanim komukolwiek wpadł do głowy jakiś dowcipas, więc czekali na niego w milczeniu i zakłopotani, ale z tym większym utęsknieniem.

— Przylezą mniej więcej za godzinę — oznajmił Lacibáči zbity z tropu. Nawet nie wszedł, tylko stanął oparty o futrynę.

— O rany boskie święte — mruknął technik.

Awaria klimatyzacji w tym starym budynku znaczyła tylko jedno — potworną duchotę i straszliwy smród w ciągu paru minut.

— Te półbuty… — przypomniał Lengyel Laciemu i odszedł w kąt, do przyjaciela.

— Nie możemy otworzyć okien, rozumiesz, zleciałyby się muchy, a za godzinę na sąsiednich stołach studenci zaczną sekcje.

— Jezus Maria, to już przestań się z nim pieprzyć! Zdechniemy tutaj!

Lengyel nie zdążył odpowiedzieć, kiedy zaskrzypiała wielka winda i pierwsi studenci pojawili się na korytarzu. Za chwilę przyjdą asystenci, rozpakują trupy, a gdy je otworzą, będzie smród na trzy powiaty. Kraus zaklął w duchu.

Lacibáči zaczął się pocić. Rozsznurował prawy półbut i nożycami do żeber rozciął skórę aż do szpica. Poruszał nim, ale kość piszczelowa uparcie trzymała się stawu. Kości śródstopia i stopy nie chciały wyjść.

— Kurwa! — pomógł sobie Laci, nożycami powiększył rozcięcie i rozkroił but również w poprzek. Gdy mu się to udało…

— Doktorze… rany boskie… — westchnął.

Mięśnie górnych partii podudzia już wygniły. W półbutach nie było dostępu powietrza, ściśnięta w nich stopa nabrała struktury kaszy, a galaretowata konsystencja przywarła do buta. Rozzłoszczony Lacibáči szarpnął. Kości i trochę mięśni z plaśnięciem oderwało się od wnętrza. Czarny półbut odsłonił, co ukrywał siedem lat. Lacibáči wolał zawołać doktora.

— Doktorze… rany boskie… — powtórzył.

Lengyel zostawił Krauza i wrócił do stołu.

— No?

— Niech pan spojrzy.

Lacibáči odsunął się, jakby znalazł łajno i nie chciał mieć z tym nic wspólnego.

Krauz zaklął w duchu i niechętnie wstał. Jakiegoż to odkrycia na światową skalę mógł dokonać ten głupek?! Po co robią takie numery z powodu zawału? Cóż takiego można znaleźć…

Stanął obok Lengyela i żeby przyjrzeć się temu, co leżało na stole, lekko go trącił. Lengyel odsunął się. Ostatni fragment wielkiego palca prawej nogi był odsłonięty i jakby dziwny. Trochę spłaszczony.

— Skalpel… szczypczyki… wielką pęsetę… — komenderował Lengyel, a narzędzia wskakiwały mu do ręki. Lacibáči podawał. Doktor oczyścił kości stopy ze śmierdzącej galarety, a resztki skarpetek strząsnął na bok.

— Drugi półbut, prędko.

Lacibáči wykonał polecenie.

— Ostrożniej, uwaga na odpryski.

Krauzowi zbierało się na wymioty. Temperatura w prosektorium rosła. Otwarły się drzwi wahadłowe i wmaszerowali asystenci z wózkami. Wieźli trupy w gumowych workach.

— Dobry… panie doktorze… gdzie możemy się rozpakować? Tu obok?

Nie czekając na zgodę, wrzucili na sąsiedni stół wychudzonego starca, a w rogu niebrzydką babę.

— Dzisiaj mamy w programie tego utopionego. Dwa tygodnie w wodzie. Pięknie nam się nabombił… panie doktorze!

Lengyel zaprotestował.

— Nie! Wysiadła klimatyzacja! Nie bierzcie się teraz do niego, bo zwariujemy!

Studenci schodzili się i powoli zapełniali prosektorium. Potakiwali doktorowi, również oni nie mieli ochoty na topielca. Asystenci z grymasem rozczarowania wepchnęli ostatniego trupa z powrotem do chłodni. Szkoda, byłoby na co popatrzeć.

Lacibáči rozciął także drugi półbut. Lengyel obejrzał zgniłe mięśnie i oddzielił kości palców. Skupił się na pracy, zupełnie zapomniał o studentach.

— Popatrz — Odsunął się.

Krauz nachylił się niżej, mimo nasilającego się smrodu.

— Co to?

— Zmiażdżenie!

— Zmiażdżenie… jakie zmiażdżenie?

— Jakie? Zgadnij!

— Kości?

— Właśnie! Widzisz te białe okruchy? Tu… i tu… to jest koniec palucha, a to ostatni człon drugiego palucha lewej nogi. Widzisz te deformacje?

— Nie.

— Nie widzisz czy nie chcesz widzieć?

— Chcę…

— To patrz tutaj! Richard, jemu ktoś… miażdżył palce nóg — westchnął.

— Może tylko miał za małe buty… albo nowe… Czy wiesz, jak to boli?

— Wiem! Miałem na balu! Ale tego nie zrobiły mu półbuty. To była siła, wielka! Miażdżyła kości…

— Dranie szewcy, takie ciasne buty — mamrotał Krauz, ale czuł, że już w tej chwili może się pożegnać z teorią o zawale.

Lengyel stracił ochotę do żartów. Atmosfera stawała się poważna. Krauz też przestał.

— Więc co? — spytał zrezygnowany.

— Obejrzymy jeszcze raz wszystkie kości.

— O rany!

Lengyel nie stwierdził żadnego złamania. Tylko te zdeformowane palce stóp. Zawsze na ostatnich segmentach. Oglądanie całego szkieletu zajęło godzinę. Pojawili się fachowcy od klimatyzacji. Pogrzebali w bezpiecznikach i monotonny szmer w prosektorium ucieszył nawet zwłoki. Krauz odetchnął głęboko. Niby nic takiego, ale przynajmniej zwiastun poprawy na lepsze.

— Jeszcze ta garstka kosteczek.

— To chwilę potrwa, Richard, muszę poskładać obie dłonie. Tymczasem technik… gdzie jest… tutaj! Możesz fotografować, palce u nóg i detale deformacji.

Lengyel zwolnił mu miejsce za stołem, wziął dwie plastikowe tace i poukładał na nich kosteczki. Po chwili już rysowały się palce i kości nadgarstka w pierwotnym położeniu. Lengyel sięgnął po lupę.

— Richard, popatrz… te rysy…

Krauz też wziął lupę i podążał za palcem Lengyela. Pokazywał po kolei poszczególne kostki palców i odsuwał się, żeby Krauz mógł je dokładnie obejrzeć.

— Do dupy.

— Nie, pchali mu zupełnie gdzie indziej… pod paznokcie…

— Co pchali?

— Jakie co?! Igły, szydło, iglice, skalpel… skąd mam wiedzieć?

— Czemu igły? Czemu akurat szydło? Nie fantazjuj!

— No to popatrz! Weź moją lupę, przez twoją gówno widzisz. No i co? Co teraz powiesz?

— Do…

— Właśnie!

— Co to jest?

— Przyjrzyj się, jaki jest kierunek i głębokość! Zauważ, że rysy są tylko na ostatnich knykciach. Idą od czubka palca dokładnie do połowy! Nazywa się to epomychium, łoże paznokciowe, skąd wyrasta paznokieć. Rysa w kości jest płytka… tu i tu… jedynie naznaczona, ale jest tam! Szerokość… Lacibáči! Suwmiarka! Szerokość pół milimetra, a te są jeszcze cieńsze! Igła! Te szersze mogło spowodować szydło szewskie albo na przykład te grube ozdobne szpilki z wielką porcelanową główką. Znam ten rodzaj uszkodzeń kości z fotografii z drugiej wojny światowej. Mam tę książkę na górze, mogę ci ją potem pokazać. Doktor Stern z uniwersytetu berlińskiego opracował unikalną kolekcję bestialstw w obozach koncentracyjnych z fachowym komentarzem i takie ślady opisał bardzo szczegółowo. Już dawno temu. Nic nowego pod słońcem, kochany. Inaczej mówiąc, do dupy z zawałem.

Lengyel zamilkł. Wszyscy milczeli. Nikt się nie odzywał. Zakłopotany technik stał z przygotowanym aparatem. Krauz znów potarł brodę.

— Ale rysy są nie na wszystkich ostatnich członach.

— Bo między paznokciem a kością jest warstwa mięśni! Gdy wbijany przedmiot jest cienki, to nie dotyka kości, ale jeśli jest dostatecznie gruby… albo wpychany gwałtownie i ostro…

— A mnie się ten zawał tak podobał.

— Mógł być, Riško! Ja się nie spieram! Na koniec mógł być i zawał! Tylko że… przedtem go… torturowali!

— Ale… — Krauz przymknął oczy i ciągnął w zamyśleniu: — On umarł w osiemdziesiątym piątym, a przecież gestapo skończyło się czterdzieści lat wcześniej.

— Owszem, ale niektóre praktyki przetrwały… No nie zazdroszczę ci, Richard!

— Naprawdę nie masz czego! No, zróbmy zdjęcia i… ja to opiszę! Te ostatnie segmenty palców odłóżcie, pójdą do nas do laboratorium. A raczej… biorę całe dłonie. Resztę wrzućcie do trumny i niech kilka dni przechowają w chłodni. Szefostwo zdecyduje, co dalej z tym. Za dzisiejszy wynik pewnie dostanę od Mayora parę razy w dziób… Chętnie bym się z tobą podzielił.

Zrezygnowany wyjął notes i zaczął sporządzać listę obrażeń.

Nagle któraś studentka wybiegła, po drodze zrywając z siebie kitel. A to jedynie asystent wydłubał oko dziadkowi.

4

GDY KRAUZ WRÓCIŁ DO FIRMY, nie zastał nikogo. Było już wpół do szóstej. Na stole znalazł karteczkę: JESTEŚMY U JUMBY. B. Krauz ją zgniótł i wyrzucił do popielniczki. Usiadł i przetarł twarz rękami. Dotyk przyniósł mu ulgę. Na chwilę ukrył twarz w dłoniach i przycisnął. Spociły się, więc włączył wentylator. Machinalnie przerzucił kilka stron notatek, po czym ze złością odsunął notes. Starczy na dzisiaj. I tak już nie mógł się w tym połapać i nie miał pojęcia, jak będzie to jutro referować szefowi.

Sięgnął po telefon. Zawahał się, ale potem zdecydowanie wybrał numer.

— Słucham.

— Cześć, kochanie.

— Cześć. Gdzie jesteś? Już idziesz?

— Jeszcze… Mam coś…

— Jak zwykle. Sylvinka kaszle.

— Postaram się pośpieszyć.

— Jak zwykle. — Koniec rozmowy.

Chciał teraz zrobić z dłońmi to, co poprzednio, ale zniechęcił go lepki pot, więc tylko wyłączył wentylator i zamknął kancelarię. Wartownik na bramie mu zasalutował, nie dlatego, żeby był jakąś wielką szyszką, lecz ot tak, z nudów. Krauz pokazał mu środkowy palec. Obaj się roześmiali.

Do Jumby było dziesięć minut. Ich dawny kolega, Viliam Novák, największy policjant świata, miejsce na swój biznes wybrał wyjątkowo strategicznie. Otworzył gospodę zaledwie dziesięć minut piechotą od komendy policji. To zapewniało mu dopływ klientów przez cały dzień, a wieczorem było tu nawet nabite.

— Heeej! Chodź tu, śmierdzielu! — wrzasnął Jumbo, gdy go tylko zobaczył w drzwiach.

Przechodząc, Krauz pozdrowił kilku kolegów przy sąsiednich stołach i zmęczony zwalił się między swymi. Łokcie oparł na stole, zwiesił głowę. Westchnął głośno. Ta chwila nieuwagi drogo go kosztowała. Jumbo trzepnął go niedźwiedzią łapą po plecach i Krauz miał przez chwilę uczucie, jakby go walnęła ciężarowa tatra. Znał przecież powitalne ceremoniały Jumby, ale czasem o nich zapominał, a potem bolało. Gdy Jumbo chciał kogoś pogłaskać po policzku, wybijał mu ząb.

— No coś taki kwaśny? Alenkaaa, podaj mu.

— Auu! Zejdź ze mnie, Jumbo, nie musisz aż tak okazywać mi swoich uczuć. — Krauz rozmasowywał ramię i pociągnął z kufla Burgera.

— No?

— Co no?! Do dupy z tym! Lengyel znalazł nie tylko gwóźdź, ale zmiażdżone palce u nóg i igły w palcach rąk. Dokładnej przyczyny śmierci już nie da się ustalić, ale on jednoznacznie wyklucza samobójstwo czy nieszczęśliwy wypadek. Jest pewien, że go zabili… i torturowali… Żaden zawał, choć mieliśmy nadzieję!

— Torturowali?! — jęknął Jumbo i aż dygotał z podniecenia.

— Tor… — Burger z niedowierzaniem pokręcił głową. — Poczęstowałeś go czymś?

— Nie było trzeba, stałem przy nim i widziałem to na własne oczy… Edo, to naprawdę wygląda podejrzanie. Ja nie wiem…

Ivan Canis podniósł głowę i zgasił papierosa. Sięgnął po następnego i głośno wypuścił dym. Mieli dziś z Kukim wolne, ale na piwo wstąpili.

— Kiedy umarł?

— Siedemnastego maja osiemdziesiątego piątego.

Canis poważnie skinął głową. Raz, drugi raz.

— Był proboszczem?

— Kościelnym.

Canis jeszcze raz ponuro pokiwał głową.

— Co o tym wiesz? — spytał Krauz.

Pytanie było na miejscu. Ivan Canis przyszedł do nich pracować na początku zeszłego roku. Cały 1990 rok wylegiwał się w domu, jak większość jego towarzyszy. Pracował w Służbie Bezpieczeństwa, a po aksamitnej rewolucji wszyscy dostali areszt domowy, póki nowe struktury kierownicze nie zdecydowały, co z nimi zrobić. Chłopcy, którzy mieli na głowie wewnętrznych wrogów państwa socjalistycznego… proboszczów, dyrektorów, artystów, dysydentów… beknęli, pozbyto się ich. Inni, którzy zajmowali się zewnętrzną sprawozdawczością, mieli szczęście — po rocznej kwarantannie powoli i dyskretnie zatrudniano ich w kryminalnej albo… też gdzie indziej! Canis miał jeszcze więcej szczęścia, dali go do wydziału zabójstw. Nikt nie miał czasu za bardzo się nim interesować, bo właśnie zaczęło się polowanie na Bestię i chłopaki zasuwali na okrągły zegar. Jakieś bydlę zabijało stare baby i bezcześciło ich zwłoki. Chłopaki węszyli, gdzie tylko się dało, a ponieważ Canis na tym się znał, natychmiast dołączył do zespołu. Ale wszyscy wiedzieli, skąd przyszedł, więc pytanie Krauza nie było tak całkiem bez sensu.

— Nic. Tylko to, że mogło się stać, jak mówi Lengyel. — Bawił się kieliszkiem.

— Jak to mogło?! — Krauz zesztywniał. — Lengyel mówił, że te kości stóp były ewidentnie miażdżone jakimś lewarem albo ciężarkiem, a pod paznokcie wpychali mu jakieś igły i szydła! To się mogło stać?! W osiemdziesiątym piątym? Na każdym zebraniu partyjnym mnie wtedy przekonywali, że milicja służy ludowi i obronie socjalistycznej ojczyzny. Kurwa! O igłach nic nam nie mówili… i nie głosowaliśmy za takim ich stosowaniem… chociaż mieliśmy taki piękny zwyczaj głosować zawsze jednomyślnie.

— Więc czemu się rzucasz? Kto ci powiedział, że zamęczyła go policja? Czy Lengyel to też wyczytał z kości? Ma na czaszce wybity punc ŠtB czy co?! Może tylko był dłużny kasę sąsiadowi, a ten pewnego pięknego dnia wściekł się i…

— To prawda, Richard! Czemu automatycznie zakładasz, że to oni zrobili? — Burger wziął w obronę Canisa.

— Bo baba z archiwum go znała i twierdzi, że w maju osiemdziesiątego piątego zwinęli go esztebecy i… już się nie zjawił. Dopiero potem w trumnie, ale… nie wie tego na pewno, czy to było ŠtB… Była wtedy w szpitalu. — Krauz ściszył głos i musiał przyznać, że chyba przesadził.

— No to widzisz, Canisa z tego wyłącz, na razie…

— No to czemu tak pieprzy, jakby o wszystkim wiedział? Mędrek — mamrotał pod nosem.

Alenka przyniosła mu piwo i wódkę. Przez chwilę wahał się, czy je zmieszać, ale zdecydowanym ruchem podniósł kieliszek i zapił piwem.

— No to sorry — wymamrotał Krauz.

Zaskoczony Canis ożywił się.

— Ty znasz też obce wyrazy?

Krauz tylko machnął ręką, bo źle mu weszło i nie mógł wydobyć głosu.

— No to kto mu zrobił takie świństwo? — wymamrotał kurdupel z końca stołu.

Kuky pracował z nim od września zeszłego roku, a że był mistrzem wszelkich możliwych sztuk walki, nikt się nie wyśmiewał z jego deficytu wzrostu. Gruby Váňa przytaknął. Zawsze przytakiwał swemu towarzyszowi. Choć wyglądali jak Laurel i Hardy, tworzyli zgraną parę i Váňa ogromnie go lubił… od czasu pewnej akcji na stacji kolejowej.

— Więc kto? — wymamrotał Váňa.

— Boję się, że odpowiedź na to pytanie będzie chciał usłyszeć jutro także Šaňo — jęknął Hanzel i poprawił futerał pod pachą, bo bez swojej ulubionej czterdziestki piątki nigdzie się nie ruszał, do domu też nie.

Šaňo był ich szefem. Mało kto mówił o nim Alexander Mayor, bo było to długie, a poza tym już się zrastali w prawdziwą ekipę i „szef” albo „Šaňo” zaczynało być normalne i dla niego. Ale żeby się przynajmniej trochę wyróżniać, Mayor nigdy nie przekroczył progu komendy policji inaczej niż w nienagannie skrojonym garniturze i kamizelce. Reguły tej nie naruszał nawet w takie upalne dni, jakie nadeszły teraz.

— Wyjdzie z tego morderstwo? — spytał rzeczowo Burger, najstarszy z zespołu.

— Wyjdzie! Lengyel wystawi świadectwo, a śledczy nie będzie miał innego wyjścia, tylko wdrożyć postępowanie w sprawie morderstwa, bo jak dotąd nie ma na to abolicji. Myślę, że będziemy mieć robotę, chłopaki — smutno stwierdził Krauz.

— Gwóźdź w głowie! Kto by przypuszczał? — mędrkował Jumbo. — To jest, drodzy chłopcy, małe miki w porównaniu z tym, co ja przeżyłem w siedemdziesiątym czwartym… Znalazłem chłopa, co miał wbity w brzuch cały kołek z płotu. Byłem wtedy zielone ucho, ale poradziłem sobie! To było tak…

Chłopaki ponuro zwiesili głowy. Było jasne, że przez najbliższe pół godziny nie zostaną dopuszczeni do głosu. I nie zostali.

5

SYLVINKA KASZLAŁA TAKŻE NA DRUGI DZIEŃ i Krauz musiał odwiedzić pediatrę, a potem babcię, żeby się nią zajęła, więc zjawił się dopiero o dziesiątej. Rano dzwonił do szefa, że się spóźni, więc gdy stanął w drzwiach, nie czekał go wielki opeer, a tylko powarkiwanie.

— Co wyście wczoraj z tym Lengyelem narozrabiali?! Mało nam swojej roboty, jeszcze tu ściągasz mumię egipską? Czy ty jesteś normalny? Kogo dzisiaj obchodzą jakieś kości?

— I gwóźdź…

— A choćby i haki ciesielskie. Niech cię szlag trafi!

— To ja lepiej sobie pójdę.

— Nigdzie nie pójdziesz! — wrzasnął Mayor. — Sameś to spieprzył, sam z tego wyleź!

— Co spieprzyłem? Po co mnie wysyłałeś na ten cmentarz? I na sekcję? Mógł tam iść kto inny, a ja…

— Dobra, dobra, nie wydziwiaj, przecież wiesz, o co mi chodzi! Cholera! — Przełożył jakieś papiery z jednego końca biurka na drugi, potem kilka z nich z powrotem.

— Pewnie idziesz na naradę, co? — spytał nieśmiało Krauz.

— Idę! Za pół godziny do komendanta… i nie jestem przygotowany… Rany boskie z taką robotą — zrzędził szef, starając się skupić przynajmniej na jednym problemie. — No to usiądź i mów. A właściwie nie musisz, wszystko już wiem. A mała, co z nią?

— Angina, została u babci.

— Więc nie idziesz na opiekę?

— Nie.

— Przynajmniej to! No wyduś wreszcie, co z tym wykopanym? Ten Lengyel nie ma aby nie po kolei?

— Raczej nie. Ma doktorat.

— Ja też, a czasami miewam wątpliwości.

— On nie… Jest tak, jak mówił i jak napisze w raporcie, że to morderstwo… Gwałtowna śmierć spowodowana przez osobę trzecią.

— Jezu Chryste! Co proponujesz?

— No…

— Wiesz, że mamy furę roboty z Ondrejem. Sprawa Bestii jeszcze nie jest zamknięta, musimy robić wizje lokalne i odtwarzać każde morderstwo osobno. Tego ci nie muszę mówić. Wiesz o tym lepiej ode mnie. No więc, jak ty to sobie właściwie wyobrażasz? Żadnych dodatkowych ludzi nie mamy!

— Ja?! Co wam wszystkim odbiło?! Co ja mam sobie wyobrażać?! Ja z tym gwoździem nie mam i nie chcę mieć nic wspólnego! To, że akurat mnie wczoraj wysłałeś na cmentarz, żebym obejrzał parę kości, a zwariowany Lengyel najchętniej robi sekcje ze mną, to wszystko! Napiszę dzisiaj raport z wczorajszego zdarzenia, daj to jakiemuś młodemu do zamknięcia i cześć! Chcę mieć z tym święty spokój!

— No… na lewo spokój, na prawo spokój. A komu niby mam to dać? Jesteś w tym od początku. Zwolnię cię na chwilę z bieżących zajęć i przyjrzyj się temu. Sam mówisz, że to tylko stare kości, więc o co chodzi? Zróbcie tam z Burgerem jakieś formalne śledztwo, napiszcie dwa, trzy raporty i odłożymy to ad acta, ale ot tak zostawić tego nie mogę. Zrozum.

— Rozumiem.

— Tośmy się porozumieli.

— W dupie… — przyznał Krauz i ruszył do drzwi.

— I tobie życzę miłego dnia, Riško.

Mayor natychmiast wyrzucił gwóźdź z głowy, bo przygotowywał się do narady.

Gwóźdź w głowie jednak tkwił. Krauz o wielu rzeczach marzył, tylko nie o grzebaniu się w rupieciach. Naprawdę, mieli dość bieżącej pracy, a Burger tylko czytał gazety i odpalał papierosy, jednego od drugiego.

— Witaj — rzucił lakonicznie i nawet nie odłożył gazety.

— To twoja sprawka? — spytał Krauz.

— Moja?! Šaňo ciebie w to wrobił, a ja wpadłem razem z tobą, bośmy byli razem na tym sakramenckim cmentarzu. To wszystko, ja się na tę fuchę nie pisałem! Wierz mi! A rano, jak cię nie było, niczego nie straciłeś. Tylko Váňa zalał całą dokumentację kefirem, poza tym wszystko w porządku.

— W porządku… — Ze wstrętem zwalił się na krzesło. — Jeszcze wcześnie, a już gorąco jak w… I nawet nie wiem, co mamy robić. A ty?

— Też nie! Šaňo mówił, że to ty jesteś kierownikiem ekipy, sprawdziłeś się na Bestii, więc niech ci służy.

— A ilu nas jest w tej ekipie?

— No, jeden… dwóch. — Pokazał palcem.

— Fajnie! Tak mi się właśnie wydawało.

Krauz przerzucił jakieś papiery z jednej strony stołu na drugą, później z powrotem i sprawiał już wrażenie szefa. Burger uśmiechał się i czytał.

— Tylko spokój, bracie. Co cię gryzie?

— Że mała ma anginę, że żona się już do mnie przestała odzywać, bo widzi mnie dwa razy na tydzień, że wali się na nas jedna sprawa za drugą, że nie pamiętam, kiedy ostatni raz się wyspałem, że mam sakramencką ochotę iść na urlop i wypiąć się na wszystko, ale czy mogę?! No powiedz, mogę?!

— No to idź na urlop! Jeśli jesteś przekonany, że wszystko stanęło na głowie, najlepiej iść na urlop! To stara, wypróbowana metoda, jeśli nie chcesz wpaść w łapy psychiatry.

Burger złożył gazetę i przestał żartować.

— Ale jeszcze przedtem powinniśmy wsadzić trochę logiki w ten gwóźdź, nie uważasz?

— Gów… ale, ale… pewnie masz rację. — I obaj się roześmiali.

Krauz tylko miał stres, poza tym był pozbierany, a Burger dobrze znał ten stan. Mieli za sobą bardzo ciężki okres polowania na Bestię, byli zmęczeni. Każdą nową sprawę odbierali jak prowokację, kilka spróchniałych kości z gwoździem było prowokacją samą w sobie, więc nic w tym dziwnego, że warczeli na siebie. Burger, w przeciwieństwie do pozostałych, miał zaletę — bogate doświadczenia z lat służby. Bardzo dobrze wiedział, czego potrzeba jego towarzyszowi.

— Riško, załatwmy to tak. Przelejemy na papier, co ustaliliśmy do tej pory. Ty spisz informacje od archiwistki i z sekcji, ja polecę do techników po dokumentację fotograficzną. Siądziemy sobie i zrobimy plan na dwa, może trzy tygodnie, a potem pójdziesz na urlop. Sylvia się ucieszy, ty odpoczniesz… nie jak zeszłego roku… a świat zrobi się piękniejszy, zobaczysz.

— Ciebie jednego mam, Edo. — Krauz kiwnął głową i usiadł przy maszynie do pisania.

Wówczas jeszcze wciąż siadywali przy maszynach do pisania. Wkręcali w wałek jeden biały papier, dwie kalki i dwa papiery przebitkowe. W ten sposób powstawały trzy egzemplarze każdego raportu, a błędy i zaiksowania się nie liczyły, były złem koniecznym.

Do sekretariatu komendanta kryminalnej wprowadzili już ustrojstwo, które potrafiło pokazać tekst na ekranie, podobno można tam było robić poprawki, nie niszcząc papieru, ale obsługiwać tę skomplikowaną aparaturę potrafiła tylko jedna sekretarka po specjalnym kursie. Gdy próbowała im wyjaśnić, jak to działa, woleli uciec. Zaczęła od tego, że jest to system T sześć sto dwa, a na górze jest klawisz F trzy, on powtarza zadanie, obok jest klawisz F cztery, ten znów potrafi co innego, a F dwanaście jeszcze co innego. Machnęli ręką i wrócili do wypróbowanych maszyn do pisania. Wystarczył rzut oka na klawiaturę tego komputera, żeby stwierdzić, że jest tam tysiąc pięćset przycisków, każdy do czego innego! Kto ma się w tym rozeznać? Krauz był pewien, że tak skomplikowana, a w gruncie rzeczy debilna maszyna nie ma u nich żadnych szans. Znał policjantów, to nie było dla nich. Váňa zauważył niezwykle przytomnie, że komputery to się nadają do elektrowni jądrowej i na pokład rakiety, a nie do kancelarii… i wyjątkowo wszyscy z nim się zgodzili.

Krauz usiadł przy maszynie i zaczął przykładnie, jak i dlaczego udali się na cmentarz, czego się dowiedział od pani Mariki i co stwierdził Lengyel. Zanim Burger wrócił od techników, był gotów. I zadowolony. W ogóle mu nie przeszkadzało tych kilka błędów maszynowych.

Burger uważnie przestudiował fotografie z sekcji. Potem wziął raport Krauza i długo go czytał. Czasem coś mruknął, parę razy skinął głową.

— No, stary, słucham cię! — powiedział i przesunął wszystko na środek stołu.

— Daj jednego.

Krauz wziął ofiarowanego papierosa i wygodnie rozsiadł się na krześle.

— Ja to widzę tak. Wiemy, że pierwsze pojawienie się u nas Kloknera można datować po drugiej wojnie. Urodził się w Ołomuńcu, to wiemy z ewidencji ludności. Zakładam, że tam również dorastał. Jak i dlaczego znalazł się tutaj, nie wiemy, ale wiemy, że mieszkał tu na Staromestskej pod szóstym. Był kościelnym w kościele Świętej Barbary. Została po nim córka Marta.

— Pominąłeś, co było przedtem, zanim po nim została…

Krauz niechętnie pokręcił głową.

— No więc go zabili! No!

— To dość istotny szczegół!

— Przepraszam, wiem, tylko wciąż nie mogę w to uwierzyć.

— Uwierz!

Krauz podniósł zdziwione spojrzenie znad zabazgranego papieru.

— I w to, co mówi archiwistka? I w to, co ustalił Lengyel? Ty myślisz… w ogóle… że tak mogło być?

— Czy naiwne chowanie głowy w piasek może nam w czymś pomóc?

Zmęczony Krauz oparł łokcie o stół, ukrył twarz w dłoniach. Chwilę głośno oddychał.

— Tak jest! Nie pomoże! — dokończył Burger.

— Według ciebie jestem naiwny dureń. Dzięki! — Krauz odepchnął się od stołu i poprawił w krześle. — Jeśli się z tym utożsamimy i uwierzymy im, mamy bestialskie morderstwo jak sto diabłów, a jeśli maczali w tym palce nasi byli koledzy, możemy spodziewać się wszystkiego!

— Możemy! Nie mędrkuj, tylko analizuj.

Krauz wrócił do stołu, wziął swój ulubiony ołówek i kontynuował:

— Proponuję zdobyć jego świadectwo zgonu.

— Po co?

— Brakuje nam podstawowych danych o oficjalnej przyczynie jego śmierci, nazwiska lekarza, który go badał, i na jakiej podstawie wydał zezwolenie na pogrzeb. No i oczywiście daty. Wciąż nie wiemy, kiedy zmarł i kiedy go pochowali. Co to jest siedemnasty maja osiemdziesiątego piątego?

— Świetnie! Zaczniemy od aktu zgonu! Dalej?

— Znamy stały adres zamieszkania i miejsce wykonywania zawodu. Zbiegiem okoliczności to jest na tej samej ulicy. Staromestská… Trzeba to tam sprawdzić i przesłuchać jak najwięcej świadków.

— Pasuje. Dalej!

— Znaleźć córkę.

— Dobra. Dalej!

— Nawiązać kontakt z kierownikiem archiwum esztebeków i ustalić szczegóły jego aresztowania. — Krauz ściszył głos, podniósł ramiona i wcisnął w nie głowę, jakby spodziewając się ciosu. Pytająco spojrzał na Burgera.

— No, bratku, w tę stronę to niezbyt mnie ciągnie.

— Czy naiwne chowanie głowy w piasek może nam w czymś pomóc? — Krauz wykrzywił się złośliwie.

— Musisz powtarzać po mnie każdą bzdurę? Masz jeszcze coś?

— Ostatni punkt. Kovalský!

— Nie żyje.

— Ale był kierownikiem cmentarza w dniu pogrzebu. Jeśli nie on, to któryś z jego najbliższych podwładnych, żona albo… może po prostu przekazał komuś jakąś tajemnicę, która mu zatruwała ostatnie lata życia. Umierający mają to w zwyczaju.

— Jeśli nie skończą pod kołami.

— Albo z kulką w głowie…

Burger zamyślił się. Potarł twarz dłońmi.

— Tak jest! A więc Kovalský. Musimy stwierdzić, jak umarł i co mówił przed śmiercią.

— Jeśli to było: „oooh”, to niewiele nam da.

— Dobrze! Sześć, jeśli dobrze policzyłem?

— Tak jest! Sześć głównych kręgów. Sześć pytań, na które musimy znaleźć odpowiedzi. Kogo dobieramy do ekipy?

— Na razie nikogo. Spróbujemy sami. Jak się zacznie komplikować, pomoże Hanzel i… Canis, a jakby było mało, to…

— To nas Šaňo obsobaczy! Musimy dać radę sami, maksimum we czterech, więcej ludzi nam nie da! Bestia ma pierwszeństwo.

— Słusznie, musimy sobie sami z tym poradzić! Co najpierw?

Krauz przebiegł oczami notatki i wskazał palcem.

— To! Akt zgonu. Musimy odszukać kopię aktu zgonu, od niego się odbijemy.

— W porządku!

— A… jeszcze — zawahał się Krauz.

— No! Wyduś to z siebie!

— Nie wiem… Ale coś mi mówi, że nie powinniśmy pisać raportów, zanim… zanim… no, zanim nie będzie jasne, na czym stoimy. Niczego na papierze!

— Dlaczego?

— Dokładnie nie wiem. Mam tylko takie przeczucie.

— Spodziewasz się komplikacji z góry?

— A ty nie? Jak się rozniesie, kto stoi za zamordowaniem Kloknera, i to się potwierdzi…

— Dobra! Chyba masz rację, więc twój dzisiejszy raport schowaj do szafy. Będziemy udawać, żeśmy na razie niczego nie stwierdzili, a napiszemy dopiero na końcu. Gra?

— Jak gruźlikowi w płucach!

Burger nie zwlekał, zadzwonił do informacji. Pani skwapliwie podyktowała mu numer urzędu stanu cywilnego.

— Haloo! Dzień dobry! Policja kryminalna, detektyw Burger, proszę pani, skąd się dowiadujecie, jak ktoś umrze?

— Ktoś umarł? — Pani z drugiej strony nie miała wcześniej kontaktów z policjantami, nie zabiegała o nie, więc nie była w stanie wymyślić na poczekaniu, w jaki sposób ich jak najszybciej spławić, żeby móc się oddać innym obowiązkom. Rano koleżanka przyniosła nowy numer „Burdy” i nie dotarły jeszcze nawet do połowy.

— Codziennie ktoś umiera, proszę pani.

— Ma pan na myśli konkretną osobę?

— Nie, tylko pytam, jak to teraz działa.

— Jak za dawnych czasów! Ktoś z rodziny musi załatwiać pogrzeb, lekarz wydaje mu papier po oględzinach zwłok, z tym i z dowodem osobistym przychodzi tutaj, a my wystawiamy akt zgonu. Dowód osobisty wysyła się do was, na policję, żeby go skreślili z ewidencji ludności, a z aktem zgonu biegną do zakładu pogrzebowego. Reszta to rutyna.

— A więc to wy wystawiacie akt zgonu?

— Tak.

— Komu?

— Członkom rodziny.

— A komu jeszcze?

— Tylko najbliższym!

— Dziękuję! Gdzie macie biuro?

— Pan tu chce przyjść?! — wrzasnęła i schowała żurnal.

— No. Za pół godziny będę u was. Jeśli mi pani zdradzi adres.

Burger odłożył słuchawkę i ściągnął brwi.

— No to do urzędu stanu cywilnego! Myślę, że się ucieszą na nasz widok!

Nie ucieszyły się.

6

PANI W URZĘDZIE STANU CYWILNEGO robiła, co mogła. Usłużnie pokazała ostatnie zapisy w księdze i jeszcze raz cierpliwie wytłumaczyła przepisy. Poszli także do archiwum. Nie było żadnego dokumentu na nazwisko Karol Klokner.

— Może akt zgonu wysłaliśmy do urzędu w miejscu urodzenia? Mówi pan, że pochodzi z Ołomuńca? To może tam…

— Ale umarł u nas, w waszym rejonie. Mówiła pani, że w wypadku śmierci akt zgonu wystawia się w miejscu, gdzie śmierć nastąpiła.

— Ależ tak, tak, ale… no przecież widzi pan, że robię, co mogę! Po prostu nie ma takiego w ewidencji!

Jej przerażenie było szczere. Głos załamywał się na granicy płaczu i Krauz przez chwilę odniósł wrażenie, że rozważa w duchu, ile jej za to wlepią i czy pozna też, co to pojedynka.

— Ależ niech się pani uspokoi, my nie zrobimy pani nic złego, chcemy się tylko zapoznać z oficjalną dokumentacją związaną z jego śmiercią. Nie ma pani, no to nie. My już zaraz sobie pójdziemy. I dziękujemy za uprzejmość.

Gdy drzwi się za nimi zamknęły, najwyraźniej odetchnęła, ale na wszelki wypadek „Burdę” zabrała do domu.

— Czemu mnie to w ogóle nie dziwi? — spytał Krauz w samochodzie.

— Bośmy się tego podświadomie spodziewali.

— W archiwum cmentarzy nic, w urzędzie stanu cywilnego nic. Nie wydaje ci się, że jak na zwyczajnego kościelnego to zastanawiające zjawisko?

— Albo podchodzimy do sprawy od złego końca, albo…

— Albo?

— Albo nie pijemy kawy, tylko prawdziwy sznaps. I mocny, koleżko, bardzo mocny! A o producencie wiemy tyle co nic!

— I tak mi się to wydaje bardzo dziwne jak na jednego zwyczajnego…

— A może nie był taki zwyczajny?

Krauz zastanowił się i musiał przyznać, że jego towarzysz może mieć rację. Na razie mają bardzo słabe informacje, a o kościelnym chwilowo nie wiedzą właściwie nic.

— Zwyczajny czy niezwyczajny — burczał Krauz — chodźmy na Staromestską rozejrzeć się. Zwiedziłbym dom pod numerem szóstym i stwierdził, kto z dawnych lokatorów jeszcze tam mieszka.

Kościół Świętej Barbary znał każdy miejscowy, turyści raczej nie, bo zbudowano go w cieniu perły architektury gotyckiej, kościoła Świętego Michała, na drugim końcu historycznej dzielnicy Naszego Miasta. Nie figurował w żadnym przewodniku turystycznym, nikogo w nim nie koronowali. Od niepamiętnych czasów służył tylko garstce miejscowych wiernych. Organy były stare i zdezelowane, ołtarz nie wznosił się pod sklepienie. W kościele nie było nic do podziwiania prócz paru fresków.

Krauz nie był już od paru lat w tej części miasta, a teraz stwierdził z przerażeniem, że komunikację w wąskich uliczkach skomplikowało wiele nakazów jazdy jednokierunkowej i zakazów wjazdu. Złamał tylko dwa i zaparkował w rogu ryneczku przed kościołem. Rynek… niewielki mały serek między brukowaną jezdnią a chodnikiem. Lukratywne oferty wynajmu i budowy w tej części miasta miały dopiero nadejść, więc gdziekolwiek spojrzeć, odpadał tynk, a po ścianach pełzał grzyb. Krauz miał wrażenie, że cofnęli się do osiemnastego wieku.

Dom obok kościoła był opuszczony, pozbawione szyb ramy okien telepały się na wietrze, od czasu do czasu trzaskając w spróchniałe futryny. Kamień trzymał stabilną temperaturę, a w cieniu było jeszcze przyjemniej. Żadnego sklepu, żadnej firmy. Niemal bezludzie.

— Kościół czy dom? — spytał Krauz, gdy wysiedli z auta.

— Dom.

— Dlaczego?

— No to kościół.

— Dlaczego?

— Wiesz co? Pocałuj…

— Więc dom! Rusz się i nie zrzędź.

Ruszyli. Niektóre kostki bruku krnąbrnie sterczały do góry. Konie i bryczki od dawna już nie wciskały ich z powrotem, a auta miały tu zakaz ruchu. Drugi dom obok kościoła był zamieszkany. Krauz z przerażeniem gapił się na wiekowe kamienne mury i cegły, gdzieniegdzie upstrzone liszajami tynku. Stary reżim nie lubił tej dzielnicy, bo symbolizowała dawne czasy prosperity rzemiosł i handlu w Naszym Mieście, kiedy ludziom dobrze się wiodło. Od lat nie znalazł się architekt, który miałby odwagę odnowić choćby jedną fasadę. Przeciwnie, zielone światło dostawali durnie z projektami wprowadzającymi stal w bezideowe, zacofane środowisko. Stalowy most rozszarpał tę część podgrodzia na kawałki, a blaszana fasada galerii była parodią nowoczesnej architektury zarówno w oczach fachowców, jak laików. Jednak ani jedni, ani drudzy nic nie mogli poradzić na uchwałę Komitetu Centralnego. A ulica Staromestská śniła swój pradawny sen, jakby znalazła się w skansenie. Perwersyjne zachcianki nowoczesnych architektów tu nie dotarły.

Trzeci dom od kościoła miał kiedyś solidną drewnianą bramę, przez którą wjechałby nawet dwukonny powóz. Zostały z niej tylko deski zwisające z żelaznych zawiasów. Na odpadającym tynku obok wejścia widniał kuty numer sześć. Trochę krzywo, ale jeszcze się trzymał.

Krauz wszedł ostrożnie w szarą sień i podświadomie sięgnął za pasek.

— No nieee… — napomniał go Burger.

Krauz zjeżył się i tylko wzruszył bezsilnie ramionami. Przyzwyczajenie to druga natura. Minęli bramę i stanęli na podwórzu studni. Mieszkania na wszystkich piętrach były połączone gankiem. Ani jednego pojemnika na odpadki, wszędzie pełno śmieci. Trzasnęły drzwi na pierwszym piętrze i po schodach zbiegł chłopak.

— Hej, Jožko!

Chłopak wrzucił wsteczny.

— Ja jestem Peter.

— Peťo, gdzie tu mieszka dozorca czy administrator, czy…

— O, tam — machnął ręką — stary Machata, ale on już jest głuchy i sra na wszystko! Ale był tu dozorcą, administratorem i konserwatorem. A bo co?

— Szukamy jednego mieszkania.

— Którego?

— No… dozorcy.

— A po co?

— No… my jesteśmy z wodociągów… mamy wymieniać stare rury.

— Bzdura! Mają nas wszystkich przenosić gdzieś do blokowiska, to ma być zburzone.

— My byśmy i tak się do tego wzięli.

— Że co?!

— Chcemy to rekonst… no… naprawić!

— No to idźcie do Machaty! Nie stawajcie do niego plecami, jeśli chcecie, żeby was słyszał. — I już go nie było.

Weszli na pierwsze piętro i przechodzili gankiem. Krauz, zgodnie ze swym zwyczajem, oglądał wizytówki. Obok drzwi z napisem Rozália Rigová musieli się schylić pod sznurem z praniem. Na drzwiach w rogu zamiast wizytówki w metalowej ramce widniało nazwisko Machata wypisane zwykłym ołówkiem. Pod tym jakiś artysta wyrżnął w drewnie KOGU, ale chyba ktoś go spłoszył, bo dzieła nie ukończył. Krauz zgiął palec i zapukał.

— Nie pukajcie! — dobiegł ich głos z dołu. — Nie usłyszy was! Wejdźcie do środka i zawołajcie!

Chłopiec ponownie wybiegł z bramy.

Krauz ostrożnie nacisnął klamkę. Drzwi otwarły się bez najmniejszego oporu i skrzypienia. Owionął ich fetor starzyzny. Stare powietrze, stary parkiet, stare meble, stare… wszystko. Byli w korytarzu i Burger lekko przymknął drzwi ustępu. Nie dało się wytrzymać. Weszli do kuchni. Tu już nie było czego przymknąć, więc musieli się z tym pogodzić. Stary Machata zgromadził w zlewie całkiem spory stos naczyń, z czego niewątpliwą frajdę miały wszechobecne natrętne muchy. Leżał na kanapie z dłońmi splecionymi na brzuchu jak nieboszczyk. Z jednej skarpetki wystawał mu palec, z drugiej prawie wszystkie. Nawet nie drgnął. Na uszach miał ogromne słuchawki. Wieża na stoliku u wezgłowia rytmicznie mrugała zielonymi i czerwonymi światełkami, skaczącymi w górę i w dół. Krauz z Burgerem wymienili pytające spojrzenia.

— Jak go trącę, dostanie zawału — szepnął Krauz.

— Może nie! — wrzasnął Burger i jedynym, który o mało nie dostał zawału, był Krauz.

— Edo, nie wygłupiaj się.

Mężczyzna na łóżku ani drgnął. Burger pochylił się i nacisnął przełącznik. Wieża przestała mrugać. Machata otworzył oczy, usiadł, odłożył słuchawki i wrzasnął:

— Dzień dobry! Jesteście z wodociągów?! To chodźcie na dół, pokażę wam!

Wstał i zgrabnie wsunął stopy w rozdeptane kapcie. Krauz, niczego nie rozumiejąc, wywalał gały i z niedowierzaniem kręcił głową. Niby głuchy, a słyszy nawet to, co się mówi na dole w bramie!

— Nie, my jesteśmy z policji, panie Machata.

Dziadek obejrzał się i skinął na nich.

— No to chodźcie na dół… mam klucze… — I ruszył w stronę drzwi.

Burger wyprzedził go i położył mu rękę na ramieniu.

— Panie Machata. — Dziadek wpatrywał się w jego usta. — My nie jesteśmy z wodociągów. Chcemy z panem porozmawiać.

— Nie?? — Rozczarowany dziadek podszedł do zlewu i odłożył klucze. — Więc kto wy właściwie jesteście?

Krauz pokazał legitymację.

— O rany! Ja już nie kradnę, chłopcy. Ledwie nogami powłóczę, a jeszcze miałbym przed wami uciekać. — Uśmiechnął się kwaśno i wskazał krzesła. — Usiądźcie sobie chociaż.

Krauz niechętnie spojrzał na kupkę okruszyn i opakowań po serach.

— Poczekaj! — Dziadek znalazł ścierkę i strzepnął śmiecie z krzeseł. Jeszcze nie był zadowolony, więc wepchnął je nogą pod stół. Ścierką starannie przetarł siedzenia. — No! Już czyste.

Usiedli, ale i tak czuli się jak posadzeni na mrowisku.

— Czeka pan na kogoś z wodociągów? — spytał Burger, gdy dziadek przysiadł koło nich i uważnie patrzał na usta Burgera.

— No! Już przecie idą drugi albo trzeci dzień i furt nic! Dranie! Cały pion wyłączony! Wychodki spłukujemy wiadrami, a wodę do gotowania też musimy brać od sąsiadów! — wrzeszczał.

— To paskudne. Naprawdę paskudne. Nawet wykąpać się człowiek nie może.

— To by nawet nie było takie najgorsze. Do Bożego Narodzenia czasu dość, chyba naprawią.

— A poza tym jak leci? Starcza emerytury czy jeszcze pan robi?

— Guzik starcza, ale już nie robię, ledwie się pętam po mieszkaniu. Gdyby nie chłopak od sąsiadów, nie miałby mi kto zakupów zrobić… Ale co ja tego potrzebuję… stary człowiek… — Dziadek ucichł i nie spuszczał wzroku z ich ust.

— No więc, panie Machata…

— Tak…

— Chcielibyśmy pana spytać o jednego faceta, który tu mieszkał siedem lat temu.

— Aha! Co takiego wykręcił?

— Umarł.

— Łajdak. Tak się nie robi.

— Czyś pan go znał? Nazywał się Klokner, Karol Klokner, kościel…

— Karol! Jasna rzecz! Kościelny od Świętej Barbarki… umarł! Macie rację… ale… — Dziadek najpierw się rozpromienił, ale zaraz potem zesztywniał. — Ja o nim nic nie wiem! Chłopcy moi, toście zupełnie niepotrzebnie z tą sprawą do mnie przyszli.

— Mieszkał w tym domu od wojny.

— To prawda.

— A pan jak długo tu jest?

— Urodziłem się tutaj, więc też od wojny… ale pierwszej.

— No to musieliście się znać.

— Znaliśmy się. Nie mówię, że nie, ale ja tam o nim nic nie wiem…

— Panie Machata. — Krauz poczekał, aż dziadek przeniesie spojrzenie na jego usta. — Pali pan?

— Jasne.

Krauz wyjął papierosy i poczęstował. Dziadek wziął, powąchał, oderwał filtr i rzucił go pod stół. Wsunął pokiereszowanego papierosa do ust, przypalił od Burgera. Głęboko się zaciągnął.

— Co takiego palisz, chłopcze?

Krauz pokazał pudełko.

— Fajne.

Krauz podsunął je dziadkowi.

— To dla pana, dla osłody.

— Dziękuję, chłopcze. — Chciwie złapał pudełko i spowił się obłoczkiem dymu. Błogo zmrużył oczy. W tym momencie nic nie słyszał.

Krauz z Burgerem też zapalili. Burger walnął dłonią w stół, żeby zwrócić uwagę dziadka.

— My byśmy chcieli… o tym Kloknerze…

— Ja naprawdę nic o nim nie wiem.

Burger sięgnął do kieszeni marynarki i wyjął służbową legitymację. Jej wnętrze służyło prawie wszystkim policjantom również za portfel. Wyciągnął stówkę i położył na stole. Nie musiał uderzać w stół, żeby została zauważona. Popchnął ją na środek i patrzał zdumiony, jakby jego samego zaskoczyła. Dziadek obserwował ich bacznie. Najwyraźniej dostał od policjantów już niejedno, ale stówkę?!

— Nooo… — zamruczał, nie spuszczając wzroku z banknotu.

Burger podsunął mu go bliżej i oparł się wygodnie.

— To dla pana.

Dziadek błyskawicznie chwycił banknot i włożył do kieszeni brudnej koszuli. Z tego wszystkiego zapomniał strzepnąć, na papierosie narastał popiół jak zwisający smark. Gdy wreszcie się sztachnął, popiół spadł mu na spodnie, ale nie zawracał sobie głowy, żeby coś z tym zrobić.

— Ale ja o nim naprawdę nic nie wiem… — spróbował nieśmiało. Nie dokończył.

Krauz roześmiał się.

— Panie Machata, żeby było jasne, nie wierzymy panu! Żył pan z nim czterdzieści lat w miejscu wielkim jak boisko do szczypiorniaka, więc niech pan nie opowiada, że nic pan o nim nie wie! Jeśli jeszcze raz pan to powtórzy, zabieram z powrotem swoje papierosy, a kolega stówę i idziemy.

— I nie dostanie pan tej drugiej — dodał Burger.

— Dru… giej?! A… co byście, chłopaki, chcieli o nim wiedzieć?

— Kiedy i dlaczego tu przyjechał?

— Ach tak! Tylko tyle? Toście tak powinni od razu gadać! Po wojnie… drugiej… zaraz w czterdziestym piątym jesienią, w tym największym bałaganie.

— Dlaczego… jak tu trafił?

— Wielebny ksiądz Janetka wtedy do mnie przyszedł i niby… że trzeba ukry… znaczy się… pomóc jednemu chrześcijaninowi, więc zakwaterowaliśmy go po chrześcijańsku. Po tygodniu mieliśmy naprawioną poręcz, otynkowany fundament, bo sowiecki tank go porysował, mnie naprawił radio. — Obejrzał się i wskazał w górę, na szafę. — Tamto… a potem zaczął robić w kościele. On był taki akuratny, wszystko umiał naprawić.

— Powiedział: ukryć?

— Kto?

— Janetka!

— Nie… nie to chciałem rzec, raczej…

— Panie Machata!

— Fajki nie macie?

Burger zignorował fakt, że dziadek ma w kieszeni śmierdzącej koszuli całą paczkę kolegi, i skwapliwie go poczęstował.

— Dziękuję, dobry człowieku… a ogień? Dziękuję, dobry człowieku…

— Panie Machata, dobry człowiek zaczyna tracić cierpliwość — przywołał go do porządku Burger i schował zapalniczkę, bo czuł, że za chwilę ją postrada.

— No… ja wiem tylko tyle, że przybłąkał się skądś z Moraw… z Prościejowa…

— Z Ołomuńca.

— Właśnie tak! Z Ołomuńca! A że mu trzeba było pomóc, to wyraźnie powiedział wielebny ksiądz Janetka… że po wojnie my, chrześcijanie, musimy sobie pomagać, ale po co i co, i na co… o to mnie nie pytajcie! Naprawdę nie wiem! Nam wystarczyło, że skończyła się wojna i żeśmy do kamienicy dostali człowieka… jak to powiadają… złotą rączkę! Wszystko potrafił, od murarki przez ciesielkę, reperował radia, zegarki, młynki, babom maszyny do szycia, wszystko! Z wodociągiem też daliśmy radę we dwóch. Bezpośrednio w nas nie trafiło, ale kiedy bombardowali Apolkę… jedna bomba przyfrunęła aż tu, niedaleko, na brzeg rzeki, powybijane szyby zamiataliśmy dwa dni. Wodociąg też dostał, ale naprawiliśmy go sami. Jak mówię, fajny chłop… — skończył i zaciągnął się głęboko.

— Piękne radio… unikat… — Krauz z udawanym zainteresowaniem spoglądał w górę na szafę, starając się nie zrywać kontaktu wzrokowego z dziadkiem.

— Nie wiem, co to unikat… jaka marka, ale kiedy się panu podoba, jest pana! Za trzy koła.

— Aż na tyle to mi się nie podoba. A jak to komentował wielebny ksiądz Janetka, że dlaczego trzeba go ukryć?

— No… komentował… myśli pan, jak to załatwił?

— Nie, myślę, jak to potem uzasad… co jeszcze do tego dodał?

— Ach tak, dodał! No… nic nie dodał!

— Więc jak to tłumaczył, że go trzeba ukryć… dlaczego?

— Wcale tego nie powiedział! Tylko że jesteśmy chrześcijanami i musimy sobie po…

— To już pan mówił.

— Więc to by było wszystko. — Chciał wstać.

— Jeszcze moment! — Burger zatrzymał go ruchem ręki.

— No?

— Miał też córkę.

— Miał!

— I?

— Co i?

— Kiedy przyszła…

— Po Ruskich…

— Po których? Przecież tu byli raz za razem!

— Po tych po sześćdziesiątym ósmym. Potem przez rok się normalizowało, a mnie zakazali szyć! Że niby mam wstąpić do spółdzielni i jako chałupnik mogę szyć dalej. No to żem się im na to wysrał…

— Pan jest krawcem?

— Byłem!

— No to kiedy przyszła?

— Rok później. Na początku siedemdziesiątego.

— Ile miała lat?

— Dziecko!

— No to… ile miała lat?

— Dziesięć.

— Panie Machata! Wszystko będziemy musieli z pana tak wyciągać?!

— Nie!

— To dlaczego…

— Nie, bo już nic więcej nie wiem! — Dziadek się nabzdyczył. Miał ochotę na jeszcze jednego papierosa, ale kiedy widział ich rozzłoszczone twarze, wolał wziąć ze swoich. Właściwie z Krauza, ale… swoich. Oderwał filtr i nabił fifkę.

— Napiłbym się piwa… — zaczął.

Ani drgnęli.

— No to wezmę swoje. — Dziadek wstał i pogrzebał w komórce. Przyniósł flaszkę i szklankę. Wypił, głośno beknął i otarł wąsy.

— Dziękujemy, my nie. — mruknął Krauz.

— To chyba wszystko, chłopaki. I jeszcze ten drugi. — Wyciągnął rękę w stronę Burgera po banknot.

— Jak się tu znalazła? Była jego własna czy adoptowana? Skąd ją sprowadził? Gdzie była do tego czasu? Gdzie jest teraz? — cedził pytania Krauz.

Dziadek wpatrywał się w niego, potem podniósł oczy w górę. Błysk w oczach policjanta wcale mu się nie podobał. Z niedowierzaniem pokręcił głową.

— Wy mnie możecie tak przesłuchiwać? Kiedy nic nie zmalowałem?

Nawet nie drgnęli.

— Chyba możecie. No nie?

Tylko Krauz się poruszył. Nieznacznie. Intensywnie wpatrywali się w niego. Przez chwilę panowała cisza, potem stary zdecydował się przemówić.

— Chłopaki, ona… Martuška… była jego rodzona, przedtem siedziała w Ołomuńcu u jakiejś rodziny. Karol czasem wyjeżdżał. Na dwa, trzy dni, niekiedy na tydzień… ale tylko parę razy w pięćdziesiątym dziewiątym, po tych kurewskich procesach i egzekucjach. Gdy wrócili, cały dygotał, a ona była zmarznięta i blada. Strasznie kaszlała i musieliśmy wołać doktora… miała zapalenie płuc, a Karol też był w strasznym stanie. Doktor powiedział, że musieli być w wodzie… długo! W styczniu! Pojmujecie?! Aleśmy ich z tego wyciągnęli.

Niezadowolony z siebie dziadek pokręcił głową. Znowu wypaplał za dużo.

— Panie Machata… — Krauz już nie cedził, lecz wymawiał każde słowo z osobna, przesadnie dobitnie: — …wyście byli przyjaciółmi!

Dziadek zaciągnął się i nalał sobie drugą szklankę piwa.

— Czego chcecie?

— Gdzie jest ta dziewczyna?

— Jak umarł, wyjechała… i dobrze zrobiła! Widzę, że nie zostawicie ich w spokoju nawet po śmierci! A gdzie ona jest, nie wiem, możecie też i mnie torturować, nie wiem! Naprawdę nie wiem!

Krauz zmarszczył czoło. Burger był starszy i bardziej doświadczony i nie zmarszczył niczego, co dałoby się zauważyć. Lecz w środku był cały spięty. Dlaczego on użył słowa „torturować”? Ten dziadek, co nigdy nie ma z niczym nic wspólnego i o niczym nie wie?

— Panie Machata… — zaczął Burger i pilnował, żeby dziadek patrzał mu na usta. — Kto mu nie dał spokoju przed śmiercią?

— Ale…

Burger na moment się zawahał. Potem spojrzał na Krauza, ten na niego, a Burger niedostrzegalnie mrugnął. Krauz wziął oddech, ale dziadek właśnie odrywał filtr z jego kolejnego papierosa, więc poczekał.

— Panie Machata…

— No?

— To, co pan dotychczas powiedział, jest niezwykle cenne i ważne dla naszego śledztwa.

— Cieszę się, że mogłem pomóc. Czy to wszystko?

— Zapewne, zapewne! A ponieważ to jest takie ważne, zabierzemy pana teraz do nas do kryminalnego i wszystko spiszemy do protokołu, a jeśli nie zdążymy dziś, przyjdziemy po pana także jutro. A na wszelki wypadek weźmiemy też odciski pana palców, może nam będą pasować do kolekcji. Mam nadzieję, że nigdzie się pan nie wybiera… gdybyśmy pana jeszcze potrzebowali. Więc dopal pan i idziemy. Na ulicy mamy auto.

Dziadek siedział bez ruchu, bacznie się w nich wpatrując. Smutno pochylił głowę.

— Czyli nic się nie zmieniło? — westchnął. — Ani po tej rewolucji, ani po żadnej innej? Nic się nie zmieni? Nigdy? Furt będą z was takie same bydlaki… jak ci przed wami?

— Widzę, że nareszcie się rozumiemy — odezwał się Burger. — To przedstawienie, które pan odstawia od początku, jest nieudolne i nawet sam pan w nie nie wierzy! Czyż nie tak?

Machata śledził ruchy jego ust, okiem nie mrugnął. Burger twardo patrzał mu w oczy, wreszcie się zdecydował. Ale tamten był szybszy. Rzucił Burgerowi banknot, a Krauzowi paczkę papierosów.

— Za te trzy wypalone zapłacę — powiedział do Krauza. Pogrzebał w kieszeni spodni i cisnął na stół parę monet. Jedna potoczyła się na ziemię, a dwie znieruchomiały przed Krauzem. — A teraz wynocha!

Krauz zerknął na Burgera. Przyszła jego kolej. Burger spokojnie zapalił i ani myślał wychodzić. Zastanawiał się chwilę, po czym wyjął blachę. Położył przed dziadkiem.

— Niech pan popatrzy.

Dziadek chciał, żeby sobie poszli, i nie miał najmniejszej ochoty niczego oglądać.

— No popatrz pan! — ryknął Burger.

Dziadek otworzył pudełko i przeczytał napis na wielkiej srebrnej odznace: POLICJA KRYMINALNA.

— No i co? Przecież od początku mówiliście, że jesteście psy!

— Nie jesteśmy psy, tylko detektywi z wydziału zabójstw. Wczoraj rano dwaj robotnicy rozkopali grób Karola Kloknera, pańskiego przyjaciela Kloknera, bo musieli go przenieść z powodu robót budowlanych. Trumna przypadkiem się otworzyła i Klokner… jego kości się wysypały. Gdy wkładali je z powrotem, zauważyli wbity w czaszkę gwóźdź, a myśmy na sekcji… dokładniej mówiąc, przy oględzinach resztek kości odkryli, że był przed śmiercią torturowany. Wpychali mu igły pod paznokcie i miażdżyli palce nóg. Wszczęliśmy śledztwo w sprawie morderstwa, bo wszystko wskazuje na to, że Kloknera ktoś zamordował, i to w szczególnie bestialski sposób. Stwierdziliśmy, gdzie mieszkał i pracował, ale nie możemy znaleźć jego aktu zgonu ani nikogo kompetentnego, kto by coś mógł powiedzieć o jego śmierci. Nie możemy znaleźć lekarza, który oglądał zwłoki, nie ma poświadczenia przyczyny śmierci, nie znamy powodu, dlaczego pozwolono go pochować tylko tak, bez solidnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności. Pan jest jedyny, którego na razie znaleźliśmy, który go znał i coś o nim wie. A teraz to najważniejsze… Niech się pan nie fatyguje, przypalę panu.

— Dziękuję.

— Proszę. A teraz najważniejsze… my nie jesteśmy ze służby bezpieczeństwa, z nimi skończyli dwa lata temu. My jesteśmy policją kryminalną i prowadzimy śledztwo w sprawie morderstwa. Morderstwa pańskiego przyjaciela. Jeśli pan chce, zaraz się stąd wyniesiemy, pójdziemy sobie i już nigdy nie będziemy pana nachodzić. Jego kości zakopią w nowym grobie i wszystko będzie, jak było. Ja panu tylko będę życzył spokojnej emerytury i niech się panu darzy, panie Machata. I niech pan dobrze śpi… panie chrześcijaninie… który ma czyste sumienie i z nikim i niczym nie chce mieć nic wspólnego! Niech pańskiego przyjaciela przysypią świeżym kopczykiem gliny, niech mu się pod nim wiecznie odpoczywa i niech wszyscy udają, że wszystko jest w największym porządku! Ostatnie pytanie, a potem już pójdziemy. Dokładnie o to panu chodzi, tak?

Dziadek zaciągnął się i powoli wypuszczał dym nosem. Chwilami wyglądał jak rozszalały byk.

— Pan jesteś Burger… mówiłeś pan. A ten? — Wskazał na Krauza.

— Detektyw Krauz.

— Siedźcie… Zaczekajcie.

Dziadek wstał i bez pośpiechu wyszedł na ganek, zamykając za sobą drzwi. Dwaj obcy w jego kuchni absolutnie mu nie przeszkadzali.

— Co jest?! — spytał Krauz, bo nie rozumiał, co się dzieje.

— Wyjdź ostrożnie i zobacz, dokąd poszedł. Jeśli to możliwe, żeby cię nie widział. Uważaj, to nie jest stary zgrzybiały dziadyga i obawiam się, że nawet nie jest głuchy.

Krauz wyjrzał na zewnątrz i stwierdził, że na ganku nikogo nie ma. Gdyby dziadek poszedł w lewo, widzieliby go przez okna w kuchni, choćby cień. Krauz przykucnął i zajrzał w okno sąsiedniego mieszkania z drugiej strony ganku. Nic… ani tu nic… Przelazł pod kolejnym sznurem z bielizną i zdrętwiał. Drzwi wejściowe były otwarte, a przed nim na nocniku siedziało roczne dziecko. Usłyszał swoje nazwisko.

— Krauz to ten drugi.

Cofnął się między pieluszki i przykucnął.

— W porządku, dziękuję.

Krauz błyskawicznie odwrócił się, pieluszkę, która spadła, przerzucił przez sznur i wbiegł do środka. Ostrożnie zamknął za sobą drzwi i usiadł… przy pustym stole. Burger wyjrzał z sąsiedniego pokoju.

— No?

— Szybko, Edo, już idzie. Telefonował z sąsiedniego mieszkania.

Burger też usiadł.

Dziadek wrócił i przyglądał się im. Siedzieli z minami, jak gdyby nic się nie wydarzyło, a świat był piękny i zwyczajny. Potem pochylił się nad stołem, wziął z powrotem paczkę papierosów i zostawiony banknot.

— Teraz ten drugi — powiedział twardo do Burgera.

Burger sięgnął do legitymacji i wyjął pięćdziesiątkę. Nakrył ją dłonią.

— Płótno macie w kieszeni? — spytał dziadek, ale to już nie był tamten głupi dziadek.

Burger wziął banknot i wymienił go na stówkę. Podsunął Machacie.

— Karolowi bym pomógł i za darmo, ale mam emerytury tysiąc trzydzieści koron. A wam nie ubędzie, rozliczycie sobie.

— Był pan administratorem długie lata, więc pan wie, co znaczy rozliczać. Prawda, panie Machata?

— I co znaczy wyjaśniać.

— Więc moglibyśmy wyłożyć kawę na ławę, a pan mógłby przestać rżnąć głupa.

— I pan też, panie Burger. Ale grał pan dobrze, niech się pan nie gorączkuje. Nic złego nie miałem na myśli. Kawy nie chcę, wolałbym wino. Macie?

— Z pewnością się znajdzie, ale… dopiero później.

— W tym pokoju obok nie wywąchacie niczego szczególnego. Tyle tylko, żebyście wiedzieli, że jestem niedzisiejszy. Poszedłem obok zadzwonić i… sprawdzić was. Mam znajomego na policji. Zna was, nie jesteście mendy.

Nawet nie drgnęli. Przeciwnik odkrył karty, a to już było coś!

— Zacznijmy od tego, że was przepraszam.

— Dobra! — Burger kiwnął głową.

— W porządku — przytaknął Krauz, żeby nie wyglądało na to, że nowa sytuacja wytrąciła go z równowagi.

— Który poszedł za mną?

Wymienili z Burgerem pytające spojrzenia.

— Jedna pielucha zwisała przerzucona przez sznur byle jak — mówił dalej dziadek. — Dwie minuty przedtem było inaczej.

— Ja — przyznał się Krauz.

— Więc wiecie, że telefonowałem i nie gram z wami w palanta. I wam też nie radzę! Panie Burger, ma pan przy sobie magnetofon?

— Nie!

— Rozchyl pan marynarkę!

Rozchylił.

Krauz był w samej koszulce. Było mu gorąco już od rana.

— Moglibyśmy zapalić… dzięki. A teraz słuchajcie! Nie będę tego sto razy powtarzał! A właściwie… ani razu! Przyszli we wtorek czternastego maja… w osiemdziesiątym piątym… — Dziadek pochylił się, łokcie oparł na stole i spuścił głowę.

Przestał na nich patrzeć. Nie sądził, żeby mieli teraz coś do powiedzenia. Chcieli słuchać, więc już przestał śledzić ruchy ich ust.

— Trzech… — Wstał. — Chodźcie tu! — Podszedł do okna. Wyprostował rękę, odsłonił firankę. — Mieszkał tam w rogu, piętro wyżej. — Usiadł i poczekał, aż oni siądą. — Stłukli go od razu na ganku. Przed obiadem… około dziesiątej… zadzwonił jeszcze na ranną mszę i wrócił do swojej roboty. Aż do poobiedniej mszy naprawiał różne rzeczy, co mu ludzie naznosili. Zawsze tak robił. Czasem zachodziłem do niego, wypijaliśmy po jednym i… zawsze było o czym pogadać! Martuška była w muzeum. Robiła za magazynierkę, laborantkę czy jak to się tam nazywało. Wiecznie grzebała się w starociach. Wieczorami studiowała w wyższej szkole, też coś z historią, Bóg wie co! Przyszli. Bardzo cicho i niepostrzeżenie! Nikt by nic nie usłyszał i nie wiedział, gdybym ja… — Dziadek ucichł i jeszcze niżej zwiesił głowę.

— Czy stało się coś, dzięki czemu pamięta to pan tak dokładnie? — Krauz wykorzystał przerwę.

Dziadek podniósł głowę.

— Czy stało się coś, dzięki czemu pamięta to pan tak dokładnie? — powtórzył Krauz.

— W poniedziałek trzynastego maja w nocy mój syn Emil uciekał. Szykowali się do tego prawie rok. Pod Devinem znaleźli miejsce do przepłynięcia i… przepłynęli. We dwóch. Całą noc nie spałem i czekałem na nich. Tych w szarym. Stałem przy oknie… tu… jak my przed chwilą… i czekałem! Przyjechali o dziesiątej, ale wbiegli piętro wyżej. Wyciągnęli go z mieszkania i trzasnęli jego głową o poręcz. Osłabł, już się nie bronił. Zwlekli go po schodach i wepchnęli do auta. Wołga… dwudziestka czwórka… taka popielata. W ogóle nie rozumiałem, dlaczego Karol! Co on mógł im przeszkadzać?! Włożyłem kombinezon, wziąłem skrzynkę z narzędziami i wyszedłem. Drugie auto stało o parę kroków dalej, dwaj faceci w nim tylko palili i obserwowali ulicę. Poszedłem do muzeum, do Martuški, powiedziałem jej. Podziękowała, spakowała swoje rzeczy z biurka do małej walizeczki, poszedłem z nią i z tą walizeczką na przystanek tramwajowy. Od tego czasu jej nie widziałem. Już… nigdy. Długo na mnie patrzała przez tylną szybę, a gdy się oddalała, wcale nie wyglądało, że ucieka. Jakby się z tym wszystkim liczyła i była przygotowana, dokąd ma iść. Drzwi od ich mieszkania zostawili otwarte, ale ona w naszej kamienicy już nigdy się nie pokazała. Gdy wróciłem… i moje drzwi były otwarte… A to wszystko, co tu widzicie, porozwalane… Potem rok to kleiłem… No i wzięli mnie do wa… do nich… też szarą wołgą. Wsadzili do jakiejś piwnicy. Jeden z nich włożył czarne skórkowe rękawice i zawsze, gdy mówiłem nie albo nie wiem, bił mnie w gębę. Bili, póki nie rozkwasili ust, łuków brwiowych i nie złamali nosa. Z prawej strony został mi tylko jeden ząb. Ten facet był mańkut. Nie wierzyli, że nie wiedziałem nic o ucieczce własnego syna, chociaż od lat tu nie mieszkał, żył swoim życiem i robił w kamieniołomie za miastem. Kawałek od granicy… dlatego tak perfekcyjnie to zaplanował. Wtedy już byłem pewny, że mu się udało, inaczej by mnie tak nie tłukli.

Krauz zapalił, Burger ani nie drgnął.

— We czwartek przestali mnie bić. Zmęczyli się. Jakiś doktor zrobił mi rentgena i powiedział im, że robota perfekt, czaszka jest w porządku. I wetknął mi do nosa dwa tampony. Odstawili mnie prawie pod dom. Na górę jeszcze wszedłem, ale… w domu nie miałem nawet gdzie się położyć. Zajęła się mną sąsiadka… ale, nieważne, po co o tym mówić? Przecież jesteśmy chrześcijanami i musimy sobie pomagać.

Burger zapalił. Krauz siedział nieporuszony.

— Długo spałem. W piątek siedemnastego maja zacząłem go szukać. Po południu, właściwie już pod wieczór. Poszedłem do wielebnego księdza Janetki. Oznajmił mi, że już go pochował. Że to był zawał. Nawet się nie dziwiłem. Jeśli z kimś zaczynają tak, że mu otłukują głowę o poręcz, czemu by nie miał dostać zawału. Dopiero po pół roku dowiedziałem się, gdzie jest pochowany. A tabliczkę zamówiliśmy mu niedawno, w osiemdziesiątym dziewiątym. Baliśmy się… wszyscyśmy się wtedy bali…

— A jego mieszkanie?

— Podczas gdy jedni towarzysze zajmowali się mną w piwnicy, inni wynieśli wszystko z jego mieszkania na ciężarówkę i wywieźli. Gdy mnie puścili, poszedłem na górę zobaczyć. Nawet tapety pozrywali. Czegoś szukali, czegoś… bardzo ważnego i cholernie starali się to znaleźć! Ponad rok jego mieszkanie stało puste, potem ściągnęły różne takie elementy, ale zawalił się strop i musieli się wynieść. Naprawiliśmy dach, ale tam już nikomu nie było wolno się wprowadzić… powiedział jakiś inspektor nadzoru… I tak to stoi opuszczone od lat. Taki jest los wszystkich poddaszy, jak nikt o nie nie dba i na nic nie ma pieniędzy…

— Zna pan panią Marikę?

— Z administracji cmentarzy? Znam. Często tu do niego przychodziła… chciała… żeby się z nią ożenił, ale Karol… Raz mi powiedział, że swój krzyż raczej sam poniesie, i chociaż on ją też kochał, nigdy nie pozwolił, żeby się naprawdę zżyli. Ona… i ona też nie miała w życiu łatwo. Jej syn zwiał i od tego czasu była na czarnej liście. Karol tak ją kochał, że nie chciał, żeby przez niego jeszcze bardziej cierpiała, jakby przeczuwał, że kiedyś po niego przyjdą.

— Czemu? Co takiego robił?

— Nie wiem czemu, nigdy mi tego nie wyjawił. Jeśli był szpiegiem, to musiał być pierwszorzędny, bo przez te dziesięciolecia nie zdradził się ani razu i ani razu nie zauważyłem niczego… żadnego szczegółu… niczego!

— O jego rodzinie w Ołomuńcu…

— Nie! Zupełnie nic! Nigdy o nich nie mówił, nawet nie wiem, czy był żonaty i z kim miał Martuškę… zupełnie nic!

— Tę posadę kościelnego znalazł mu Janetka?

— Tak!

— To była tylko przykrywka czy naprawdę był pobożny?

— Jaka przykrywka! Karol chodził do kościoła, bo prawdziwie wierzył. Często żeśmy się o to kłócili… to znaczy, jakie kłócili! Prędzej spierali, niż kłócili, bo z nim nawet nie dało się kłócić. Nigdy się nie rozzłościł, nigdy się nie awanturował, tylko wyjaśniał i słuchał, co mówią inni ludzie, ale naprawdę pokłócić się z nim było niemożliwe. Ja byłem… według niego… bezbożnik, więc wystarczyło słówko i już mieliśmy o czym ględzić całe przedpołudnie!

Burger z Krauzem znów spojrzeli po sobie. Dziadek zauważył, że już mają dość.

— Teraz ja, chłopcy, żebyście nie mieli tak łatwo. Z tymi igłami toście tylko wymyślili, żeby mnie podejść, prawda?

— Nie! Niestety nie! Ani z igłami, ani z gwoździem. To święta prawda.

— Bydlaki! — oburzył się Machata. — Naprawdę na to nie zasłużył. Tak skończyć… wstrętne bydlaki pierdolone…

— Skoro jesteśmy przy tym… Czy jest pan pewien, że to byli… no… że to nie mógł być… ktoś inny…

— Kto? Jeśli pracuje wam to, co macie na karku, to mi powiedzcie, kto tu w osiemdziesiątym piątym jeździł szarą wołgą i mógł bezkarnie wywlec człowieka z mieszkania, kto mógł pochować człowieka bez tych wszystkich papierów, których nie umiecie znaleźć, i wetknąć go do bezimiennego grobu w kącie starego, zamkniętego cmentarza… No kto? Przychodzi wam coś do głowy?

Musieli przyznać, że na razie wszystko prowadziło tylko w tym jednym kierunku. Ale dlaczego? Dlaczego Klokner i dlaczego aż tak? Na razie nie wiedzieli…

— Dziękujemy, panie Machata. My już pójdziemy.

— Idźcie, a jak skończycie z tym świństwem, wpadnijcie na szklaneczkę. I ja jestem ciekaw, dlaczego! Przecie byliśmy z Karolem prawie jak bracia, chłopcy moi.

Wychodzili. Krauz jeszcze przystanął.

— Ta wieża… to od syna?

Dziadek smutno popatrzył na cud techniki i machnął ręką.

— Już od wielu lat nie wiem nic o synu. To pudło? Przyniósł je chłopak z sąsiedztwa, żebym mu je na parę dni scho… żeby mi pożyczyć. Pan Bóg wie, gdzie to kupił! Wspaniała maszyna, chłopaki! Tylko z tymi klipsami na uszach jeszcze cokolwiek słyszę, takie bum bum i łup łup, ale to świetne! Bez nich jestem głuchy jak pień… po tym biciu w piwnicy…

— Lepiej niech pan się tego pozbędzie, żeby nie było problemów z policją, dziadku — poradził mu Krauz na odchodnym.

— Mówiłeś coś, chłopcze?

Snuli się staromiejskimi uliczkami. Słońce już minęło zenit, więc przeszli na drugą stronę ulicy, do cienia. Nie przyszło im do głowy, żeby się obejrzeć, więc nie widzieli, jak w bramie za nimi pokazała się głowa starca. Sprawdził, czy naprawdę poszli, potem znów wstąpił do sąsiadki. Telefonował. Tym razem starannie zamknął za sobą drzwi.

— Zapomnieliśmy go spytać, gdzie znajdziemy proboszcza Janetkę.

— Richard, znajdziemy go, nie widzę w tym problemu. I tak powiedział nam więcej, niż spodziewaliśmy się na początku, no nie? À propos… dobra robota, stary! Naprawdę dobra, nie poznawałem cię przy tych odpowiedziach!

— Bo miałem znakomitego nauczyciela.

— Szkoda, że to się nie przekłada na pensję.

— Nie martw się, przecież żyjemy dla satysfakcji z dobrze wykonanej roboty.

— Tym rzeczywiście się nie martwię. Bardziej mnie wnerwia, gdy muszę wysłuchiwać tych aluzji.

— I mnie. Ale zauważ, że nie są z jednego grona. Marika i dziadek nie są w zmowie, więc chyba mówią prawdę.

Przystanęli przed kościołem. Ogromne drewniane drzwi z okuciami były uchylone. Wyszła przez nie starsza kobieta, a Krauz uczynnie pomógł jej pokonać trzy kamienne stopnie. Podziękowała, popatrując podejrzliwie. W tej dzielnicy nie było w zwyczaju troszczyć się o innych, a jeśli już, to chyba tylko po to, żeby im za rogiem zwinąć portmonetkę. Przycisnęła torebkę do piersi i przyśpieszyła kroku. Gdy odwróciła głowę, będąc na końcu chodnika, widziała, jak dwaj mężczyźni wchodzą do kościoła.

Krauz odetchnął głęboko. Wewnątrz panowała cisza i przyjemny chłód. Przeleciał spojrzeniem ławki i naliczył pięcioro wiernych. Siedzieli tu i tam ze złożonymi rękami i spuszczonymi głowami. Nie widzieli niczego i nikogo.

Nie chcieli niepotrzebnie zwracać na siebie uwagi, więc nie szli środkiem, ale wybrali boczną nawę. Obeszli figurę Matki Boskiej i świętego Floriana, który mocował się z dzieżą pełną wody. Podeszli do ołtarza i szybciej nim ktokolwiek zdążył ich zauważyć, znikli w zakrystii. Młody chłopiec, składający fioletowy ornat, przyglądał im się ze zdziwieniem.

— Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus — zaczął Krauz, a Burger robił co mógł, żeby się nie uśmiechnąć.

— Na wieki wieków. Ale panowie, tutaj nie można…

— Szukamy wielebnego księdza Dobrotki.

— Panowie… do spowiedzi, ale to dopiero o trzeciej.

— Nie, my jesteśmy z ochrony zabytków.

— Aha! Z zabytków.

Chłopiec popatrywał na nich, a jego podejrzliwe spojrzenie nie pozostawiało wątpliwości, że prędzej by uwierzył, jakby im do rana wyrosły skrzydła. Podszedł do tylnych drzwi, otworzył.

— Tam — Machnął ręką. — Te drzwi w rogu.

Weszli do pięknie utrzymanego ogrodu ze szpalerem drzew. Wszędzie wokół stare, obdrapane mury i oczodoły okien na trzech kondygnacjach. Tylko w czterech z nich firanki. Na parterze, obok drzwi w rogu, które im wskazał. Część kościoła stykała się z opuszczonym klasztorem i jego ogrodem. Porządny chodnik zaprowadził ich pod drzwi z kołatką. Krauz zakołatał. Głuchy odgłos rozległ się wśród murów kilkakrotnie powtórzonym echem.

Otworzył młody mężczyzna w czarnej sutannie. Ukłonił się bez zdziwienia, jakby czekał na nich dłuższą chwilę. Skinął ręką.

— Panowie pozwolą.

— Pochwalony — spróbował Krauz i znów doczekał się odpowiedzi.

— Na wieki wieków, na wieki wieków, synu.

Mężczyzna zamknął drzwi i podszedł do stołu. O nic nie pytał, nie sprawiał wrażenia zaskoczonego.

— Właśnie miałem zamiar usiąść do skromnego posiłku, ale jeśli panowie nie pogardzą, chętnie się podzielę. — I spojrzał smutno na kawałek sera i ciemny chleb przed sobą.

— Nie, dziękujemy, nie chcemy robić kłopotu.

— To może troszkę wina?

— Też nie, dziękujemy.

— No więc, panowie, czym mogę wam służyć?

Krauz podsunął mu odznakę.

— My jesteśmy z policji.

— Ach tak! Z policji! — powiedział proboszcz. Nawet brew mu nie drgnęła. Nieco spoważniał, zastanowił się, wreszcie spytał: — Ale z której? Czy nie z tej…

— My jesteśmy z policji kryminalnej.

— Kryminalnej… To dobrze, to dobrze. Czy coś się stało? Siadajcie panowie, proszę!

— Dziękujemy, chętnie. Ja jestem detektyw Krauz, a to detektyw Burger, wie ksiądz… — Krauz spojrzał na Burgera, a ten nieznacznie skinął głową. — Wie ksiądz, my prowadzimy dochodzenie w takiej szczególnej, dawnej sprawie i chcielibyśmy porozmawiać z wielebnym księdzem Janetką. Wiemy, że tu pracował przed księdzem, ale nie wiemy, gdzie go teraz szukać.

— Taaak — przyglądał się im uważnie. — Dawna sprawa, powiada pan.

— Dawna i smutna. Chodzi o to, że…

— Nie! Jeśli to nie jest przeznaczone dla moich uszu i nie dotyczy mnie bezpośrednio, nie musi mi pan niczego wyjaśniać. Obawiam się jednak, że… no… chwileczkę, coś sprawdzę!

Wstał i przeszedł w kąt, gdzie na stoliku stał zabytkowy telefon z ogromnymi widełkami. Wielki telefon ewidentnie wymagał wielkiego stolika. Wykręcił numer i czekał.

— Dobrotka, pochwalony. Pochwalony… Siostro Mario, wielebny ksiądz Janetka ma u mnie gości, dwaj panowie chcieliby z nim porozmawiać. Dzwonię, czy… tak… nie… z pewnością to jest ważne i nie cierpiące zwłoki. Nie wiem, zapytam…

Przykrył dłonią słuchawkę, po czym uświadomił sobie, że to zbędne.

— Jeszcze dzisiaj? Odwiedzicie go jeszcze dzisiaj?

— Jeśli niedaleko, to tak.

— Parę ulic stąd.

— To zaraz! Już do niego idziemy!

— Tak, przyszliby jeszcze dzisiaj, właściwie zaraz. Dobrze, powtórzę. A skoro już rozmawiamy, chciałbym zapytać, jak jego noga. Miło mi to słyszeć. I ja, i ja… Chwała Bogu… Z pewnością, dziecko. Z Panem Bogiem.

Odłożył słuchawkę i podszedł do nich.

— Wielebny ksiądz Janetka jest już stareńki i na zasłużonym odpoczynku. Nasz Pan jednak zgotował mu jeszcze jedną ciężką próbę, nim go powoła do siebie. W zeszłym miesiącu złamał nogę. Bardzo skomplikowane złamanie, bardzo bolesne, ale ksiądz Janetka jest silnym człowiekiem. Przeleżał w łóżku trzy tygodnie, zaczął chodzić dopiero niedawno i to tylko z pomocą sióstr. Znajdziecie go panowie w klasztorze Sióstr Miłosierdzia obok… obok… — Proboszcz zawahał się, jakby nie był nawet w stanie wypowiedzieć tego słowa.

— Obok Bučáka, tak? — pomógł mu Krauz.

— Bučáka! — jęknął proboszcz i przeżegnał się.

Idea umieszczenia najgorszej speluny tuż przy wejściu do klasztoru pochodziła jeszcze z czasów, gdy klasa robotnicza wyrównywała rachunki z klerem, jak tylko się dało. Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej dostał od nadrzędnych organów partyjnych specjalną pochwałę za ten genialny chwyt. Knajpie nadano dumną nazwę „U sióstr miłosiernych”, ale nikt nie mówił na nią inaczej niż „U Bučáka”. Dlaczego? Nikt nie wiedział ani się nad tym nie zastanawiał. Prócz nazwy mniszki dostały jeszcze jeden policzek. Co wieczór przed snem musiały wysłuchiwać wiązanek przekleństw i wyzwisk pijanych klientów, którym nie chciało się wracać do domu i pod ich oknami dopijali ostatnie piwa. Proboszcz wiedział, czemu się przeżegnał. Sodoma i Gomora.

— Biedulki, Bóg je doświadcza co wieczór.

Krauz przytaknął.

— Słyszałem, że już niedługo.

— Chwała Panu Bogu! Już niedługo! To gniazdo zepsucia wkrótce zlikwidują, a obiekt wróci w posiadanie zakonu. Chwała Panu Bogu!

— Więc dziękujemy i idziemy. Ale jeszcze chciałem spytać… Czy ksiądz znał kościelnego, który tu pracował? Niejaki Klokner…

Proboszcz potarł ręce splecione na stole, ścisnął je mocno i cicho powtórzył:

— Klok… ner… Nie znałem…

— Karol…

— Karol… Nie… Ja tu jestem dopiero od trzech lat. — Pokręcił przecząco głową. — Nie znaliśmy się.

— No to wszystko, wielebny księże! Idziemy.

— Pan Bóg z wami, dobrzy ludzie. A może polecić ministrantowi, żeby was podprowadził?

— Nie trzeba, Pan Bóg nam pomoże. Do widzenia!

Proboszcz poczekał, aż się za nimi zamkną drzwi. Pochylony nad stołem patrzał przez okno, jak idą przez ogród i znikają w kościele. Powoli wstał, ukląkł przed wielkim Ukrzyżowanym. Zastygł na chwilę ze zwieszoną głową, a potem z głęboką zmarszczką na czole podniósł wzrok i zapytał szczerze:

— Panie Boże, znów Karol… Kiedy to się skończy?

Mieli niedaleko, więc zostawili auto i ruszyli piechotą uliczkami starego miasta.

— Dwie sprawy — zaczął Krauz.

— Słucham cię! — zachęcił go Burger.

— Znał go, kłamał!

— Chyba nie! Proboszczowie nie kłamią! Spytałeś go wyraźnie, czy go znał, i powiedział ci, że nie! Może naprawdę go nie znał. Może tylko o nim słyszał albo czytał, albo…

— Dobrze wiedział, co miałem na myśli!

— Ale przed Bogiem jest czysty. Nie kłamał. Nie znał go osobiście, a ty dalej nie drążyłeś.

Krauz przystanął.

— A więc wracamy?

— Po co? Zapamiętamy go sobie.

— Dlaczego mi tego nie powiedziałeś, gdy byliśmy u niego?

— Żeby odniósł wrażenie, że wystarcza nam jego odpowiedź, i… żeby coś zrobił.

— Co zrobił? Nie rozumiem.

— Nie zauważyłeś, jak mu zadrżały ręce, gdy wymówiłeś nazwisko Klokner? Może naprawdę nie znał go osobiście, ale z całą pewnością o nim słyszał! Zadzwoni do kogoś, do kogoś pójdzie, skontaktuje się z kimś… Komuś powie, że policja kryminalna zainteresowała się Kloknerem. I bardzo dobrze, niech coś zrobią, niech nas do kogoś doprowadzą! Obejdźmy dzisiaj ich wszystkich i dajmy do zrozumienia, że coś podejrzewamy. I ci, co trzeba, skrzykną się i coś wymyślą! A my będziemy ich śledzić. A ta druga sprawa, Richard?

— Odetchnął, kiedyśmy powiedzieli, że jesteśmy z kryminalnej. Normalni ludzie reagują odwrotnie.

— Pewnie złe doświadczenia z przeszłości.

— Możliwe.

— Jeszcze coś?

— Nie.

— Ja też mam jedną uwagę.

— No, no!

— Powiedział, że nie znał Kloknera, bo jest tutaj dopiero od trzech lat. To znaczy, że wie, kiedy Klokner tam był i kiedy zmarł. Myśmy mu nie podali żadnej daty. Znał ją już od dawna! Może naprawdę się nie zetknęli, ale coś o nim wie!

— Bystra uwaga. Ja to przeoczyłem.

— To przez ten upał. Nie martw się, brachu!

Krauz znowu przystanął.

— Ale jak chcesz się do niego dobrać? Myślisz o śledzeniu?

— Też!

— I o podsłuchu?! No to jestem ciekaw, kto nam to podpisze!

Otworzyła im zakonnica, wysłuchała ich i potwierdziła.

— Wielebny ksiądz Dobrotka już telefonował, wszystko wiem. Proszę tędy!

Poprowadziła ich korytarzem z wysokim sklepieniem. Krauz zobaczył przez ogromną kratę, jak mniszki krzątają się po dziedzińcu i coś noszą. Książki, bieliznę, taborety… Zwykły dzień pracy.

— Proszę, wielebny ksiądz Janetka za chwilę będzie.

Wskazała krzesła i bardzo starannie zamknęła za sobą drzwi. Zostawiła ich, stojących pośrodku rozmównicy. Rozglądali się niepewnie, a Krauz spojrzał także na strop, czy nie zobaczy fresków Michała Anioła. Kamień i grubo kładziony tynk. Gdyby nie wielki stół z krzesłami i kilka fotelików pod ścianami, mógłby to być również loch dla skazanych na śmierć głodową. Wszechobecny krucyfiks powtarzał się w wielu wariantach.

Drzwi otwarły się powolutku, a siostra podparła je ramieniem. Pomagała starcowi o kulach. Ze skupieniem obserwował podłogę przed sobą, a podniósł wzrok dopiero wówczas, gdy z ulgą osunął się na jedno z krzeseł.

— Aaa, wreszcie… — odetchnął i uśmiechnął się. — Dziękuję, siostro. Dziękuję, już dam sobie radę, dziękuję.

— Cieszę się, wasza wielebność. Gdyby co, proszę zadzwonić.

— Tak, tak.

Zaczekał, by odeszła. Potem ich powitał.

— Dzień dobry, panowie. Wybaczcie starcowi to teatralne entrée, ale w obecnych okolicznościach naprawdę inaczej się nie da! Telefonował ksiądz Dobrotka, że chcecie się ze mną spotkać. I że to sprawa niecierpiąca zwłoki. Proszę uprzejmie. A z kim mam honor?

Krauz pokazał odznakę i przedstawił siebie oraz kolegę. Burger tylko stał i uważnie obserwował starca. Nie chciał popełnić błędu. Zależało mu na dzisiejszym spotkaniu. Stary człowiek, z pewnością po osiemdziesiątce. Włosy nieprawdopodobnie gęste i nieprawdopodobnie białe. Z przodu strzyżone na jeża, z tyłu, aż po kołnierz koszuli, pedantycznie ułożone. Niebieskie oczy obserwowały ich badawczo. Starzec też był ostrożny. Francuskie kule oparł o ścianę, a dłonie złożył jak do modlitwy.

— Tak! Policja kryminalna…

Obaj przysunęli krzesła, a starzec chcąc nie chcąc, stał się częścią trójkąta. Krauz w obawie, żeby czegoś nie zepsuć, pozwolił mówić koledze.

— Proszę księdza, wydarzyła się szczególna rzecz.

— Szczególna, mówi pan.

Nie spuszczał z Burgera wzroku.

— Tak, szczególna. — Burger też wpatrywał się w niego. Zdążył już zauważyć, że stare jest tylko ciało księdza.

Detektywi spojrzeli po sobie. Krauz siedział wygodnie na krześle, łokciem wsparty o stół, z pochyloną głową. Gdyby mówili nieco ciszej, z pewnością by się zdrzemnął.

Burger ściszył głos, bo w kamiennej izbie rozlegał się jak w trójnawowej świątyni, ale Krauzowi zasnąć nie pozwolił.

— Szczególna. Przebudowują cmentarz Ondrejski.

— Ondrejski, powiada pan. — Zaskoczenie było autentyczne.

— I wykopali grób niejakiego Kloknera.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki