Text copyright © 2014 by Bohdan Głębocki
Copyright © 2014 for this edition by Media Rodzina Sp. z o.o.

PROJEKT GRAFICZNY OKŁADKI: Andrzej Komendziński

Media Rodzina Sp. z o.o.
ul. Pasieka 24, 61-657 Poznań
tel. 61 827 08 60
www.mediarodzina.pl
mediarodzina@mediarodzina.pl

ISBN: 978-83-7278-994-5

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Spis treści

Strona redakcyjna

Dedykacja

„Kurier Poznański” nr 294 (2 lipca 1938)

DZIEŃ 1 (4 października 1938, wtorek)

DZIEŃ 2 (5 października 1938, środa)

DZIEŃ 3 (6 października 1938, czwartek)

DZIEŃ 4 (7 października 1938, piątek)

DZIEŃ 5 (8 października 1938, sobota)

DZIEŃ 6 (9 października 1938, niedziela)

DZIEŃ 7 (10 października 1938, poniedziałek)

DZIEŃ 8 (11 października 1938, wtorek)

DZIEŃ 9 (12 października 1938, środa)

DZIEŃ 10 (13 października 1938, czwartek)

DZIEŃ 11 (14 października 1938, piątek)

DZIEŃ 12 (15 października 1938, sobota)

DZIEŃ 13 (16 października 1938, niedziela)

Słowniczek

Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki

Text copyright © 2014 by Bohdan Głębocki
Copyright © 2014 for this edition by Media Rodzina Sp. z o.o.

Projekt graficzny okładki i zdjęcie na okładce
Andrzej Komendziński

Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk lub kopiowanie całości albo fragmentów książki — z wyjątkiem cytatów w artykułach i przeglądach krytycznych — możliwe jest tylko na podstawie pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-83-7278-994-5

Media Rodzina Sp. z o.o.
ul. Pasieka 24, 61-657 Poznań
tel. 61 827 08 60
mediarodzina@mediarodzina.pl
www.mediarodzina.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Dla M., M. i M.

„Kurier Poznański” nr 294 (2 lipca 1938)

Żydowskie szkielety i nagrobki są jeszcze w samym centrum Poznania, s. 82.

Jak już donosiliśmy, przy Placu Wolności, podczas kopania fundamentów pod gmach Banku Gospodarstwa Krajowego znaleziono szkielety ludzkie.

Na miejscu tym znajdował się, według kronikarzy, już w roku 1442 wielki cmentarz żydowski, mieszczący się „za murami miasta, naprzeciw zamku” piastowskiego. Kirkut ten zniesiony został zarządzeniem władz pruskich z dnia 10 marca 1804 r. Po wielkim pożarze w r. 1803 magistrat przystąpił do odbudowy zachodniej części miasta. W związku z odbudową tej dzielnicy, stary cmentarz żydowski ustąpił nowym budynkom.

Stanisław Raczyński był królem Plajty. Nie lubił tej nazwy i używał jej z rzadka. Wolał mówić, że pracuje na placu Wolności. Królował zresztą krótko, tylko najczarniejszą nocą, kiedy goście opuszczali okoliczne lokale, a widzowie wychodzili z ostatnich seansów kinowych. Wtedy zaczynało się panowanie Raczyńskiego, a jego kres nastawał z przybyciem pierwszych zarabiających na chleb pracą własnych rąk. W swoim królestwie miał za towarzysza tylko wiernego psa. Żadnych poddanych, żadnej władzy, żadnego sensu.

Czarne myśli przerwało niespokojne strzyżenie uszami Burka. Raczyński spojrzał na zwierzaka z czułością.

— Co? Nie boisz się chyba tej historii o czarnym psie grasującym na Muszej Górze? To tylko bajdy dla dzieciaków. Niepotrzebnie ci o tym opowiadałem.

Na niebie księżyc wydobył się zza chmur, by ukazać swą pełnię. Srebrne promienie muskały nieśmiało dachy kamienic przy reprezentacyjnym placu Poznania. Nocnej ciszy nic nie zakłócało. Prawie. Z oddali — z okolic Starego Rynku, od Garbar, a może nawet z Chwaliszewa — dochodziły pijackie śpiewy. Miasto spało.

Mimo kojących słów pana i ciepłej ręki na karku Burek, potężny brytan wielkości owczarka podhalańskiego o umaszczeniu we wszystkich odcieniach szarości, nadal niespokojnie węszył. Temu kundlowi stróż Raczyński ufał jak nikomu innemu. Chwycił pałkę. Za chwilę coś się wydarzy. I rzeczywiście. Z przeraźliwym piskiem tramwaj pokonał zakręt prowadzący z Nowej na plac Wolności. Cholera, przejazdy techniczne urządzają. Raczyński pogłaskał psa po głowie. Jeśli dźwięk był nieprzyjemny dla ludzkich uszu, to co dopiero dla psich. Spędzali tu dopiero drugą noc, więc zwierzak nie przyzwyczaił się do takich hałasów. Stanisław Raczyński, postawny i ogorzały mężczyzna dobiegający pięćdziesiątki, o dłoniach zgrubiałych od fizycznej pracy, spojrzał w stronę muzeum. Obok wznosił się potężny gmach nazywający się tak samo jak on — Biblioteka Raczyńskich. Dar hrabiego Raczyńskiego dla narodu.

Budynek podobno wzorowano na jakiejś greckiej, rzymskiej czy francuskiej budowli. Niestety, Stanisław z hrabiów nie pochodził i musiał zarabiać jako nocny stróż. Niedawno znalazł pracę i to nie byle jaką — co najmniej do wiosny trzydziestego dziewiątego, przy budowie banku. Odkąd zaczęły ginąć materiały, panowie bankowcy uradzili, żeby nająć stróża. Sknery pieprzone z tłustymi bebechami. Ale grzech narzekać. Los kolejny raz uśmiechnął się do niego. Podczas Wielkiej Wojny szczęśliwie przeszedł z armią Wilusia przez front zachodni. Potem już w polskim mundurze: powstanie, odsiecz Lwowa i na koniec rozprawa z bolszewikami. Ani jednego draśnięcia. W wolnej Polsce wiodło mu się gorzej. Rodziny nie założył. Miał tylko psa. Westchnął. Przypomniał sobie o dziurze w prawej skarpecie. Przed następną nocą trzeba zacerować. Ale ogólnie źle mu nie było. Zgrzeszyłby, mówiąc inaczej. Starczało na papierosy i od czasu do czasu na piwo. Zawsze też na miskę dla psiska. Bo psy towarzyszyły mu od zawsze. Ten to już czwarty z kolei. Wszystkie wabiły się tak samo, wszystkie traktował jak przyjaciół. Z ludźmi układało mu się różnie, za to do zwierząt, jak to mówią, miał rękę. Razu pewnego okiełznał oszalałego byka, do którego nikt nawet podejść nie chciał. On się odważył, zajrzał buhajowi w ślepia, a potem odprowadził jak potulnego cielaczka do obory. Najbardziej jednak był za psami.

Burek znów zaczął kręcić się niespokojnie. Podkulił ogon. Cicho popiskiwał. Stróż zmarszczył czoło. Co się dzieje, do diabła?! Nigdy wcześniej nie widział takiego zachowania. Spróbował uspokoić psa. Nagle Burek wyrwał się i głośno ujadając, popędził za celem znanym tylko sobie. Pewnie za kotem. A może ktoś łazi w tych rowach, co je wykopali pod fundamenty? Trzeba ruszyć dupsko i sprawdzić. Skaranie boskie. Jak paniusie z pobliskich domów znowu przyjdą na skargę o nocne szczekanie, to go na zicher bankowcy zwolnią. Rozeźlony zgasił papierosa i pośpieszył za Burkiem. Szczekanie nagle przerodziło się w skowyt, błyskawicznie urwany. Zły znak. Raczyński nie namyślał się ani chwili. Pognał śladem Burka w stronę wykopu z żydowskimi kamlotami. Włączył latarkę. W drugiej ręce pewnie dzierżył pałkę. Jeśli ktoś zrobił psu krzywdę, nie będzie litości. Żadnej reakcji na wołanie. Nagle potknął się. Pałkę utrzymał, ale latarkę upuścił. Szukając po omacku, natrafił na ziemi na coś lepkiego i ciepłego. W pierwszej chwili odsunął rękę z obrzydzeniem, ale zaraz zaczął dalej macać. Pod palcami wyczuł sierść. To był Burek w kałuży krwi.

Raczyński odłożył pałkę. Wymacał latarkę. Jakiś drań zabił mu najlepszego przyjaciela. I ten drań za to zapłaci. Z pochewki umocowanej na łydce wysunął sztylet. Koniec żartów. Oświetlił miejsce śmierci pieska. Jasny snop omiótł hałdy ziemi i sterty desek. Ani śladu żywego ducha. Żadnych odgłosów. Powoli wstał z kolan. Nagle kątem oka dostrzegł przesuwający się z niewiarygodną prędkością cień, a po ułamku sekundy poczuł potężne uderzenie. Siła ataku powaliła go obok psiego truchła, twarzą wylądował o milimetry od grzbietu Burka. Sierść drażniła nos. Napastnik przygniótł go do ziemi. Raczyński nie stracił zimnej krwi. O życie walczył nie pierwszy raz. Zręcznie obrócił sztylet i aż po rękojeść wbił go w ciało napastnika. Ten nawet nie pisnął, za to stróż poczuł na gardle zęby. I straszliwy ból rozrywanej skóry, pękających chrząstek, rozszarpywanych żył oraz tętnic. To koniec. W zabójczym tempie serce wypompowywało krew z otwartej rany. Z każdą kroplą uchodziło z niego życie. Ostatnie, co poczuł, to duszący smród. Kolejne kłapnięcie potężnej szczęki zakończyło agonię, a na piasku krew stróża zmieszała się z posoką Burka.

DZIEŃ 1 (4 października 1938, wtorek)

Mężczyzna w mundurze kapitana Wojska Polskiego obudził się raptownie. Pociąg właśnie ruszał. Podróżny zerwał się przestraszony, że nie zdążył wysiąść. Wyrwany ze snu z trudem złożył litery peronowego szyldu w nazwę miejscowości. Na szczęście nie był to jeszcze Poznań. Mała stacja Swarzędz. Wraz z odzyskiwaniem świadomości wracał spokój. Przecież w Poznaniu pociąg kończy bieg. Miarowy stukot kół działał usypiająco, więc kapitan Mieczysław Apfelbaum co pewien czas zapadał w płytką drzemkę. Po przeniesieniu do tajnej sekcji, trzy lata wstecz, przestał porządnie się wysypiać. A teraz ta niespodziewana podróż służbowa. I to dokąd! Do cholernego Poznania, twierdzy endeków, gdzie nigdy nie był, za to nieraz słyszał opowieści o tamtejszych judofobach. Miejscowi popierali tylko swoich, a Żydów zjadali już na dworcu z jakimś gzikiem. To podobno najwykwintniejsze danie miejscowej kuchni, ser z czymś tam. Durna nazwa: gzik-bzik. Rozkaz podróży przyszedł z samej Warszawy — oficjalnie jako kapitan służb kwatermistrzowskich został wytypowany na kurs szkoleniowy. W rzeczywistości służył w „Dwójce”, w Referacie Badań Ludnościowych. Pod niewiele mówiącą nazwą kryła się zakamuflowana komórka wywiadu, przeznaczona do „odzyskiwania zaginionej wiedzy, w celu wykorzystania jej do obrony Rzeczpospolitej”.

Pierwszą reakcją każdego (z wąskiego grona zaufanych), kto usłyszał tę frazę, było albo puknięcie się w czoło, albo wybuch śmiechu. Dowództwo jednak sprawę traktowało śmiertelnie poważnie. Podobne badania prowadzili Anglicy, Francuzi, Włosi, Amerykanie, nawet Sowieci i Japończycy, a przede wszystkim Niemcy. Kolejna wojna miała być prowadzona nie tylko z wykorzystaniem najnowocześniejszej techniki, lecz także z pomocą czegoś, co jeszcze niedawno określano słowem zabobon. Pierwsze udane próby zaprzęgnięcia wiedzy przodków do celów militarnych przypisano Burom, którzy w afrykańskiej wojnie przemykali niepostrzeżenie pod angielskie pozycje, uderzali i nim ktokolwiek zdążył zorganizować obronę, znikali. Później okazało się, że stosowali murzyńskie zaklęcia myśliwskie. Podczas Wielkiej Wojny Francuzi wykorzystali sukuby i inkuby do działań szpiegowskich. Podobno w ten sposób ujęto Matę Hari. Niemcy oprócz gazów bojowych wysyłali na alianckie okopy poltergeisty, by siały wśród wrogów zwątpienie, panikę, a w konsekwencji upadek morale. Brytyjczycy odpowiadali podobnie, wielu służących w armii kajzera postradało rozum za sprawą irlandzkich banshee. Jedno nie ulegało wątpliwości — próby okazały się na tyle interesujące, że rozpoczęto regularne badania w tym kierunku. Także w Polsce, choć ze sporymi oporami. Dla Apfelbauma prawdziwym celem wyjazdu do Poznania było jakieś odkrycie związane ze sferą zainteresowań Referatu. Szczegóły miał poznać na miejscu.

W sąsiednim przedziale rozgorzała kłótnia. Apfelbaum słyszał wszystko doskonale, cienkie ściany nie stanowiły żadnej zapory. Piskliwy głos upierał się, że zajęcie Zaolzia to błąd strategiczny. Głos niski dudnił, że akcja Bortnowskiego jest realizacją sprawiedliwości dziejowej, że pomszczono poległych pod Skoczowem i ukarano czeską zdradę z 1919 roku. Jako żołnierz Apfelbaum nie kwestionował polityki władz, prywatnie zaś raczej przychylał się do opinii piskliwej. Zmierzył wzrokiem współpasażerów. Kobieta podróżująca z dzieckiem nie widziała świata poza potomkiem, na szczęście wyjątkowo spokojnym. Mężczyzna o wyglądzie adwokata ukrył się za płachtą wileńskiego „Słowa”. Zasuszony staruszek bacznie mu się przyglądał. Przyłapany na niezbyt grzecznym wlepianiu wzroku, wcale się nie speszył. Staremu piernikowi co jakiś czas trzęsła się noga. Z trudem utrzymywał laskę z mosiężną rączką. Wyglądał groteskowo. Przed czynnym wyrażeniem nienawiści powstrzymywał go pewnie tylko szacunek dla munduru. Kapitan znał takich jak zły szeląg. „Nasi chłopcy gonią Czechów nad Olzą, a starozakonni jak zwykle na tyłach”, usłyszałby, gdyby stary się odezwał. Natręt w końcu spuścił wzrok, mamrocząc pod nosem przekleństwa. Kapitan uznał, że ma do czynienia z miejscowym, zatem w pojedynku Apfelbaum — poznańczycy jak dotąd 1:0. I ze spokojem zajął się kontemplowaniem krajobrazu za oknem, nudnego jak mieszkańcy tej krainy.

Na Garbarach panował poranny harmider. Eleganccy przechodnie pojawiali się z rzadka, podobnie jak błyszczące w słońcu samochody. Ta pora dnia należała do zarabiających na chleb ciężką pracą, ich wozów i wózków. Bramkarz Napierała przebiegł Wielkie Garbary, po czym wszedł na most Chwaliszewski. Wilgotny bruk był zdradliwy, mężczyzna poślizgnął się, ale z gracją zdołał utrzymać równowagę. Sprytny, w labiryncie uliczek Chwaliszewa łatwo zniknąć. Co ważniejsze, tu każdy pilnował własnego nosa. Idący w bezpiecznej odległości za piłkarzem Antoni Kaczmarek nie lubił tej części Poznania — zbyt wielu miejscowych mogło go rozpoznać, nawet mimo charakteryzacji. Jednak twardo stąpający po ziemi Kaczmarek potrafił dostrzec swoisty urok malowniczych zaułków poznańskiej Wenecji. Takie magiczne połączenie wody i kamienia.

Antoni, prywatny detektyw, mężczyzna tuż po czterdziestce, wzrostu średniego, miał sylwetkę ukształtowaną przez sportowe zainteresowania. Biegi i pływanie. Brakowało mu aparycji amanta, ale twarz o regularnych rysach mogła podobać się kobietom, o ile nie przeszkadzał im wydatny nos i uszy o rozmiar za duże w stosunku do reszty fizis. Na potrzeby dzisiejszego zadania dokleił sobie sumiastego wąsa, nałożył tupecik oraz okulary w drucianej oprawce. Nagle poczuł, że ktoś ciągnie go za ramię. Odwrócił się. Przed nim stał dobrze ubrany, poważnie wyglądający starszy pan o siwiejących skroniach. Antek mimowolnie porównał jego płaszcz z własnym powycieranym paltem.

— Bardzo szanownego pana przepraszam, ale mam niezwykle ważne informacje…

Kaczmarek przystanął zaintrygowany. Cóż za wyszukany język. Staruszek zadowolony z pozyskania słuchacza uśmiechnął się.

— Otóż, drogi panie, pod Śremem, wiem to z pewnego źródła, urodziło się trójgłowe cielę. Pan sobie wyobrażasz? Nie dwugłowe, tylko…

Zirytowany Kaczmarek wyszarpnął rękaw płaszcza z dłoni oczywistego wariata. Dał się podejść jak dziecko. Musiał nadrobić stracony czas, przecież bramkarz nie stał w miejscu. Przyspieszył.

— To nie wszystko! W mieście grasuje wilkołak. Będzie zabijał, dopóki ktoś go nie powstrzyma! — Chory psychicznie nie dał za wygraną, krzycząc do pleców utraconego słuchacza.

Czego ci ludzie nie wymyślą. Ostatnio każdy, od małych knajtków poczynając, a na starych babciach kończąc, powtarzał tylko jedno — plotkę o wilkołaku zagryzającym ludzi. Skaranie boskie!

Na moście Kaczmarek o mało nie poślizgnął się na mokrym bruku. Kolejne cenne sekundy stracił, bo jakiś bamber zmierzający na rynek zatarasował drogę. Wiatr bez trudu przeniknął lichą odzież detektywa. Przekroczywszy rzekę, odruchowo przeżegnał się na widok krzyża stojącego na chwaliszewskim brzegu. Pozłacana figura Zbawiciela pięknie jaśniała w jesiennym słońcu. Pozornie wyspa niczym nie różniła się od pozostałych części Poznania. Podobno kiedyś było tu odrębne miasto z własnym ratuszem. Jeśli tak, to coś z tych dawnych czasów pozostało w mentalności chwaliszewian. Detektyw do strachliwych nie należał, ale na Chwaliszewie wolał zachować czujność. Tymczasem bramkarz skręcił w Czartorię i Antoni stracił go z oczu. Wspaniale. Teraz szukaj wiatru w polu. Z lekką zadyszką podbiegł do miejsca, w którym zniknął obiekt. Pusto. Ani śladu bramkarza. Najprawdopodobniej wlazł do jednej z pobliskich knajp. Detektyw westchnął. Sprawa, która go tu przygnała, w monotonii śledzenia niewiernych małżonków jaśniała niczym diament. Do Poznania przyjechali „Czarni” ze Lwowa. Chłopaki z „Warty” podejrzewali, że bramkarz Napierała puszcza gole częściej, niż powinien. Zrobili zrzutkę w drużynie i wśród zaufanych kibiców, a potem zapukali do drzwi Biura Detektywnego. Antek zagryzł wargi. Chyba właśnie zawalił ważne dochodzenie. Pierwsze tak ciekawe od… cholera, już nawet nie pamiętał, od jak dawna. Nie pozostawało mu nic innego jak rozpaczliwe przejście po chwaliszewskich lokalach.

Knajpa numer jeden okazała się prawie pusta. Przy barze siedział dorożkarz i dwie córy Koryntu w wieku emerytalnym, które zmierzyły go znudzonym wzrokiem. W drugiej też nie znalazł bramkarza. Co przyniesie trzecia?

— Serwus. — Nieznajomy uchylił kapelusza, zdecydowanie nie pasującego do miejsca, podobnie jak sam właściciel. — Powisz ty mi, gdzie jest knajpa Leona, bo naobkoło jej ni ma?

Dość tęgi mężczyzna sapał jak lokomotywa. Nie pachniał tanimi papierosami, a cygarami. Może jednak Kaczmarkowi sprzyjało szczęście. Rozpoznał charakterystyczny lwowski zaśpiew, którego sporo nasłuchał się w 1919 roku. Ilu lwowiaków można spotkać we wtorkowy poranek na Chwaliszewie?

— „U Leona”, niech pomyślę… Cofniesz się pan najsampierw do Tylnego Chwaliszewa, potem jeszcze do Chwaliszewa. Ulicy znaczy się. Dalej w prawo, do przecznicy. W nią pan skręcisz. W lewo. To Warciana. Wedle eki z Wenecjańską stoi Leon. Nie da się pomylić.

Antek wspierał się gestykulacją, a grubas mruczał pod nosem, próbując spamiętać wymienione nazwy. Na pewno zaraz się pomyli.

— Ta wam dziękuji.

Lwowiak albo dobrze udawał, albo miał doskonałą pamięć.

— Cała przyjemność po mojej stronie.

Nieznajomy odszedł, a Kaczmarek zaczął wpatrywać się w pobliską wystawę. To się nazywa fart. Poznał prawdopodobne miejsce spotkania. Miał nawet czas, żeby spokojnie przygotować sprzęt. Uśmiechnął się do przechodzącej dziewczynki w stroju marynarskim, prowadzonej za rękę przez nianię. Szły w kierunku katedry. Dziewczynka pokazała mu język. Dzień zapowiadał się wspaniale.

* * *

— Proszę pana, proszę pana. Ostatnia stacja. Koniec jazdy.

Apfelbaum ocknął się momentalnie. Przesiąknięty zapachem tytoniu stary kolejarz szarpał go za ramię i krzyczał prosto do ucha.

— Poznań?

— Tak, tak. Poznań, Poznań.

W przedziale nikogo już nie było. Kapitan poprawił mundur, przeczesał włosy i wcisnął na głowę rogatywkę. Wziął głęboki oddech, po czym ruszył na spotkanie złowrogiego miasta. Na schodach wagonu oślepiło go ostre słońce. Rozejrzał się. Secesyjne wiaty nad peronami i kłęby pary. Gwar jak na każdym dworcu. Ludzie śpieszyli się, przepychali i biegali z bagażami w poszukiwaniu właściwego pociągu. Dał się zwieść głupiemu gadaniu. To normalne polskie miasto, jakich wiele w Rzeczpospolitej. Może trochę bogatsze od innych. Ktoś mu naopowiadał o wszechobecnej w stolicy Wielkopolski woni palonych kadzideł. Wyczuwał różne zapachy: dymu, węgla, smarów, niedomytych ciał, ale kadzidła bez wątpienia wśród nich nie było. Ta pogłoska okazała się bzdurą, pewnie podobnie będzie z innymi. Dostrzegł nawet paru Żydów w chałatach i z wielkimi torbami, torujących sobie przejście przez tłum przy wtórze głośnych przekleństw po polsku i w jidysz. Nikt na nich nie polował ani ich żywcem nie zjadał. Apfelbauma po wyjściu z wagonu porwał ludzki potok zmierzający w stronę podziemnego przejścia. Przy schodach został potrącony przez postawną kobietę z dzieckiem na ręku, zmierzającą w stronę przeciwną niż większość pasażerów. Zdołał jednak utrzymać równowagę i chciał nawet krzyknąć za paniusią, żeby bardziej uważała, ale tłum połknął i matkę, i dziecko, więc nie było komu zwrócić uwagi. Po chwili znalazł się na chodniku przed dworcem. Masywny budynek z czerwonej cegły robił przygnębiające wrażenie. Na placyku znajdowała się pętla tramwajowa, ale jedyny tramwaj właśnie odjechał. Kiedy bezradnie rozglądał się dookoła, ktoś delikatnie stuknął go w plecy.

— Panie oficerze…

Odwrócił się.

— Słucham…

Przed nim stał barczysty mężczyzna równy mu wzrostem, ubrany w skórzany strój do jazdy samochodem. Na widok twarzy Apfelbauma rozszerzył oczy ze zdumienia i dukając niezrozumiale pod nosem, wycofał się do zbitych w grupkę szoferaków stojących nieopodal sznura aut. Wśród kolegów odzyskał rezon i zaczął głośno perorować, co rusz wskazując na Apfelbauma. Dziwaczne zachowanie taksówkarza rozbawiło kapitana. Z braku innych środków transportu postanowił zamówić taksówkę i w ten sposób dostać się do Dowództwa Okręgu Korpusu. Kiedy podszedł do pierwszego auta w kolejce, od grupki odłączył się jeden szofer.

— Do DOK proszę.

Wsiąść jednak nie zdołał, bo przeszkodziła mu dłoń taksówkarza. Z zaciętą twarzą kierowca zablokował drzwiczki.

— Niestety, kurs zajęty.

Kapitan przesunął się do drugiej taksówki.

— W takim razie pojadę tą.

Taksówkarz stanął obok wybranego samochodu.

— Ta jest także zamówiona.

Apfelbaum przystanął. Co jest grane? Wszystkie taksówki należą do tego buca?

— A trzecia?

— I trzecia, i czwarta, i piąta. Jak dla pana, wszy…

Nie dokończył, bo do pierwszego auta wsiadły dwie roześmiane dwudziestolatki i szofer rzucił się w wir taksówkarskich obowiązków.

Zirytowany Apfelbaum nie pojmował, co się dzieje. Dlaczego te kobiety weszły ot tak, do taksówki rzekomo zamówionej? Olśnienie przyszło wraz z przechodzącą nieopodal grupką gimnazjalistów. Mijając go, zaczęli się szturchać i głośno pokrzykiwać:

— Tej, Marychna, ale jubel… Żydek w mundurze.

— Jasny gwint. Nikt nam nie uwierzy.

Jeden z wyrostków, odważniejszy albo bezczelniejszy od pozostałych, krzyknął:

— Jojne idzie na wojnę!

Odpowiedział mu wybuch śmiechu. Do szczeniaków dołączyli dorośli przechodnie. Przystawali, głośno komentowali, wytykali go palcami, jakby był okazem przyrodniczym. Zjeżył się. A więc o to chodziło! Jednak cholerni judofobi kręcą miastem. Kruczoczarne, lekko kręcone włosy, niesfornie wystające spod rogatywki zapewne jeszcze by mu wybaczono. Podobnie jak oczy w odcieniu ciemnego piwa. Na tym kończyła się taryfa ulgowa. Garbaty nos nie pozostawiał złudzeń co do narodowości właściciela, a kropkę nad i stawiały grube, mięsiste wargi. Poprawił oficerski pas. No to sprawdzimy, czy poznańczycy są mocni tylko w gębie. Dziarsko ruszył w stronę taksówkarzy. Z każdym krokiem wzbierał w nim gniew. Co to ma być? Oficer Wojska Polskiego nie będzie podwieziony taksówką w polskim mieście? Kiedy był już na wyciągnięcie ręki od zaniepokojonych gwałtowną reakcją mężczyzn, wpadł na niego inny oficer.

Po zderzeniu ten drugi przepisowo zasalutował.

— Panie kapitanie… Porucznik Świeczko kłania się nisko. Z nieba mi pan spadłeś. Czy pan aby też na kurs dla kwatermistrzów, aa?

Apfelbaum skinął głową. Słowa tamtego wypowiedziane z lekkim wschodnim zaśpiewem były jak balsam dla uszu, zwłaszcza w porównaniu z brzydkim przeciąganiem miejscowych. Ten na pewno nie był z Poznania.

— A czy nie będzie mieć pan szanowny nic naprzeciwko, żebyśmy pojechali razem? Bo ja proszę pana z Włodzimierza Wołyńskiego przyjechał…

Po raz pierwszy od wyjścia z pociągu uśmiechnął się.

— Absolutnie nie będę miał nic przeciwko ani naprzeciwko. Proszę bardzo, pan pierwszy. Przepraszam, nie przedstawiłem się. Kapitan Apfelbaum Mieczysław.

Razem wsiedli do taksówki. W obecności drugiego oficera kierowca już nie odważył się protestować. Całą drogę milczał naburmuszony, co raczej niezwyczajne w tym fachu. Kapitan także nie miał ochoty na rozmowę. Za to porucznik Świeczko gadał jak najęty. Na imię miał Aleksander, na cześć największego zdobywcy starożytności. Na Świętym Marcinie Apfelbaum dowiedział się, że rodzinę porucznika tworzy żona Halinka i piątka dzieciaków. Do Alei Marcinkowskiego poznał wszystkie imiona i choroby, które potomstwo przeszło od urodzenia. Kiedy Świeczko rozpoczął opowieść o sukcesach i porażkach szkolnych najstarszego syna, samochód gwałtownie zahamował.

— Proszę bardzo. Babińskiego. Dowództwo Okręgu Korpusu. Cztery złote.

Szofer patrzył, jakby zamierzał go udusić. Kapitan wyjął portfel. Sporo. Porucznik zaczął macać kieszeń, ale Apfelbaum go powstrzymał.

— Proszę mnie nie obrażać. Był pan moim gościem.

Świeczko lekko się ukłonił i wyjątkowo nic nie powiedział. Apfelbaum dokładnie odliczył kwotę za przejazd i podał szoferowi.

— Żydowskie pieniądze jakoś cię nie brzydzą! — rzucił na odchodnym i udał się za porucznikiem do wartowni. Taksówka odjechała z piskiem opon.

Lokal „U Leona” nie prezentował się najlepiej. Duża szyba od ulicy wprost lepiła się od brudu. Ten, kto nazwał Poznań czystym miastem, z pewnością nie stołował się tutaj. Mimo przedpołudniowej pory w knajpie panował spory ścisk. Dobrze wybrał ten Napierała. Kaczmarek rozejrzał się dyskretnie po sali. Są. W narożniku, z dala od ciekawskich uszu. Lwowiak siedział obok bramkarza. Zawzięcie dyskutowali. Napierała założył okulary i przylizał czuprynę, bądź co bądź był znaną personą. Wokół, oględnie mówiąc, szemrane towarzystwo. Niskie, zadymione pomieszczenie wyglądało niczym dawne destylacje, o których tyle opowiadali Kaczmarkowi wujowie. Podobne lokale nigdy nie pachniały zbyt pięknie, ale „U Leona” po prostu śmierdziało. Chwilowo nie potrafił wskazać źródła paskudnej woni. Pewnym krokiem podszedł do kontuaru.

— Setkę proszę.

Stojący za barem grubas łypał spode łba, ale obsłużył bez gadania. Szklanka, do której nalał starannie odmierzoną porcję alkoholu, nie różniła się zbytnio od witryny. Detektyw odetchnął pełną piersią. Zaletą pracy na własny rachunek była możliwość picia o każdej porze. Ceny akceptowalne. Juchty z Chwaliszewa nie stanowili najlepszej klienteli w mieście.

Usiadł przy stoliku sąsiadującym z pogrążonymi w dyskusji bramkarzem i lwowiakiem, tak by widzieć obu mężczyzn. Blat opowiadał historię ostatniego tygodnia, może miesiąca. Kaczmarka to specjalnie nie ruszało, pracował w gorszych warunkach, a kuchnia w jego mieszkaniu prezentowała się niewiele lepiej. W ogólnym zgiełku rozmowę śledzonych słyszał piąte przez dziesiąte. Nieistotne. Dla sądu dowodów nie zbierał. Potrzebował fotografii potwierdzającej potajemne spotkanie. Banał. Wystarczy uruchomić mechanizm własnej roboty, dzięki któremu ukryty pod paltem aparat robi zdjęcia. Gotowe. I jeszcze jedno, dla pewności. Dopije wódkę i zmiata z Chwaliszewa. W końcu skojarzył źródło smrodku. Na każdym stole stał talerz z kiełbasą. Zakąska od firmy, tyle że lekko nieświeża. Jednym haustem wychylił alkohol i wstał.

— A ty, Kaczmarek, już nas opuszczasz? Myślałem, że pogadamy o starych czasach.

Zamarł. Rozpoznał go stojący za kontuarem tęgi mężczyzna. Niestety bez wzajemności. W spelunce nagle ucichły wszystkie rozmowy. Niespodziewanie znalazł się w centrum zainteresowania. Poczuł strużkę potu spływającą po plecach. Uśmiechnął się sztucznie.

— Nie nazywam się tak, musiał mnie pan z kimś pomylić. — Kaczmarek dotknął rąbka kapelusza i skierował się w stronę wyjścia.

Grubas dał znak ręką. Drzwi zagrodziło trzech rosłych typów, a dwóch kolejnych przygniotło Antoniego do baru. Kapelusz detektywa spadł na podłogę. Nagle pozostali goście stracili zainteresowanie rozróbą. Prawie. W kącie zaszurało krzesło. Ktoś próbował wstać. Może chciał pomóc Kaczmarkowi, a może chciał się ulotnić. Wystarczyło jedno spojrzenie draba wykręcającego Antkowe ramię, by pan nerwowy potulnie usiadł. Drugi z oprychów złapał detektywa za kark i Kaczmarek znalazł się twarzą w twarz z właścicielem i jego nieświeżym oddechem.

— Albo udajesz, albo rzeczywiście nie pamiętasz. Za to ja nie zapomnę twojej zakazanej kalafy do końca życia. Rok trzydziesty czwarty. Olejnik moje nazwisko.

Po uderzeniu wymierzonym przez grubasa otwartą dłonią detektywowi spadł tupecik. Kaczmarek zniósł cios bez słowa skargi. No tak, nieźle się wpakował. Restaurator z Marcina zdradzający żonę. Na nieszczęście wiarołomnego męża knajpę w posagu wniosła ona.

— Panie Frycku, co robimy?

Pytanie zadał trzymający Kaczmarka za kark. Olejnik zatarł tłuste dłonie.

— Przeszukajcie gnidę dokładnie, a potem to już sami wiecie. Nie chcę go więcej widzieć.

Jeden z drabów boleśnie wykręcił detektywowi ręce, a drugi zdarł płaszcz, pod którym na specjalnej uprzęży zawieszony był aparat. Po chwili wszystko, łącznie z trzema złotymi i starym sprężynowcem, leżało na blacie.

— No proszę, najprawdziwsza leica. Też kiedyś taką miałem — Olejnik wziął do ręki narzędzie pracy detektywa. — Znowyk pynchcisz. Kogo dziś chcesz zniszczyć, gnoju?

Kaczmarek gorączkowo rozważał szanse. Łomot go nie ominie. Ucieczki może spróbować jedynie na zewnątrz. Olejnik bawił się jego przywiezionym z Berlina aparatem jak jo-jo. Nagle puścił drogocenny przedmiot i dla pewności rozbił go obcasem.

— Ooo, ale ze mnie guła. — Knajpiarz pokazał zepsute zęby w złośliwym uśmiechu.

Kaczmarek zamarł. Leica stanowiła podstawę egzystencji biura. Jej strata była gorsza niż najbrutalniejsze pobicie. Grubas doskonale o tym wiedział. Niezbyt czysty paluch wymierzył w Antoniego.

— Już więcej, skurwysynu, nie będziesz szkodził porzundnej wiarze. Ino mi pyndź stędy. Aaaa… byłbym zapomniał. Wiaruchna, to bywszy szkieł.

Stalowy uścisk na ramionach i barkach detektywa jeszcze się wzmógł. Obicie szkieła, nawet byłego, to frajda nie lada. Wykręcone ręce bolały jak diabli. Jasna choroba, a miało być tak łatwo.

Mężczyźni wywlekli go na podwórko. Tam dołączyło czterech następnych. Wieść rozeszła się lotem błyskawicy. Wszyscy rzucali Kaczmarkowi pełne nienawiści spojrzenia. Dziewięciu na jednego. Nie ma żadnych szans.

Dwóch go trzymało, reszta zakładała kastety. Pod Antkiem ugięły się kolana. Za wszelką cenę chciał utrzymać fason, by nie dać zbirom dalszych okazji do kpin.

— Nie wiem coś za jeden, ale jak knajpiarz mówi, żeś stary szkieł, to rychtyk. Żeś se nabrechtał. Najpierw wpierdol, potem do rybek. Jak Krwawy Otto.

Wspomnienie Otta wywołało rechot i głośne potakiwania. Dobrze znali tę historię. Zwłoki dziewiętnastowiecznego policjanta znaleziono wtenczas na brzegu rzeki. Autor żartu miał twarz ulicznego oprycha, upstrzoną śladami po ospie. A łapy wielkie jak bochny. Właściwy człowiek na właściwym miejscu.

Pierwszy cios trafił w żołądek. Normalnie po takiej eksplozji bólu Kaczmarek powinien zgiąć się wpół, ale trzymano go równie mocno jak bito. Między bandziorami wybuchła sprzeczka, kto uderzy następny. Zwyciężył dryblas nazywany Bronkiem, który zaraz potem precyzyjnie trafił detektywa w szczękę. Kaczmarek poczuł w ustach krew i co najmniej jeden wybity ząb. Kolejną kłótnię o pierwszeństwo przerwał policyjny gwizdek. Zaskoczeni mężczyźni spojrzeli po sobie. Ten z łapami jak bochny splunął na ziemię przed Antkiem.

— Jeszczyk cię szczapię. Ino się tu przytośtasz.

Na odchodnym olbrzym wymierzył Kaczmarkowi cios w policzek i kopnął w kolano. Granatowi raczej nie byli częstymi gośćmi w tej części Chwaliszewa, jak już, to większą kupą. Ktoś ich zawiadomił, co samo w sobie stanowiło niezwykłe zdarzenie. Kimkolwiek był wzywający policję, detektyw winien był mu wdzięczność. Dozgonną. Podwórko momentalnie opustoszało. Kiedy wkroczyli tam posterunkowi, na środku leżał tylko krwawiący Kaczmarek.

Dowodzący interwencją wąsacz nie bawił się w ceregiele.

— Zabierać go i znikamy. Bo juchtom coś głupiego do łba strzeli.

Policjantów było tylko czterech. Dwóch złapało Kaczmarka, dwóch kolejnych z odbezpieczoną bronią osłaniało odwrót. Jak na Dzikim Zachodzie.

— Na „Jedynkę”. Na „Jedynkę” z nim — poinstruował kolegów wąsacz.

— Czemu nie do nas? — pytanie padło tuż przy uchu Kaczmarka.

— Sobczak, nie dyskutuj. Jak mówię, że na „Jedynkę”, to na „Jedynkę”, do gołębiarzy.

Detektyw pojął w lot, że prowadzą go na Gołębią, a sami są z Czartorii. Forsowny marsz zakończyli na Wielkiej. Nikt nie robił im trudności. Kaczmarek poprosił gestem o chwilę oddechu. Przystanęli. Po drodze usilnie przypominał sobie nazwisko przodownika, bo znali się z dawnych czasów. I nic. Za diabła nie pamiętał, przyplątało się tylko imię — Stefan.

— Panie przodownik… Stefek… pamiętasz mnie?

— Co mam nie pamiętać. Byłeś w drugiej kompanii, ja w trzeciej. Poza tym Antka Kaczmarka zna jeszcze trochę wiary.

Oblicze detektywa wykrzywiło się w coś na kształt uśmiechu. Na mgnienie oka, bo ból szybko o sobie przypomniał.

— No właśnie Stef, ja nie chcę na komisariat…

Przodownik zmarszczył czoło.

— Nie ma da. Musim protokół spisać.

— Stefan… — Zaciskając zęby, Kaczmarek odciągnął wąsacza od pozostałych policjantów. — Protokół to oficjalna sprawa. Wiesz, z kim nie chcę mieć do czynienia… A to prędzej czy później wypłynie.

Wąsacz ściszył głos.

— Zadworski… Cholerna Galilea… No dobra, Kaczmarek. Niech będzie na twoje, po starej znajomości i z szacunku dla pana podinspektora. Tej, a Stacha Raczyńskiego pamiętasz?

— Raczyńskiego? Dej mi chwilę. No tak, za kuchorza robił.

Policjant machnął ręką.

— To był Czechu Raczkiewicz. Kipnął zeszłej zimy. Mnie chodzi o Stacha. Kejtertaty nie pamiętasz?

Kaczmarek palnąłby się w czoło, gdyby nie to, że rękę miał jak z ołowiu.

— Teraz se przypominam. Kejtertata. Z mojego plutonu. Co u niego?

— Nie najlepiej. Zabitego go znaleźli. Z rozszarpanym gardłem. Wyobrażasz sobie? W środku miasta leży facet i ma gardło rozszarpane. Jak od wilków, cholera jasna. Powoli człowiek zacznie wierzyć w te madaiczne wilkokłaki. No dobra, fyraj do chaty. Tylko w kłopoty się nie pakuj. Na Chwaliszewo najlepiej na razie nie przyłaź. Dopadnie cię jeszcze nadrzeczny morderca. Zresztą w tym stanie załatwi cię byle knajtek z ochronki.

Pierwsze słyszał o nadrzecznym mordercy, ale za radę podziękował. Nadal nie przypomniał sobie nazwiska policjanta. Człek się starzeje, psia krew.

— Się wie. Dzięki, Stef.

Przodownik nie odpowiedział. Wrócił do pozostałych. Między policjantami doszło do gwałtownej wymiany zdań. Detektyw nie słuchał. Miał inne zmartwienia. Przy pierwszym kroku syknął z bólu. Przy drugim i trzecim także. Potem wziął się w garść. Co się dzieje z tym miastem, że w centrum grasują wilki? Wilk czy wilkołak, pies go drapał. Znacznie bardziej doskwierał mu ziąb, bo płaszcz został na Chwaliszewie, zresztą kapelusz też. Wolno pokuśtykał do doktora.

Niewysoka, szczupła blondynka zaklęła siarczyście. Barbara Działdowska drugi raz przeszukała torbę. Klucz zawsze potrafił się ukryć w najgłębszym zakamarku. Czas uciekał, a ona wciąż stała przed drzwiami „Biura Detektywnego A. Kaczmarek”, jak głosiła umieszczona obok wizytówka. Zniecierpliwiona Baśka zdecydowała się na desperacki krok — wysypała całą zawartość torby. Przedmioty z impetem uderzyły o drewnianą podłogę. Wśród czterech zeszytów, dwóch skryptów akademickich, teczki z dokumentami, proszku do zębów, chemicznego ołówka i noża sprężynowego zguba się znalazła. Trzy razy w tygodniu, kiedy zajęcia na uniwersytecie zaczynała później, zachodziła do Antka, to znaczy do pana Antoniego, któremu prowadziła papiery. Kaczmarek doskonale dawał sobie radę w terenie, ale jak ognia unikał wszystkiego, co wiązało się z siedzeniem za biurkiem. Kurczę, gdzie tu sprawiedliwość! Ona wciąż musiała zmagać się z okolicznościami, których serdecznie nie znosiła, choćby na uczelni, gdzie kilku asystentów uważało, że kobieta w medycynie to najwyżej pielęgniarka. Biednym zawsze wiatr w oczy. Zgarnęła wszystkie przedmioty do torby, wstała i przekręciła klucz.

— Cień tobry panienka…

Torba z hukiem wylądowała na podłodze. Serce podeszło dziewczynie do gardła. Od razu przyszły jej do głowy głośne ostatnio historie o tajemniczym zabójcy, nazywanym wilkołakiem, które wyśmiewała jako niedorzeczne bzdury. Przynajmniej do tej chwili. Z zacienionej części klatki schodowej wyłonił się tęgi mężczyzna. Uśmiechał się. Nie wyglądał na groźnego ani szybkiego. Poczuła się pewniej, wiedząc, że w razie czego ucieknie. Nie mogła tylko zdecydować, czy lepiej schronić się w biurze, czy wybiec na ulicę. Ostatecznie żadnej decyzji nie podjęła, za to nakrzyczała na intruza.

— Aleś mnie pan przestraszył! A w ogóle coś pan za jeden? Czego pan tu sterczysz? I po co pan tak się drzesz, głucha nie jestem! — Przykucnęła, rozpaczliwie szukając w torbie sprężynowca, który jak na złość też gdzieś zaginął.

Mężczyzna uśmiechał się nieśmiało. Jak na grasującego po bramach bandziora rozbrajał bezradnością. A może drwił? Z niej? Z kostiumu, że niemodny, że tani? Albo z piegów na nosie psujących efekt klasycznego piękna, jak powiedział jej kiedyś profesor historii w gimnazjum. Chociaż nie, piegów przy tym oświetleniu nie mógł widzieć.

— Pszepraszam… Pani się uszpokoi. Ja nie mieć złe zamiary. Czekam pan Katschmarek i chyba się zasnąłem.

Intruz, który całkowicie już wyszedł z cienia, mówił z silnym niemieckim akcentem, tylko jakimś dziwnym, brzmiącym zupełnie inaczej niż mowa miejscowych szkopów. Zatrzymał się dobre półtora metra od Działdowskiej. Ubrany gustownie, ale śmierdzący potem.

Nagle Baśka odniosła wrażenie, że zza drzwi dobiega jakiś dźwięk. Może Antek był w środku. Niech to będzie prawdą, niech jej pomoże. Tymczasem grubas wciąż nie wychodził z roli dobrego wujaszka.

— Nie trzeba wzywać policaj. Ja przedstawić. Ja nazywam Hans Walther.

Odruchowo dygnęła.

— Barbara Działdowska.

Obdarzył ją kolejnym uśmiechem. Zabawnie zmarszczył czoło. Sprawiał wrażenie, jakby próbował zapamiętać trudne polskie nazwisko.

— Ja do pan Katschmarek mieć duża sprawa… On może wiele pieniądze zarobicz.

Aha, kochanieńki, chcesz wleźć za mną do środka. Niedoczekanie.

— Niestety, pan Kaczmarek przebywa poza biurem. Nie mam bladego pojęcia, kiedy wróci.

Walther wydął policzki, nadając twarzy kształt elipsy. Miał chyba problem ze zrozumieniem, dlaczego dziewczyna mówi o kolorach, bo dobrą chwilę zajęło mu sformułowanie riposty.

— Bardzo to nietoprze. Ja spieszyć, jutro z rana jechać dalej. Panienka przekaże pan Katschmarek, że czekam w hotel Bazar, pokój sto i dwadzieścia i osiem. Godzina nieistotna — to bardzo waszne. Oto mój bilet wizytowy.

Podał jej wizytówkę, trzęsąc się przy tym jak galart. Wyglądało to tak komicznie, że z trudem pohamowała wybuch śmiechu.

— Do wicenia panienka. Nie zapomnieć powiedzieć pan Katschmarek.

— Do widzenia, na pewno wszystko przekażę.

Kiedy na schodach ucichły ciężkie kroki, z ulgą weszła do biura. W tym momencie huknęło niedomknięte okno. Głośno westchnęła i pośpieszyła je zamknąć. Cały Antek, wiecznie z głową w chmurach. Inna sprawa, że złodzieje nie mieli tu szans na bogate łupy. Kryzys niby minął, ale biuro ledwo wychodziło na swoje. Spojrzała na zegarek. Późno. Na Antka czekać nie może. Na biurku zostawiła papiery, dołączając do nich wizytówkę grubasa oraz wyrwaną kartkę z nazwą hotelu, numerem pokoju i innymi dyrektywami na cały dzień. Najważniejsze, żeby zajął się sprawą starego Karolaka, który podejrzewał, że żona go zdradza. Ale jak się bierze kobietę młodszą o trzydzieści pięć lat, to czego się spodziewać? Karolak zyska pewność, za którą słono zapłaci. W południe Kaczmarek miał wyznaczone spotkanie z nauczycielem z Obornik szukającym brata, zaginionego na hiszpańskiej wojnie, a dokładnie podczas powrotu do domu. Na siedemnastą umówiła spotkanie z piłkarzami. Co za czasy, skoro nawet w sporcie znajdzie się praca dla detektywa. Świat schodzi na psy. Barbara po namyśle dodała jeszcze w planie dnia ostrzeżenie, żeby uważniej zamykać okna. Biuro mieściło się co prawda na pierwszym piętrze, ale ostrożności nigdy za wiele. Skontrolowała godzinę. Do wykładu zostało dwadzieścia minut, ale profesor Knyszyński spóźnialskich nie wpuszczał na salę. W tym czasie musi podlać dwie smętne paprotki i dojść na Fredry. Z Koziej 20, tuż przy Wrocławskiej, daleko nie miała. Przed wyjściem pochyliła się po raz ostatni nad kartką i dopisała, że spotkanie w Bazarze jest bardzo ważne, bo klient wygląda solidnie. Słowo „solidnie” podkreśliła dwukrotnie.

Doktor Pawlicki mieszkał i prowadził praktykę przy placu Nowomiejskim. Oprócz tego pracował w szpitalu Elżbietanek i kierował przychodnią dla morfinistów. Był bardzo zajętym człowiekiem. Plac, enklawa zieleni w centrum Poznania, dawał ułudę podmiejskiej sielanki dzięki rozłożystym drzewom i bujnym krzewom — jeśli tylko ktoś potrafił zapomnieć o przejeżdżających przez środek tramwajach. Kaczmarek nie był w nastroju do kontemplowania uroków otoczenia. Dotarcie tutaj kosztowało go sporo wysiłku. Marzł bez utraconego palta, brak kapelusza ranił jego dumę. Każdy krok przypominał o chwaliszewskim upokorzeniu.

Chcąc uzyskać pomoc Pawlickiego, musiał wejść na drugie piętro, choć nie miał gwarancji, że zastanie przyjaciela. Schodów bał się jak diabli. Słusznie. W pamięć wrył mu się każdy stopień. Szczęście uśmiechnęło się do niego — Pawlicki właśnie wychodził. Stan Antoniego przeraził doktora.

— Antek, na rany Boga, co się stało?

Detektyw westchnął.

— Cóż, starzejemy się, doktorku!

Lekarz doskoczył do poturbowanego, by pomóc mu pokonać ostatnie półpiętro. W gabinecie opatrzył rany, przyniósł świeże ubranie, po czym zostawił detektywa samego. Próbując włożyć koszulę, Kaczmarek zahaczył ręką o żeliwną miskę, zajmującą drugą połowę kozetki i przy wtórze przekleństw w ostatniej chwili uchronił ją przed upadkiem. Z ich dwojga poobijane naczynie prezentowało się zdecydowanie lepiej. Tak przynajmniej wynikało z odbicia w lustrze. Z sąsiedniego pokoju doszły go strzępy rozmowy telefonicznej:

— …niech siostra przekaże, że przyjdę za godzinę…. Tak, tak, sprawy rodzinne…

Uśmiechnął się, co przypłacił ukłuciem bólu. Miło, że traktują go tu jak krewniaka. Znali się od powstania. Pawlicki był wtedy sanitariuszem. Kaczmarkowi od razu przypadł do serca ten chudzielec o nieobecnym spojrzeniu. Różniło ich w zasadzie wszystko. Antoniego wybuch wojny zastał w Westfalii, gdzie pracował w kopalni. Stamtąd trafił do armii cesarskiej, a po przeszkoleniu na front francuski. Późniejszy doktor o walkach czytał w gazetach. Dopiero na wieść o wybuchu powstania w Poznaniu bez namysłu rzucił studia medyczne w Breslau i przyjechał, by czynnie dowieść patriotyzmu. Marzycielskie spojrzenie znikało, kiedy pod ostrzałem trzeba było ratować rannego. Pawlicki odwagą zaskarbił sobie szacunek rówieśnika ze znacznie większym doświadczeniem frontowym. Słysząc kroki zapowiadające powrót lekarza, Antoni wzmógł wysiłki, by włożyć koszulę. W końcu jednak to doktor pomógł mu się ubrać. Na szczęście mieli w miarę podobne sylwetki, więc pożyczone ubranie pasowało. Nadszedł czas wyjaśnień.

— Antek, mów, co się stało.

— Eee, nic wielkiego. Praca. Powiedz lepiej, co u Krysi?

Pawlicki westchnął. Kaczmarek nigdy nie był skory do zwierzeń.

— Jest na zebraniu Pań Wincentek u Świętego Marcina. Krzysiek i Rysiek w szkole.

Miło słyszeć. Przynajmniej Lechowi Pawlickiemu powiodło się w życiu. Dobra praca i kochająca rodzina. Przestał wyglądać jak szkielet. Tylko w tej dziedzinie osiągnięcia detektywa były porównywalne.

— Pozdrów ich od wuja Antka. No, na mnie pora…

Energicznie wstał, ale gdy tylko oparł się na obolałej nodze, syknął z bólu i ponownie opadł na kozetkę. Doktor był na to przygotowany.

— Poczekaj, przyniosę ci laskę po nieboszczyku teściu.

Antek zacisnął zęby i stanął samodzielnie.

— Nic mi nie jest. Daruj sobie… Pacjenci czekają.

Lech pokiwał głową. Nie chciał wracać do wielokrotnie omawianych tematów, ale w ich wieku człowiek musiał już poważnie pomyśleć o przyszłości. Wściubianie nosa w nie swoje sprawy to dopraszanie się o kłopoty. A zajmowanie się tym zawodowo… szkoda gadać!

— Antoś, Antoś… wiesz, że siwiejesz?

Kaczmarek spojrzał na doktora wilkiem. Nie do wiary! Co za impertynencja.

— A ty spuchłeś jak wieprzek.

Zapadła niezręczna cisza. Antoni poczuł się głupio. Nachodzi człowieka w domu i jeszcze mu ubliża.

— Masz papierosa?

Pawlicki bez słowa podał paczkę, a chwilę później przypalił „Sfinksa”. Antek nie protestował, choć nie znosił tej marki. Niestety, doktor żywił takie same uczucia do ulubieńców detektywa — „Aristonów”. Wypadało teraz coś powiedzieć, żeby nie rozeszli się w gniewie.

— Cholera, nie jest dobrze. Dranie zniszczyli moją leicę. Nie stać mnie na nowy aparat. Psia krew, stary, nie wiem, co dalej…

Doktor spojrzał Kaczmarkowi w oczy.

— Rozumiem, ale…

— Rozumiesz? Tobie nikt nie zabierze gabinetu. Masz posadę w szpitalu… A ja, bracie, czuję, jak psieję. Bieganie za zdradzającymi małżonkami! Cholera, nie tak to miało wyglądać. Coś we mnie pękło. Tracę instynkt. Dawniej by mnie tak nie podeszli. Rozumiesz?

Szczerość Kaczmarka zdumiała lekarza. Tyle o sobie nie opowiedział od wojny. Detektyw też uznał, że przesadził.

— Stary… Przepraszam, poniosło mnie. Dzięki za pomoc. Muszę znikać. Ciuchy oddam, jak będę mógł najszybciej. Krysię pozdrów. I szczunów.

— Antek, zaczekaj. Z ubraniem nie ma pośpiechu. Mamy do pogadania. Krysia martwi się o ciebie. Znaczy oboje z Krysią martwimy się. — Pawlicki wyjął portfel i wyciągnął banknot z księciem Pepi. Po chwili wahania dodał dwie następne stówki. — To pożyczka. Na aparat. Widziałem ostatnio coś podobnego na wystawie Gregera…

Kaczmarek złapał doktora za ramię.

— Lechu, dzięki! Ale jeszcze sam załatwiam swoje sprawy. A ty myśl przede wszystkim o rodzinie. Tej prawdziwej. Nie o życiowych kalekach. Są lombardy. Nie masz pojęcia, jakie okazje się tam trafiają.

Doktor rzeczywiście nie miał pojęcia, fortuna wciąż się do niego uśmiechała. Antek niezdarnie pokuśtykał w stronę drzwi. Samodzielny, honorowy. Pawlicki oglądał wysiłki przyjaciela ze smutkiem, ale wiedział, że do pewnych spraw nie ma co wracać. Zbyt wiele razy próbował. Przy drzwiach Kaczmarek się odwrócił.

— Czasami myślę, co by się stało, gdyby wtedy siostry wybrały odwrotnie. Maryśka pewnie by żyła… Przy tobie byłoby jej… — Pauza. Głośne przełknięcie śliny. — Jeszcze raz dzięki za wszystko.

Lekarz odprowadził detektywa wzrokiem. Spotkania z Antkiem przywoływały wyrzuty sumienia. Dwóch przyjaciół. Dwie bliźniaczki, nie potrafiące zdecydować, którego kawalera wybrać. W końcu zdały się na ślepy los. Starożytni nazywali to palcem Boga. Pamiętał każdy szczegół, jakby wszystko wydarzyło się wczoraj. Sobotni wieczór. Rok 1923. Okrągły stolik, tabliczka quija i czwórka szczeniaków gotowych powierzyć jej życie. Oraz śmierć. Bo teraz zostało już tylko dwóch przyjaciół i jedna siostra. Rzeczywiście, gdyby Maryśka wyszła za niego, wszystko potoczyłoby się inaczej.

Podinspektor Protazy Zadworski z lubością spoglądał na dyplom uznania od samego wojewody. Oprawiony wkrótce zawiśnie na ścianie obok innych świadectw błyskotliwej kariery. Poranne promyki nieśmiało muskały parapet najprzestronniejszego gabinetu na pierwszym piętrze Prezydium Policji przy ulicy 3 Maja. Właściwie przy placu Wolności, bo tak brzmiał oficjalny adres — kolejny miejscowy idiotyzm, triumf „porzundku” nad logiką. Policjant tryskał wyjątkowo dobrym humorem. Mimo pięćdziesięciu trzech lat prezentował się doskonale. Nienaganna, świecąca brylantyną fryzura. Pokaźny brzuch ledwie mieszczący się za biurkiem dodawał powagi. Okulary w złoconej oprawie trzymały się na rzymskim nosie godnym Cezara, nieco łagodząc marsowe oblicze — postrach podwładnych i kryminalistów. Całości dopełniał sygnet i sporych rozmiarów zapinka do krawata, jedno i drugie z czystego złota, symbole społecznego prestiżu. Tak mógł wyglądać tylko cholernie dobry policjant. Zbyt dobry jak na zafajdaną Beocję. Któregoś dnia fortuna się odwróci. Warszawa, Kraków czy Lwów czekają. Dziś zresztą powody do świętowania i radości były podwójne. Patriotyczne można powiedzieć. Wysiłkiem całego narodu przywrócono macierzy tereny Zaolzia, zajęte podstępem przez zdradzieckich Czechów w 1919 roku. Rzeczpospolita udowodniła, że jest mocarstwem. Powagę chwili uznała nawet endecka szmata, pożal się Boże, „Kurier Poznański”. Z błogich rozmyślań wyrwało podinspektora energiczne pukanie.

— Chwileczkę. — Pośpiesznie schował dyplom do szuflady. — Wejść.

Młody człowiek w policyjnym mundurze stuknął obcasami.

— Panie inspektorze, raport z terenu odnośnie…

Zniecierpliwiony Zadworski machnął ręką.

— Wystarczy, aspirancie. Wiem, o co chodzi. Podać maszynopis — CO?! Ile razy mam powtarzać, że obieg dokumentów ma się odbywać w formie maszynopisu. Żadnych odręcznych notatek. Migiem poprawić.

Młody policjant skulił się ze strachu.

— Tak jest, panie inspektorze!

Teraz cały rytuał odbył się w odwrotnej kolejności. Najpierw strzeliły obcasy, a po krótkiej chwili za mundurowym zamknęły się drzwi.

Zadworski zyskał cenne minuty. Pisanie na maszynie nie było najmocniejszą stroną poznańskiej policji. Mógł w spokoju oddać się dalszej kontemplacji dyplomu.

Kiedy Działdowska w końcu wyszła z biura, ukryty w suterenie Walther opuścił kryjówkę i bez śladu zadyszki wbiegł na pierwsze piętro, co przy jego tuszy stanowiło osiągnięcie nie lada. Zamek w drzwiach nie stanowił żadnego wyzwania. W mieszkaniu podbiegł prosto do okna i otworzył je. Z gzymsu wgramolił się do środka szczupły mężczyzna, ciężko dysząc i soczyście przeklinając po niemiecku.

— Nareszcie. Diabli nadali to babsko. Myślałem, że zlecę na pysk…

— Spokojnie, Fritz, wszystko miałem pod kontrolą. W ostateczności bym ją uciszył. Znikamy. Nic tu po nas.

Na ulicy Fritz wszedł do pierwszego sklepu i zamówił wodę sodową. Przy wydawaniu reszty wszczął awanturę, bo ekspedientka rzekomo go oszukała. Walther siłą odciągnął od sklepowej lady kompana kłócącego się o marne polskie grosze i posłał sprzedawczyni przepraszający uśmiech. Grubas starał się nie przyciągać zbędnej uwagi, a wyglądający przy nim jak przecinek Fritz zachowywał się niczym słoń w składzie porcelany. Dopiero gdy wmieszali się w poranny tłum na Starym Rynku, na wysokości knajpy Pfitznera, Walther zagadnął półgłosem:

— Znalazłeś coś?

— W sumie tak. Od jakichś trzech lat nie miał poważnej sprawy — sama drobnica. Potwierdzają się nasze informacje. Pieniędzy na pewno potrzebuje. Z policją też dobrze nie żyje, nie poleci do nich, jeśli coś wywęszy.

— Sehr gut. To właściwy człowiek. Doskonale nadaje się do zadania. To będzie jego ostatnie zlecenie. Ukoronowanie kariery.

Fritz uśmiechnął się. Hans Walther nie miał skrupułów. Mówiono, że bez mrugnięcia okiem poświęcił życie siostry, by wykonać pewną misję. Dlatego był najlepszy. Perfekcjonista w każdym calu, zawsze doskonale przygotowany. Ale Fritz i tak miał wątpliwości.

— Hans, po co ten Polaczek? Wszystko mogę zrobić z moimi chłopakami… Nie ufacie mi?

Na odpowiedź przyszło mu poczekać, bo rozdzieliła ich grupa gimnazjalistek zawzięcie spierająca się o wyższość Aleksandra Żabczyńskiego nad Eugeniuszem Bodo bądź odwrotnie.

— Fritz, jakbyśmy ci nie ufali, nie pracowałbyś z nami. Tłumaczę kolejny raz: Niemiec węszący w Posen wzbudzi natychmiastowe zainteresowanie, a na Katschmarka pies z kulawą nogą nie zwróci uwagi. Ty będziesz go pilnował. Obiecuję, że jeśli zdecyduję o uciszeniu pana detektywa, zajmiesz się tym ty. Wtedy i tylko wtedy. Wyrażam się jasno?

Fritz ociągał się z odpowiedzią. Rozzłoszczony Walther gwałtownie przystanął.

— Czekam!

Szczupły mężczyzna niechętnie skinął głową.

— Lepiej, żeby tak było — wycedził powoli Walther. — Co z drugim problemem?

Fritz wzruszył ramionami.

— Co ma być? Dyskretnie ustalamy szczegóły. Ale to potrwa.

— Daj do tego byle żółtodzioba, to sprawa drugorzędna, odkurzona przez jakiegoś ramola z Berlina. Najważniejszy jest Katschmarek.

Fritz przytaknął. Dawno wszystko zrobił. Niech Walther w końcu wyjedzie z Posen.

Podinspektor pobieżnie przeglądał raport. Bełkot bez polotu. Blat biurka nieprzyjemnie wpijał mu się w brzuch, ale przy podwładnym nie chciał okazywać żadnych słabości. Myślami był już poza Prezydium. Ostatnio obdarzył zainteresowaniem pewną kupcową, również pochodzącą z Galicji, niepomiernie znudzoną beznadziejnym mężem i wątpliwymi rozrywkami Poznania. Na razie jednak był w pracy, gdzie wyprężony jak struna aspirant czekał na wskazówki. Zadworski pokiwał głową.

— Jak się nazywasz, chłopcze?

Znał oczywiście nazwiska wszystkich podkomendnych, ale przyglądanie się katuszom głupawego policjanta podczas dukania odpowiedzi sprawiało mu niekłamaną satysfakcję.

— Aspirant Szubert.

— Świetnie, aspirancie Szubert. Przez jakie żet pisze się „trzech”?

— Przez samo żet, panie inspektorze.

Zadworski uśmiechnął się z pobłażaniem.

— Przez „rz”, aspirancie Szubert. Jeśli organa państwowe nie będą dawały dobrego przykładu w zakresie języka, to do czego nas to doprowadzi?

— Do anarchii — odparł bez zastanowienia aspirant.

Podinspektor potwierdził skinieniem głowy.

— Właśnie, do anarchii. A teraz, Szubert, poprawcie raport i zanieście dyżurnemu.

Podinspektor udał, że pochłonęły go leżące na biurku dokumenty. Młodzik ani drgnął. Powoli podniósł na niego wzrok. Pod mundurem rysował się niewielki brzuszek. Oj, nie dba o siebie dzisiejsza młodzież. Jak długo stał tu ten szczeniak? Doskonała machina biurokratyczna podinspektora zgrzytnęła.

— Jeszcze coś?

Zamiast odpowiedzi padło pytanie. Dość głupie zresztą.

— Czy to wszystko, panie inspektorze?

Brwi Zadworskiego uniosły się w bezbrzeżnym zdumieniu. Niewiarygodne, ten poznańczyk był o dwie klasy bardziej zakutym łbem niż pozostali.

— Wszystko, wszystko. Robicie, Szubert, postępy. Wracajcie do pracy.

Aspirant nerwowo przestąpił z nogi na nogę.

— Ośmielę się zwrócić uwagę pana inspektora na cztery przypadki zagryzienia. To…

Dobroduszny uśmiech zniknął z twarzy Zadworskiego. Wyskoczył zza biurka. Młodemu idiocie uroiło się, że jest w służbie zewnętrznej.

— Szubert! Nie ośmielajcie się. Mam na głowie delegację z ministerstwa, a nie jakieś bzdury dla hyclów. Tu jest Policja Państwowa! Nie ma wilków, niedźwiedzi i innych bestii w Poznaniu! To nie cholerne Polesie czy inna Huculszczyzna. A teraz zabieraj się stąd, bo jeszcze słowo, a dostaniesz krawężnik na Głównej albo jak Boga kocham, wyślę cię do tych wilków.

Młody policjant w popłochu wykonał rozkaz. Kiedy zamknęły się za nim drzwi gabinetu, podinspektor opadł na fotel. Niepotrzebnie się zdenerwował. Otworzył szufladę. Na jej dnie, w dobrze zakorkowanej karafce spoczywało lekarstwo na uspokojenie. Co za dzień. A jeszcze nie zaczął się na dobre.

Aspirant Andrzej Szubert służbę zakończył o piątej po południu. Od dyżurnego dowiedział się, który policjant znalazł ostatnią ofiarę — niejakiego Stanisława Raczyńskiego. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności spotkał tego posterunkowego w szatni. Rozmowa wiele nie przyniosła. Usłyszał, że obok mężczyzny spoczywał martwy owczarek. Obydwaj, człowiek i pies, z przegryzionymi gardłami. Dochodzenia nie rozwijano — przyjęto, że był to nieszczęśliwy wypadek, przypadkowe zagryzienie. Nieoficjalnie wśród policjantów krążyły pogłoski o serii gwałtownych zgonów. Dla poznańskiej ulicy od kilku dni nie było bardziej ekscytującej historii. W Prezydium, w tajemnicy przed zwierzchnikami, mówili o tym wszyscy, poczynając od sprzątaczek, na komisarzach kończąc. Szubert postanowił rozwiązać zagadkę. Cztery przypadki zagryzienia w ciągu tygodnia. Nie wierzył w taki zbieg okoliczności. Instynkt podpowiadał mu, że ofiary łączy osoba nieuchwytnego mordercy. I że na tym się nie skończy — chyba że ktoś postawi tamę spirali przemocy. Przed wyjściem spojrzał jeszcze w lustro. Ujrzał młodzieńca rumianego i schludnego. Kogoś z dobrym gustem, ubranego zgodnie z najnowszymi trendami z żurnali magazynu „Gentlemen” przy Starym Rynku. Kogoś, kto przy odrobinie szczęścia zrobi w policji karierę. Kogoś, kto musiał się zapożyczyć, by kupić ten elegancki płaszcz, kapelusz i garnitur. I kogoś, komu na buty na razie nie starczyło.

Na Plajtę nie miał daleko. Wystarczyło przeciąć ulicę 3 Maja i minąć stary budynek niemieckiego teatru. O tej godzinie na placu nie kręciło się zbyt wielu przechodniów. Jedni już wrócili do domów, inni jeszcze nie wybrali się do miasta. Szubert miał zaplanowany wieczór. Zacznie od kolacyjki z narzeczoną Agatką. Kucharka Twardowskich robiła najlepsze pyzy na świecie. Później zabierze ukochaną do „Słońca”. W gazecie przeczytał, że zaczęli grać Robin Hooda.

Szybko dotarł w pobliże placu budowy. Dwóch robotników kończyło łatanie płotu. Postanowił zadziałać jak detektywi z książek. Pewnym krokiem podszedł do pracujących. Strzepnął z palta nieistniejący pyłek i zagadnął od niechcenia:

— Papieroska?

Robotnicy spojrzeli spode łba, ale do zaoferowanej paczki sięgnęli. Najpierw starszy, potem młodszy.

— Dzięki. Pierwsza dobra rzecz w tym cholernym dniu… — odpowiedział siwy.

Aspirant przypalił papierosy i pokiwał głową.

— No to musiało być kiepsko, bo już prawie szósta.

Starszy robotnik zaciągnął się dymem. Uwagę Szuberta przykuł młodszy. Mogli być rówieśnikami. I na tym podobieństwa się kończyły. Na tamtym chudzielcu ubranie wisiało. Pewnie odziedziczone po starszym bracie, o czym świadczyły liczne ślady reperacji.

— Psiakrew, panie. Do drugiej powinienem robić, ale przez tych tam wszystko się pomajtało. — Mężczyzna pogroził kułakiem niewidzialnym ciemiężycielom. — Jak naszli stróża i jego kejtra, znaczy, panie kochany, tych zaciukanych, wtedy się zaczęło. Przyszły szkieły i wypytywały. Potem zabrali trupy. Jak przyjechali ważniacy, to kazali nam iść precz. Nie moglimy nawet tego cholernego płotu naprawić.

Szubert pokiwał głową ze współczuciem.

— Często się to zdarza?

Robotnik popatrzył na niego jak na wariata.

— Znaczy co? Trupy?

— Dziury w płocie.

— Eee, raz w tygodniu musowo reperujem. Wiara szuka knyfu, żeby co buchnąć…

Robotnik zaśmiał się. Młodszy wciąż majstrował przy ogrodzeniu.

— Dobra, panie, dzięki za ćmiki, ale robota czeka, bo jak tak dalej pójdzie, to i na kolację do chaty nie wrócim.

Szubert uprzejmie się ukłonił. Zatem ktoś bada okoliczności śmierci tego Raczyńskiego. Postanowił sprawdzić kto. Podszedł do bramy, licząc na spotkanie któregoś kolegi, ale dwóch drabów pilnujących wejścia na budowę nie kojarzył. Ponure typy wyglądały na takich, co najpierw biją, a potem pytają, o co chodzi. Bardzo szybko zareagowali na nadmierne zainteresowanie budową banku.

— Szczunek, fyraj stąd. Ino migiem…

Jeszcze chwilę wcześniej Szubert rzeczywiście zamierzał odejść. Po ordynarnej zaczepce odwrócił się i podszedł do strażników. Ktoś powinien nauczyć ich moresu.

— Policja Państwowa. Aspirant Szubert. Chcę zobaczyć miejsce zbrodni.

Ruszył do przodu. Próbował ominąć gbura, ale tamten okazał się szybszy. Przejście zastawił wielką łapą.

— Włodek, leć do szefostwa, a ja obejrzę papiery pana aspiranta.

Szubert nie zamierzał się legitymować przed byle kim.

— A ty, cieciu, coś za jeden, żeby sprawdzać papiery policjanta?

Mężczyzna bez ostrzeżenia wyprowadził cios. Mimo że Andrzej instynktownie cofnął się o krok, pięść tamtego zatrzymała się o milimetry od jego nosa.

— Pokazuj, chłopczyk, co mówiłem albo pogadamy inaczej!

Szubert poczuł, jak uginają się pod nim nogi. Stojący przed nim mężczyzna mógł śmiało zastąpić Borisa Karloffa we Frankensteinie, a producenci zaoszczędziliby na charakteryzacji.

— Madej, zostaw. — Towarzysz zbira wrócił z wojskowym i to właśnie tamten nie dopuścił do rękoczynów.

— Kapitan Wieczorek, żandarmeria wojskowa. Pana papiery? — Przybyły zasalutował. O głowę przewyższał Andrzeja. I niepokojąco przypominał jednego amerykańskiego aktorzynę, który podobał się Agatce.

Aspirant wyjął portfel. Unikał wzroku kapitana. W kałuży odbijały się wysokie oficerki, dotkliwie przypominając o marności jego obuwia.

— Trzeba tak było od razu.

Madej przybliżył się groźnie.

— Spokój! — Kapitan obejrzał legitymację. — Aspirant Szubert. Niby wszystko się zgadza. Taa… Rozmawialiśmy z podinspektorem, jak mu tam…

— Zadworskim… — bezwiednie podpowiedział policjant.

— …właśnie z Zadworskim o przejęciu sprawy przez wojsko. Szkieły nie mają tu nic do szukania.

— Panie kapitanie, ale…

— Milczeć, Szubert. Teren jest pod ochroną wojska. Was to już nie dotyczy. — Wieczorek oddał legitymację. — Jeszcze jedno, Szubert.

— Tak?

— Sprawę obejmuje klauzula tajności. Nikomu ani słowa. Dowiem się, jak zaczniesz paplać. Zrozumiano?

— Tak jest, panie kapitanie.

Choć Andrzej wrócił do cywila kilka miesięcy temu, odruchów wyrobionych podczas szkolenia nie sposób było stłumić. Wieczorek dobrze znał rezerwistów.

— Odmaszerować.

Po wydaniu rozkazu kapitan odszedł. Madej został. Na Szuberta spojrzał z pogardą.

— Szczawik słyszał? Fyrać stąd.

Aspirant powoli się wycofał. Co go to wszystko obchodzi? Czekała na niego Agatka, pyzy i kino. A ten, jak mu tam, Madej będzie tu stał, aż sobie dupę odmrozi.

Kaczmarek wyjął lusterko — obita i opuchnięta twarz bolała jak sto diabłów. Puder co prawda lekko ukrył siniaki, ale i tak jego wygląd nie wzbudzał zaufania. Gdy przecinał hall na parterze najszybszym krokiem, na jaki było go stać, służba hotelowa przypatrywała mu się bacznie. Trudno. Na Miss Polonia nie startuje. Pokój klienta znajdował się na drugim piętrze. Na szczęście ostrożne poruszanie się po schodach nie było już wielkim problemem. Przed wejściem odbezpieczył rewolwer, gruntownie wyczyszczony po wyjęciu ze skrytki, w której przeleżał pięć lat, i energicznie zapukał do drzwi.

— Tto tam?

Polszczyzna potencjalnego klienta mogła śmieszyć, tyle że Antkowi wcale do śmiechu nie było.

— Antoni Kaczmarek, prywatny detektyw.

— Prosie wejś.

Skorzystał z zaproszenia. Stanął na progu gustownie urządzonego pokoju. Jego większą część zajmowało szerokie łóżko, z którego zerwał się potężny grubas, by uścisnąć dłoń Kaczmarka. Chwyt miał stalowy, detektyw aż syknął z bólu.

— Psieprasiam, bardzo psieprasiam. Co się stało panu?

No tak, przez najbliższe dni będzie to powtarzać wielokrotnie. Miał już przygotowanych kilka wersji. Grubas mógł usłyszeć taką:

— O, nic wielkiego. Drobne nieporozumienie. Musiałby pan zobaczyć tego drugiego.

Mężczyzna zachichotał. Sapiąc, rozciągnął się na łóżku. Przypominał tłustych Rzymian, o których czytała detektywowi żona.

— Dowcipny pan jest, panie Katschmarek. To dobrze, potrzebuje mądry człowiek.

Grubas zmitygował się, że jego gość wciąż stoi.

— Prosię usiąść się. — Wskazał jedyne krzesło. — Pan się napijesz czegoś? Może cygaro?

Kaczmarek odmówił, natomiast gospodarz sięgnął do kryształowej karafki i nalał do pękatego kieliszka złocisty płyn.

— Może jednak pan się skusi, panie Anton? To Rémy Martin, Hors d’Age.

Kaczmarkowi te nazwy nie mówiły kompletnie nic, mimo że w czasie Wielkiej Wojny przeszedł francuską niewolę. Powtórnie odmówił. Grubas wypił zawartość kieliszka jednym haustem.

— Ja wszystko opowiedzieć. Czy mogę mówić niemiecki? Będzie szybciej.

Język Goethego nie stanowił dla Antka problemu.

— Oczywiście. Szprechaj pan.

Zadowolony obcokrajowiec wręczył detektywowi niewielką fotografię, przedstawiającą mężczyznę około czterdziestki. Kaczmarek obejrzał ją uważnie.

— Jak pan zapewne wie, nazywam się Hans Walther. Pochodzę ze Szwajcarii. Prowadzę interesy w całej Europie. Jestem adwokatem. Niedawno zgłosił się do mnie pełnomocnik rodziny Stauffacher — jednej ze znamienitszych w moim kraju. Otóż ostatnio doszło do tragedii. Podczas jazdy samochodem młody Stauffacher miał wypadek. Znaleziono tylko wrak. Nigdzie natomiast nie było ciała. Policja po trzech miesiącach zamknęła śledztwo — jak pan się domyśla, nie przyniosło ono rozwiązania. Rodzina podejrzewa, że Stauffacher junior mógł doznać amnezji. I tu dochodzimy do sedna sprawy. Nie dalej jak tydzień temu ktoś widział młodego panicza w Warschau, na dworcu. Niestety ten ktoś nie zdążył porozmawiać. Pociąg ze Stauffacherem odjechał. Ustalono tylko, że był to pociąg do Posen. Tu zaczyna się pańskie zadanie, panie Anton. Trzeba odnaleźć Stauffachera. Słyszałem co nieco o panu i wiem, że da sobie pan radę. Może pan liczyć na konkretne pieniądze. I oczywiście pokrywam wszelkie koszty własne. Reflektuje pan?

Słuchając Szwajcara, detektyw zapomniał o bolącej szczęce. Młody Stauffacher, dobre sobie, wyglądał na starszego niż on. Rozpieszczony idiota. Ale to nieistotne głupstwo. Ta sprawa to prawdziwy fart. Szansa na wyrwanie się z nędznej wegetacji. Najchętniej skakałby z radości albo ucałował pulchną gębę Walthera. Na razie musiał zapanować nad emocjami i zachować się jak na profesjonalistę przystało.

— No cóż. Mam aktualnie trochę zleceń… Może za…

— Pieniądze są nieważne. Proszę moją sprawę traktować jako priorytet. Rozumiem, że konieczne będą wyjazdy. Czy na początek dwa tysiące wystarczy?

Kaczmarka zamurowało. Kwota astronomiczna. Nawet wliczając koszta własne. Szwajcar zinterpretował jego milczenie na swój sposób.

— Dobrze, proszę odłożyć inne sprawy. Jako zaliczkę daję panu trzy tysiące złotych. To co, jesteśmy umówieni?

— Tak, jasne. Musimy tylko iść do biura i podpisać dokumenty…

Grubas pokręcił głową. Tłuste fałdy na szyi zafalowały.

— Żadnych papierów. Panie Katschmarek, ja nie mam czasu na bzdury. Ja wiem, że pan jesteś uczciwy człowiek. Ja w razie czego pana na pewno znajdę.

Ostatnie zdanie zabrzmiało jak groźba, ale Kaczmarek ją zignorował. Co taki tłuścioch może mu zrobić? Walther wyjął z kieszeni portfel. Z cielęcej skóry, gruby jak właściciel.

— Proszę, oto zaliczka. Zdjęcie niech pan zatrzyma. Teraz jeszcze ważne ustalenia. Dziś w nocy wyjeżdżam do Warschau, a pewnie i dalej. Za dziesięć dni będę z powrotem w Posen. Zatrzymam się w tym samym pokoju. Chciałbym, żeby przygotował pan raport z poszukiwań. I jeszcze jedno. Bardzo ważne. Proszę nie wchodzić w kontakt ze Stauffacherem, gdyby pan go znalazł. Chcę tylko wiedzieć, co robi i gdzie przebywa. Podejrzewam, że cierpi na zaburzenia mózgowe. Może będzie podawać się za kogoś innego. Pan go spłoszysz i znów zniknie. Rozumiemy się?

Kaczmarek przytaknął.

— Jakieś pytania?

— Człowiek na zdjęciu, pan mówisz Szwajcar, a taki jakiś śniady…

Mecenas roześmiał się.

— Widzę, że pochwały pod pana adresem nie są przesadzone. Rzeczywiście w żyłach pana Stauffachera płynie krew włoska, po matce. Jeszcze coś potrzebuje pan wiedzieć? Proszę pytać śmiało…

Detektyw podparł się o ścianę, żałując, że jednak nie usiadł.

— Na razie tyle.

— A więc dobrze. Jesteśmy umówieni za dziesięć dni… To będzie czternasty października, o tej samej porze, w tym pokoju. A teraz proszę mi wybaczyć, ale położyć się muszę. Czeka mnie daleka podróż.

— Do widzenia. Gwarantuję satysfakcję z moich usług. Jeśli tylko ów Stauffacher przebywa w Polsce, znajdę go.

Kaczmarek ukłonił się i wyszedł. Na korytarzu podniósł do góry ręce, a potem podskoczył z radości, mimo że bolało jak cholera. Jego niecodzienne zachowanie przestraszyło starszą parę zmierzającą na spoczynek.

Tymczasem w pokoju numer 128 Walther odczekał chwilę, nim sięgnął po telefon.

— Właśnie wychodzi. Obita morda, nie sposób pomylić. Ma być dyskretnie. To mimo wszystko zawodowiec.

DZIEŃ 2 (5 października 1938, środa)

Szubert zatrzymał się przed dużymi drzwiami. Z mieszkania przy Mickiewicza na Heliodora Święcickiego do Collegium Anatomicum miał blisko — żwawym marszem niecały kwadrans. Stał przed Zakładem Patologii Uniwersytetu Poznańskiego. Krok dalej odmieni jego życie. Zadworski nie toleruje samowolnych działań. Wycofanie — szkoda gadać… Wczorajszy, pełen atrakcji wieczór zmienił się w totalną klęskę. Pyzy nie smakowały, a w kinie błądził myślami wokół trupów z przegryzionymi szyjami. Agatka, zirytowana jego roztargnieniem, naburmuszyła się i odmówiła wspólnego spaceru. Z foyer zadzwoniła po ojca, nie raczyła się nawet pożegnać. Porzucony u progu wieczoru powlókł się do wynajmowanej kawalerki. Po drodze dokonał policyjnej interwencji. Na Teatralce jakiś lump wyrwał staruszce torebkę. Starsza pani nawet nie zdążyła podnieść alarmu. Krzyczeć zaczęli świadkowie, jednak zabrakło im determinacji do czynnej pomocy. Złodziej biegł prosto na niego. Szubert zadziałał odruchowo. Wystrzelił w powietrze. Przestraszony rabuś porzucił torebkę i zmienił kierunek ucieczki. Pobiegł na dół do Poznańskiej i zniknął między kamienicami. Nikt go nie ścigał, Andrzej też był zbyt zmęczony, by podejmować pościg. Odpoczynek w domowych pieleszach nie przyniósł ukojenia. Leżąc na wąskim łóżku, wciąż wracał myślami do morderstw. Czuł grubą aferę. Miał nosa jak detektywi z książek. O tym marzył, odkąd — jeszcze w Jarocinie — zaczął pochłaniać kryminalne historie. Do diabła, nikt nie będzie go przestawiał jak starego mebla, nawet jeśli jest podinspektorem. Nocna bitwa z myślami doprowadziła go na ulicę Święcickiego. Nacisnął klamkę. We wnętrzu Collegium Anatomicum panował półmrok, a w powietrzu unosił się nieokreślony, drażniący zapach. Portier siedzący naprzeciwko wejścia omiótł go nieufnym spojrzeniem.

— Panie akademik, zajęcia zaczynają się za dwie godziny. Fyraj pan stąd.

Portier pociągnął nosem i otarł twarz rękawem. Znów to „fyraj stąd”. Ale wredne typy na podrzędnych stanowiskach na widok policyjnej blachy spuszczają z tonu. Na budowie banku to był wyjątek potwierdzający regułę.

— Policja Państwowa, aspirant Szubert.

Portier zdusił przekleństwo.

— Przepraszam szanownego pana. Myślałem, że…

Szubert przybrał ton protekcjonalny.

— Człowieku, nie interesuje mnie, co myślałeś. Gdzie znajdę zagry…

Nie zdołał dokończyć, ponieważ w końcu korytarza otwarły się z hukiem drzwi i wybiegł z nich przeraźliwie chudy mężczyzna w kitlu. Chudzielec włączył podwieszone pod półkolistym sklepieniem lampy. Jedna z nich denerwująco błyskała. Poczuł się jak w filmie grozy. Wczoraj spotkał monstrum Frankensteina, a dziś szalonego naukowca.

— Policja… Państwowa… Nareszcie… Czy wy myślicie… że ja… nic do roboty nie mam, tylko na was czekać?

Z bliska wygląd mężczyzny w kitlu potwierdzał przypuszczenia. Potargane włosy, które od dawna nie zaznały grzebienia, rozbiegane oczy. Chudzielec nie mógł zatrzymać wzroku na czymkolwiek dłużej niż na ułamek sekundy. Aspirant chciał wyjaśnić nieporozumienie, ale mężczyzna złapał go za rękaw i pociągnął w stronę drzwi, zza których przed chwilą wyskoczył.

— Panie policjancie, szybko, bo przed zajęciami chcę się jeszcze zdrzemnąć.

Obawy prysły. Tu wyraźnie na policję czekano, raczej więc nie będzie żadnych kłopotów.

— Proszę pana, ja w sprawie tych czterech zagryzień…

Mężczyzna w kitlu pachniał tytoniem i chemikaliami. Ale wszystko i tak tłumił wszechobecny w budynku drażniący zapach, który z każdym krokiem stawał się bardziej intensywny.

— Poprawka: pięciu. W nocy przywieźli kolejną ofiarę. Panie, ja czekam od wczoraj, mieli kogoś przysłać, a pan się zjawiasz dopiero teraz.

Szubert nie odpowiedział, bo właśnie dotarli do drzwi. Chudy je uchylił.

— Oto ofiary. Voilà…

Szubert zbladł. W sporej sali, jasno oświetlonej porannym słońcem na czterech stołach leżały cztery nagie trupy. Trzech mężczyzn i dziewczyna. U każdego w miejscu szyi krwawa miazga. Na pierwszy rzut oka nie było widać innych obrażeń. Zauważył, że dziewczyna miała piękne piersi.

— A piąte ciało?

— Eee, no cóż, zabrakło mi stołu…. Musiałem improwizować. — Chudzielec ruchem głowy wskazał miejsce, gdzie na podłodze, na starych gazetach spoczywały ostatnie zwłoki.

Głowy denata właściwie nic nie łączyło z tułowiem, obok ciała położono oderwane ramię. I widok tego ramienia przeważył szalę. Szubert poczuł, jak zawartość żołądka domaga się powrotu na świat.

— Łazienka…

Chudy był przygotowany na taką reakcję.

— Drugie drzwi na lewo.

Aspirant pędem rzucił się we wskazaną stronę. Po chwili wrócił, rozstawszy się wcześniej i bez większego żalu ze śniadaniem.

— No, no, jak na pierwszy raz wcale długo pan policjant wytrzymał. Niektórzy koledzy to nawet mdleją. Szarowski jestem. Doktor Krzysztof Szarowski. Szef tego bałaganu. — Mężczyzna wyciągnął rękę.

Policjant uścisnął ją mocno. Dłoń doktora okazała się nienaturalnie chłodna.

— Aspirant Szubert. Andrzej od chrztu.

— To co, panie aspirancie, oglądamy po kolei? Jesteś pan gotów?

Szubert zawahał się, ale z kieszeni płaszcza wyjął notes i ołówek.

— Tak jest. Słucham uważnie.

Doktor przewertował pokaźną księgę, zawierającą dane o wszystkich zwłokach, które przewinęły się przez jego królestwo.

— Ten był pierwszy. — Wskazał ciało leżące najbliżej okna. — Nieznany mężczyzna, lat około czterdziestu. Bez deformacji. Budowa prawidłowa. Znaleziony nad Wartą. Niedaleko mostu Nowego.

— Jak zginął?

— Zaraz, chwileczkę. To mnie się spieszy. — Patolog spojrzał z wyrzutem. — Wędkarz go naszedł. Dookoła nie było śladów walki. Tak mam napisane. Wszystko wskazuje na to, że ciało tam przyniesiono. Przyczyna zgonu: przegryzienie tętnicy szyjnej. Pytania?

Aspirant pokręcił głową.

— Ofiara numer dwa. Marianna Ziemba. Lat dziewiętnaście. Służąca. Też znaleziona nad Wartą, na przedłużeniu Wałów Jadwigi. Ten pierwszy był od strony Miasteczka, zapomniałem dodać. Panie, co się pan tak gapisz? Nie widziałeś pan nigdy nagiej kobiety?

— Widziałem. Pewnie, że widziałem. I to niejedną. — Szubert spłonił się jak panienka.

— Chyba ją przykryję, bo się pan nie skupi na śledztwie. — Szarowski podreptał na zaplecze i po chwili wrócił z prześcieradłem. — Jak ją znaleziono, nie była ubrana bardziej niż w tej chwili. Coitius interruptus. — Lekarz popatrzył znacząco na policjanta z powagą notującego wszystko na kartce. — To se pan sprawdzisz w słowniku. Albo zapytasz księdza dobrodzieja — zaśmiał się, jakby powiedział dobry dowcip. — Ona raczej nie została znikąd przeniesiona. Znaczy miejsce znalezienia to miejsce śmierci. Partner zbiegł.

Szubert pokiwał głową.

— Albo jest zabójcą. — Szarowski wzruszył ramionami. Wiercący w nosie zapach zupełnie mu nie przeszkadzał. — To już wasza sprawa. Ciało zostało zidentyfikowane przez jej pracodawcę, który wcześniej zgłosił zaginięcie. — Lekarz spojrzał w notatki. — No proszę, kolega po fachu. Doktor Westermann, plac Bernardyński dwa.

Szubert zanotował adres i nazwisko.

— Szybko zgłosił to zaginięcie.

— Szybko — potwierdził Szarowski. — Przyczyna śmierci jak wyżej, wykrwawienie z powodu przegryzienia tętnicy szyjnej.

Policjant nerwowo zastukał obcasem w posadzkę. Miał dość tego pomieszczenia przesiąkniętego śmiercią.

— Powiedz pan, czy to człowiek, czy zwierzę? Znaczy sprawca jest człowiekiem czy zwierzem?

— Spokojnie. Trochę cierpliwości. Wnioski za chwilę. Teraz ofiara numer trzy. Też znamy jego nazwisko. Stanisław Raczyński, stróż nocny, lat około czterdziestu pięciu. Znaleziony…

— Na placu Wolności.

— Zgadza się. Na Plajcie. Czyli miejsce zasadniczo inne od wcześniejszych. Hipotezę z krokodylem należy odrzucić. — Aspirant mimowolnie uśmiechnął się, choć żart był niskich lotów. — Obok znaleziono truchło psa — kontynuował doktor. — I człowiek, i zwierzak mieli przegryzione gardła. A ten Raczyński otrzymał na dodatek cios tępym narzędziem w głowę. O proszę, tu jest ślad…

Szubert posłusznie spojrzał na trupa, lecz zaraz tego pożałował. Znów przypomniało o sobie śniadanie. Nie zwrócił jeszcze wszystkiego.

— Przypadek czwarty. Mężczyzna, lat około dwudziestu. Miejsce znalezienia: most Chwaliszewski, a dokładnie teren pod mostem. Przyczyna śmierci taka sama. Przegryzienie tętnicy szyjnej. Głowa ledwie się trzyma tułowia. Jakby ktoś próbował ją urwać. Tylko kto miałby taką krzepę? Niedźwiedź? Aha. Może to ważna wskazówka. Denat ma liczne blizny po igłach. Nawet bardzo liczne. Myślę, że mamy do czynienia z morfinistą.

Aspirant wszystko skrzętnie notował, choć drażniący zapach utrudniał pisanie.

— I póki co, przypadek ostatni. Nieznany mężczyzna, lat około pięćdziesięciu. Znaleziony także nad Wartą, na wysokości Szeląga. Przyczyna śmierci jak u pozostałych. Są jednak dwie znaczące różnice.

Szarowski zamilkł. Akademickie przyzwyczajenie. Chciał przykuć uwagę słuchaczy, a w zasadzie słuchacza. Nie było to konieczne, Szubert łowił każde słowo.

— Pierwsza: ślady walki. Denat otrzymał wiele potężnych uderzeń. Wygląd większości ran wskazuje, że zadano je pięścią. Ale jak żyję, nie widziałem nigdy takiego spustoszenia. Ten, kto obił denata, musiał mieć siłę tura. Ramię zostało po prostu oderwane od ciała, i to bez użycia narzędzi.

— Czy sugeruje pan, że te morderstwa popełnił człowiek?

— Nic nie sugeruję. A odpowiedzią niech będzie różnica druga. Ostatnia ofiara poza obrażeniami, o których wspomniałem, ma dwie rany kłute, zadane ostrym narzędziem. Nie mogła to być żadna naturalna broń jak choćby róg. Proszę spojrzeć. Rana nie jest poszarpana, myślę, że to sztylet. I w dodatku piekielnie ostry. Powiedziałbym wręcz, że cięcie jest precyzyjne jak u chirurga.

Andrzej bliżej przyjrzał się ranom wskazywanym przez Szarowskiego. Błąd. Jeszcze chwila i skompromituje się kolejną wizytą w toalecie. Na szczęście doktor wziął go pod ramię i zaprowadził do okna. Otworzył je na oścież, a świeże powietrze spłynęło na Szuberta niczym balsam. Gospodarz zmierzał do puenty.

— A teraz, drogi aspirancie, proszę wskazać dzikie stworzenie potrafiące posłużyć się stalowym ostrzem.

Szubert szedł żwawym krokiem. Ze Śniadeckich wyszedł na Grunwaldzką. Za ceglanym płotem chłopcy z gimnazjum Marcinkowskiego grali w piłkę. Parę lat temu pewnie by do nich dołączył, teraz zajmowały go poważniejsze sprawy. Policzki płonęły ogniem. Przed oczyma miał nagą dziewczynę leżącą na stole. Bardzo piękną i niestety martwą. Ciekawe, czy Agatka ukrywa podobne skarby? Nigdy nie udało mu się dotrzeć dalej niż do halki, a ile było przy tym zachodu! Inne panny były chyba bardziej przystępne niż jego narzeczona. W każdym razie wizytę w prosektorium mógł uznać za udaną. Zgrzyt nastąpił na końcu, gdy Szarowski zmusił go do podpisania protokołu. Natomiast zdobyte informacje okazały się rewelacyjne. Serii zgonów nie spowodowało zwierzę, to nie sprawa dla hycla, panie podinspektorze! Mamy do czynienia z morderstwem i to wielokrotnym. Takim, jakiego Poznań jeszcze nie widział. Śmiertelnie groźny bandyta wciąż grasuje na wolności — ale na jego tropie jest już aspirant Szubert. Aspirant? Za rozwiązanie takiej sprawy przejdzie do służby zewnętrznej, no i awans murowany. Komisarz Szubert. Brzmi nieźle.

Czas obmyśleć, co zrobić z tym dalej. Oficjalny tryb to ślepa uliczka. Nim zdoła opowiedzieć o swoich odkryciach, zostanie ukarany za przekroczenie kompetencji, a w najlepszym razie podinspektor cały splendor przypisze sobie. Nie ma wyjścia. Musi wykryć wszystko samodzielnie i dopiero w ostatniej chwili wezwać wsparcie. Ryzykowne, ale bez ryzyka nie będzie efektów. Wiedział, że jest stworzony do prowadzenia śledztw. To prawda, że brak mu doświadczenia operacyjnego, za to przeczytał więcej kryminalnych historii niż niejeden komisarz, a nawet inspektor. I wcale nie tylko „Tajnego Detektywa”! Za nauczyciela miał Conan Doyla i Agatę Christie. Poza tym jeszcze w gimnazjum połknął kupioną od Żyda Służbę śledczą. Podręcznik dla urzędników policji i szkół policyjnych, wydanie z 1920 roku, a kolegom z pracy podbierał „Gazetę śledczą”. Podstawy więc miał. Nawet wytypował już sprawcę. Bez dwóch zdań był nim ten lekarz, jak mu tam — Westermann. Zdradziło go precyzyjne cięcie. Łatwość rozwikłania sprawy, której nikt nie potrafił rozwiązać, napawała go dumą. Zaczął nawet pogwizdywać. Jak szedł ten szlagier z fajfa? „Cicho grajcie mi wciąż, o cygańskie skrzypeczki. Niech melodia — tralala — ukołysze mnie już”. Coś w tym stylu. Może Agata stanie się teraz chętniejsza? Co innego zadać się z aspirantem, a co innego z komisarzem.

Mijając ulicę Marszałka Focha, skarcił sam siebie. Przecież babcia Szczapikowa nie raz ostrzegała, żeby nie dzielić skóry na niedźwiedziu. Jeden drobny błąd i realizacja planu skończy się katastrofą. Najważniejsze, żeby przedwcześnie nie ujawnić, że cokolwiek wie o serii morderstw. Musi zachowywać się naturalnie. Do działań przystąpi po robocie. Z tą myślą wszedł na ulicę Piłsudskiego. Uśmiechał się do przekupek ciągnących na poznańskie place z dworca kolejowego, do uczniów śpieszących na lekcje, a nawet do obdartusa dźwigającego na plecach ogromny tobół. Jak przystało na dżentelmena, przepuścił pędzące auta. Idąc Gwarną, miał ochotę ściskać mijanych przechodniów. Dodać im otuchy, żeby się nie bali, żeby wiedzieli, że ktoś czuwa nad ich bezpieczeństwem.

Poranne słońce odbijało się w dachach i szybach kamienic. To mogły być już ostatnie chwile takiej aury w tym roku. Życie było piękne, a dzień zapowiadał się przewspaniale. Wieczorem chluba poznańskiej policji — Andrzej Szubert — pojmie nieuchwytnego wilkołaka i po raz pierwszy zabłyśnie jego gwiazda.

Pogoda jak na październik była wyjątkowo łaskawa. Nie tak gorąco jak wczoraj, ale i tak słoneczko grzało stare kości, a rześkie powietrze dodawało sił. Mimo to Marian Hauke czuł na grzbiecie ciężar lat. Zdrowie szwankowało i na domiar złego odzywały się kontuzje z dawnych czasów. Ostatnio na ten przykład dotknęły go problemy ze sztywnym kolanem. Do tego jeszcze wypadało dodać bóle reumatyczne. Lekarstwa były drogie, a lekarze kazali sobie słono płacić za wizyty. Nigdy nie należał do tych, co to użalają się nad swym losem, ale… Po latach chudych nadeszły jeszcze chudsze. By przetrwać kolejny miesiąc, ciułał grosz do grosza. Dlatego nie stać go było na odrzucanie coraz rzadziej pojawiających się fuch. Na szczęście czasami przypominali sobie o nim starzy znajomi. Kaczmarek nie odzywał się parę lat, a teraz dał zlecenie. I stare zaległości spłacił, nawet z górką za zwłokę. Z takimi aż chce się pracować. Dostał od niego zdjęcie z poleceniem dyskretnego wypytania o człowieka na nim uwiecznionego. Bułka z masłem dla kogoś z jego doświadczeniem. Zaczynał za Wilusia. Co to były za czasy: młode, silne ciało, osiemnaście lat. Od tamtej pory skronie posiwiały, a włosów ubyło. Twarz, kiedyś gładką, zdobiły zmarszczki i brązowe plamy. Z dawnego Haukego została spostrzegawczość i zmysł obserwacji. W tym wciąż nie miał sobie równych. I dobrze, bo dzięki tym cechom zarobi najłatwiejsze pieniądze w życiu.

Tak w ogóle, to w pierwszej chwili Kaczmarka nie poznał. Detektyw dostał potężny łomot. O szczegóły nie pytał. Taka robota. Mało to razy sam wyglądał podobnie? Kaczmarek chciał, żeby poszukiwania zacząć od kolei, dlatego pierwsze kroki skierował na Dworzec Łazarski. Niestety nikt tam nie widział tego mężczyzny. Na Głównym to samo — ani dryndziarze, ani dorożkarze nie pamiętali nikogo podobnego do człowieka ze zdjęcia. Nawet obrotni młodzieńcy kręcący się wokół podróżnych też nic nie kojarzyli. Kaczmarek wspomniał, że poszukiwany mógł wcale nie pojawić się w Poznaniu. To też jakaś informacja.

Hauke coraz mocniej czuł ból nogi. Z trudem dowlókł się do pętli tramwajowej i wskoczył do wagonu, nawet nie sprawdzając numeru.

— Dokąd? — Konduktor w idealnie odprasowanym mundurze nie dał mu szansy, żeby usiąść.

Hauke zaczął intensywne poszukiwania w portfelu. Pieniędzy nie znalazł, za to ze środka wyleciała fotografia. Konduktor uprzejmie podniósł zdjęcie. Na widok uwiecznionej na nim osoby uśmiech zniknął z jego twarzy.

— O, widzę znajomy szplina. To może pan zapłaci też za kolegę!

Hauke uniósł brwi.

— Widziałeś pan tego gościa?

— Czy widziałem? Psia krew, panie. To szplin z dziekanki, mundur mi zniszczył, za bilet nie zapłacił…

Hauke wreszcie wysupłał pieniądze.

— Pamiętasz pan, gdzie wysiadł?

Konduktor zmierzył ciekawskiego pasażera surowym wzrokiem.

— Panie szanowny, co mnie pan głowę zawracasz pierdołami. Na służbie jestem. Chcesz pan pogadać, to przyjdź pan na Gajową po fajrancie. Znaczy po szóstej wieczór.

Hauke bez słowa zapłacił za bilety. Swój i mężczyzny ze zdjęcia. Żaden problem. Dodatkowe wydatki pokryje Kaczmarek. W tej robocie liczyło się jeszcze jedno — fart. Dziś mu go nie brakowało.

Szubert z ulgą zamknął drzwi Prezydium Policji. Porannych postanowień nie zrealizował. Kipiąca od pomysłów głowa i żądza działania zderzyły się z policyjną rutyną. A gdzieś za plecami półsłówka, szepty o trupach nad rzeką. Dyskusje w kiblu o mordercy krążącym nocą ulicami i zabijającym bez opamiętania. Śmiałe teorie podczas przerw na papierosa. Liczba ofiar nieustannie podlegała multiplikacji. Znalezione ciała stanowiły ich drobny ułamek, większość zabitych, liczonych w dziesiątki, przepadła bez śladu. Ktoś opowiadał, jakoby w Warcie widziano gigantycznego aligatora ludojada. Najczęściej jednak mówiono o wilkołaku chłepczącym krew i bezczeszczącym dziewice. Wśród tych wszystkich teorii rodem z magla tkwił młody aspirant znający rozwiązanie. Znający prawdę. Przebiegając korytarzem, Szubert wpadł na samego podinspektora, lecz ten o dziwo nie skomentował nadpobudliwego zachowania flegmatycznego zazwyczaj podwładnego. Niedobrze. Pamięć Zadworski miał jak słoń. Jak raz zanotuje coś w głowie, to na amen. To chyba było pierwsze ostrzeżenie od starszych kolegów, jakie otrzymał po rozpoczęciu pracy. Pierwsze i jedyne: uważać, co się mówi i robi przy Zadworskim.

Na szczęście czas w Prezydium nie został całkowicie stracony, opracował bowiem ostateczny plan działania. Miał nawet kryptonim dla operacji — „Wilkołak”, jak w zagranicznych filmach. Delektując się myślą o czekającej chwale, ruszył w stronę domu. Przy zatrzymaniu mordercy musiał jakoś wyglądać, a niezdarny kolega Malinowski z samego rana poplamił mu koszulę atramentem. Niespodziewanie stanęła przed nim Agatka.

— Cześć.

Wyglądała prześlicznie, pyzata buzia, odpowiednie zaokrąglenia w kluczowych dla dziewcząt miejscach, sięgające ramion kruczoczarne loki.

— Cześć, Agatko.

— Czekałam na ciebie. Chciałam… Ja właśnie tak sobie pomyślałam, że wczoraj chyba źle się rozstaliśmy, w gniewie i… Ale zaraz…. nie cieszysz się, że przyszłam?

Dziewczyna była spostrzegawcza, a Szubert kiepski w maskowaniu.

— Eee, ależ oczywiście, że się cieszę, tylko…

— To świetnie. Między nami zgoda, zatem idziemy do nas na pyzy. Dziś będzie świetna cielęcina. Pyzy i mięso na twoją cześć… najdroższy.

Pomysł wspaniały, tylko pora nieodpowiednia. Nikt nie wyręczy go w zatrzymaniu wilkołaka.

— Ale…

Dziewczyna pogroziła mu paluszkiem. Jaka ona piękna.

— Nie chcę słyszeć żadnych „ale”. Bo teraz naprawdę się pogniewam.

— Mam poplamioną koszulę…

— Znajdziemy coś u papcia. Andrzejek nie może być taki niedobry dla Agatki. Agatce zimno. Potrzebuje silnego mężczyzny do ochrony przed mrozem.

Szubert skapitulował. Słońce świeciło intensywnie i było wręcz ciepło, ale zabrakło mu ochoty na dalszą dyskusję. Ruszyli pod rękę w stronę domu Twardowskich na Piekarach. Agata, zawsze trajkocząca o wszystkim, po wyrażeniu radości z powodu zgody między nimi szła w milczeniu. Ten niezwyczajny stan zaniepokoił go. Gdy z cichej Ratajczaka skręcili w tętniący życiem Święty Marcin, nie wytrzymał i zapytał o jej niecodzienne zachowanie.

Przystanęła. Wtuliła się w jego ramiona.

— Tak bardzo się boję…

Uścisnął ją mocno. Poczuł, że drży.

— Maleńka, ze mną nic ci nie grozi. Powiedz co się dzieje? Może usiądziemy i wszystko mi opowiesz.

Na ławce, którą znaleźli dopiero na Piekarach, otarła oczy chusteczką i zaczęła mówić:

— W biurze o niczym innym nie rozmawiamy. Jedna książkowa powiedziała, że jej sąsiadka zna osobiście siostrę pożartego żywcem…

— Zaraz, dziewczyno, spokojnie. Zacznij od początku.

— Bagienny potwór, który zabił już ze dwudziestu ludzi. Łby obrywa…

— Agatko…

— …pożera, a baby gadają, co młode panny to… to… nawet mi to przez usta nie przejdzie!

— Agata, proszę, pozwól mi wreszcie dojść do słowa.

Zamilkła. Szubert wahał się, ile może powiedzieć.

— Posłuchaj, kochanie. Przecież pracuję w policji. Nie ma żadnego potwora.

Zapewnienie nijak jej nie uspokoiło. Zdecydował się na szczerość.

— To tajemnica. Nie powinienem o tym mówić, ale niech tam, tobie powiem, tylko nikomu ani mru-mru. Szczególnie w biurze.

Skinęła głową. Jej oczy rozgorzały nieposkromioną ciekawością.

— Prowadzę śledztwo w sprawie kilku tajemniczych zgonów. Ale nie było ich dwadzieścia. Nie było ich nawet dziesięć. I nikt nikogo nie pożarł. Zapewniam… Posłuchaj, ja cię obronię. Nie musisz się więcej bać.

Wtuliła się w niego, poczuł napierające prężne piersi. Mimowolnie wspomniał Mariannę Ziembę.

— O czym myślisz, Andrzejku?

— O niczym… Znaczy o niczym ważnym. O pracy.

Spojrzała na niego krytycznym wzrokiem. Uśmiechnęła się i ścisnęła go mocno za rękę.

— Chodźmy do domu, bo umieram z głodu. Ty zresztą chyba też.

Pogładził jej włosy. Wilkołak będzie musiał poczekać. Aresztuje drania najedzony. Przed wejściem do okazałej kamienicy należącej do ojca dziewczyny przystanął i przyciągnął ją do siebie. Wciąż drżała.

* * *

Zajezdnia tramwajowa na Gajowej znajdowała się tuż koło zoologu. Mijając Ogród Zoologiczny, Hauke przypomniał sobie niezliczone spacery wśród zwierząt z ukochaną córeczką. Stare dzieje. Wybiła szósta. Ulicę wypełnili mężczyźni w tramwajarskich mundurach. Pracownicy Poznańskiej Kolei Elektrycznej pośpiesznie opuszczali zajezdnię, niektórzy w ciszy, inni pokrzykując wesoło, by pojedynczo bądź w grupach rozejść się w różnych kierunkach. Samotni kierowali się do domów, pozostali do knajp. Marian bacznie lustrował wszystkich w poszukiwaniu znajomej twarzy. Spotkany przed dworcem konduktor wyszedł jako jeden z ostatnich. Widok Haukego wyraźnie był mu nie w smak.

— A to pan. Od tego wariata. Myślałem, że pan nie przyjdziesz. Chcesz mnie pan wypytywać, a mnie w brzuchu burczy! Masz pan choć jaką sznytkę?

Pokręcił głową. Konieczna będzie większa dopłata na koszta własne. Zdobył się na uśmiech.

— Skoroś pan głodny, zapraszam do knajpy. Znasz pan coś godnego uwagi w pobliżu?

Konduktor rozpromienił się. Natręt zaczął wreszcie gadać ludzkim językiem.

— Się wie. Chodź pan.

Wybrana knajpa nie zaliczała się do najwykwintniejszych lokali w mieście. Tramwajarz przeprowadził ich do niej labiryntem podejrzanych uliczek, bram i podwórek, czym zrobił nie lada wrażenie na Hauke, doskonałym znawcy zakamarków Poznania. Dwa razy miał duszę na ramieniu, dwa razy bowiem ruszyli w ich kierunku przesiadujący na murkach mężczyźni o zakazanych twarzach i dwa razy na widok konduktora przepuścili bez słowa dalej. Tramwajarz czuł się tu jak ryba w wodzie. Hauke dziękował Bogu, że wycofał się z policyjnej roboty lata temu i przestał być rozpoznawalny wśród typów spod ciemnej gwiazdy. Wieczór zrobił się chłodny, ale we wnętrzu lokalu panowało przytulne ciepło. Rozejrzał się. W tytoniowym dymie można by powiesić siekierę, ale przynajmniej wszystko wyglądało schludnie. I zapewne nie było drogo. Konduktor, najwidoczniej stały klient, serdecznie przywitał się z właścicielem i kilkoma gośćmi.

Zamówili dla Karola Pluty, bo tak nazywał się konduktor, plyndze i piwo. Po pierwszym piwie przyszła kolej na drugie i trzecie. A potem czwarte. Hauke zatrzymał się na jednym kuflu. Na szczęście nasyconemu konduktorowi rozwiązał się język.

— Ten twój znajomy, Maryś, zniszczył mi mundur, psia mać. Musiałem go dać do reperacji. Pięć złotych winszowali se za naprawę ekspresową. Wyobrażasz sobie tyle bejmów…

Marian westchnął i bez słowa odliczył pieniądze. Niezły numer z tego Pluty.

— Karol, nie chcę, żebyś był stratny. Powiedz, gdzie wysiadł Szwajcar?

Konduktor szybko zgarnął monety do kieszeni i wybuchnął śmiechem.

— Szwajcar, to dobre… Dobre… Znaczy takie przezwisko?

— Nie, nie, to prawdziwy Szwajcar. Ledwo mówi po polsku…

— Taaa? Dziwnie ten szwajcarski jakoś zalatywał Nalewkami. Strasznie żydłaczył, w żargonie. Wiem, bo mam szwagrocha w Warszawie i trochę się najeździłem…

Hauke nie wierzył własnym uszom.

— Karol, a ty jesteś pewien, że mówisz o gościu ze zdjęcia?

W konduktorze odezwała się pijacka duma.

— A coś ty się tak przyczepił? Mnie nie wierzysz? Mnie? Jak mówię, że to ten facet, to ten facet. Jak mówię, że żydłaczył, to żydłaczył. Z takim jednym się spiknął i zaczęli po ichniemu gadać, znaczy po żydowskiemu. Taki z ciebie kumpel Marychna, że mi nie wierzysz? Muszę się, psiakrew, napić. Ale czegoś mocniejszego…

Hauke gestem przywołał kelnera.

— Daj pan litra.

Mężczyzna ukłonił się i mrugnął okiem do Pluty.

— Jeszcze coś do jedzenia?

Hauke spojrzał pytająco na konduktora. Ten dopiero po dłuższej chwili skojarzył, że wyboru ma dokonać sam.

— Galart jest?

Pełne dezaprobaty spojrzenie wystarczyło za odpowiedź.

— No to dwie porcyjki.

Hauke pokręcił głową.

— Ja dziękuję. Weźmiemy jedną.

— Coś ty, Maryś, taki skromny? Franuchna, dawaj dwie. Najwyżej zjem sam.

Obsługa była bardzo sprawna. O jej zręczności Hauke przekonał się szybko na własne oczy. Ktoś potrącił kelnera, nazwanego przez konduktora Franuchną, a ten tak wygiął ciało, że z tacy nic nie spadło i już bez kłopotów doniósł wszystko do ich stolika. Konduktor natomiast celebrował spożycie dóbr fundowanych przez Mariana, jakby nic nie jadł co najmniej od tygodnia. Zniecierpliwiony Hauke w myślach podliczył rachunek. Na szczęście płaci Kaczmarek. Z nudów i starego nawyku zaczął rozglądać się po sali. Lokal niczym nie wyróżniał się od dziesiątków podobnych w Poznaniu. Towarzystwo można powiedzieć mieszane. Część gości wyglądała na robotnicze rodziny, część na przybyszów z prowincji. Sporo spośród siedzących pewno nie zdobywało pieniędzy w legalny sposób. Choćby kolesie faceta, z którym zderzył się kelner. Przyszli jakąś minutę po nich. Ponure draby o zakazanych gębach. Cały czas szeptali, co rusz zerkając na wszystkie strony. Także w kierunku ich stolika. A może nawet szczególnie. Najmocniej rzucał się w oczy chudy jak patyk, obrośnięty typ. Na ułamek sekundy ich spojrzenia się przecięły. Hauke szybko spuścił wzrok. Z takimi lepiej nie spotkać się w ciemnej ulicy. Dawniej w jego umyśle zapaliłaby się lampka alarmowa. Byłby pewny, że mężczyźni go śledzą. Ale od kilku lat zajmował się pierdołami i nie musiał już mieć oczu dookoła głowy. Dziecinne zadanie od Kaczmarka nie wymuszało takich środków ostrożności. Z zamyślenia wyrwał go głos konduktora, który zrobił sobie małą przerwę w posiłku. Pluta składał zdania z coraz większym trudem.

— No więc jechalim do katedry. Eee.. bimbą. Przy Marcinie się przypętał ten drugi… Żydek, Żydek. I zaczęli mamrotać po ichniemu. Mamrotali, mamrotali…

Próba naśladowania żydowskiej gestykulacji o mały włos skończyła się strąceniem na podłogę flaszki.

— Słuchaj, Maryś, a znasz to, jak stary grzesznik przychodzi do rabina? Nie. No to słuchaj… Stary g… grzesznik…

Hauke dolał Plucie wódki.

— Pij, Karol, bo ci zaschnie w gardle.

Konduktor uśmiechnął się błogo. Wstał i zasalutował swemu dobroczyńcy. Potem jeszcze poprawił, bo uznał, że nie salutuje się do pustej głowy. Pozornie prosta czynność po kilku głębszych komplikowała się straszliwie.

— Dobrze, już dobrze, Karol. Co było dalej z Żydkami?

Pluta spojrzał wielkimi oczyma, jakby widział swojego towarzysza po raz pierwszy w życiu. Głowa konduktora kiwała się komicznie, a poważna mina zdradzała skomplikowane procesy myślowe.

— Żydki… mamrotali. Znaczy mamrotali najpierw. Później to zaczęli się wydzierać i tymi łapami wymachiwać. Pokazywałem jak? Na pewno? No dobra… Wciąż krzyczeli… zaraz… jak to szło? Bechtar… betjar… jakby barana na rzeź prowadzili. Beeeee… Ja cały czas obserwo… obserwa… glapiłem się na tego zez twojego zdjęcia, bo on bejmów nie mógł znaleźć i miał zapłacić po drodze… Trzydziesty rok na tym robię i niejedno już widziałem. Byś nie uwierzył…

Kolejna przerwa w opowieści nastąpiła z powodu galartu. Pluta głośno mlaskał.

— Ale pycha. Spróbuj, Marychna…

Konduktor nabił pokaźny kawał na widelec, szukając ust Haukego, by go poczęstować. Marian uchylił się i galart wylądował na podłodze. Pluta zaklął pod nosem i próbował wstać, żeby posprzątać bałagan, ale kelner już był na miejscu z szufelką i zmiotką.

Hauke zaczął wątpić, że jeszcze coś sensownego wydobędzie od konduktora.

— Co dalej? Dalej z Żydkami…

— Na Starym… hyp… Rynku wysiadł ten drugi Żydek… Nie, zaraz… na Alejach. Na Alejach… No to ja… hyp… się przybliżyłem do pierwszego. Poczekaj… mam jego zdjęcie… hyp.

Pluta dostał czkawki.

— …bo czułem, że coś kombinuje. Jak to Żydek… Ja, Maryś, czterdziesty rok na tym robię… nie… to wiem od razu, czy ktoś chce zgolić. No więc się tak ustawiłem, coby Żydkowi drzwi zasłonić. I czekam grzecznie, co wywinie. Czekam… czekam… Wedle Nowej jakiś bamber chciał se przejść przez ulicę i wlazł prosto pod bimbę… Motorniczy po hamulcu. Znaczy Zyga. Zygę znasz? Nie? Co? Zygi nie znasz? Zygi nie znasz?! Znasz. Pewnie, każdy zna Żygę. Słyszałeś? Żygę zna każdy…

Opowieść urwała się, bo Pluta musiał obśmiać właśnie sklecony żart.

— Ja poleciałem do przodu… a Żydek już gnał do wyjścia. Znaczy do tyłu… To ja za nim. Capłem go za łapę, ale ten zaczął się wić jak piskorz i pluć dookoła. Jak se obcierałem gębę, to urwał mi guzik z kawałkiem sukna i zgolił.

— Na Plajtę?

Odpowiedź przyszła po chwili, bo wcześniej kolejny widelec galartu powędrował do ust. Hauke spostrzegł, że potrawa nabrała półpłynnej konsystencji gęstej zupy. Niemniej Pluta uparcie nie sięgał po łyżkę.

— Nie! No co ty… W drugą stronęęęę. — Niespodziewanie twarz konduktora nabiegła krwią. Złapał się za gardło. Zamiast słów dobiegało z nich rzężenie. Hauke trzepnął Karola zdrowo w plecy, sądząc, że ten się zakrztusił.

— Karolek, najpierw zjedz, a potem gadaj, bo wpadnie ci w niemiecką dziurkę i będzie bieda.

Mimo pomocy krztuszenie nie ustąpiło. Przeciwnie, było coraz gorzej. Konduktor nie mógł złapać oddechu. Zerwał się, harcząc i plując. Skupił uwagę całej sali. Przebiegł dwa kroki, zachwiał się i upadł twarzą w talerz pomidorówki jakiejś dziewczynki. Przestraszona panienka rozdarła się wniebogłosy. Konduktor osunął się i wylądował na podłodze. Obok wirował talerz, który jakimś cudem przetrwał zderzenie z posadzką i znieruchomiał dopiero, gdy uderzył konduktora w ramię. Pluta nawet nie drgnął. Ojciec dziewczynki pochylił się, by ratować leżącego albo mu dołożyć za przestraszenie córki. Wyszło na drugie, bo tatuś bezceremonialnie przewrócił konduktora na plecy i spoliczkował. Hauke przyglądał się tej scenie sparaliżowany przerażeniem. Ciosy zdenerwowanego ojca nie wywołały żadnej reakcji. Karol Pluta był nieodwołalnie martwy.

Szubert opuścił gościnny dom Twardowskich o wpół do siódmej wieczorem. Kochał Agatę, uwielbiał pyzy, przyszłą teściową i teścia szanował, ale dzisiejsza wizyta pokrzyżowała mu plany. Po kolacji Agata chciała iść na fajf, ale wyłgał się z tańców koniecznością powrotu do Prezydium. W sumie niewiele minął się z prawdą. Zatrzymanie mordercy to nie byle co. Dokona tego i wszystko się ułoży. Awans, wyższa pensja, małżeństwo. Piękne perspektywy. Tyle że w tym przypadku stawką są nie tylko splendory. Jeśli zawiedzie, zginą kolejne ofiary. Doktor Westermann, terroryzujący miasto szalony morderca, wkrótce wyjdzie na łów. Szubert ruszył za tramwajem, właśnie odjeżdżającym z przystanku. Zjedzone pyzy nie ułatwiały pościgu. Tył pojazdu coraz szybciej się oddalał. Na szczęście na plac Bernardyński z Piekar było blisko. Jak na wieczorną godzinę po ulicach spacerowało sporo przechodniów. Poznańczycy nie przejęli się wilkołakiem. Zapewne niektórzy wyszli specjalnie, oczekując niezdrowych emocji. Nie wiedzieli, że ich obrońca jest tuż obok, na wyciągnięcie ręki, że idzie pomścić ich krzywdy. Przemieszczając się przez gwarne ulice, Szubert powtarzał w myślach kolejne kroki. Zacznie od przepytania stróża. Tremy nie czuł. Wystarczy być pewnym swego, a wszystko pójdzie dobrze. Westermanna owinie sobie wokół palca. Przyciśnie i zmusi do wyznania win. Jak doktorek pogubi się w zeznaniach, zostanie aresztowany na miejscu. W razie oporu użyje pistoletu. Proste jak drut. Tak czy inaczej, tego wieczoru wszystko się rozstrzygnie.

W knajpie wybuchła panika. Kobiety i dzieci piszczały z przerażenia, mężczyźni próbowali działać, ale ponieważ brakowało im koordynacji, tylko wzmagali chaos. Korzystając z zamieszania, Hauke wymknął się z knajpy. Podobnie uczyniło kilku innych klientów. Nie obawiał się policji, dał nogę ze strachu przed zabójcą Pluty. Widział już niejedną śmierć, nieraz kostucha próbowała też dopaść jego samego. Konduktor padł ofiarą trucizny z galartu lub wódki. Zginął przez przypadek, bo znalazł się w niewłaściwym czasie, w niewłaściwym miejscu. Prawdziwym celem był on, Marian Hauke. A sprawcą? Jeden z zakapiorów, co zderzył się z kelnerem! Jak amen w pacierzu, to robota któregoś z nich. I zniknęli pierwsi. W każdym razie musiał się czym prędzej ulotnić. Kimkolwiek był morderca, na pewno już wiedział, że dosięgnął tylko jednego celu. Hauke ruszył w stronę przystanku tramwajowego na Zwierzynieckiej. Za sobą usłyszał stukot butów. Ktoś go gonił. Nie zwlekając, wskoczył w najbliższą bramę. Wszystkie podwórza w okolicy były ze sobą połączone, bez trudu mógł zniknąć w ich labiryncie. Przeszedł na sąsiednie, potem na jeszcze kolejne i zaszył się w kącie. Czy to wystarczy? Tamci wyglądali na zawodowców. Na jego niekorzyść działał wiek. Właśnie dopadła go zadyszka. Musiał złapać oddech. Uspokoić się. Zyskać parę minut. Odnalezienie zaimprowizowanej kryjówki zajmie ścigającym dobrą chwilę, nawet jeśli są Bóg wie jak dobrzy. Dzieciaki bawiące się koło rachitycznego drzewka po krótkim zainteresowaniu przestały zwracać na niego uwagę. Sekundy mijały, a on wciąż ciężko dyszał. Miał ochotę wyć. Niech cię diabli porwą, Kaczmarek. To miała być niewinna sprawa.

Był wściekły także na siebie. Połasił się na dwie stówki. Może ich nawet nie zobaczyć. Ze zmęczenia i emocji serce waliło jak oszalałe. Nie obawiał się o własną skórę. Przy życiu niewiele go trzymało. Od dawna przygotował się na odejście i spotkanie z panią Hauke. Szkoda tylko, że nie zdoła spożytkować zarobionych pieniędzy. Nagle go olśniło. Był przecież sposób na przekazanie wiadomości! Może jeszcze nie wszystko stracone. Z kieszeni wyjął notes i ołówek. Litery wychodziły niezgrabne, ręka nie słuchała głowy. Ale twardo pisał. Słowo za słowem. Zdanie po zdaniu. Gestem przywołał chłopaka bawiącego się nieopodal scyzorykiem. Wręczył mu zgiętą na pół kartkę, fotografię, kilka złotych i wyszeptał do ucha instrukcję. Wstał. Ścisnął chłopaka za ramię i ruszył z powrotem na ulicę. Jeśli dzieciak nie zawiedzie, a detektyw przypomni sobie ich dawne zwyczaje, to przynajmniej córka otrzyma obiecane pieniądze. Zagłębił się w ciemny korytarz. Chwila niepewności. Nikt jednak się na niego nie czaił. Nadzieja odżyła. Przestał czuć zmęczenie. Zaczął żałować, że pochopnie rozstał się ze zdjęciem. Rzekomi zawodowcy groźniej wyglądali, niż działali. Może ktoś ich spłoszył, może odpuścili. Może byli zatwardziałymi gapowiczami, czyhającymi na znienawidzonego kontrolera. Niedługo przy dobrym piwie obśmieją z Kaczmarkiem strach o wielkich oczach. Zakaszlał. Niezaleczona gruźlica.

Nie przeszedł nawet dwóch kroków, gdy potężny kopniak zgiął go wpół, a z płuc wyrwał powietrze. Silne ręce ujęły go pod ramiona i wywlekły na Zwierzyniecką. Wszystko w milczeniu i z niebywałą sprawnością. W co wdepnęli razem z Antkiem? To nie byli zwyczajni bandyci. Mimo sięgającego dziesięcioleci doświadczenia nie spotkał wcześniej tak sprawnie działających ludzi. Usłyszał gwałtowne hamowanie, po czym został bezceremonialnie wepchnięty do auta. Wbrew okolicznościom uśmiechnął się. Przed nim ostatnia przejażdżka samochodem. I to nie byle jakim. Rozpoznał go od razu — mercedes 260 z silnikiem wysokoprężnym. Podobno wyciągał setkę. Znał się na tym, auta były jego miłością. Ruszyli z piskiem opon. Skóra, stal i chrom. To będą jego ostatnie wspomnienia na tym świecie. Zaiste zacny koniec.

Po dłuższej chwili, a dokładnie po odliczeniu do tysiąca, zgodnie z instrukcją, na Grunwaldzkiej pojawił się chudy trzynastolatek. Trzymając kurczowo kartkę papieru i zdjęcie, biegł w stronę Poczty Głównej. Banknot od dziwacznego staruszka przezornie schował do kieszeni.

Rodzina Westermannów właśnie siadała do kolacji w salonie. Doktor ze złością spojrzał na zegar. Pół godziny spóźnienia. Elza nie dawała sobie rady z prowadzeniem domu. Głupia krowa! Nie ma żadnych obowiązków i jeszcze taka wpadka. Cholerne zimne parówki. Odkąd zabrakło tej małej, jak jej było — Ziemby — ich dom stanął na głowie. Na życzenie małżonki zgłosił zaginięcie. Szybko okazało się, że Ziembę zamordowano. Przyszedł do nich policjant, głupi Polaczek i zameldował, że znaleziono ciało odpowiadające rysopisowi. Paplał o wszystkim przy Elzie. Na całe szczęście taktownie oszczędził pikantnych szczegółów i zabrał go na identyfikację.

To była ona. Dziewczynę znaleziono nad rzeką, niedaleko miejsca, gdzie dawała mu wszystko to, czego nie dostawał od ślubnej. Do zabójstwa musiało dojść tuż po ich spotkaniu. Wzdrygnął się. Czy tamtego wieczoru otarł się o śmierć? Okoliczności wskazywały na to, że morderca mógł ich obserwować i zaatakował, kiedy dziewczyna została sama. Wszystko przez to, że żona była beznadziejna także w łóżku. Miała tylko jedną jedyną zaletę — pieniążki tatusia. Gdyby więc wyszły na jaw jego relacje ze służącą i jej poprzedniczkami, sytuacja stałaby się niewesoła. Intercyza. Na szczęście stara krowa okazała się za głupia, żeby domyślić się czegokolwiek. Wkrótce zresztą straci to znaczenie, bo od realizacji wielkiego planu dzieliło go bardzo, ale to bardzo niewiele. Miał upatrzoną praktykę pod Berlinem, po jakimś Ringelblumie, który nie mógł dłużej wykonywać szlachetnego zawodu lekarza z powodu zakazu leczenia Aryjczyków przez Żydów. Trzecia Rzesza czekała na prawdziwego niemieckiego doktora. Aryjscy pacjenci i pacjentki również. Pacjentki szczególnie.

Popatrzył krzywo na siedzących przy stole. Elza — szkoda gadać. Jedenastoletnia Mitzi wyglądała jak matka, tyle że chwilowo w każdym wymiarze była mniejsza. Paul junior też nie lepszy. Gapa i mazgaj. Nie będzie żal ich zostawić. W Reichu stworzy lepszą rodzinę. Uśmiechnął się. Jeszcze tylko kilka dni. Zaciśnie zęby i wytrzyma. Zresztą dzisiaj czeka go jeszcze wieczorek brydżowy u mecenasa Saudera. Karty, koniak, cygara i wesołe panienki. Wszystko, czego zapragnie dusza i ciało niemieckiego mężczyzny.

— Mitzi, podaj chleb.

Dziewczynka przestała opychać się jajkami na twardo, bez słowa wstała i przyniosła pokrojony bochenek na drewnianej tacy. Ukłoniła się.

— Proszę, panie ojcze.

Trzeba przyznać, że przynajmniej się starała.

— Dziękuję. Siadaj, moje dziecko.

Elza skinęła głową z aprobatą. Idealna niemiecka rodzina. O, gdyby ta blond główka wiedziała więcej o swoim mężu. A przecież romansiki z dorodnymi dziewuchami to tylko pierwsza z licznych tajemnic. Westermann lubił myśleć o sobie jak o cebuli skrywającej coraz ciekawsze warstwy. Ze stanu błogiego rozleniwienia wyrwał go ostry dźwięk dzwonka u drzwi.

— Mar… denetwetter… Junior, idź sprawdź, kto o takiej późnej godzinie nas niepokoi. Albo poczekaj! Sam pójdę.

Wstał, poprawił bonżurkę, którą zawsze nosił w domu, zasunął krzesło i sprężystym krokiem ruszył do przedpokoju. Kogo diabli nieśli? Kogoś od inżyniera? A może jednego ze specjalnych klientów? Pewnie to zwykły pacjent. Przyjmie go w gabinecie i wróci na kolację. Dzwonek powtórzył się. Otworzył drzwi. Przed nim stał całkiem obcy, dosyć pulchny młodzieniec.

— Czy pan Paul Westermann? Doktor Westermann?

Lekarz spojrzał spode łba.

— A kto pyta?

— Aspirant Szubert. Policja Państwowa.

Westermann poczuł na karku mrowienie. Grubasek machnął legitymacją. Doktor chciał ją dokładnie przestudiować, ale z jadalni dobiegł głos żony:

— Pauli, kto przyszedł?

Wścibska krowa.

— To pacjent. Nagły przypadek. To mi zajmie najwyżej pięć minut.

Gestem zaprosił policjanta do środka. Jakie szczęście, że nie posłał do drzwi szczeniaka.

Siedząc w wygodnym, choć mocno nadgryzionym zębem czasu fotelu, Kaczmarek spoglądał na ścienny zegar. Dobry nastrój, nie opuszczający go od wyjścia z Bazaru, zniknął. Hauke powinien skontaktować się z nim cztery godziny temu. Dawniej takie spóźnienie byłoby nie do pomyślenia. Po 1933 roku ich znajomość uległa rozluźnieniu, a od dwóch lat w zasadzie nie utrzymywali żadnych kontaktów. Powód rozejścia był jak najbardziej prozaiczny — brak poważnych zleceń, wyłącznie drobnica, z której z trudem utrzymywał siebie i Barbarę. Przez ten czas Hauke, niegdyś najlepszy wywiadowca w Poznaniu, bardzo się postarzał. Podczas ich ponownego spotkania Kaczmarkiem targały wątpliwości, czy powinien siwiutkiego jak gołąbek staruszka obarczać zadaniem w terenie. Hauke przekonywał, że drobne dolegliwości zdrowotne i białe skronie to nic, że głowa — najsilniejszy atut — pracuje jak dawniej. Antek uległ. Zaangażowanie Haukego pozwoliło zamknąć rozpoczęte sprawy. Rano doszło do niezbyt przyjemnego spotkania z futbolistami, domagającymi się twardych dowodów, a nie tylko słów detektywa, potwierdzających naganne kontakty golkipera z przedstawicielem drużyny przeciwnej. Ostatecznie zainkasował połowę umówionej kwoty. Nieźle by biuro wyglądało, gdyby nie gruby Walther.

Detektyw zaczął stukać ołówkiem w blat. Siedział jak na szpilkach. Nie miał nawet ochoty na muzykę z płyt, zazwyczaj kojącą nerwy. Ogarnęły go złe przeczucia. Do diabła, to tylko poszukiwanie zafajdanego dziedzica fortuny, który poprztykał się z tatusiem i zniknął. Przeczucia! Przeczucia są dobre dla bab. Ktoś tu się zrobił miękki jak stara ciotka. Krytycznie spojrzał w lustro. Czterdziestokilkuletni facet z obitą mordą. Może to znak, że czas na zmiany. Mieszkanie przy Strusia było dla niego zdecydowanie za duże i przez to fatalnie zapuszczone. Co więcej, wszystko, każdy przedmiot, każdy fragment ściany, okna, sufitu i podłogi przypominał Marię. Z kobietami spotykał się poza domem — z jednym wyjątkiem, ale to była zupełnie inna historia. Wlepiał wzrok w telefon, jakby chciał sprowokować urządzenie do działania, ale diabelska skrzynka milczała jak zaklęta. Jak człowiek szybko przyzwyczaja się do tych wynalazków. Parę lat temu całkowicie obywał się bez telefonu. Właśnie! Eureka! Mieli kiedyś z Haukem system przekazywania informacji przez poste restante. Może na poczcie czeka wiadomość, bo Maryś z jakichś przyczyn nie może zadzwonić! Ale co mogłoby się przytrafić przy tak oczywistej sprawie? Jak na zawołanie przypomniał sobie własną przygodę na Chwaliszewie. Mogło. Przez lata Hauke także dorobił się pokaźnej liczby wrogów.

W końcu rozległ się dzwonek. Z nadzieją podniósł słuchawkę.

— Kaczmarek, słucham… A to ty, Basiu. Nie, nie jestem rozczarowany… Tak, piłkarzy skasowałem… Oczywiście, że pamiętam… Przyjdę po ciebie o dziewiętnastej, to może jeszcze coś zjemy. To jesteśmy umówieni. Albo wiesz co? Spotkajmy się przed kinem. O wpół do ósmej. Przepraszam muszę kończyć, czekam na ważny telefon. Na razie.

Jasny gwint. Przez całe to zamieszanie kompletnie zapomniał o wieczorze. Razem z Barbarą mieli uczcić pierwszą poważną sprawę od dawna i nagły przypływ gotówki. Gdyby nie dziewczyna, zapewne pieniądze przeszłyby koło nosa. W Biurze Detektywnym Działdowska była kimś więcej niż sekretarką. Tak naprawdę, to dzięki niej cały interes się kręcił. Traktował ją jak własną córkę. Poznali się w przerażających okolicznościach, kiedy jeszcze jako policjant prowadził sprawę zabójstwa jej matki i brata. Dzielna dziewczynka wcale nie płakała, za to bardzo zainteresowała się policyjną robotą. Gdy okazało się, że rodzina Działdowskich nie ma środków do życia, zrobił wszystko, by im pomóc. Zorganizował wsparcie — regularnie i w tajemnicy płacił sąsiadce za opiekę nad zniedołężniałym ojcem, później także zafundował dziewczynie korepetycje. Gdy podrosła, przez Lecha załatwił pracę w szpitalu. Okazało się, że Baśka ma zacięcie medyczne — najpierw jako salowa, potem jako pielęgniarka pomagała przy chorych. W końcu dostała się na uniwersytet i obecnie studiowała na drugim roku Wydziału Lekarskiego. W sumie stała się kobietą, choć dla niego na zawsze pozostanie tamtą małą, dzielną dziewczynką. Dlatego postanowił zabrać ją do kina na jakąś pogodną komedię. A potem na lody i czekoladowe ciasteczka.

Lekarz i policjant mierzyli się wzrokiem. Westermann górował nad Polakiem o dwie głowy. Postawny blondyn z twarzą, która niewątpliwie uchodziła za przystojną, stanowił całkowite przeciwieństwo krępego aspiranta o pospolitej fizjonomii. Doktor emanował pewnością siebie, Szubert tracił ją z każdą chwilą. Miał przygotowane pytanie wprowadzające, ale nim zdołał je wydukać, inicjatywę w rozmowie przejął lekarz.

— Po pierwsze, panie… Jak się pan właściwie nazywasz?

Nawet nie starał się ukryć pogardy dla spoconego konusa, który włożył najlepsze ubranie, nieadekwatne do charakteru wizyty. Głupi prostak. Zupełnie nie pasował do dystyngowanego wnętrza.

— Szubert.

— Panie Szubert, muszę zaprotestować. Nachodzenie spokojnych obywateli o takiej porze jest niewybaczalne. I ja tego tak nie zostawię. Jutro dowiedzą się o tym pana zwierzchnicy. Teraz żegnam.

Westermann władczym gestem wskazał drzwi. Szubert nawet nie drgnął, ale cały misterny plan przesłuchania runął w gruzy. Zapadła pełna napięcia cisza. Westermann wciąż trzymał rękę w powietrzu i sapał ze złością. Szubert pomyślał, że jednak powinien był pójść z Agatką na tańce. Z dwojga złego wolałby w tej chwili sunąć po znienawidzonym parkiecie. Dość! Jeśli pozwoli się teraz zastraszyć, nigdy nie zostanie prawdziwym śledczym. Wzniesiona dłoń lekarza zaczęła dygotać.

— Proszę wyjść, bo…

Posągową twarz oszpecił grymas wściekłości. Szubert uciął groźbę.

— Bo co, panie Westermann? Pan nie krzyczy, po co niepokoić rodzinę. Po pierwsze, moi zwierzchnicy doskonale wiedzą, gdzie jestem, bo sami mnie tu przysłali. Po drugie, pana zawód opiera się na reputacji, miałem więc być dyskretny, ale skoro pan woli inaczej, to jutro z samego rana wrócę z mundurowymi i udamy się do Prezydium…

Ręka Westermanna opadła, ale gdyby doktor mógł uśmiercać wzrokiem, Szubert w tym momencie padłby trupem. Policjant uśmiechnął się złośliwie.

— Doskonale. Może zatem usiądziemy…

Nie czekając na pozwolenie, spoczął na zdobionym żłobieniami drewnianym krześle. Lekarz wyniośle zignorował propozycję.

— Panie Westermann, dlaczego pan zgłosił zaginięcie Marianny Ziemby?

Policjant wyciągnął niewielki notes i króciutki ołówek. Doktor zacisnął pięści.

— To chyba oczywiste. Służąca bez uprzedzenia nie stawiła się w pracy.

— Panie Westermann, czy pan zajmuje się prowadzeniem domu?

Doktor obruszył się.

— Co za pytanie! Nonsens. Oczywiście, że nie. Dom prowadzi żona Elza.

— To dlaczego nie ona nas zawiadomiła?

Westermann westchnął. Prawdziwy matoł. Nie rozumie najprostszych spraw.

— Dlatego, panie Szubert, że za kontakty z polską władzą w tym domu odpowiadam ja.

Ołówek furkotał na papierze. Wszystko było skrzętnie notowane.

— Zatem to żona poinformowała pana o nieobecności służącej?

— Doprawdy nie rozumiem, do czego mają prowadzić te pytania.

Szubert przestał się denerwować.

— Czy to żona poinformowała pana o niestawieniu się służącej do pracy? Tak lub nie.

— Tak.

— Z naszych informacji wynika, że panna Ziemba zginęła trzeciego października. Pan zawiadomił o jej zaginięciu już następnego dnia rano. To trochę dziwne…

Miarka się przebrała. Westermann niepomny na rodzinę za drzwiami podniósł głos.

— To niesłychane, czy teraz mam się tłumaczyć polskim władzom, że zgodnie z obywatelskim obowiązkiem zawiadomiłem policję o niepokojącym zdarzeniu?!

— Z tego nie musi się pan tłumaczyć. Dziwny jest tylko pośpiech. Czy służącej nie zdarzało się nigdy wyjeżdżać do rodziny?

Westermann ochłonął. Krzyk zaraz sprowadzi Elzę, ostatnią osobę potrzebną w tym pokoju.

— Ziemba była sierotą. I wzorową służącą. Przez te pół roku, jak u nas pracowała, nigdy nie spóźniła się z niczym, zawsze wszystko robiła na czas.

— A co stało się z poprzednią dziewczyną?

Pytanie zaskoczyło doktora.

— Musieliśmy ją oddalić…

— Z moich informacji wynika, że wyrzucono ją w zaawansowanej ciąży.

Westermann zmierzył Polaczka wzrokiem. Czyżby go nie docenił?

— Rzeczywiście, nie prowadziła się najlepiej.

— Panie Westermann, czy to pan był ojcem dziecka?

Chwila słabości minęła. Zapanował nad emocjami i głosu nie podniósł.

— Nie, nie ja! Jaki ma to związek z Ziembą?

Szubert patrząc doktorowi prosto w oczy, zadał decydujący cios.

— Panie Westermann, panna Ziemba przed śmiercią odbyła stosunek płciowy. Mam powody przypuszczać, że z panem.

Twarz doktora przybrała kolor purpury.

— Co?!!! Jak pan śmie. To pomówienie. Mam żonę i dzieci. Jestem statecznym ojcem rodziny. Ja nawet nigdy nie byłem w tym miejscu nad Wartą.

Szubert drgnął. Ptaszek wpadł w sidła.

— Ale ja nie mówiłem, że panna Ziemba została znaleziona nad Wartą.

Westermann zareagował błyskawicznie.

— Powiedział mi to posterunkowy, który przyszedł z wezwaniem na identyfikację.

Triumfalny uśmiech zniknął z twarzy policjanta. Ołówek i notes powędrowały do kieszeni.

— Robi się późno. Na dziś tyle. Jeszcze się do pana zgłosimy. Będę też chciał porozmawiać z żoną.

— To niemożliwe, Elza prawie nie mówi po polsku.

— Za to ja znam niemiecki. Dobranoc, panie Westermann. I niech panu nie przyjdzie do głowy uciekać. Dom jest pod obserwacją.

Szubert podszedł do drzwi, w których omal nie zderzył się z korpulentną blondynką. Na miejscu doktora też szukałby przygód poza domem.

— Pani Westermann. — Ukłonił się i ruszył w kierunku wyjścia. Po dwóch krokach zmienił zdanie i cofnął się do małżonków wymieniających znaczące spojrzenia.

— Jeszcze jedno. Czy ma pan dostęp do morfiny?

Przez mgnienie oka na twarzy doktora zagościł niepokój. A może Szubert chciał go zobaczyć.

— Co za pytanie? Oczywiście, jak każdy lekarz w Poznaniu.

Ukłonił się raz jeszcze i wyszedł. Na półpiętrze usiadł i na kilka minut zamarł w bezruchu. Rozmowa z lekarzem wiele go kosztowała, choć nie przyniosła spodziewanego rozstrzygnięcia. Westermann wymknął się ze wszystkich pułapek, ale nadal pozostawał głównym podejrzanym. Strasznie kręcił. Na sto procent ujeżdżał Ziembę. Starszy facet z żoną przypominającą hipopotama i młoda piękna dziewczyna. Na wspomnienie piersi Ziemby zrobiło mu się gorąco. Westermann coś ukrywa. Pytanie o morfinę wyraźnie go wzburzyło. Szubert wstał i otrzepał płaszcz. Dozorca lepiej wywiązywał się z funkcji obserwacyjnych niż porządkowych. Morfina! Trzeba pogadać ze starym Marciniakiem, co prowadził dochodzenia związane z morfinistami. Głowa do góry! Najważniejsze, że nie pozwolił się zastraszyć. Jak na pierwszy raz poszło całkiem nieźle. Doktorek teraz pięć razy pomyśli, nim ruszy mordować kolejne ofiary. Poczuł dumę, bo w gruncie rzeczy właśnie uratował czyjeś życie. Żeby tylko Westermann nie odkrył, że policyjna obserwacja to zwykły bluff.

Mgła gęstniała. Od strony Szeląga, z koryta Warty, sunęły wilgotne i gęste kłęby pary. Wymarzona noc dla stojących na bakier z prawem. I dla zakochanych. Opartą o kamienną poręcz Basię przepełniała radość. Antek w końcu zaprosił ją do kina. Może nareszcie zrozumiał, może dostrzegł w niej kobietę. Co prawda coś przebąkiwał, żeby pójść na odczyt jakiegoś profesora Suria-Darma-Diel o wschodnich bzdurach: przepowiadaniu przyszłości, telepatii i hipnozie. Może to i ciekawe, ale przed południem w kinie „Świt”! Doprawdy mało romantyczne, na szczęście wyperswadowała mu ten pomysł. Teraz czekała na detektywa z nadzieją w sercu, na schodach prowadzących do kina „Słońce”. Pierwsze wspólne wyjście. Obserwując tulące się pary, wyobrażała sobie, że jest na miejscu adorowanych kobiet. Naprzeciw kina znajdował się Palais de Danse, zwany Palejką, z niezrównanym parkietem tanecznym, na którym można wypróbować umiejętności z kursu u panny Szczurkówny, na który uczęszczała sumiennie, w absolutnej tajemnicy. Zaczynała marznąć. Gdzie ten Antek? Nigdy nie była na randce. Rówieśnicy śmiertelnie ją nudzili, a jedyny mężczyzna, którym się interesowała, zupełnie jej nie zauważał. Aż do teraz. Kiedy ją zobaczy, nie będzie już powrotu do dawnych relacji. Specjalnie dla Kaczmarka włożyła pończochy i pantofle na obcasie. Miała je na nogach po raz pierwszy w życiu i nie czuła się w nich dobrze. Elegancki kostium po mamie przerobiła sąsiadka. Płaszcz, również po mamie, był za duży, bo świętej pamięci rodzicielka miała pełniejsze kształty. Mocno wciągnęła nosem powietrze. Przed wyjściem skropiła się Przemysławką. Wszystko dla Antoniego. Tylko czy aby nie za wiele? Tak czy siak teraz już nie zmieni niczego. A jeśli Kaczmarek uzna ją za kokotę? Jeśli… jeśli… koniec bzdurnych rozważań. Co ma być, będzie. Strój lekko trącił myszką i raczej odpowiadał modzie lat dwudziestych, ale na nic innego nie było jej stać. Spojrzała na zegarek. Czekała już piętnaście minut. Odgłosy męskich kroków przyspieszały bicie serca. Niestety póki co, żaden ze spacerujących panów nie okazał się tym jedynym. Starszy czy rówieśnik, mężczyzna nie powinien kazać czekać kobiecie. Cudowny nastrój rozwiewał się jak mgła.

W tym momencie na schody wiodące do kina wbiegł Antek. Rozchełstane ubranie świadczyło o pośpiechu, w jakim opuścił mieszkanie. Obitą twarz wykrzywił grymas zmęczenia. Basia poczuła ukłucie w sercu. Nie tak wyobrażała sobie tę chwilę.

— Baśka… — Kaczmarek próbował złapać oddech — …Basiunia, przepraszam, ale kino musimy odłożyć. Obiecuję, że ci wszystko wynagrodzę. Muszę natychmiast coś sprawdzić. Sprawa biurowa. Lecę na pocztę…

Jej amant wyglądał, jakby przebiegło po nim stado nosorożców. W takim stroju i z taką gębą nie wpuszczą go na parkiet. Co gorsza, zignorował ją, nie usłyszała żadnego komplementu. Cała złość nagromadzona przez kwadrans czekania znalazła ujście w krzyku.

— O nie, mój panie! Tak się nie robi. Albo jesteśmy wspólnikami i pracujemy razem, albo z nami koniec!

Kilku przechodniów odwróciło głowy w stronę kłócącej się pary. W pierwszym odruchu Kaczmarek chciał skarcić wychowanicę, ale rozsądnie odpuścił.

— Skoro tak… chodź ze mną. Ale ostrzegam, zanudzisz się…

Fuknęła obrażona i podążyła za nim. Przyjrzała mu się uważniej. Ktoś bardzo konkretnie Antka obił. Cudnie, spuścić takiego na jeden dzień z oka i pan Kaczmarek już wpakowuje się w kabałę. Ciekawość ją zżerała. Z trudem powstrzymywała się przed wypytaniem go o mordobicie. Lata spędzone razem nauczyły ją jednak, że lepiej poczekać, aż sam dojrzeje do wyjaśnień. Biegli Alejami Marcinkowskiego. Kaczmarek trzymał fason, ale przed jej bystrym okiem nie umknęło, jak wiele wysiłku kosztuje go każdy krok.

— Panie Antek, zwolnij pan trochę, bo w tych butach nie nadążam.

Zatrzymał się. Dopiero teraz dostrzegł jej dziwaczny wygląd. Jakby cofnął się w czasie o dziesięć, może piętnaście lat. Co tej pannicy strzeliło do głowy? Na obcasy to chyba za wcześnie. Westchnął, ale nie skomentował. Ruszyli dalej.

Basia wciąż zachodziła w głowę, co było na tyle ważne, by przerwać ich randkę? Wreszcie stanęli przed okienkiem pocztowym. Na szczęście ogonek klientów posuwał się szybko. Kiedy nadeszła ich kolej, musiała szturchnąć zamyślonego detektywa. Kaczmarek syknął z bólu, schylając się do otworu w szybie.

— Dobry wieczór, czy jest coś dla „Kordiana”?

Urzędniczka zaczęła poszukiwania. Detektyw odwrócił się do Baśki.

— Na pewno nie ma nic. Sprawdzam dla spokoju sumienia. Jeszcze zdążymy na film. Na co masz ochotę?

Zmarszczyła nosek. I co, teraz będą ganiać w drugą stronę? Albo, nie daj Boże, Antek zaproponuje jakieś kiepskie kino.

— Jest taki jeden film amerykański, chyba La Habanera…

Uniósł brwi.

— Hmm, to chyba dla trochę starszych.

— Co ty mówisz…

Przerwał im głos z okienka.

— Proszę bardzo, przesyłka dla „Kordiana”.

Basia trajkotała w najlepsze, za to detektyw wyraźnie zmarkotniał, gdy urzędniczka podała mu błękitną kopertę. Dziewczyna cała płonęła z ciekawości.

— Ta nazwa „Kordian” to od czego?

— Hauke zaczytywał się w Słowackim… — odparł mechanicznie. — Chodźmy w jakieś spokojne miejsce, sprawdzę, co jest w środku.

Poszli. Z trudem kojarzyła nazwisko — rzeczywiście, parę lat temu był taki starszy pan, co z Antkiem pracował. Ale od dawna nie pojawiał się w biurze, więc założyła, że umarł.

— Dobrze, wspólniku.

Jej policzki rozkwitły rumieńcami. To, co razem robili, okazało się znacznie bardziej ekscytujące od najlepszego nawet filmu. Rozbudzona wyobraźnia podsuwała coraz śmielsze zakończenia tak rozpoczętego wieczoru. Marsowa mina Antoniego sugerowała coś zgoła innego, ale podniecona Barbara nie dostrzegła zmiany nastroju detektywa.

Cukiernia Walerii Patyk przy Alejach Marcinkowskiego oferowała najszerszy asortyment wyrobów czekoladowych oraz innych słodkości pochodzących z całego świata i dlatego cieszyła się zasłużoną renomą wśród klienteli. Nawet o późnej porze sala była wypełniona prawie do ostatniego miejsca. Kaczmarek i Działdowska szczęśliwie znaleźli pusty stolik w kącie, obok niezbyt szczelnego okna. Dziewczyna zamówiła herbatę, nie chcąc przy Antku ujawniać, jak lubi czekoladę. Ale detektyw nie zważał na nic. Prosząc o zsiadłe mleko, pewnie też nie przyciągnęłaby jego uwagi. Kaczmarek chciał jak najszybciej poznać treść wiadomości. Zauważyła, jak podczas otwierania koperty drżą mu ręce. Na stół wypadła fotografia, którą szybko schował do kieszeni. W miarę czytania jego twarz bladła, aż do kredowej bieli.

— Wszystko w porządku? — spytała zaniepokojona.

Antek wykorzystujący zawsze podobne okazje do przytyków, tylko pokręcił głową.

— Masz, sama przeczytaj…

Wzięła do ręki pomięty kawałek papieru.

— Wygląda jak przeżuty przez kejtra — usiłowała zażartować.

Treść świstka do wesołości nie nastrajała.

„Sprawa śmierdząca. Mam ogon. Rozmawiałem w knajpie z konduktorem tramwajowym, który go widział. Uciekł mu bez zapłacenia biletu przed Starym Rynkiem. Konduktor nagle padł otruty, a zjadł moją porcję. Powiedział, że to nie Szwajcar, tylko Żyd. Chcą mnie zabić. Jestem na podwórzu wedle Przecznicy. Jeśli czytasz te słowa, mnie już nie ma wśród żywych. Jeden szczunek ma zanieść mój list na pocztę. Mam w Czarnkowie córkę, nazywa się Joanna Pruszczy”.

Tutaj następowała plama, czyniąca dalszy zapis nieczytelnym. Nie mogła wydobyć słowa. Nie zrozumiała wiele. Jakiś „on”, jacyś „oni”. Pismo niewprawne, dziecinne. Treść chaotyczna. Maryś, o którym wciąż wspominał Antek, ten, którego uznała za zmarłego dawno temu, wykonywał dla Kaczmarka jakieś zadanie i zdaje się, że tym razem zginął naprawdę. Pobicie, śmierć — prawdziwy kryminał.

— No to mamy problem…

— Jak cholera! — Kaczmarek wyglądał niczym upiór.

Ręka trzymająca filiżankę z herbatą drżała. Nigdy nie widziała Antka w takim stanie. Odłożył naczynie i zamknął oczy. Nagle wybuchł.

— Dlaczego jak coś zaczyna się układać, to zaraz ze środka wychodzi taki babol? No i Maryś, zginął cholera przeze mnie…

Oczy mu się zaszkliły.

— Obiecuję ci, stary, że ich dorwę, a córce zapewnię utrzymanie. Nie wiem jak, ale to zrobię.

Mówił do nieobecnego przyjaciela. Spojrzała na detektywa z podziwem. Nareszcie gadał normalnie. Załamany Kaczmarek potwornie ją niepokoił.

— Dałem się podejść jak szczeniak. Lata szukania małżeńskich brudów odebrały mi chyba rozum.

Ścisnęła go mocno za rękę.

— A to na pewno pisał pan Hauke?

— Bez dwóch zdań, poznaję jego pismo i kartkę z notesu.

Niespodziewanie powstał, przewracając krzesło.

— Baśka, zdajesz sobie sprawę, że wszyscy, co się ze mną stykają, są w niebezpieczeństwie? To dotyczy także ciebie!

Oczy większości klientów cukierni spoczęły na nich. Antoni opamiętał się. Bąknął pod nosem przeprosiny i podniósł krzesło. Zainteresowanie dziwaczną parą powoli opadało. Oszołomiona zachowaniem detektywa Działdowska wyszeptała:

— Ja tam się nie boję…

Powiedziała to bez przekonania. Próbowała połapać się w całej tej historii. Pretekstem dzisiejszego spotkania miało być świętowanie grubej sprawy, jak to określił Antek. Czyżby sprawa okazała się grubsza, niż przypuszczał? Pośpiesznie ukryte zdjęcie i zawiła treść notatki wskazywały, że Hauke miał kogoś odnaleźć.

— Dziewczyno, nie czas na wygłupy. Zadarłem z mordercami. Czytałaś przecież. Ja sobie poradzę, ale ty… ty musisz zniknąć!

Obruszyła się. Podniesiony głos Antoniego ponownie ściągnął na nich ciekawskie i pełne wyrzutów spojrzenia.

— Zwariowałeś? Mam studia, pracę… Ojciec wymaga opieki… Może to tylko głupi kawał.

— Ty chyba nie pojmujesz powagi sytuacji. Maryś był… jest za poważny na coś takiego. Posłuchaj. Być może zginął człowiek. Hauke był doświadczony bardziej niż wszyscy śledczy Poznania razem wzięci, wliczając mnie w najlepszych czasach. On wykonywał drobne zadanie. Rozumiesz słowo „drobne”? A ja nawet nie wiem, kto za tym stoi. Czy Stauffacher, czy może nasz szacowny adwokat, pan grubas. — Walnął pięścią w stół. — Psiakrew! O przepraszam.

Kurczę, ależ on potrafił być denerwujący. Co gorsza, nie zrozumiała wiele z zagmatwanych wyjaśnień. Jaki Stauffacher?

— Mógłbyś dać już spokój. Nie jestem jakąś pensjonarką. Jak musisz zakląć, nie przejmuj się.

Odważna panna. Ale do niej wciąż nie dotarło, co się wokół dzieje.

— Słuchaj. Nawet w tym momencie możemy być obserwowani. — Uważnie rozejrzał się po sali. Klientów Patykowej zdawały się pochłaniać własne sprawy, choć dostrzegł kilka ukradkowych spojrzeń w ich kierunku. — Zapłacę i zamówię taksówkę. Staraj się zachowywać naturalnie.

— Skorzystam z toalety.

Skinął głową. Instynkt podpowiadał, że u panny Patyk nic im nie grozi. Czy ten instynkt jest jeszcze coś wart?

— W porządku, korzystaj, póki możesz… Zastanowię się, co dalej.

Działdowska szybko pognała za potrzebą. Z niepokojem wpatrywał się w drzwi, za którymi zniknęła. W damskiej toalecie jest bezpieczna. Raczej. Z nerwów zaczął obgryzać paznokcie. Gdy wróciła, odetchnął z ulgą.

— Jedziemy na spotkanie z Gzubem — oznajmił.

Rany, to imię znało każde dziecko na Wildzie. Otwarła szeroko usta ze zdumienia. Po plecach przeszły ciarki.

— Co? Przecież…

Detektyw spojrzał jej w oczy.

— Nic się nie bój. Spokojnie. Znam go od lat. Jest mi winien przysługę. Pomoże nam. Na policję nie ma co liczyć. Chodźmy.

Wstała. Spełniały się jej marzenia. Miała Antka tylko dla siebie. Dlaczego więc drżały jej łydki?

Niekoronowany król Wildy, Eugeniusz Majchrzak, z racji młodzieńczego wyglądu zwany Gzubem, dopijał drugi kubek mocnej jak siekiera herbaty. Kto go nie znał, nie dałby za niego pięciu groszy. Błąd. Niepozorną aparycję Majchrzak wykorzystał w niezliczonych pojedynkach na noże i pięści. Przeciwnika o wyglądzie szczunka lekceważono. A gdy fama o piekielnie szybkim zabijace z twarzą ministranta rozeszła się po Poznaniu, chętnych do wypróbowania możliwości Majchrzaka zostało niewielu. Ale nie tylko talentem do bijatyk Gzub różnił się od przeciętnego bandziora. Był powściągliwy, nigdy nie pił wódki, najwyżej piwo. Szybko pojął, że bronią stokroć groźniejszą od noża czy rewolweru jest głowa. Gdy kompani pogrążali się w odmiennych stanach świadomości, on pozostawał trzeźwy i obmyślał następne posunięcia, zawsze o kilka ruchów przed konkurencją. Tak było również tego wieczoru, kiedy otwarły się drzwi knajpy „U Walerki”, gdzie Majchrzak ze swoimi ludźmi spędzał większość czasu. W progu stanął Tomuś Tulka — jeden z nowych. Kiedyś boksował w „Warcie”, teraz szukał szczęścia z nimi. Do zadymionej sali wdarło się świeże powietrze. Powiało chłodem. Nie wszystkim się to spodobało.

— Kurwa! Właź szybko, Tomuś, przeciąg idzie!

Tulka nie był przesadnie wysoki, ale szeroki w barach i owszem. Poruszał się szybko i cicho. Jak drapieżnik. I był posłuszny. Poza ostatnią cechą bardzo przypominał Gzubowi jego samego sprzed lat. Jednak różnic znalazłoby się więcej. Tulka górował muskulaturą, za to Gzub pedantycznie dbał o zęby. Obydwaj byli blondynami obciętymi na jeża, ale Gzub miał duże, odstające uszy, a Tomuś małe, przyklejone do głowy. No i Tulka seplenił.

— Panie sefie, na dwoze ceka taki jeden z lalunią…

Majchrzak uśmiechnął się nieprzyjemnie.

— Co z tobą, Tomuś? Nie wiesz, co robić? Faceta po pysku i uwolnić od portfela, a meli torebkę zabrać. Po co się nocą szlajają, gdzie nie powinni.

Odpowiedział mu rechot tych, co jeszcze jako tako trzymali pion. Jeden Tomuś się nie roześmiał. Nie umknęło to uwadze Gzuba.

— Jeszcze coś?

— Panie sefie, facet bręcy, ze pana zna i ma do pogadania. Psedstawił się nawet. Antek Kacmarek go wołają.

Gzub z niedowierzaniem pokręcił głową. Wciąż zasługiwał na swoje przezwisko. Ta twarz pasowała bardziej do czytelni bibliotecznej niż mordowni, w której przebywał.

— Ho, ho. Wielmożny pan detektyw w naszych niskich progach. Prosić…

— Znacy… — Bokser był wyraźnie zdezorientowany.

— Znaczy — idź Tomuś po faceta i pannę i wprowadź do nas.

Gzub znał Kaczmarka od dziecka. Jego ojciec Witold Majchrzak zginął nad Niemnem w 1920 roku. Tragiczną wiadomość matce przywiózł właśnie Kaczmarek. Byli ze starym przyjaciółmi, podobno ojciec uratował mu życie. Kiedy sam dostał kulkę, ostatkiem sił wymógł na Kaczmarku, by zajął się jego żoną i dzieciakami. Taką historyjkę tamten sprzedał wdowie. Początkowo wszystko szło nawet nieźle, kłopoty zaczęły się po kilku latach. Kaczmarek przychodził z pieniędzmi coraz rzadziej, matka zmarła w nędzy, a Gzub musiał sam radzić sobie na ulicy. W pewnym sensie Kaczmarkowi zawdzięczał swoją obecną pozycję. Inaczej potoczyły się losy jego młodszego brata Michała, którego detektyw umieścił w korpusie kadetów. Brachol wyjechał i więcej nie dał znaku życia. Gzub zacisnął usta. Wspomnienie Michała zawsze wprawiało go w zły nastrój. W stronę towarzyszy rzucił krótki rozkaz:

— Fyrać pod ścianę.

Stół, przy którym siedział Majchrzak, momentalnie opustoszał. Biesiadujący przestępcy jak stado owieczek, bez szemrania posłuchali przywódcy. Tym, którzy nie dawali rady przejść o własnych siłach, pomogli kumple. W momencie, gdy ostatni bandzior odszedł, otwarły się drzwi. Do knajpy ponownie wdarło się chłodne powietrze.

— Cześć, Geniu — rzucił Kaczmarek od progu.

Wyglądał okropnie. Postarzał się, a na twarzy nosił ślady pobicia. Za plecami detektywa stała, przestępując z nogi na nogę, jakaś panna.

— Panie Antoni, po prostu Gzub. Wchodźcie.

— No to cześć, Gzub.

— Komu podpadłeś? — zadał pytanie Majchrzak. — To ktoś od nas? Zemsty szukasz?

Detektyw pokręcił głową.

— Ani jedno, ani drugie. Sprawa zdarzyła się poza Wildą i nie ma żadnego związku z moim, znaczy naszym przybyciem.

Gzub wydął wargi.

— I całe szczęście, bo i tak bym nie pomógł. Przedstawisz mnie pannie?

Detektyw spochmurniał. Niechętnie dokonał prezentacji.

— Pan Eugeniusz Majchrzak, pani Barbara Działdowska.

Baśce nie umknęło pytające spojrzenie, które Gzub rzucił Antkowi, gdy padło jej nazwisko. I zdawkowe kiwnięcie głową detektywa.

W knajpie zapanowała niczym niezmącona cisza. Oczy wszystkich w miarę trzeźwych skierowane były na parę niespodziewanych gości. Dziewczyna inaczej wyobrażała sobie taką spelunę. Tego Majchrzaka zresztą też. Postrach porządnych mieszkańców Wildy wyglądał jak starszy brat, którego nigdy nie miała. Gzub sprawiał wrażenie naprawdę zadowolonego z wizyty albo doskonale udawał. Nagle w jednym kącie knajpy rozległo się głośne chrapanie, ktoś wybuchnął śmiechem i wszyscy zajęli się własnymi sprawami. Sytuację wykorzystał Gzub.

— Wódka, piwo, herbata, kawa? Siadajcie.

Nieśmiało skorzystali z zaproszenia. Basia czuła rosnące zdenerwowanie detektywa. Mimo że sam chciał szukać tu pomocy, z każdą chwilą zdawał się tego coraz bardziej żałować.

— Dzięki, ale…

— Ejże, panie Antoni, bo się obrażę…

— W takim razie poproszę herbatę. A ty, Basiu?

— Kawę. I tak nie zasnę.

Gzub machnął ręką, a drab w stroju kelnera stojący w oddaleniu pospieszył na zaplecze. Nieśmiało rozejrzała się po knajpie. Była w jednym z ostatnich miejsc, do których powinna chadzać młoda panienka. Gdyby nie obecność Antka, byłoby gorzej niż źle. Niskie ceglane sklepienie utrudniało wentylację, ściany iskrzyły się od skroplonej wilgoci. Pierwsze, co dotarło do jej nozdrzy zaraz po wejściu na zadymioną salę, to odór niemytych ciał, wymieszany z oparami alkoholu i znanym aż za dobrze kwaśnym smrodem wymiocin. Ten ostatni na szczęście w ilościach śladowych, bo była na niego wyczulona. Po chwili ciszy knajpa rozbrzmiała gwarem bełkotliwych rozmów, a ich przybycie przestało być atrakcją wieczoru. Wciąż jednak kilka par oczu gapiło się na nich. Dokładnie rzecz biorąc — na nią, i nie były to spojrzenia przyjazne. Kobiety towarzyszące przestępcom wlepiały wzrok w strój Basi zdecydowanie nie pasujący do tego miejsca. Ponure i zmęczone twarze wyrażały bezbrzeżną pogardę dla obcej. Spuściła oczy i mimo woli spłoniła się jak pensjonarka. Ile by dała, żeby znaleźć się jak najdalej od tego miejsca, choćby w sali kinowej. Na szczęście w obecności Gzuba żadna nie śmiała mocniej wyrazić nienawiści.

— Panie Antoni, przejdźmy do rzeczy. Cóż sprowadza najlepszego detektywa w Poznaniu w moje niegodne progi?

Kaczmarek gładko przełknął pochlebstwo. Nie zamierzał tak łatwo oddać inicjatywy.

— Wiesz, dostałem ostatnio list od Michała. Służy w KOP-ie…

Spojrzenie Majchrzaka stwardniało.

— Nie interesuje mnie to! — uciął. — To wszystko, z czym tu przylazłeś? W takim razie żegnam.

Detektyw spróbował naprawić błąd.

— Zaraz, chwileczkę. Mam prawdziwy problem. Ktoś mnie śledzi. Zabili mojego człowieka.

W tym momencie wrócił kelner, niosąc napoje na zadziwiająco czystej tacy. Gzub się zaśmiał.

— Jakiś krewki małżonek czy kochanek przyłapany na cudzołóstwie? Kogo skrócili?

— Marysia Haukego…

— Stara menda. Płakać nie będziem.

Kilku starszych spośród siedzących nieopodal pokiwało głowami z aprobatą. Kaczmarek zacisnął pięści. Upił łyk herbaty, bo zaschło mu w gardle.

— Przyjechałem tu dryndą. Całą drogę śledził nas czarny samochód.

Basia mogła potwierdzić słowa detektywa. Taksówkarz najpierw trzy razy upewnił się, czy Kaczmarek wie, gdzie chce jechać, a po skasowaniu należności nawet jej nie przeliczył, tylko z piskiem opon odjechał. Od Rynku Wildeckiego zaczynała się część dzielnicy ciesząca się złą sławą. „U Walerki” leżało prawie w jej środku. Dziewczyna sądziła, że Antek po drodze wyłoży jej swój plan, lecz detektyw milczał jak zaklęty. Kiedy zapytała, dlaczego nie pojechali na policję, Kaczmarek udał, że nie dosłyszał pytania. Do siedziby Majchrzaka przyjechała naburmuszona.

Gzub poszukał wzrokiem człowieka stojącego przy oknie, który skinieniem głowy potwierdził słowa detektywa. Nieopodal knajpy, w odległości jakiś trzydziestu metrów, stało czarne auto.

— Mercedes.

Słowo, którym obserwator opisał samochód, spowodowało błysk w oku Majchrzaka. Wreszcie coś ciekawego, bo przeciągająca się rozmowa zdecydowanie go nużyła.

— To już pan Kaczmarek nie potrafi takich rzeczy załatwić sam? Starzejemy się, co? Musimy bandytów o pomoc prosić?

Antek łyknął herbaty. Gzub otwarcie z niego kpił. Kątem oka detektyw zauważył, że Basia drży.

— Nie o to się rozchodzi. Sam sobie poradzę. Proszę tylko o ochronę dla panny Basi. Mówiąc wprost: czy mógłbyś ją przechować przez kilka dni, aż wszystkiego nie wyjaśnię?

Gzub obdarzył Kaczmarka zagadkowym spojrzeniem.

— Może mógłbym, może nie mógłbym…

Niespodziewanie do rozmowy wtrąciła się Barbara. Trzęsła się ze złości.

— A ja bardzo dziękuję za taką opiekę. Sama o siebie zadbam. Nie zamierzam się ukrywać, mam pracę i muszę chodzić na uczelnię.

Gzub spojrzał na dziewczynę z szacunkiem.

— Fajna ta twoja panna, Kaczmarek. Nie w ciemię bita.

— Masz recht — zgodził się Antek. — Tyle że to nie moja panna, a wychowanica.

Zaczerwieniła się po czubek głowy. Gzub docenił jej urodę, w chwili gdy wyszła zza pleców Kaczmarka. Sprawa robiła się intrygująca.

— Niech będzie zatem wychowanica. Jak panna nie chce schronić się u nas, to podeślę kogoś do panny. Gdzie panna mieszka?

W tonie Majchrzaka było coś takiego, że bez namysłu udzieliła odpowiedzi.

— Na Przemysłowej.

— Pięknie, nasz fyrtel. Tomuś się panną zaopiekuje. Będzie za panną chodził wszędzie. Nawet na uniwersytet — się dokształci…

Na sali rozległo się kilka wybuchów śmiechu, tylko z pozoru każdy zajmował się swoimi sprawami.

— Ale…

Kaczmarek uciął protest.

— Baśka, z tymi ludźmi nie ma żartów. Eee… Znaczy z tymi też, ale miałem na myśli tamtych. Przejęzyczyłem się. Musisz mieć ochronę. A Tomuś będzie się zachowywał grzecznie. — Kaczmarek spojrzał znacząco na Gzuba.

— Mowa. Jak to wychowanica, pannie włos z głowy nie spadnie.

— Dziękuję… — Kaczmarek nareszcie się rozluźnił.

— No, nie dziękuj pan, panie Antoni. Za piękne oczy panny Basieńki tego nie robię. Zaraz pogadamy o honorarium. Pan teraz pomyśl, co za przysługę pan mi oddasz. A my porozmawiamy sobie z kolegami z mercedesa, co nie mają szacunku dla nas, i przyjeżdżają na Wildę jak na majówkę.

— Hola, to mordercy…

— A co pan myślisz, że moja wiara z ochronki? Nie bój nic, panie Antoni. Mercedes ozdobi moją kolekcję… Wiaruchna, zbieramy się.

Gzub gwałtownie wstał, a z nim co bardziej trzeźwi biesiadnicy.

Placyk przed knajpą kształtem przypominał kiszkę. Był długi i wąski. Czarny samochód stał na jego środku. Silnik cichutko pracował na jałowym biegu. W stronę nieruchomego auta powoli ruszyło czterech mężczyzn. Wyglądali na pijaczków wracających do domu. Potykali się o własne nogi, jeden fałszywie zaintonował szlagier. Dwa kolejne cienie osaczały mercedesa z flanki. Nagle w świetle księżyca u jednego pijaczka zdradziecko błysnęło obnażone ostrze. Kamuflaż diabli wzięli, pozostała szybkość. Najkrótsza odległość od samochodu dzieliła dwóch zbliżających się z boku. Niemal jednocześnie zerwali się do szaleńczego biegu. Pasażerowie pojazdu musieli zareagować. Niespodziewanie otwarły się drzwiczki auta i z wnętrza wychynęła dłoń trzymająca pistolet. Rozległ się wystrzał i pierwszy człowiek Gzuba bezgłośnie padł na ziemię. Mercedes ruszył z piskiem opon. Pędził wprost na biegnących. Nikt już niczego nie udawał. Ani jedni, ani drudzy nie zamierzali ustąpić, choć siły były nierówne. Stal przeciw mięśniom. W ostatnim momencie czwórka mężczyzn rozpierzchła się na boki przed zawracającym samochodem. Jeden okazał się zbyt powolny i został potrącony przez blisko półtoratonowego mercedesa. Ciało uderzyło o karoserię z przeraźliwym odgłosem plaśnięcia. Zostało odrzucone na co najmniej pięć metrów. Krzyk poszkodowanego zagłuszyły nawoływania z pobliskich bram. Na plac wysypały się kolejne postacie. Ktoś pchał dwukołowy wózek, licząc najwidoczniej, że staranuje samochód.

Tymczasem prowadzone pewną ręką auto, nie zatrzymując się, zatoczyło łuk i mknęło ku jedynemu wyjazdowi. Gzub obserwujący całe zajście przez okno zaciskał pięści w bezsilnej wściekłości. Że też zawczasu nie pomyślał o zablokowaniu wyjazdu! Nie docenił przeciwnika i zlekceważył ostrzeżenia Kaczmarka. Teraz cała nadzieja w tym, że choć jednemu z zabijaków udało się odczytać numer rejestracyjny samochodu, którego właśnie połknęła ciemna noc. Do Majchrzaka podszedł od tyłu dryblas z tacą, na której stał kubek parującej herbaty. Zrobił to na tyle cicho, że Gzub zareagował instynktownie. Taca wyleciała w powietrze, a kelner rozcierał obolałą skroń. Herbata na szczęście nikogo nie oparzyła. Majchrzak głośno zaklął. Sprawa tajemniczych prześladowców Kaczmarka stała się sprawą osobistą.

Gzub wrócił do stołu blady jak ściana. Po „spacerku na mercedesa” mieli dwóch zabitych i jednego ciężko rannego. Wszystkich trzech wnoszono właśnie do knajpy, przy wtórze płaczu i lamentu. Kaczmarek zacisnął kurczowo dłonie na rondzie kapelusza, Baśka rozpłakała się — na szczęście cicho, bo Majchrzak kazał wyrzucić na zewnątrz najgłośniej zawodzących. Kiedy polecenie wykonano, zajął się opanowaniem sytuacji. Na początek uspokoić władze. Odgłos wystrzałów ściągnie policję. Z tą misją wysłał na zewnątrz swą prawą rękę — Wachowiaka. Teraz przyszła pora na rannego i zabitych.

— Niech ktoś leci po doktora Makowicza. Edek jeszcze dycha.

Rozkaz wypełniono bezzwłocznie. Działdowska otarła łzy i podeszła do stołu, na którym leżał potrącony.

— Obejrzę go. Jestem pielęgniarką i studiuję medycynę. Liczy się każda sekunda.

Stojący najbliżej Edka osiłek spojrzał pytająco na szefa, a gdy ten skinął głową, odsunął się na bok. Basia rzuciła okiem na rannego i o mało nie zwymiotowała. Młody mężczyzna wyglądał strasznie. Otwarte, poszarpane rany klatki piersiowej i kończyn. Groziło mu wykrwawienie. Czuła, jak żołądek podchodzi jej do gardła. Do diabła, przecież to rutyna. Dla chłopaka naprawdę liczy się każda sekunda.

— Będę potrzebowała ciepłej wody i bandaży albo chociaż czystych koszul. Dajcie też spirytus i jakieś deseczki, zrobimy łupki do unieruchomienia ręki i nogi. I eee… znajdą się dla mnie wygodniejsze buty?

Jedna z kobiet bez zbędnego gadania otaksowała stopy Baśki i zniknęła na zapleczu. Chwilę później przyniosła wszystko, o co prosiła Działdowska, łącznie z wygodnymi chodakami. Baśka podziękowała skinieniem głowy i zaraz zabrała się do roboty. Wyćwiczonymi ruchami, z pomocą Heleny, od której dostała buty, prowizorycznie opatrzyła nieprzytomnego.

Z zawodowego obowiązku podeszła do dwóch zastrzelonych i pochyliła się po kolei nad każdym. Drugiego niespodziewanie złapała za przegub dłoni.

— Jasne z modrym, ten wciąż żyje. Pomóżcie…

Na wezwanie Barbary odpowiedział tylko Kaczmarek i cuchnący piwem mężczyzna. Wsparł ich jeszcze Gzub, dwie dziewuchy z kuchni i Helena. Pozostałych gdzieś wymiotło. Baśka z każdą chwilą czuła się pewniej. Wykonywanie znanych ze szpitala i przychodni czynności uspokajało. Komenderowała, nie zwracając uwagi na wiek czy rangę pomocników. Najtrudniejsze zadania brała na siebie. Mężczyźni przydali się tylko do przytrzymywania rannego podczas dezynfekowania ran. Kobiety radziły sobie znacznie lepiej. Nim pojawił się doktor Makowicz, postrzelony został przygotowany do transportu. Złamane kończyny unieruchomione, rany odkażone, upływy krwi zatamowane. Basia opisała lekarzowi sytuację i wyczerpana padła na ławę. Makowicz z uznaniem ocenił jej pracę i zarządził przewóz do szpitala. Nie miał tu nic więcej do roboty.

Kiedy ranni zostali odwiezieni, a trupa wyniesiono, żeby zakopać, Majchrzak zaprowadził detektywa z dziewczyną na zaplecze, do swojego pokoju. Schludność pomieszczenia kontrastowała ze wspólną salą. Zostali sami, bo Gzub wrócił do rozemocjonowanych mężczyzn i ich kobiet. Atmosfera robiła się gorąca. Dochodziły do nich podniesione głosy. Wywiązała się pyskówka, która płynnie przeszła w awanturę. Oprócz przekleństw, dźwięki przewracanych krzeseł i głuche odgłosy uderzeń. Bijatyka. Po chwili wszystko ucichło. Skrzypnęły drzwi. Gzub z trzema kompanami stanął twarzą w twarz z Antonim i Barbarą, z trudem maskując wściekłość.

— Kurwa mać, Kaczmarek, piękną noc mi fundłeś. Jeden zabity i dwóch rannych. Tam paru chłopaków bardzo chce z tobą o tym pogadać.

Antoni spuścił głowę. Wpierw Marian, teraz nieznany chłopak. Obaj nie żyli, bo stanął na ich drodze. No i Baśka wciągnięta w to piekło. Wszystko jego wina. Schował twarz w dłoniach.

Wściekły Majchrzak potrząsnął nim energicznie.

— Tej, nie rycz mi tutaj. Z panny bierz przykład.

Stojący za plecami Gzuba pokiwali głowami i obrzucili Kaczmarka pogardliwymi spojrzeniami. Majchrzak kręcił palcami młynki. Detektyw i dziewczyna milczeli. Jak ognia unikali swojego wzroku. Baśka czuła potworne zmęczenie. Przed oczyma wciąż miała twarz zabitego. To był młodzik, niewiele starszy od niej. Co teraz? Przecież to zwykłe bandziory. Na razie słuchają Majchrzaka, ale kto ich tam wie. Mieszkała na Wildzie od urodzenia i od takich typów zawsze trzymała się z daleka. Najbardziej przerażały ją kobiety przestępców — przedwcześnie postarzałe, smutne, zgorzkniałe. I pełne nienawiści. Dotąd był to świat całkowicie jej obcy. Dziś zyskała w nim zaprzysięgłych wrogów.

— Będą mi tu robić cholerne Chicago! — Majchrzak uderzył pięścią w stół. — Nikt nas nie atakuje na Wildzie. Nikt! Jutro dam moim chłopakom spluwy i auta, wtedy zobaczym.

Zamilkł. Jego podwładni nie śmieli się odezwać, a obcy tu Antoni tym bardziej. Ciszę przerwał sam Gzub.

— Pannie Barbarze nikt krzywdy nie zrobi. Wiaruchna widziała, jak ratowała naszych. A Kaczmarek mi się zrewanżuje w dwójnasób. Miejsce i czas wybiorę sam.

Za plecami Majchrzaka rozległy się pomruki aprobaty. Gzub sięgnął po ostatnie wolne krzesło, ustawił je przed detektywem oparciem do przodu i usiadł okrakiem. Całą uwagę skupił na Kaczmarku.

— Gadaj, co to za jedni!

Detektyw spuścił wzrok.

— Mówiłem już, właściwie nic nie wiem. Na pewno mają związek ze sprawą, nad którą pracuję. Ino pojęcia nie mam, czy to ludzie zleceniodawcy, czy raczej ochrona gościa, którego mam znaleźć. Nawet nie wiem, ilu ich.

Gzub spojrzał na Kaczmarka z politowaniem.

— Zleceniodawca to raczej nie atakowałby tego, kto dla niego pracuje, co nie? Jak rozumiem, dostałeś zaliczkę. Powinieneś odpalić nam dolę. Wiela tego?

Kaczmarek odwzajemnił harde spojrzenie. Nie zamierzał gadać o pieniądzach.

— Fakt, dostałem. Dla porządku — oni mnie nie atakowali. Zasadniczo tylko śledzili.

Majchrzak wzruszył ramionami. Sugestię Kaczmarka zignorował. Gdyby kiwnął palcem, jego wiaruchna przetrzepałaby kieszenie detektywa na wylot. Tyle że pewnie znaleźliby same drobne. Dlatego palcem nie kiwnął.

— Haukego diabli wzięli… Potem do mnie przyjechałeś po pomoc. Kaczmarek, myślę se, że kluczem jest ten, którego szukasz. Co to za jeden?

Twarz detektywa stężała.

— Hola, hola, takich rzeczy ujawniać nie mogę…

Gzub gwałtownie zerwał się z krzesła.

— Tylko mi Kaczmarek o etyce nie pierdol. Jeden z moich nie żyje, a drugiemu niewiele do tego brakuje. Jak mnie wkurwisz, to przestanę powstrzymywać tych, co zostali za drzwiami. Gadaj, co wiesz.

Skąd Gzub zna takie słowa? Etyka! Kaczmarek rozumiał, w czym rzecz, choć sam się tak nie wyrażał. Majchrzak skrywa niejedną tajemnicę. Ale kombinuje kiepsko. Że niby zabójcy Mariana powiązali ich? Niby jak? Tylko jeśli od początku był śledzony. A jeśli Haukego zabili jacyś inni zakapiorzy? Może były dwie ekipy? Może, może, może. Zaraz w tym morzu wszyscy utoniemy. W każdym razie teoria, że w mercedesie siedzieli ludzie od Szwajcaro-Żyda, była więcej niż wątła. Dość, lepiej nie przeciągać struny. Kątem oka zauważył, że zabijacy Majchrzaka przyjmują zaczepną postawę. Poczuł, jak pocą mu się dłonie.

— No dobrze. Szukam pewnego Szwajcara. Hauke dowiedział się, że to nie Szwajcar, tylko Żyd.

Gzub zerwał się z krzesła z triumfalnym uśmiechem.

— No to sprawa jasna. To muszą być Żydzi.

Gdyby rozmawiał z kim innym, w tym momencie Kaczmarek puknąłby się w głowę.

— Niemożliwe. Żydzi z bronią? Strzelający do ludzi jak do kaczek?

— Mało wiesz pan, panie Antek, o świecie. Bardzo mało. Świat nie kończy się na Poznaniu. Prowadzę szerokie interesy. Choćby z Warszawą czy Łodzią. Tam Żydki mają ekipy, że ho, ho. I zapewniam pana, że są Żydzi, co i strzelają, i trafiają, i zabijają. Takiemu Ślepemu Maksowi z Łodzi to byś pan mógł sznurowadła co najwyżej wiązać. Jak nazywa się ten, co masz pan go znaleźć?

— Stauffacher, ale to pewnie fałszywe nazwisko.

Gzub kolejny raz spojrzał na detektywa z politowaniem.

— Mama zawsze powtarzała: Geniuś, bierz ty przykład z pana Kaczmarka, bo to mądry człowiek i daleko zajdzie. I wiesz pan co? Nie miała racji, boś pan kiep. A do głowy nie przyszło, że ktoś mógł tego Fachera porwać? Że porywacze pilnują, żebyś się do Żydka nie zbliżył?

— Ale nic nie wiem o żadnym okupie…

Majchrzak westchnął.

— Przerażasz mnie pan, panie Antek. Ja, zwykły bandzior, mam komisarza pouczać? Bo ty przecież komisarzem byłeś, co nie? Primo — klient cię kiwa, więc mógł nic nie powiedzieć o okupie. Secundo — porywaczom nie musi wcale chodzić o okup.

Detektyw głośno wypuścił powietrze. Majchrzak miał cholerną rację. I znał co najmniej dwa słowa z łaciny. Pewnie nawet trzy.

— Audiencja zakończona. Gówno wiesz, Kaczmarek, tyle ci powiem. Będzie tak: Tomuś towarzyszy pannie Barbarze, pan detektyw zajmuje się swoją robotą, to znaczy, nie wiem czym, i czeka na sygnał spłaty długu. My zaś szukamy wiaruchny z czarnego mercedesa. Dopadniemy ich i wyrównamy rachunki. A teraz wynocha. Najlepiej tylnymi drzwiami.

Wąska uliczka tonęła w mroku. Kroki odbijały się w niej głośnym echem. Mężczyzna biegł wzdłuż długiego ceglanego muru. Nie zważał na kałuże, z których błotnista woda rozpryskiwała się na spodniach i eleganckim płaszczu. Byle szybciej. Wypchany plecak kołysał się rytmicznie. Nerwowe ruchy zdradzały rosnące zmęczenie. Z oddali dochodził tupot wielu par butów. Pogoń.

Przebudziła się zlana potem. Szafa. Obraz Świętej Rodziny na ścianie. Zaczątki grzyba na suficie. Leżała we własnym łóżku. Bezpieczna, w mieszkaniu na Przemysłowej. To sen. Przeraźliwie realistyczny sen. Nic więcej. Ten sam od kilku dni. Tyle że pod wpływem wszystkich zdarzeń, pod wpływem emocji, widoku krwi i trupa, gadaniny o wschodnich mocach profesora Sracośtam… nie mogła dłużej oszukiwać samej siebie. Zadrżała. Zza ściany dobiegało miarowe chrapanie ojca. Wtórował młody bysio, sprowadzony niby dla ochrony. Jej ochrony. Cholera, diabli go nadali, jak się teraz ludziom wytłumaczy? Panienka pod jednym dachem z młodym mężczyzną. Baby jak nic wezmą ją na języki. Co wymyślić? Że niby daleki kuzyn z Kresów. Nie kupią. A może jednak? Najbardziej groteskowe w całej tej sytuacji było to, że przed tym co przerażało najbardziej, cały ten Tulka nie mógł jej ochronić. Nikt nie mógł. Nawet Antek.

Wyjrzała przez okno. Ulica spała. Za parę godzin w stronę Cegielskiego ruszy pierwsza zmiana. Wszystko w porządku. Doprawdy? Od blisko dziewięciu lat nic w porządku nie było. Odkąd zabrakło mamy i Stasia. Ojciec zwariował, był jak duże dziecko. Wszystko spoczęło na jej wątłych barkach. Gdyby nie pomoc sąsiadki, wdowy Schulz, nie dałaby rady. Tamta opiekowała się tatą w ciągu dnia, dzięki czemu ona mogła pracować i uczyć się. Uczyć się i pracować. I tak w kółko, i nic więcej. Nagle usłyszała skrobanie w szybę. To Mruczuś, dachowiec, którego od czasu do czasu podkarmiała i pozwalała spać w ciepłym mieszkaniu. Poczekaj, kocurze, zaraz wejdziesz. Okno skrzypnęło i Mruczuś wślizgnął się do pokoju. Pobiegł prosto do ulubionego miejsca na szczycie regału z książkami. Próbowała złapać bestię, by przytulić miękkie i ciepłe futerko. Kot miał inne plany. Gdy jej ręce zanadto się zbliżyły, groźnie prychnął i wyszczerzył kły. Ostrzeżenie nie powstrzymało Działdowskiej. Chciała wziąć przybłędę na ręce.

— Kici, kici. Chodź do mamusi.

Mruczuś machnął łapką i na jej skórze wykwitły plamki krwi. Syknęła z bólu, a w kota jakby diabeł wstąpił. Rozpoczął szaleńczą gonitwę. Zirytowana Barbara owinęła dłoń w chustkę do nosa i dalej próbowała kocura złapać. Ale Mruczuś był szybszy.

— Stóóój!

To był impuls. Zaraz zakryła usta ręką, tą, której nie podrapał kocur. Na szczęście krzyk nikogo nie obudził. Tatuś i Tulka dalej w najlepsze chrapali. Najdziwniejsze było jednak to, że Mruczuś istotnie się zatrzymał. Rozumiał po polsku? Osobliwe. Kot zamarł w bezruchu koło niewielkiej doniczki z kaktusem. Podeszła do niego. Zwierzak tylko łypał ogromnymi oczyma. Bez oporu pozwolił się złapać. Ale ochota na przytulanie minęła. Nie po tym wybuchu wściekłości. Miała… miała zamiar zrobić mu krzywdę. Ponownie otwarła okno. Wystawiła sparaliżowanego kota na zewnątrz. Mruczuś znalazł się nad przepaścią. Do bruku odległość była zabójcza.

Coś się z nią działo, coś bardzo złego. Sąsiedzi nazywali ją kocią mamą, bo nigdy nie przeszła obojętnie obok najlichszego czworonoga. Dziś łaknęła krwi. Na szczęście dla Mruczusia otrzeźwiło ją nocne powietrze. Puściła kocura, ten ocknął się i uciekł w mrok. Zamknęła okno. Przestraszona usiadła na łóżku.

Życie zmusiło Działdowskich do pozostania w starym mieszkaniu, w miejscu, w którym wydarzyły się straszne rzeczy i gdzie każdy kąt przypominał o bliskich utraconych na zawsze. O wspólnych radościach. O przerwanym dzieciństwie. Chociaż gdy się tak głębiej zastanowić, to takiego dzieciństwa, o jakim opowiadały koleżanki, nigdy nie miała. Nawet kiedy mama żyła. Ukryła twarz w dłoniach. Wiedziała, że już nie zaśnie. Romantyczny wieczór z ukochanym mężczyzną zamienił się w krwawą jatkę. W dodatku zniszczyła sukienkę. Zapaliła lampę naftową na nocnym stoliku, z torby wyjęła zeszyt i zaczęła czytać notatki z wykładów. Mechanicznie układała litery w słowa, a słowa w zdania. Nie znalazła w nich sensu. Zamknęła zeszyt. Sen męczący ją kolejną noc to nie przypadek. Bała się o tym myśleć, a co dopiero wypowiedzieć na głos. Ale będzie tylko gorzej. Tak przynajmniej zawsze mówił Antek. W takim razie ona — Barbara Działdowska — otwarcie przyzna sama przed sobą, że jej koszmar powrócił. I że strasznie się boi.

DZIEŃ 3 (6 października 1938, czwartek)

Apfelbaum dyskretnie ziewnął. Pogadanka o zależności składu żołnierskiej żywności od pory roku nic a nic go nie interesowała. Zresztą podobnie jak większości kursantów. Słowotok siwego majora niespodziewanie przerwało energiczne pukanie.

— Wejść — rozkazał wykładowca.

Drzwi skrzypnęły i ukazał się w nich prosty jak struna młodziutki podporucznik.

— Panie majorze. Pilny telefon z Wilna do kapitana Apfelbauma.

Prelegent przetarł okulary. Kapitan Apfelbaum — świat się kończy. Te przemyślenia zachował dla siebie. Na głos wyraził po prostu zgodę:

— Skoro pilny, to może się Apfelbaum odmeldować.

— Tak jest.

Odprowadzany zazdrosnymi spojrzeniami innych słuchaczy kapitan opuścił salę wykładową. Na korytarzu zagadnął młodzika.

— Dokąd mam iść?

Podporucznik uśmiechnął się zawadiacko.

— Za mną, panie kapitanie. Za mną.

Chłoptaś wyglądał, jakby właśnie wyszedł od krawca. Kanty spodni miał tak ostre, że bez wątpienia cięły papier. Buty, wedle koszarowej nomenklatury, świeciły się jak psu jaja. Przeszli cztery korytarze i drugie tyle klatek schodowych, nim młody podporucznik zatrzymał się przed niepozornymi drzwiami.

— To tu. Teraz się odmeldowuję.

I błyskawicznie odszedł, zostawiając go samego. Apfelbaum znalazł się w opustoszałym rejonie budynku. Dookoła żywego ducha. Zatem padł ofiarą kolejnego żartu judofobów. Przestał je liczyć koło dziesiątego od rana. Bogiem a prawdą, jedyną osobą odnoszącą się do niego na kursie należycie był porucznik Świeczko. Zmieniło się wojsko po śmierci Marszałka. Dawniej antysemitnicy nie afiszowali swych poglądów. Tymczasem nie było jeszcze najgorzej. Nikt go nie zdegradował, nie groziło mu przeniesienie w stan spoczynku. Knajackie żarty, w gruncie rzeczy nieszkodliwe, wprawiały po prostu w zażenowanie. Najważniejsze, że urwał się z wykładu. Siwy major potrafił uśpić głosem. Apfelbaum splótł palce, stawy cichutko strzeliły. Ciekawe, co go czeka za chwilę? Coś przylgnie mu do ręki czy może wdepnie w jakieś paskudztwo? Wczoraj podczas obiadu wyłowił z zupy zużytą prezerwatywę, rzecz jasna nie swoją. Zapukał i nie czekając na odpowiedź, nacisnął klamkę. Dłoń oderwał bez trudu, nic mu nie spadło na głowę. Niewielki pokój prezentował się znacznie lepiej, niż zapowiadały drzwi. Co dziwniejsze, na podłodze leżał prawdziwy dywan, który w Wojsku Polskim raczej nie stanowił regulaminowego wyposażenia pomieszczeń. Za stojącym na środku stołem siedział mężczyzna w mundurze majora, z fryzurą à la Rydz-Śmigły i znudzonym wyrazem twarzy. Łysy oficer z sumiastym wąsem delektował się cygarem. Obok, na wygodnych fotelach przysiadło dwóch rosłych drabów, blondyn i brunet ze szramą — każdy z dystynkcjami porucznika. Byli pogrążeni w rozmowie. Na jego widok zamilkli. Trzeci fotel stał pusty. W tym przedziwnie urządzonym pomieszczeniu brakowało tylko jednego — telefonu. Jeśli szybko się wycofa, może jeszcze dopadnie eleganta-żartownisia.

— Bardzo przepraszam. Najwyraźniej wprowadzono mnie w błąd.

Major odłożył cygaro.

— Nie ma mowy o żadnej pomyłce, kapitanie Apfelbaum. Czekaliśmy na pana. Zapraszam do środka. Proszę się rozgościć.

Zamurowało go. Nareszcie. Już zapominał o prawdziwym zadaniu, z powodu którego telepał się tu aż z Wilna. Koniec z nudnymi wykładami. Posłusznie zajął miejsce na trzecim fotelu.

Major wstał.

— Witam panów na pierwszym spotkaniu naszej nieformalnej grupy. Oczywiście nie muszę przypominać, że wszystko, o czym będziemy tu mówić, nie może wyjść poza nasze małe grono. Należy do niego jeszcze podporucznik Rybik, którego mieliście panowie okazję poznać. Wszystko, podkreślam, absolutnie wszystko, czym będziemy się zajmować oraz o czym będziemy rozmawiać, jest ściśle tajne. Winnych niesubordynacji spotkają bardzo przykre konsekwencje.

Uśmiechnął się, jakby chciał złagodzić twarde słowa.

— Pozwólcie, że się przedstawię. Major Zygmunt Prażyński z „Dwójki”.

Fiu, fiu. A więc tak wygląda… Apfelbaum w ostatniej chwili powstrzymał się przed zagwizdaniem z podziwu nie tylko w myślach. Prażyński — legenda Referatu Studiów Ludnościowych. Przyjaciel rotmistrza Sosnowskiego i towarzysz jego legendarnych pijackich eskapad. Pierwszy Polak, który odniósł sukces w zastosowaniu wiedzy tajemnej dla celów militarnych. System podsłuchu Chowaniec. Od tego wszystko się zaczęło. Referat powstał w celu dalszego prowadzenia badań, a Prażyńskiego przeniesiono do Sztabu Generalnego. Obecnie, jak głosiła stugębna plotka, los Referatu Spraw Ludnościowych wisiał na włosku. Wielu oficerów patrzyło krzywym okiem na „niedorzeczności”, w badaniu których topiono poważne pieniądze. Przy nieoficjalnym poparciu Kościoła szukano pretekstu do utrącenia przedsięwzięcia majora.

Skoro w sprawę zamieszana jest taka persona, to rzecz musi być najwyższej wagi. Ale Prażyński nie wywarł na nim najlepszego wrażenia. Prezentował co prawda maniery światowca, lecz jego sposób mówienia w innych okolicznościach doprowadziłby go do szału.

— Porucznik Durski oraz porucznik Wojtaszek już się poznali. Obaj są z KOP-u, będą zbrojnym ramieniem naszej małej grupy.

Apfelbaum wymienił z pogranicznikami skinienia głowy. Próbował wyłowić u majora ślad uprzedzeń rasowych: grymas, znaczące spojrzenie czy cokolwiek innego, na co był tak wyczulony. Na próżno. Prażyński zdawał się traktować garbaty nos, mięsiste wargi i gęste czarne loki w zestawieniu z polskim mundurem jako połączenie najbardziej oczywiste pod słońcem.

— Kapitan Apfelbaum należy do tajnej komórki kontrwywiadu. Będzie nam służył wiedzą na temat kultury żydowskiej.

A więc o to chodzi. Logiczne, na Żydach znał się lepiej niż na Eskimosach czy Hucułach.

— Skoro prezentację mamy za sobą, pokrótce zreferuję cel naszego spotkania. Zależy mi, aby wszyscy uświadomili sobie powagę sytuacji. Kapitanie Apfelbaum, kawa? Herbata? Coś mocniejszego? Proszę się częstować.

Pogłoski o skłonności majora do hedonizmu okazały się prawdziwe. Apfelbaum dopiero teraz zwrócił uwagę na stojące przed Durskim i Wojtaszkiem puste szklaneczki. Uprzejmie podziękował i nalał sobie herbaty z metalowego dzbanka. Od razu zauważył pobłażliwe uśmiechy poruczników. Ci mogliby podać ręce uczestnikom kursu albo poznańczykom.

— Wojsko Polskie, jak wszystkie liczące się na świecie armie, prowadzi badania nad zastosowaniem wiedzy ezoterycznej. Różnie to jest nazywane — sowieci mówią o pełnym wykorzystaniu potencjału umysłu, hitlerowcy o dziedzictwie przodków. Rzecz jasna, nie możemy zostać w tyle. Mamy pewne sukcesy, ale raczej o znaczeniu wywiadowczym lub taktycznym. Brakuje nam wciąż czegoś, co przyniosłoby naszym wojskom przewagę w skali strategicznej.

Twarze pograniczników wyrażały bezbrzeżne zdumienie. Pewnie nie rozumieli połowy słów użytych przez Prażyńskiego. Druga połowa stała w sprzeczności ze wszystkim, co włożono im do głów w szkołach. Sam zareagował podobnie, słysząc pierwszy raz o działalności Referatu, choć słowa pojął wszystkie. Major był na taką reakcję przygotowany. Zupełnie się nią nie przejął.

— Wiemy, że Niemcy jeszcze przed wojną światową zawzięcie czegoś szukali w Poznaniu. Z wydatną pomocą tutejszych Żydów.

Prażyński zaciągnął się cygarem i łyknął płyn nie będący ani herbatą, ani kawą. Wodą także nie, dla ścisłości.

— Ostatnio, podczas robót ziemnych na placu Wolności, natknięto się na pozostałości starego cmentarza. Cmentarza żydowskiego. Mamy podstawy przypuszczać, że skrywa on coś ciekawego. Tym bardziej że Abwehra niezwykle uaktywniła się w Poznaniu. Trzy dni temu na budowie zamordowano stróża. Nie wykluczam także udziału innych wywiadów.

Prażyński zawiesił głos. Trzej słuchacze wpatrywali się w niego jak w obrazek.

— Celem naszej grupy jest zbadanie pozostałości cmentarza oraz ewentualne przechwycenie tego, co się tam znajduje. Jakieś pytania?

Apfelbaum spojrzał na nowych kolegów — jak nietrudno się domyślić, nie byli skorzy do zabrania głosu. Ciężar rozmowy z Prażyńskim musi udźwignąć sam.

— Tak, mam jedno. To, co pan major opowiedział, brzmi bardzo ogólnie. Czy można prosić o szczegóły? Na przykład o niemiecko-żydowskich działaniach. Tych sprzed wojny.

Prażyński prychnął jak stary kocur.

— Kapitanie, co do okresu przedwojennego wiemy naprawdę niewiele. Coś działo się na terenie Fortu IVa. Od roku tysiąc dziewięćset trzynastego Polacy nie mieli tam wstępu. Dalej to tylko strzępy informacji. Z Berlina przyjechała grupa uczonych żydowskich, uzupełniona przez Żydów poznańskich. Szukali czegoś na terenie miasta. Dysponujemy relacją polskiego robotnika. Firma, w której pracował, w czerwcu tysiąc dziewięćset czternastego roku miała rozpocząć wykopy na ówczesnym placu Wilhelmowskim. Nawet zaczęli robotę. Pracę przerwano po wybuchu wojny. Podejrzewam, że przeciwnicy dawnej wiedzy, których nigdzie nie brakuje, doprowadzili do wstrzymania poszukiwań. To tyle, jeśli idzie o przeszłość. A na dzisiaj… Od momentu rozpoczęcia prac budowlanych przy placu Wolności znana nam siatka Abwehry w Poznaniu pracuje na pełnych obrotach. Zadanie na pewno przekracza ich kompetencje, muszą mieć wsparcie kogoś z centrali, ale jeszcze nie udało nam się namierzyć tej osoby bądź osób.

Apfelbaum w zanadrzu miał kolejne pytanie:

— A czego mamy szukać na budowie?

Prażyński odrzucił pozę znudzonego bywalca salonów i zrugał go po wojskowemu:

— Kapitanie! Pytacie jak dziecko. Nie wiem, nie wiem i jeszcze raz nie wiem! Gdybym wiedział, to bym was z Wilna nie fatygował! Idiotyczne pytanie. Anomalii, czegoś dziwnego… Do cholery, to wasze zadanie! Ostrzegam: jeszcze jeden głupi wyskok i wracacie z wilczym biletem. A wcześniej na kurs. Zrozumiano?

— Ale…

Major zgromił go wzrokiem. Pogranicznicy ponownie wymienili pogardliwe uśmieszki.

— Zrozumiano?

Apfelbaum odkaszlnął. Ale ten Prażyński drażliwy.

— Tak jest…

— Tak jest kto?

Kapitan powoli podniósł głowę i spojrzał w oczy przełożonemu.

— Tak jest, panie majorze.

Zakończenie odprawy poprzedziła krótka pauza. Prażyński uznał, że ustalił wzajemne relacje.

— Skoro pytań brak, ruszamy w teren. Otrzymacie teraz policyjne mundury — oficjalnie jesteśmy grupą śledczą badającą sprawę zabójstwa na budowie.

Westermann rozparł się wygodnie w fotelu. Bycie lekarzem, sprytnym lekarzem, a za takiego się uważał, miało same plusy. I nie chodziło tu o możliwość oglądania rozebranych kobiet, dotykania ich czy zawierania z nimi bliższych znajomości. Owszem, to było ważne — w przeszłości niejednokrotnie korzystał z takich okazji — ale daleko istotniejsza okazała się sposobność spotkań z różnymi ludźmi, bez wzbudzania podejrzeń. Rano po przyjściu do gabinetu zadzwonił pod numer alarmowy i poprosił o kontakt z szefem. Oczywiście nie powiedział tego tymi słowami — inżyniera Kryńskiego zaprosił na wizytę przed umówionym terminem. Nawet jeśli ktoś podsłuchiwał, to dostał do analizy jedynie najzwyklejszą i najniewinniejszą rozmowę zatroskanego lekarza z pacjentem.

Rozmyślania przerwało pukanie. W drzwiach stanęła siostra Gajewicz pełniąca obowiązki recepcjonistki, pielęgniarki, a okazyjnie także kochanki. Wiotka szatynka, w niczym nie przypominała pani Westermann. I dobrze, inaczej nie dostałaby tej pracy. Uśmiechnął się sam do siebie. Nie uszło jego uwadze, że dwa ostatnie guziki kitla zostawiła rozpięte, odsłaniając nieco więcej niż powinna. Mała kokietka. Cóż, po ciężkiej przeprawie z inżynierem przyda się chwila odprężenia. Weźmie ją na tym fotelu.

— Panie doktorze, czy przyjmie pan nie zapisanego pacjenta?

— Ile mam czasu do pierwszego umówionego? — odpowiedział pytaniem.

— Kwadrans.

— W takim razie niech wejdzie. I proszę dopisać inżyniera Kryńskiego. Dzwonił, że źle się czuje. To będzie wizyta poza kolejnością.

Gajewicz wycofała się bez słowa. Po chwili do gabinetu wszedł młody mężczyzna. Pokraczny i grubawy, trochę podobny do przygłupa policjanta.

— Nazwisko…

— Olgierd Ra… Ratajczyk, z Mosiny. Sioooostra właśnie…

Pacjent nie rokował. Czerstwy, raczej ubogi. No i się jąkał.

— Drogi panie. Wiem, co siostra właśnie mówiła. Przychodzisz pan bez uprzedzenia jak do jakiej obory… Masz pan dwie minuty. Czekam na ważnego pacjenta. Co panu dolega?

Trzymany w dłoniach kaszkiet przybysza stawał się coraz mniejszy od ustawicznego ugniatania.

— Eee. Bo mi kaaaaazali po… po…powiedzieć, że mam bóle. Przyyyy sika…kaniu… Bóle. Znaaaczyy mam.

Westermann ostatecznie stracił cierpliwość.

— Jak to kazali? Chłopcze, sam powinieneś wiedzieć, co cię boli.

— Eee, no tak. Ino… No, roooozmawiałem jakiś czas temu z Edą Nowa… wa… wackim i właśnie Eda opowiedział mi o pa… panu doktoooorze. Że jak kto ma bóle przy si… si…kaniu, to nikt nie pomoże tak, jak doktor Wester… Westermann…

Grubasek zadowolony, że wreszcie wydukał, co zamierzał, wyszczerzył się w uśmiechu. Zęby też miał w kiepskim stanie. Ale może jednak źle ocenił tego pacjenta.

— Nowacki powiadasz. A co ci ten Nowacki jeszcze naopowiadał?

— Że…że jak strasznie booooli, to pan doktor zapisuje lekarstwo. Jak mnie kiedyś bolało, to on mi dał lekarstwo od pana doktora, co je dostał, i mi po… po… pomogło. Bardzo dobrze pomogło…

Wszystko się zgadzało. Edward Nowacki zdobywał klientów i przysyłał tutaj. Tylko jeden szczegół był nie w porządku. Nowacki miał nakazane telefonować przed każdą taką akcją. Tym razem nie zadzwonił. Perspektywa skrócenia drogi do Berlina kusiła. Już sięgał do szuflady z lekarstwami dla takich klientów, gdy przypomniał sobie wieczorną rozmowę z aspirantem. Postanowił nie ryzykować.

— Panie Ratajczyk. Jak pan jesteś od pana Nowackiego, to inna sprawa. Ale…

— Mam pieniądze. Eda mnie o wszystkim…

Mieszkaniec Mosiny zaczął gmerać w tylnej kieszeni spodni.

— Panie Ratajczyk, tu nie o pieniądze chodzi. Ja teraz nie zdążę panu należycie pomóc. Przyjdź pan jutro — albo nie. Przyjdź pan dziś, po siedemnastej. Z bolesnym oddawaniem moczu nie ma żartów.

— Dziękuję panu doktorowi. Dziękuję…

Z poczekalni dobiegły odgłosy awantury. Ktoś krzyczał na recepcjonistkę. Głos niewątpliwie należał do inżyniera. Trzeba jak najszybciej pozbyć się młodzieńca.

— Później panie Ratajczak, przepraszam Ratajczyk. Spotykamy się po piątej. A teraz żegnam. Mam następnego pacjenta.

Chłopak w ukłonach wycofał się z gabinetu, przed drzwiami wpadając jeszcze na Kryńskiego, co spowodowało kolejny wybuch złości. Inżynier nie czekał na zaproszenie. Jego spojrzenie wywołało na plecach doktora ciarki.

Słońce przypiekało niczym w sierpniu. Na placu Wolności skrawek cienia zyskał wagę złota. Zabójstwo popełnione na budowie banku okazało się doskonałą przykrywką dla Prażyńskiego i jego ludzi. Udając ekipę śledczą, mogli zamknąć teren bez przyciągania uwagi. Wystarczyło zneutralizować policję prawdziwą. Tym pozornie prostym zadaniem mieli zająć się miejscowi. Nie wyszło im. Nie dalej jak wczoraj albo przedwczoraj przypętał się jakiś aspirant i kategorycznie zażądał wpuszczenia na teren poszukiwań. Taki półgłówek mógł zniszczyć cały kamuflaż.

Z drugiej strony śmierć na budowie wzmogła czujność majora. Nasuwał się jeden trop — Niemcy. Mieli w Poznaniu mnóstwo kontaktów, działali bardzo sprawnie i dysponowali wynikami przedwojennych poszukiwań, o których on mógł tylko marzyć. Wobec niebezpieczeństwa infiltracji musiał zadbać o należytą ochronę. Wyznaczył cztery grupy żandarmów w cywilu, z których trzy umieścił w budynkach otaczających plac, a jednej — lotnej nakazał patrolowanie przyległych ulic. To powinno wystarczyć do zabezpieczenia operacji.

Zdecydowanie gorzej wyglądała sytuacja z terenem poszukiwań. Okazało się, że dawny cmentarz zajmował dość spory obszar, a wykopy bankowe odsłoniły najwyżej jego połowę. Ale i tak było co robić. Do pomocy Apfelbaumowi Prażyński pchnął pograniczników, później Rybika, w końcu — z nieskrywaną niechęcią — sam wziął się do przeszukiwania pozostałości cmentarza. Pruskie żołdactwo z iście teutońską furią zrównało z ziemią teren żydowskiej nekropolii służącej kilkaset lat poznańskiej gminie. Odnalezione macewy zostały powywracane na początku XIX wieku, wiele rozbito. Gdyby ktoś postronny oglądał pracę „grupy dochodzeniowej” — a wysokie domy wokół placu obserwację wydatnie ułatwiały — pewnie by się zdziwił metodami działań policji. Wszyscy niepiśmienni w hebrajskim zabrali się do odkopywania macew i ewentualnego odwracania ich, aby Apfelbaum mógł odszyfrować wyryte napisy.

Kapitan cierpliwie czytał lakoniczne teksty o zmarłych Żydach i Żydówkach z miasta Poznań. Z każdym nagrobkiem rosła jego frustracja. Ta robota nie miała nijakiego sensu. Po pierwsze, nie wiedział, czego szukać. „Anomalia”. Niedorzeczność! Jak dotąd, wszystko wydawało się do bólu zwyczajne, ale może już przegapił to, co odstawało od normy? Po drugie, żołnierze pruscy mogli „anomalię” zniszczyć. Był jeszcze problem trzeci. Czy ktoś mógł zagwarantować, że przeklęta „anomalia” jest właśnie w odkopanej części kirkutu? Dla jego uporządkowanego umysłu tych zastrzeżeń było zbyt wiele. Na dodatek chciało mu się pić, a policyjna koszula przesiąkła potem. Oj, w Palestynie nie dałby rady. I jeszcze powracająca myśl, że ich działanie na kirkucie jest profanacją. Nigdy nie był przesadnie pobożny, ale w podświadomości tkwiły pobrane w dzieciństwie nauki o nienaruszalności miejsc pochówku.

Major, którego łysinę chroniło prowizoryczne nakrycie głowy z chustki do nosa zawiązanej na czterech rogach, zauważył, że chyba najlepiej znosi trudy pracy w skwarze jesiennego słońca. Może dlatego, że macewom poświęcał tylko ułamek uwagi, za to intensywnie lustrował domy dookoła. Na południowej pierzei placu, w kamienicy pomiędzy Bankiem PKO a budynkiem Akcji Katolickiej, na przedostatnim piętrze już trzy razy błysnął odblask szkieł. Ani chybi lornetka. Ktoś ich obserwował. Zadanie w sam raz dla Rybika i jednego z kresowych pistoletów.

— Panie majorze, czy mogę się odmeldować za potrzebą? — Rybik jak zwykle działał błyskawicznie. — Z porucznikiem Wojtaszkiem przyniesiemy przy okazji coś do jedzenia dla wszystkich.

Skinął głową. Rybik wiedział już, czego i gdzie ma szukać, a Wojtaszek prawdziwy cel przerwy w pracy pozna za chwilę. Nawet jeśli obserwował ich tylko jakiś dzieciak, musieli być pewni, że tak właśnie jest. Każdego innego podglądacza należało zneutralizować, skrępować i podrzucić chowańca. Takie właśnie rozkazy Prażyński przekazał telepatycznie podporucznikowi.

Wściekłość rysująca się na obliczu wchodzącego do gabinetu inżyniera nie wróżyła najlepiej. Westermann mógł się spodziewać najgorszego. W tej dość nieprzyjemnej sytuacji na absurd zakrawał fakt, że dwaj Niemcy będą się kłócić po polsku. Ale przy polskim zawsze upierał się inżynier.

— Czy od tych wszystkich dziwek już kompletnie ocipiałeś? Naprawdę nie można ci nic powierzyć? Muszę przypominać, od kogo zależy twoja przyszłość?

Doktor pamiętał. Wiedział też, jak niebezpiecznym człowiekiem jest inżynier, dlatego nawet nie próbował się usprawiedliwiać. Zazwyczaj ludzie ogromnej postury bywają spokojni. Kryński, największy człowiek, jakiego znał, stanowił wyjątek od tej reguły. Najlepiej przeczekać, aż najgorszy gniew minie. Tym razem inżynier ochłonął bardzo szybko.

— W sumie dobrze, że mnie wezwałeś, bo i tak pilnie chciałem się spotkać. Mów, co się dzieje.

W takim razie prosto z mostu.

— Wczoraj była u mnie policja. Wypytywali o służącą, której zaginięcie zgłosiłem, a potem identyfikowałem zwłoki.

Inżynier zaklął brzydko. Ciekawe, skąd tak dobrze znał polski, pochodził przecież z Bawarii.

— Durniu! Po jaką cholerę pchałeś się na policję?

— To żona…

— Co żona? Co żona? Żona decyduje o tym, co robisz? Bo jeśli tak, to może powinna się dowiedzieć, że mężuś chce zwiać do Reichu?

— Herr Sturmbannführer…

Kryński doskoczył do lekarza i wymierzył mu siarczysty policzek.

— Debilu! Jestem inżynierem.

Twarz piekła żywym ogniem, ale bardziej bolała zraniona duma. Lepiej żeby siostra nie podsłuchiwała pod drzwiami.

— Tak jest.

Uderzenie dobrze wpłynęło na samopoczucie inżyniera, bo wyraźnie rozluźniony rozsiadł się w fotelu.

— Jeszcze coś, Westermann?

— Nic poza tym, że moja służąca miała przegryzione gardło.

Kryński zmarszczył czoło.

— Hmm, to ciekawe, bardzo ciekawe. A co to za ludzie nachodzą cię po nocy? Chyba nie klienci? Zdaje się, że kazałem ci odpuścić narkotyki na własne konto, przynajmniej na razie.

Westermann zadrżał. Skąd Kryński znał takie szczegóły? Obserwuje go bez przerwy?

— To właśnie ten policjant. Kompletny idiota. Usiłuje rozwiązać sprawę śmierci mojej służącej. Tak głupi, że raczej nie ma żadnych szans. Nazywa się bodajże Schubert.

Kryński utkwił w nim badawcze spojrzenie.

— Coś jeszcze?

— To wszystko, panie inżynierze.

— Nie krzycz tak, Westermann, nie jesteśmy w wojsku…

Doktor w napięciu oczekiwał na to, co miał do powiedzenia Kryński. A ten chyba delektował się trzymaniem go w niepewności.

— Dobrze. Moja kolej. Czytasz gazety?

— Oczywiście. „Posener Tageblatt”…

— Durniu, pytam o polskie…

Westermann dumnie się wyprężył.

— Szmat nie czytuję…

Kryński pokiwał głową, jakby odpowiedź naprawdę go zmartwiła.

— No właśnie, Westermann, ciągle mi przypominasz, dlaczego na zawsze pozostaniesz durniem. Bo widzisz, doktorku, ja uważnie czytam codziennie i „Kurier”, i „Dziennik Poznański”. Wiesz, co ostatnio wyczytałem? O kilku przypadkach przegryzienia gardła, takich jak u twojej służącej. Nie nazywała się ona przypadkiem Marianna Ziemba?

Twarz Westermanna wykrzywiło zdumienie.

— Tak jest.

Kryński zaczął bębnić palcami po biurku.

— Zostawmy to. Co z Bv38?

Bębnienie strasznie go rozpraszało. Bv38, cholerny wrzód na dupie, jakiś wynalazek z Rzeszy.

— Tak jak pan inżynier kazał, rozprowadziłem zwykłym kanałem, zaznaczając, żeby kontaktowali się ze mną, jeśli zdarzy się coś niezwykłego.

— Idioto, mieli meldować codziennie. Czy spłynęły już jakieś obserwacje?

— No… nie…

Kryński zasępił się. Berlin wpakował ich w nieliche tarapaty. Eksperyment wymknął się spod kontroli. Teraz stało się jasne, dlaczego nie przeprowadzili go w kraju. Otrzymał tylko zdawkowe instrukcje: rozprowadzić wśród Polaków i własnych ludzi buteleczki z płynem Bv38, zapisywać obserwacje. Jego były takie, że po wypiciu paru kropel człowiek się zmieniał. Bardzo nawet. Miał zbyt wiele lat, żeby choć przez sekundę dopatrywać się w równoczesnej z eksperymentem fali tajemniczych zgonów przypadkowego zbiegu okoliczności.

Nakazał lekarzowi gestem, by pochylił się nad stołem. Przez chwilę krótką jak smagnięcie pejczem wyobraził sobie doktorka w takiej pozycji w innych okolicznościach. Zamiast rozwijać fantazję, wyszeptał tamtemu prosto do ucha:

— Westermann, masz czas do jutra. Chcę dokładnego raportu. I pamiętaj, nic na piśmie.

Doktor zadrżał. Już chyba lepiej, jak inżynier krzyczy. Jego szept napawał przerażeniem.

Kryński wstał i pokuśtykał do wyjścia. Za drzwiami zmierzył wzrokiem recepcjonistkę Westermanna. Jak na kobietę całkiem, całkiem. Stary dziwkarz rżnął ją pewnie regularnie jak szwajcarski zegarek. Zrobią to za chwilę, by podreperować samopoczucie pana doktora.

Basia Działdowska miała ochotę złapać się za głowę i mocno nią potrząsnąć. Popełniła totalną, bezdenną głupotę. Siedziała w gwarnej sali kina „Świt”, zapełnionej do ostatniego miejsca, tak że trudno byłoby wcisnąć szpilkę. Właśnie! Szpilki! Nie powinno jej tu być. O tej porze pilne studentki słuchały wykładów, za co płaciły niebagatelne czesne. To po pierwsze. A po drugie, przebywając w miejscu publicznym, wystawiała się jak na patelni złym ludziom, którzy wczoraj ich śledzili. Na szalony wyskok do kina namówiła ją Zośka. Ta sama Zośka, która od początku wspólnych studiów nie raczyła się do niej ani razu odezwać. Pannę z dobrego domu zaintrygował ponury młodzian. Nie uwierzyła, że to zazdrosny narzeczony na przepustce. Zofia Osińska dobrze wiedziała, że ktoś taki jak ona nie może mieć żadnego narzeczonego. Żadnego! To dlatego córeczka bogatych rodziców, z dwoma przyjaciółkami Gabrysią i Marcysią, raczyły zagadać do pogardzanej koleżanki. I dlatego właśnie wszystkie cztery, w towarzystwie Tulki, znalazły się na pokazie profesora Suria-Darma-Diel, którego dzień wcześniej Baśka wyśmiała. Zosia miała bilety, załatwione ponoć z niemałym trudem u Szrejbowskiego. Iść mieli jeszcze koledzy Heniek i Staszek, ale Osińska ich spławiła, a Stefan, jej narzeczony, na wieść o tym sam zrezygnował. W sumie niewielka strata, bo według Baśki był rzadkim palantem. Obrotna Osińska sprzedała nadmiar biletów przed wejściem, za kwotę wręcz niewyobrażalną, a potem korzystając z nieobecności narzeczonego, kleiła się do Tulki bez jakiegokolwiek wstydu. Mrukliwy osiłek dziwnie zołzę jedną pociągał.

Gdy w gwarnej sali w końcu zgasło światło, nastał czas wyzwolenia od pobłażliwych uśmiechów koleżanek. Koniec przymusowego oglądania popisów laluni myślącej, że cały świat stworzono dla zaspokajania jej kaprysów. Pokażą tu coś ciekawego? Tłum na widowni i przed kinem wskazywał, że poprzednie występy się spodobały. Na scenę wyszedł szczupły, szpakowaty mężczyzna w średnim wieku, energicznie skłonił głowę przed publiką i ku zdumieniu Barbary przemówił najczystszą polszczyzną. Z miejsca wpadł jej w oko. Nie dość, że przystojny, to jeszcze elegancko ubrany. Pokrótce opowiedział o podróżach do Indii, Chin i Tybetu oraz o naukach, jakie pobierał od tamtejszych mistrzów duchowych. Szybko skończył, bo zniecierpliwiona publiczność zaczęła fukać — nie po to płacili za bilety, żeby słuchać pogadanek. Suria poprosił o ciszę, po czym zaczął lewitować, przenosić wzrokiem krzesła, a w końcu po krótkiej kłótni ze strażakami i rozebraniu się do przepaski biodrowej — naprawdę był chłopem na schwał — nastąpiło przypalanie żywym ogniem. Nie bez drobnych przeszkód, bo nikt się nie kwapił do roli oprawcy — ostatecznie polecenie profesora wykonał lekko przerażony strażak. Publika zamarła, lecz Surii nic się nie stało. Ogień nie imał się sztukmistrza mamroczącego bez przerwy pod nosem. W końcu na znak profesora zgaszono pochodnię w wiadrze z wodą. Płomienie nawet nie zaróżowiły jego skóry. Ludzie wstali z miejsc, klaszcząc i wiwatując. Również Baśka dała się porwać entuzjazmowi.

Tymczasem mistrz zniknął za kulisami, a skośnooki asystent łamaną polszczyzną zapowiedział krótką przerwę, po której pokaz zostanie wznowiony. Sceną zawładnęła para chińskich akrobatów. Choć dokonywali cudów zręczności, nie wzbudzili zachwytu. Wszyscy czekali na powrót profesora. Po jakichś dziesięciu minutach, przy wtórze oklasków na scenie pojawił się Suria-Darma-Diel, ponownie w nienagannie skrojonym fraku. No i się zaczęło. Najpierw zapowiedział, że potrafi wniknąć do myśli każdego ze zgromadzonych i jak z książki odczytać wszelkie tajemnice. Publika zareagowała szmerem niedowierzania i pojedynczymi wybuchami śmiechu. Tymczasem profesor poprosił o zgłoszenie się ochotniczki do udziału w pokazie. Odpowiedziało wiele kobiet, ale zadziałał chyba życiowy fart Zośki, bo Suria wybrał właśnie ją. Reflektor oświetlił Osińską, a przy okazji siedzących obok, więc Barbara musiała zmrużyć oczy. Teraz Suria zwrócił się wprost do Zośki.

— Droga pani, za chwilę nawiążemy kontakt mentalny i poznam jej najskrytsze tajemnice. Czy jest pani gotowa?

Dziewczyna spojrzała na Gabrysię i Marcysię, wszystkie trzy zachichotały, po czym skinęła głową. Podszedł do niej asystent, ten sam, który zapowiedział przerwę, i poprosił o przejście pod ścianę. Gdy już się tam znalazła, dostała kartkę i pióro. Reflektor przesunął się za Zośką, a Basia wreszcie mogła odetchnąć. Przedstawienie było dopracowane w najdrobniejszych szczegółach.

— Miła pani, proszę napisać kilka informacji o swojej rodzinie, takich jak imiona rodzeństwa, nazwisko matki…

— Adres! — podpowiedział ktoś z sali.

Publiczność wybuchnęła śmiechem, a profesor błyskawicznie zripostował.

— Adresu proszę nie ujawniać, niech zostanie między nami. Na koniec proszę jeszcze wpisać dowolne słowo, które przyjdzie pani do głowy. Kiedy będzie pani gotowa, złożoną kartkę proszę włożyć do koperty.

Skośnooki pochylił się, zachęcając dziewczynę gestem, by skorzystała z jego pleców jako pulpitu. Wciąż chichocząc, Zosia zaczęła pisać. Tymczasem od strony sceny ruszył ku niej malec, również rasy żółtej, niosący na wielkiej poduszce ogromną kopertę. Chłopiec był tak przejęty rolą, że potknął się na schodach, i tylko przytomności umysłu oraz sile ramion jednego z widzów zawdzięczał, że nie rozłożył się jak długi. Skończywszy pisać, Osińska postąpiła zgodnie z instrukcją. Chłopiec zaniósł kopertę w stronę sceny.

— Szanowna publiczności, dostrzegam wśród was przedstawiciela szacownego magistratu miasta Poznania. Czy na pana urzędowe ręce możemy zdeponować informacje od naszej odważnej damy?

Obsługa reflektora na chwilę zostawiła Zośkę i przeniosła snop światła na przednie rzędy. Czerwony jak burak zażywny jegomość wstał i kłaniając się dookoła, przyjął kopertę od malca. Wyglądało na to, że wyrzuty sumienia z powodu obecności na pokazie miała nie tylko Basia. Tymczasem Suria zwrócił się do ponownie oświetlonej reflektorem Zofii.

— Droga pani, nastąpi teraz połączenie naszych umysłów. Proszę się niczego nie bać i patrzeć mi w oczy. Kiedy klasnę, może pani przestać.

W tym momencie wszystkie światła spoczęły na profesorze, by ochotniczce nic nie zakłóciło kontaktu wzrokowego. Działdowska zaczęła wiercić się w fotelu. Był niezbyt wygodny. Nudziły ją takie jarmarczne rozrywki. Była chyba jednak w tym odczuciu osamotniona, gdyż pozostali, wliczając Tomusia, czekali zafascynowani na dalszy rozwój wydarzeń. Na szczęście klaśnięcie rozległo się bardzo szybko.

— Gotowe, dowiedziałem się wszystkiego, czego chciałem. Proszę jeszcze nie siadać. To nie koniec naszej dzisiejszej współpracy, panno Zofio.

Przez salę przebiegł szmer. Kilka osób odważyło się sugerować, że dziewczynę podstawiono. Podchwycił to Suria.

— Wyczuwam tu wielu nastawionych sceptycznie do mojego pokazu tajemnych sił umysłu. Spróbuję ich teraz przekonać. Otóż nasza odważna dama ma na imię Zofia, a jej rodzeństwo to starszy brat Kazimierz i młodsza o lat dziesięć Weronika. Matka panny z domu nazywała się Szmid. Wiem także, gdzie panna mieszka, lecz zachowam to dla siebie. Panna Zofia jest studentką uniwersytetu, napisane słowo zaś to właściwie nie słowo, tylko kilka słów: Ślepe ryby z myrdyrdą. To jakaś lokalna potrawa?

Publiczność potwierdziła aplauzem, wiwatując na cześć sztukmistrza.

— Poproszę teraz naszego szacownego przedstawiciela władz miejskich o odczytanie zapisu panny Zofii.

Reflektor przeskoczył do pierwszych rzędów. Zażywny jegomość, teraz już całkowicie czerwony wstał i nerwowo próbował włożyć okulary. Zmagania potrwały dobrą chwilę, przy wtórze syknięć i prychnięć. Ktoś puścił głośnego bąka, dając pretekst do śmiechu. Niezła publika. W końcu urzędnik drżącymi rękoma rozłożył kartę papieru. Odchrząknął i zaczął czytać. Tyle że cicho, pod nosem.

— Głośniej! Czytaj pan głośniej!

Okrzyki podziałały na urzędnika deprymująco. Ręce mu się trzęsły, a na czerwonej twarzy zalśniły krople potu.

— Nazywam się Zofia Osińska. Mam siostrę Weronikę Osińską i brata Kazimierza Osińskiego. Brat jest starszy o trzy lata, a siostra młodsza o dziesięć. Mama z domu nazywała się Szmid. Ślepe ryby z myrdyrdą.

Publiczność oszalała, ludzie wstawali z miejsc i zawzięcie klaskali. Basia dostrzegła jednak, że niektórzy wciąż podchodzą do pokazu sceptycznie. Dwa rzędy przed nimi jacyś młodzi mężczyźni gorąco dyskutowali. Na tyle zawzięcie, że w powietrzu wisiało mordobicie.

W końcu owacja ucichła. Publiczność siadała na krzesła. Niespodziewanie wyrwał się jeden z grupy obserwowanej przez Basię.

— Ludzie, nie dajcie się zwariować. Oni są umówieni! Ten oszust zdradził się, bo znał jej imię. Oni…

Na sali zawrzało. Chłopak został zakrzyczany. Koledzy próbowali zmusić sceptyka, by usiadł. Wywiązała się szamotanina. Publiczność podzieliła się na zażarcie dyskutujące grupki. Baśkę mdliło od entuzjazmu przyjaciółek Osińskiej, piszczących z zachwytu na cześć profesora. Musiała jednak przyznać, że coś w tych tajemnych mocach było. Jej nieufność wobec pokazu nieco stopniała. Surii po raz kolejny udało się zapanować nad zgromadzonymi, kłótnie ucichły momentalnie, gdy tylko podniósł rękę.

— Szanowni państwo, to jeszcze nie koniec pokazu. Udowodniłem, że umiem odczytywać myśli dowolnej osoby. Teraz zaprezentuję, jak je przekazywać. Poproszę tego pana, który nazwał mnie oszustem. Tak, tak! Zapraszam tutaj.

Chłopak szeptał chwilę z kolegami, a potem ruszył w stronę sceny. Im bliżej miał do profesora, tym bardziej nikła jego pewność siebie. Buczenie publiki działało deprymująco. Kiedy młodzian stanął twarzą w twarz z Surią, z najwyższym trudem powstrzymywał drżenie łydek. Profesor zmierzył go badawczo i niespodziewanie się uśmiechnął.

— Szanowny panie, proponuję następną próbę, która powinna rozwiać wszelkie wątpliwości. Sam pan będziesz nią kierował. Czy wyraża pan zgodę na udział w eksperymencie mentalnym?

Chłopak nie odpowiedział. Suria był przygotowany na taką reakcję.

— Ejże, młodzieńcze, los podarował ci niepowtarzalną szansę obnażenia moich oszustw. Na co czekasz? Przecież jestem zwykłym kłamcą.

Przy ostatnim zdaniu Suria mrugnął znacząco do publiki. Z widowni dochodziły coraz głośniejsze śmiechy i pierwsze gwizdy. Zdenerwowany sceptyk nie miał innego wyjścia, jak potwierdzić chęć udziału. Z oblicza profesora uśmiech nie schodził.

— W takim razie niech pan pomyśli bardzo, bardzo mocno o czymś, co ma pan w którejś z kieszeni. Ma pan w ogóle coś przy sobie?

Młodzieniec skinął głową. Tym razem to on się uśmiechnął.

— Kiedy będzie pan gotów, proszę podnieść do góry rękę.

Ręka sceptyka bardzo szybko znalazła się w powietrzu. Teraz Suria zwrócił się do Zofii:

— Panno Zosiu, czy przyjmie pani przekaz myślowy ode mnie?

Dziewczyna nie wahała się ani przez moment. Skinęła głową.

— Proszę zatem ponownie spojrzeć w moje oczy. Proszę klasnąć, kiedy będzie pani gotowa. Znaczy kiedy będzie pani już wiedzieć, co nasz młody przyjaciel ma w kieszeni.

Reflektor krążył między Osińską a Surią, by w końcu oświetlić profesora. Tym razem oczekiwanie na gotowość dziewczyny trochę potrwało. Napięcie na widowni sięgało zenitu, ale nikt nawet nie mruknął. Zofia klasnęła po jakichś trzech minutach.

— Proszę teraz wszystkim powiedzieć, co też takiego ma w kieszeni nasz szacowny widz. Jeśli to możliwe, proszę również wskazać, o którą kieszeń chodzi. Zaczynajmy.

Barbara musiała niechętnie przyznać, że Zofia nie okazuje żadnych śladów zdenerwowania, nawet gdy wszystkie spojrzenia i reflektory są na nią skierowane.

— Przedmiot to scyzoryk o rękojeści z drewna. Jest w przedniej prawej kieszeni spodni.

Sceptyk już sięgał do wskazanego miejsca, ale powstrzymał go Suria:

— Panno Zosiu, czy przedmiot ten posiada jakieś cechy szczególne?

Osińska za pierwszym razem nie dosłyszała pytania. Profesor powtórzył je dla niej.

— Na rękojeści wyryto napis: „Zaleszczyki — Lato 1936”.

Profesor zdjął dłoń z ramienia młodego mężczyzny, a ten sięgnął do wskazanej kieszeni i wyjął z niej nóż. Był dokładnie taki, jak Osińska opisała.

Sceptyk nie wyglądał na przekonanego. Zgłosił nawet wątpliwość:

— Ale napis na rękojeści brzmi: „Zaleszczyki — Latem 1936”!

Profesor wzruszył ramionami.

— To drobny błąd. Całkiem nieistotny. Zupełnie bez znaczenia w porównaniu z tym, że najpierw chciał pan nas oszukać, wymyślając coś, czego pan nie ma, a później pomyślał pan o czymś, co mogłoby naszą odważną damę wprawić w zakłopotanie, a co w większej liczbie masz pan w wewnętrznej kieszeni marynarki.

Młodzieniec próbował się usprawiedliwiać, ale jego głos utonął w powodzi śmiechu i oklasków, które publiczność skierowała do swego nowego ulubieńca. Chłopak jak niepyszny uciekł ze sceny.

Kiedy entuzjazm zelżał, Suria podziękował Osińskiej:

— Myślę, że zgodzicie się państwo ze mną, iż nasza dzielna dama zasługuje na nagrodę. Panno Zosiu, proszę mówić, czego panna oczekuje za pomoc. Najlepiej czegoś, co będę mógł odczytać z myśli osób znajdujących się na tej sali.

Publiczność zareagowała śmiechem. Osińska poczekała, aż widownia się uspokoi, przekręciła parę razy śliczną główkę, zmarszczyła nosek, a potem wskazała na Tulkę.

— Chciałabym wiedzieć, kim naprawdę jest ten pan i co do mnie czuje.

Reflektor podążył za palcem Osińskiej. Snop światła oświetlił ich małą grupkę. Publiczność odpowiedziała kolejnym wybuchem wesołości. Barbara zbladła. Podobnie Tulka. Głupia Zocha. Zaraz wszystko się wyda. Nie można do tego dopuścić.

Profesor tylko się uśmiechnął, słysząc prośbę ochotniczki.

— Myślę, że życzenie panny Zofii mogę spełnić. Młody człowieku, spójrz mi w oczy.

Tulka nie mógł oprzeć się wezwaniu ze sceny. Wstał i intensywnie wbił wzrok w profesora. Baśka zacisnęła pięści. Nie daj się chłopie!

— Mężczyzna, który interesuje pannę Zofię, ma na imię Tomasz i…

Uśmiech zamarł na twarzy Surii. Sztukmistrz zbladł. Zatoczył się i ledwo utrzymał równowagę. Publika zafalowała zaniepokojona.

— Proszę o wybaczenie. Wyczuwam złe wibracje. Panno Zosiu, zaraz dowiem się reszty.

Wbrew uspokajającym słowom, profesor ledwo trzymał się na nogach. Przeraził Baśkę. Czuła, że jest świadkiem czegoś złego. Bardzo, bardzo złego. Co prawda chciała, by Tulka zachował incognito, ale nie takim kosztem. Publiczność zaczęła kręcić się nerwowo i wstawać z miejsc. Chyba jedynie Tulka stał nieporuszony, ale on był pod wpływem myślowej sugestii profesora. Surii w końcu udało się zapanować nad sobą. Tak się przynajmniej zdawało. To, że jest inaczej, pierwsze dostrzegły kobiety siedzące najbliżej sceny. Rozległ się pisk i głuche uderzenia o fotele mdlejących ciał. Na nieskazitelnie białej koszuli profesora wykwitły czerwone plamy. Krwawił z nosa. Sztukmistrz zdawał się tego nie zauważać.

— Pan Tomasz Tulka jest… — Suria gwałtownie urwał i wbił wzrok w siedzącą obok Tomasza Barbarę. Miał spojrzenie zbitego psa. Bardzo przestraszonego.

Dziewczyna tak mocno zacisnęła pięści, że paznokcie pozostawiły na skórze krwawe wgłębienia. Poczuła w głowie czyjąś obecność, pełne nienawiści obce myśli. Instynktownie, ze złością wyrzuciła intruza z umysłu.

Profesor zatoczył się kolejny raz. Z ust buchnęła krew. Asystent i jeden z akrobatów dopadli do niego i wspólnymi siłami znieśli ze sceny. Pokaz zakończył się katastrofą. Publiczność w popłochu opuszczała salę kinową. Zapanował totalny chaos. Zofia z przyjaciółkami gdzieś zniknęły. Tulka ocknął się w końcu i zaczął torować drogę w ludzkiej ciżbie sobie i Barbarze. Nie szczędził przy tym kuksańców i kopniaków. Basia bezwolnie poddawała się jego komendom. Zdarzenie z Surią całkowicie pozbawiło ją sił. Marzyła tylko o ciepłym łóżku. Panująca wokoło panika, krzyki i przekleństwa zupełnie do niej nie docierały.

Poznań rozczarował porucznika Wojtaszka. Kiedy Rybik wyciągnął go na szczanie, sądził, że pójdą do szaletu, ale gdzie tam. Rybik prowadził w stronę jakiegoś podwórka. Znaczy w Poznaniu leją po bramach, jak wszędzie. Rybik miał jednak całkiem inne zamiary.

— Przygotuj giwerę. Drugie piętro, środkowe drzwi. Zdejmujemy obserwatora. Ma zostać żywy.

Nie dał po sobie poznać zdumienia instrukcjami. Nareszcie akcja. Nareszcie coś się dzieje. Bo przewracanie żydowskich kamieni to… szkoda gadać. Przełknął nawet fakt, że młodszy stopniem wydawał rozkazy. Powoli wchodzili po schodach, osłaniając się nawzajem. Obserwował Rybika. Taki wymuskany, takie chuchro, wzorzec pośmiewiska w prawdziwym wojsku, a tu proszę — malowany oficerek nie okazywał wcale emocji czy zdenerwowania przed walką. Musiał wcześniej proch wąchać. Zza drzwi dochodziły odgłosy skrobania sztućców po talerzach. Obiad. W każdym mieszkaniu jedli o tej samej porze. Zdumiewające. To na tym polega ten porzundek? Wojtaszek pochodził z Lubelszczyzny. Tutejsi, poznańczycy, irytowali go strasznie. Ponure mruki. W KOP-ie miał wielu takich podkomendnych. To nie było złe wojsko, tylko jakieś takie ociężałe. Bez polotu, bez inwencji. Zawsze odtąd dotąd. Niemcy gadający po polsku. Tak się zamyślił, że przestał liczyć piętra. Na szczęście nad wszystkim czuwał Rybik. Stanęli przed drzwiami, zza których nie było słychać odgłosów posiłku. Wojtaszek postanowił pokazać, że w KOP-ie sroce spod ogona nie wypadli. Zamachał do Rybika. Jasny gwint, chłop miał wąsik przystrzyżony jak fordanser z dansingu. Mały żigolo. I żadnych emocji malujących się na twarzy. To ryba, a nie Rybik.

— Wchodzimy na trzy. Raz…

Tamten złapał go za ramię i pokręcił głową.

— Nie. Najpierw wchodzę ja. Ubezpieczaj mnie. Jak lubisz liczyć, licz do dziesięciu i właź.

Chciał zaprotestować, ale w tym momencie Rybik najzwyczajniej w świecie zniknął. Tak po prostu. W jednej chwili stał obok, a w drugiej już go nie było.

Osłupiały zaczął liczyć jak automat. Od myślenia są inni. Po dziesiątce zajął się tym, co umiał najlepiej — akcją bezpośrednią. Kopnięciem otworzył drzwi i wpadł do przedpokoju. Pusto. Ruszył w stronę pomieszczenia z oknami wychodzącymi na plac, a tam okazało się, że Rybik poradził sobie sam. Na ziemi leżał rosły brunet, a elegant właśnie kończył go krępować. Wojtaszek zagwizdał z wrażenia.

— No, no, kolego Rybik, nie spodziewałem się tego. To co, delikwenta zabieramy…

Rybik zamiast odpowiedzi wyciągnął z kieszeni małą strzykawkę, którą wbił w ramię leżącego. Ten momentalnie zwiotczał i stracił przytomność.

Z innej kieszeni Rybik wyjął kolejne dwa przedmioty. Jeden, sporych rozmiarów, o wyglądzie noszonej przez miesiąc kanapki, umieścił na żyrandolu. Drugi, maleńką kulkę, w spodniach nieprzytomnego.

Wojtaszek schylił się, by zarzucić sobie delikwenta na ramię. I znów został powstrzymany.

— Zadanie wykonane. Spadamy stąd.

Rybik wyszedł. Wojtaszek nie kryjąc rozczarowania, niezbyt delikatnie cisnął bruneta na podłogę i powlókł się za niższym stopniem. „Dwójka” — „Dwójką”, tajemnice — tajemnicami, ale żeby sprawnie działać, żołnierz musi być świadomy tego, co się wokoło dzieje. A on czuł się, jak nie przymierzając dziecko we mgle. I to pijane. Wszystko odbyło się na opak, całkowicie inaczej niż zrealizowałby to sam, gdyby cokolwiek zależało od niego. Zgrzytając zębami, zszedł po schodach. Na szczęście poznańczycy skończyli już obiad i dźwięk sztućców szurających po talerzach ucichł.

* * *

Szubert trzasnął z wściekłością drzwiami Prezydium Policji. Nie tak miał wyglądać początek jego błyskotliwej kariery. Przodownik Marciniak uprzejmie zapytany o doktora Westermanna burknął coś pod nosem, a potem nadął się jak indor. Mało brakowało i rzuciłby się na niego z pięściami. Każdy w tej cholernej robocie tylko pilnuje własnego dupska i uważa, żeby nie podpaść Zadworskiemu. Zmrużył oczy. Piekielne słońce. Spojrzał na zegarek. Dochodziła czwarta. Chciał zdążyć do Westermannów przed powrotem doktora, by spokojnie porozmawiać z panią Elzą, hipopotamem w ludzkiej postaci. Właśnie miał ruszać w stronę placu Bernardyńskiego, gdy poczuł mocne szarpnięcie za nogawkę. Ki diabeł? Sprawcą okazał się mały chłopiec, na oko najwyżej ośmioletni.

— Prose pana, prose pana. W „Ziemiańskiej” ktoś na pana ceka…

Zdumiony Szubert wygrzebał z kieszeni groszaki i podał chłopcu, który momentalnie zniknął w tłumie. Ech, Agatka nie może bez niego żyć. Jeszcze raz spojrzał na czasomierz. Może jej poświęcić góra kwadrans. A przy okazji łyknie coś mocniejszego. Trochę tam drogo, ale pora się przyzwyczajać. Komisarz nie powinien pić byle gdzie. Ciekawe tylko, dlaczego dziewczyna chciała się z nim spotkać poza domem? Bijąc się z myślami, pchnął drzwi „Ziemiańskiej”. Knajpa świeciła pustkami. Za młoda godzina. W pierwszej sali nie dostrzegł narzeczonej. Podobnie w drugiej. Dopiero na pięterku zauważył machającą postać. Ale to nie była Agata. Za stołem, uśmiechając się od ucha do ucha, siedział przodownik Marciniak. Na jego widok wstał i zamachał ręką. Szubert podszedł, lecz siadać nie zamierzał.

— Kolego Szulc, ja kolegę bardzo chciałbym przeprosić…

Zmarszczył czoło.

— Szubert…

— Słucham?

— Szubert! Nazywam się Szubert.

— Tak, oczywiście. W takim razie mam jeszcze jeden powód do przeprosin…

Marciniak zamknął oczy. Wyglądał na potwornie zmęczonego. Rzadkie srebrne włosy i niezdrowa ziemista cera. Andrzej wyobraził sobie siebie samego za dziesięć czy piętnaście lat. Z zadumy wyrwał go głos starszego policjanta:

— Panie kolego, czego się pan napije?

O nie, Marciniak, tak łatwo się nie wykpisz.

— Kolego, przeprosiny przyjęte, ale na pierdoły przy kawie nie mam ani czasu, ani ochoty. Żegnam.

Obrócił się na pięcie i ruszył do wyjścia.

— Dobrze. Dostałem nauczkę. Ale wiem o Westermannie coś, co się koledze przyda.

Przystanął, słysząc złowrogie nazwisko. Marciniak uśmiechnął się. Tylko oczy mówiły, jaki to bolesny wysiłek.

— To może kolega jednak usiądzie. Panie starszy, jeszcze jedną kawę.

Kelner okazał się diabelnie sprawny. Poruszał się jak duch. Szubert nie znosił kawy, ale nie chciał przedłużać tego spotkania, kiedy więc napój został przyniesiony, wypił całą filiżankę paskudnego płynu bez mrugnięcia okiem.

— To było w tysiąc dziewięćset trzydziestym pierwszym… nie, w tysiąc dziewięćset trzydziestym, bo Kaczmarek jeszcze pracował. Byłem aspirantem, jak pan teraz. Taki los, jednych wynosi, innych pogrąża. No ale do rzeczy, bo pan się spieszysz…

Trudno było nie dostrzec zniecierpliwienia Szuberta. Marciniak starał się streszczać, ale jakoś ciężko mu to przychodziło.

— Razem z komisarzem Kaczmarkiem rozpracowaliśmy szajkę morfinistów. Trudna robota, cwani straszliwie. No ale koniec końców, doszliśmy do tego, że całym interesem kieruje szkieberski doktorek z placu Bernardyńskiego — Paul Westermann. Razem z kilkoma pomagierami uzależnił sporo ludzi. Pamiętam jak dziś. Gisówa od rańca. Ponuro. Szykujemy się do aresztowań, bo to miała być spora akcja z równoczesnym zatrzymaniem chyba z pięciu osób. Nagle do sali gdzieśmy się sprawiali, wpada Zadworski, to były jego pierwsze dni w Poznaniu, i oznajmia, że nastąpiła pomyłka i cała akcja odwołana. Mówiłem, że lało? Mówiłem… Kaczmarek pobiegł do gabinetu przemówić szefowi do rozumu. O czym gadali, nie wiem, w każdym razie Kaczmarek odszedł po tym z policji. Pan se wyobraź — najlepszy śledczy. Się wnerwił tak, że poszedł precz. Mściwus Zadworski rozpędził na cztery wiatry całą naszą grupę. Mnie wystawili na ulicę, znaczy na posterunkowego. Ja sobie nie mogłem pozwolić na fochy. Bo ja mam, proszę kolegi, czwórkę dzieciaków, żonę i rodziców. Wszystko na moim utrzymaniu. I tak cud, że mi się udało na przodownika awansować.

Szuberta mało obchodziły rodzinne problemy Marciniaka.

— A nie zainteresował się kolega, dlaczego tak nagle kazali śledztwo zakończyć?

Przodownik zaśmiał się nerwowo.

— Co tam zakończyć! Wszystkie papiery zniknęły, śladu po sprawie nie ma. Dlatego tak na kolegę wsiadłem na komisariacie. Czwórka dzieci, żona i rodzice. Kolega rozumie.

Nie rozumiał, ale skinął głową.

— Tyle się dowiedziałem, że wśród tych pomagierów, znaczy Westermanna, był synalek jakiejś szyszki z sanacji. Starosty albo innego prezesa. W każdym razie mi się widzi, że jeśli Westermann miał kiedyś związki z morfinistami, to ma je i teraz. Przypomniałem sobie — Ostrowski. Witold Ostrowski — znaczy ten pomagier z koneksjami. I jeszcze ludzie gadali… chociaż nie, to pierdoła. Głowy koledze nie będę zawracał.

Jeśli w ten sposób Marciniak chciał przykuć uwagę słuchacza, to mu się udało.

— Panie Marciniak, każdy szczegół może okazać się istotny. No dalej, nie daj się pan prosić, o czym ludzie gadali?

— Eee, no ktoś podobno widział czy słyszał, jak wojsko, defensywa znaczy, przejęło wszystkie papiery na Westermanna, że on niby niemiecki szpieg. Kto go tam zresztą wie…

Sprawa robiła się coraz ciekawsza. Defensywa albo sanator — ktoś musiał tego Westermanna kryć. Inaczej zniknąłby z miasta,

a on w najlepsze wciąż pomieszkuje przy placu. Skrzywił się. W ustach czuł smak obrzydliwego napoju. Jak ludzie mogą się tą smołą zachwycać?

— A ten starosta… To już chyba nie jest teraz starostą?

— Nie, po śmierci Marszałka nam starostę wymienili. I wielu innych dyrektorów. Zaraz… kolega chyba nie myśli… Zadworski tego nie odpuści… — Duże oczy przodownika mówiły wszystko. — Ja o niczym nie wiem… Ja mam czwórkę…

Andrzej wstał, położył na stole dwuzłotówkę i ukłonił się Marciniakowi. Nie zamierzał po raz kolejny wysłuchiwać opowieści o rodzinie.

— Dobrze, dziękuje koledze, to cenne informacje. Spotkamy się jutro w Prezydium. Do…

Marciniak złapał go za ramię.

— Niech kolega się nie wygłupia. Ja płacę. Ale rozmowy nie było. Kolega rozumie?

Szubert uwolnił się z uścisku.

— Kolega rozumie. Czwórka dzieciaków. Żona i rodzice. Dlatego za kawę zapłacę sam. Żegnam.

Wracając do domu, Westermann rozmyślał nad marnością ludzkiego żywota. Dzień powoli przechodził w noc. Tej pory nie lubił najbardziej. Jeszcze nie ciemno, a już nie widno. Czas głupich myśli i bezsensownych działań. Gazowe lampy wciąż nie zdążyły rozbłysnąć mdłym światłem. Po wyjściu Kryńskiego doktor zamknął się w gabinecie i kazał siostrze odwołać dwóch kolejnych pacjentów. I tego młodego jąkałę też. W czasie nadzwyczajnej przerwy znalazł ukojenie w ramionach pracownicy. Sprytna bestyjka. Porządnie go wypompowała. Żeby tylko stara krowa nie wpadła na podobny pomysł, chcąc przypodobać się mężowi. Dwa razy w miesiącu musiał realizować obowiązki małżeńskie. I co tu dużo mówić, sporo go to kosztowało. Miał ponury nastrój i jakieś niejasne przeczucie zbierających się nad nim czarnych chmur. Jeszcze wczoraj rano snuł plany przeprowadzki do Rzeszy, gdzie czekała praktyka po parszywym Żydzie, który na mocy prawa utracił dorobek całego życia. Czekały też chętne niemieckie kobiety, potrafiące docenić ogiera ze wschodu. I Berlin ze wszystkimi atrakcjami, odległy o dwadzieścia minut jazdy koleją. Te niesamowite perspektywy mogły teraz rozwiać się jak pustynny miraż. Dlatego intensywnie główkował nad sposobem wybrnięcia z nieciekawej sytuacji. Idąc Zieloną, zderzył się z małym ulicznikiem. W pierwszym odruchu chciał dać gówniarzowi nauczkę, lecz chłopak zręcznie odsunął się przed ciosem i pobiegł dalej. I całe szczęście, bo dotarł w pobliże domu, a bicie dzieci na ulicy raczej kłóciło się z wizerunkiem dobrotliwego doktora, na który pracował od lat. Podrapał się po brodzie. W jego głowie właśnie powstał plan. Niech inżynier nazywa go durniem. Czasami udawanie głupszego popłaca. Jak dobrze pójdzie, uspokoi Kryńskiego, zyska wdzięczność policji i przygotuje grunt pod zniknięcie. Musi tylko urobić żonę i mieć nadzieję, że nie rozmawiała jeszcze z nierozgarniętym aspirantem Szubertem.

— Panie doktorze, panie doktorze, jak to dobrze, że pana widzę.

Nie musiał się nawet odwracać, doskonale znał ten głos. Wyjątkowo hipochondryczna pacjentka, z wyjątkowo zasobnym kontem w banku. Hrabina Preuss, przez dwa „s”, szczycąca się koligacjami z Romanowymi. Diabli nadali babsztyla akurat w tym momencie.

Zatrzymał się, uchylił kapelusza i uśmiechnął się słodko.

— Witam panią hrabinę. Migrena, mam nadzieję, nie męczy?

Oblicze starej damy pokraśniało z zadowolenia.

— Na to akurat nie narzekam, ale musimy, doktorze, porozmawiać o mojej wątrobie. Zaczynam się obawiać, czy aby jest w dobrym stanie. Proszę sobie wyobrazić…

— Droga hrabino, strasznie się spieszę. — Zdobył się na heroizm i przerwał jej. — Czy nie miałaby pani nic przeciw temu, żebym jeszcze dziś przed kolacją złożył jej wizytę domową?

Hrabina nie przyjmowała mężczyzn później niż o godzinie 19 wieczorem, nawet tak ważnych jak osobisty lekarz czy pastor. Grubiaństwo ją rozzłościło. Z pobrużdżonego zmarszczkami oblicza zniknął uśmiech.

— Owszem, będę miała, i to dużo. Chyba nie muszę przypominać, panie Westermann, że opłacany przeze mnie co miesiąc abonament daje mi odrobinę większe przywileje niż pozostałym pacjentom? A sprawa mojej wątroby nie może czekać. W ramach przeprosin pozwalam się teraz zaprosić do kawiarni. Być może przy filiżance najlepszej kawy będę w stanie panu wybaczyć.

Stare pudło miało bzika na punkcie etykiety. Zaciskając za plecami pięści, odezwał się najgrzeczniej jak potrafił:

— Czy pani hrabina pozwoli się zaprosić na kawę? Proszę rzucić okiem, jaką sympatyczną kawiarenkę mamy tuż obok. Słyszałem, że podają w niej najprawdziwsze belgijskie pralinki.

Hrabina powróciła do wystudiowanej roli podlotka. Posłała uwodzicielski uśmiech Westermannowi.

— Och, doktorze, ależ pan potrafi rozmawiać z kobietami. Skoro lekarz mi tego nie zabrania, chętnie napiję się kawy. Muszę panu opowiedzieć o wątrobie i bólach reumatycznych. Tak, koniecznie także o bólach reumatycznych. I umówimy następną wizytę z masażem.

Rzuciła doktorowi spojrzenie, zdecydowanie nie przystające dystyngowanej damie. Zrezygnowany Westermann ukłonił się i służąc ramieniem, powoli ruszył z nią do kawiarni. Kwadrans później, słuchając historii problemów gastrycznych, dostrzegł przez okno Szuberta przemykającego ulicą w kierunku placu Bernardyńskiego.

Szubert jak szalony pędził na plac Bernardyński. Zmitrężył z Marciniakiem sporo czasu, a chciał przecież porozmawiać z Westermannową sam na sam. Po drodze układał sobie w głowie plan. Przede wszystkim nie dać plamy jak wczoraj. Jeśli nie wyciągnie niczego od niej, w ostateczności zostanie mu sam Westermann. Od ich poprzedniego spotkania zyskał kilka atutów, by lepiej rozegrać przesłuchanie. Ale to w ostateczności. Właśnie dotarł do kamienicy, w której mieszkało niemieckie małżeństwo. Zwolnił. Nie chciał popsuć wejścia zadyszką.

Otworzyła mu frau Westermann we własnej osobie. Nadal nie udało im się znaleźć nowej służącej. Pewnie doktor nie wybrał jeszcze odpowiedniej gąski.

— Guten Abend, Frau Westermann.

— Cień tobry. Pan się nie musisz wysilać, ja polski znać. Rozumie wszystko.

Doktorowa gestem poprosiła do środka.

— Pozwoli pani, że się przedstawię. Aspirant Szubert…

— Wiem, kim pan jesteś. Zapraszam na salon.

Został wpuszczony do pomieszczenia, które wczoraj dane mu było obejrzeć tylko przelotnie. Gospodyni gdzieś zniknęła. Nie pytając nikogo o pozwolenie, usiadł za ciężkim dębowym stołem nakrytym nieskazitelnie białym obrusem. Rozejrzał się po pokoju. Westermannowie nie biedowali. Gdyby nie liczyć ściennego zegara z niemieckim napisem i kolorowego dyplomu z pruskim orłem w czarno-biało-czerwonych barwach, wystrój wnętrza bliźniaczo przypominałby pokoje rodziców Agatki. Rzecz jasna, brakowało tu polskich akcentów patriotycznych, których mnóstwo znajdowało się u Twardowskich.

Po chwili frau wniosła na tacy dwie filiżanki i parujący imbryk na kawę.

— Proszę cestować się. Uzywa pan zukier?

Skinął głową. Tylko spora dawka sacharyny mogła go uratować przy drugiej porcji kawy. A odmówić nie chciał, żeby nie urazić Westermannowej.

— Szanowna pani, naprawdę możemy rozmawiać po niemiecku, to żaden problem. Pani mąż powiedział…

— Nie tszeba. Tu jest Polska teraz, polski uszednik musi mówić polski. Mój mąż mnie nie docenia. Myśli, że jestem gruba idiotka. Ja znam polski. Jaki sposób by rozmawiać z dziewczynami służącymi?

Spojrzał na doktorową z szacunkiem. To jest całkiem piękna kobieta, tylko za duża — przynajmniej jak na jego gust. Takich zwierzeń się nie spodziewał. W każdym razie rozmawiało się przyjemniej niż z doktorem i niewykluczone, że coś od niej wyciągnie.

— Co pan musisz wiedzieć? Chodzi o Mariannę?

Sapnął. Nieco zbiła go z tropu. Nie owijała niczego w bawełnę.

— No…

— Prosze pan. Nie tszeba się przede mną udawać. Ja wiem dobrze o romansach męsza. Wiem, że to nietobry człowiek. Marianna była jego — jak to po polski powiedzieć — kokotą nie… kochanką. Ale on jej nie zabił. Ja tesz nie.

Jej bezpośredniość zdumiała go.

— A co może pani powiedzieć o pacjentach doktora?

Zacisnęła usta.

— Mąsz tu nie leczy. Chorych przyjmuje gdzie indziej.

— Doprawdy? Wczoraj rozmawiałem z doktorem w pomieszczeniu bardzo przypominającym lekarski gabinet.

Potrząsnęła głową.

— Pomyłka być. Kiedyś mieć tu gabinet dla pacjentów. Ale dzieciaki porosły i my uznali, że nie tszeba nieprzyjemności.

No tak, w gabinecie poza mieszkaniem zapewne łatwiej kochliwemu doktorkowi przyjmować kobiety.

— Czy zna pani adres?

— Oczywiście, nie tajemnica. Siewska dwadzieścia jeden.

— Dziękuję. Mnie chodzi o jedną informację. O jedną konkretną osobę spośród pacjentów.

— Czy Paul ma kłopot? — Westermannowa zaniepokoiła się.

Nareszcie rybka złapała haczyk.

— Nie. Na razie nie. I jeśli dowiem się czegoś o osobie, której szukam, to mieć ich raczej nie będzie.

— Pan mówić, kto stukać.

Z trudem pohamował uśmiech. W tym momencie byłby grubym nietaktem.

— Witold Ostrowski.

Uważnie obserwował jej reakcję. Podane imię i nazwisko nie wywarło żadnego wrażenia. Przeprosiła i odeszła od stołu. Wróciła z notesem i chemicznym ołówkiem.

— Napisz pan.

Posłusznie wykonał polecenie.

— Czekać prosię. Zaraz wrócę.

Zostawiła go samego, dając mu okazję do ponownych oględzin salonu. Nie trwało to długo. Wróciła szybciej, niż się spodziewał, trzymając niewielką karteczkę.

— Osr… Osk… Ost… — Za trzecim razem się poddała. — Ten pacjent nie ma w Poznań. Wyjechać w tysiąc dziewięćset trzydziesty piąty rok. Mam adres nawet, ale to Warschau…

— Zatem to już mnie nie interesuje. Czy mogę zerknąć na tę karteczkę?

Zawahała się przez moment, ale podała policjantowi fiszkę.

Obejrzał kartę. Jak się spodziewał, została wypełniona starannym gotykiem. Jeszcze raz pobłogosławił upór ojca i cierpliwość babki. Wszystko, co przeczytała pani Westermann, okazało się prawdą. Ale na kartce zapisano coś jeszcze.

— Co oznaczają liczby w prawym dolnym narożniku?

— To jest oznaczenie, jak pacjent przyprowadzić kolejnych, wtedy rabat. Numer to ich pozycja w kartotece.

— W takim razie chciałbym zobaczyć kartotekę.

Nastroszyła się.

— No nie wiem. Monsz nie zezwala nikomu zaglądać. Nawet ja nie mogę patrzeć przy nim.

Kuj, chłopie żelazo, póki gorące.

— Droga pani. Bardzo mi pani pomoże. Powiem prawdę. Szukam zabójcy Marianny. Jeśli go znajdę i okaże się nim ktoś inny, nie padnie nawet cień podejrzenia na pani męża. A teraz, sama pani rozumie, jest głównym podejrzanym.

Frau Westermann wciąż się wahała.

— No, dobrze. Ta dziewczyna w końcu nie zasłuszyła na to, co ją spotkało. Warunek taki — sama przynieść odpowiednie karty. Jakie numery?

— Pięćdziesiąt dwa i pięćdziesiąt pięć.

Podreptała do gabinetu. Szubert uśmiechnął się do siebie. Znów poczuł przypływ adrenaliny. Za chwilę pozna nazwiska i adresy potencjalnych podejrzanych — osób zamieszanych w handel narkotykami z doktorkiem. Zawsze to jakiś ślad. Tym razem poszukiwania okazały się dłuższe. Z nudów zaczął oglądać ukryte w przeszklonych szafkach bibeloty. Nic nadzwyczajnego. Zdecydowanie ciekawsze okazały się stare fotografie między nimi. Kobiety w od dawna niemodnych sukniach, z wielkimi kapeluszami i mężczyźni w cesarskich mundurach. Wszyscy sztywni, jakby połknęli kije. W końcu na korytarzu dały się słyszeć drobne kroczki. Tym razem Westermannowa niosła kartkę z zeszytu.

Szubertowi zaświeciły się oczy. Szybkim ruchem schowała papier za plecy.

— Nic pan nie tostaniesz, bez przyrze… Donnerwetter… obietnica Paul nie będzie zamieszany.

Zwalczył pokusę obiecania złotych gór.

— Przyrzekam, że zrobię wszystko, co w mojej mocy. O ile śledztwo nie wykaże bezpośrednich związków, mąż pani uniknie kłopotów.

— Wiesz pan co? — Spojrzała mu prosto w oczy. — Może to niemątre, ale ja wierzę pan. Jakbyś obiecał na pewno, spisu bym nie dała.

Wręczyła policjantowi kartkę.

— Tu jeszcze jedno nazwisko jest. Ono było dopisane do numer pięćdziesiąt dwa.

Łakomie spojrzał na listę: Konrad Fijak, Michał Duda i Edward Nowacki. Przy każdym nazwisku dokładny adres. Skarb po prostu. Podziękował za pomoc, raz jeszcze zapewnił, że małżonek nie ucierpi, o ile jest niewinny, i pożegnał się. Zaczął biec już na schodach, bo każda chwila opieszałości mogła oznaczać kolejną ofiarę. Na ulicy minął się z doktorem, który nie raczył nawet odpowiedzieć na grzeczne powitanie, za to zmierzył go pełnym nienawiści spojrzeniem. I dobrze, bo Westermann wciąż pozostawał głównym podejrzanym, a co najmniej kimś mocno zamieszanym w morderstwa. Szubert był tak podekscytowany, że nie zauważył lekko utykającego rosłego mężczyzny, który nagle stracił zainteresowanie obserwacją zwijania straganów na placu i podążył jego śladem.

Zmierzchało, kiedy Prażyński wreszcie zarządził koniec pracy. Najwyższa pora, bo wszyscy mieli już dosyć przerzucania żydowskich kamieni. Nic nie znaleźli albo ten ich Apfelbaum — jak wszyscy Żydzi — cyganił. Wojtaszkowi równie mocno jak plecy i ramiona doskwierała urażona duma. Zawsze szczycił się, że w lot ogarnia każdą sytuację i szybko działa, co w dotychczasowej służbie w zupełności wystarczało, by być najlepszym. Ale nie tu. Tu piętrzyły się przed nim same tajemnice. Ciągle wychodził na idiotę. Na dodatek miał halucynacje — w trakcie rozmowy Rybik nagle zniknął. Rozpłynął się w powietrzu. Tak przynajmniej mu się zdawało na początku. Później ogarnęły go wątpliwości. Od rozmyślań pękał łeb. Do diabła, to musiało być przywidzenie. Takie rzeczy się nie zdarzają. Nie można, ot tak sobie, przeniknąć przez drzwi. Wymęczony i zniechęcony, z nosem spuszczonym na kwintę, zbierał się do powrotu na kwaterę. Na wieczór planował rajd po poznańskich knajpach, może z Durskim, może solo. Na razie wpadł na Prażyńskiego.

— Nie tak prędko, Wojtaszek. Musimy porozmawiać. Za mną.

Łypnął spode łba i bez słowa podążył za dowódcą. Szli w stronę mieszkania, gdzie unieszkodliwili obserwatora. Znaczy Rybik unieszkodliwił.

— To jak, poruczniku, podoba się wam robota dla mnie? Zgaduję, że niekoniecznie. Na granicy wszystko było jasne, a tu mętlik…

Nim zdążył otworzyć usta, okazało się, że Prażyński odpowiedzi wcale nie oczekuje.

— Masz wątpliwości. Czujesz się jak pijane dziecko we mgle…

Przystanął. Zaraz, właśnie takiego sformułowania użył przed kilkoma godzinami, by opisać swój stan. Tyle że w myślach. Prażyński powtórzył to z dokładnością co do słowa i litery. Skąd, u licha…

— Powinieneś, Wojtaszek, więcej wiedzieć o naszej robocie. Żebyś nie był zaskoczony jak pod drzwiami z Rybikiem. To, przyznaję, moje niedopatrzenie.

Odniósł wrażenie, że Prażyński oczekuje na jakiś sygnał aprobaty. Niedoczekanie. Major niespodziewanie zmienił ton.

— Zdajesz sobie sprawę, że od nas się nie odchodzi? Nie wrócisz już do ganiania Sowietów po lasach. W każdym razie nie w tym życiu.

Dałby sobie głowę uciąć, że Prażyński nie rozmawiał z Rybikiem od ich powrotu z akcji. Wyjaśnienia dowódcy póki co tylko mnożyły znaki zapytania. A co do pozostania w „Dwójce” — tak, zdawał sobie sprawę, że nie ma dla niego odwrotu.

Przecięli plac Wolności. Wokół przewalały się tłumy. Nie licząc przejazdu przez Warszawę, bywał trochę w Lublinie i w Wilnie na przepustkach. Spośród dotychczas poznanych miast Poznań był największym. I za diabła mu się nie spodobał. Właśnie odkrył, że woli lasy, pola i małe miasteczka.

— Wiem, że początek może być trudny — major mówił dalej. — Ale liczę na ciebie, bądź co bądź, nie wyłuskaliśmy z KOP-u pierwszego lepszego rekruta. Tak na marginesie — wczoraj odbył się twój pogrzeb w Baranowiczach.

Wojtaszka zatkało. Chyba się przesłyszał.

— Pogrzeb… Mama…

Prażyński przybrał urzędowy ton, jakby czytał oficjalny komunikat. To nie pomyłka ani żart.

— Porucznik Stanisław Wojtaszek, awansowany pośmiertnie na kapitana, zginął śmiercią bohatera na służbie, chroniąc granice Rzeczpospolitej przed bolszewicką zarazą. Tak przy okazji, gratuluję awansu. Pośmiertnego, ale zawsze. Co do waszej rodziny… cóż, to są koszta pracy dla kraju. Obiecuję, że matka do końca życia biedy nie zazna. To jedno mogę dla niej zrobić.

W głowie Wojtaszka kłębiło się tysiąc myśli. Nie zobaczy więcej mamy. Jak zniosła wieść o jego śmierci? Najpierw straciła męża, potem dwóch synów, jego starszych braci, teraz najmłodszego. Ile może wytrzymać stara kobieta? A ile kapitan Wojska Polskiego? Najchętniej sprałby komuś mordę.

W milczeniu dotarli na podwórko. Chciał wejść na klatkę schodową, lecz Prażyński skierował go w stronę niewielkiej ławki pod lichym drzewem.

— Ściany mogą mieć uszy. To, co powiem, jest przeznaczone tylko dla pana, kapitanie.

Wojtaszek wprost kipiał z wściekłości. Major zdawał się tego nie zauważać. Wyjął z kieszeni srebrną cygarnicę i zaproponował kubańskie cygaro. Na odmowę lekko się skrzywił. Sam zapalił i delektował się przez chwilę cudownym aromatem. Wojtaszek w tym czasie nieco ochłonął.

— Przede wszystkim zabijamy wroga tylko w ostateczności. Staramy się działać subtelniej. Martwi w niczym nam nie pomogą. Natomiast żywi to zupełnie co innego… Pewnie jeszcze niepokoi cię niekonwencjonalne działanie Rybika. No cóż, to niesamowity, samorodny talent. Wciąż nie znamy wszystkich jego umiejętności. Nawet nie wiesz, jakie to szczęście, że to my pierwsi pozyskaliśmy jego lojalność.

Prażyński zaciągnął się dymem. Podczas mówienia irytująco cmokał. Wojtaszek z trudem skupiał się na słowach. Co go obchodzi Rybik? Myśli wciąż wracały do starej matki, która została sama jak palec. Ale przemowa jeszcze się nie skończyła.

— Rybik potrafi przenikać przez pewne materiały — drewno, papier, szkło, mur ceglany. Na razie nie ośmieliliśmy się próbować z betonem, zresztą nie było takiej potrzeby. Inna jego niezwykła umiejętność to telepatyczna więź ze mną. Chciałbym, aby docelowo każdy członek naszego zespołu potrafił się w ten sposób komunikować. To wszystko kwestia ćwiczeń i tylko w niewielkim stopniu wrodzonych predyspozycji.

Na podwórze weszła jakaś para. Spojrzeli podejrzliwie na siedzących na ławce, ale uspokoił ich policyjny mundur Wojtaszka. Szybko zniknęli wewnątrz oficyny. Major bredzi o telepatii, a pakuje się na podwórze bez drugiego wyjścia. Jedna z narzeczonych Stacha interesowała się takimi bzdurami. Oczywiście telepatią, a nie włóczęgą po podwórzach. Panna nie miała po kolei w głowie. Utwierdziła w nim przekonanie, że cała ta ezoteryka to zajęcie dla niezrównoważonych bab.

— Co do pana, kapitanie, oddział drugi ma spore oczekiwania. Wiemy, że sprawdzasz się pan w sytuacjach trudnych, i na takie atrakcje na pewno możesz u nas liczyć. Na razie proszę spokojnie przypatrywać się pracy Rybika i mojej. I robić swoje. Na wszystko przyjdzie czas.

Wojtaszek milczał. Po całym dniu fizycznej roboty od siedzenia na tej ławce bolała dupa. Jego brak reakcji zaczął drażnić majora.

— Kapitanie, gdyby to tylko ode mnie zależało, nadal byś siedział na granicy. Tyle że stoimy przed wyzwaniami, jakich nie znali nasi ojcowie. Niedługo wybuchnie wojna, przy której ta z czternastego roku będzie jak bójka w piaskownicy. Potrzebujemy najlepszych. Nie ja. Polska potrzebuje. A służba dla Ojczyzny, niestety, wymaga ofiar. Często ciężary ponoszą też nasi najbliżsi. Możesz mi wierzyć, wszystko to przeżyłem na własnej skórze.

Wojtaszek nie był w stanie dłużej słuchać wynurzeń Prażyńskiego. Kończ, człowieku. Z Durskim czy bez niego, wieczorem smutek zostanie utopiony w szklance.

Szubert przeczesał palcami włosy. Na kołnierz płaszcza posypały się białe drobinki. Czuł, że wpadł na właściwy trop. Kiedy dokładnie obejrzał adresy wypisane przez doktorową, odkrył, że przyjdzie mu się zmierzyć z jeszcze jedną przeszkodą. Otóż Westermann zapisywał ulice pod ich dawnymi, niemieckimi nazwami. O ile w Fisherei nietrudno było rozpoznać Rybaki, o tyle nazwy Karmeliter Wall i Posadowsky Strasse nic mu nie mówiły. Na szczęście ten problem błyskawicznie rozwiązał pierwszy napotkany starszy mężczyzna. Karmeliter Wall nosiła obecnie nazwę Wałów Jagiełły, Posadowsky Strasse — Mostowej. Z trzech uzyskanych adresów najbliżej było do Fijaka. Mostowa 2. Rejon miasta o niezbyt dobrej opinii, gdzie lepiej nie obnosić się z policyjną odznaką. Ale gdy minął „Likwowin” — wytwórnię wódek i likierów — zrobiło mu się jakoś przyjemniej na duszy. Sąsiadujący zakład przetwórczy „Pecowin” nie wzbudził już tak ciepłych uczuć, chociaż ogóreczki pod wódeczkę robili niczego sobie. Na szczęście miejscowi dozorcy z władzą gadali jak wszyscy. Ten tu wyglądał co prawda na zbója, ale informacjami dysponował pierwszorzędnymi i chętnie się nimi podzielił. Fijak aktualnie służył w wojsku. Od dobrego miesiąca bez przepustki. To go raczej skreślało z listy podejrzanych.

Duda mieszkał na Wałach Jagiełły 23. Z Mostowej szybkim marszem Szubert dotarł tam w dziewięć minut. Chłód kolby pistoletu koił rozdygotane nerwy. Dwukrotnie miał wrażenie, że ktoś za nim idzie. I dwa razy okazało się to pomyłką. Wchodząc do bramy na Jagiełły, niemal zderzył się z ubraną na czarno kobietą otoczoną wianuszkiem dzieci w podobnych strojach. Po chwili dołączył do nich niezwykłej tuszy ponury drab, z wielkimi jak bochny, włochatymi łapami. Cała grupa dostojnym krokiem ruszyła w stronę śródmieścia. I tym razem odznaka rozwiązała język dozorcy. W wykrochmalonym uniformie, gładko ogolony, stanowił przeciwieństwo tego z Mostowej. Brakowało mu tylko krawata. Albo muszki.

— Michał? Eee, panie, szkoda gadać. To się pan spóźniłeś. Już pan sobie nie pogadasz z młodym Dudą. A Dudów właśnie pan minąłeś. Na pogrzeb idą. Taka tragedia. To nie był zły chłopak. Ludzie, panie, różnie gadają, ale ja złego słowa nie powiem na Michała.

Szubert spojrzał na zegarek. Dziwna pora na pochówek i na zamiatanie. Zresztą to nie jego sprawa. Dla niego czas pędził nieubłaganie.

— Do rzeczy, panie dozorco, do rzeczy. Co się stało z młodym Dudą?

Pachnący krochmalem przestał wymachiwać miotłą.

— Od kilku dni nie nocował w domu. Kamień w wodę. Matka w końcu dostała fefrów i zaczęła szpitale obchodzić. Też nic. No to w jednym jej doradzili, coby poszła do Akademii, że tam niby trupy do krojenia szukują. I Dudowa poszła. Wchodzi, patrzy, a tu jakieś dochtory niosą jej Michałka, znaczy głowę samą w słoiku. No to ona ryms na podłogę. Bez krzyku nawet. Stąd tyle wiem, że moja Frącka z nią po tych szpitalach ganiała i do tej kostnicy też polazła. Szczęście, że tam dochtorów pełno, to ją zara ocucili. Ile jeszcze latania przy tym było, panie kochany — bo to pogrzeb chrześcijański miał być — policja, protokoły, nawet proboszcza z Bożego Ciała sprowadzili i un dopiero te zezwłoki od dochtorów wyciągnął. Panie, tam z osiem ludziów leżało, wszystkie bez kalafy. A pośród nich nasz Michaś. Co to jest, panie, co zdrowemu chłopu łeb urwie? Wiesz pan?

Andrzej struchlał. Czyli wylądowali u Szarowskiego. Ale coś w tej historii nie pasowało. Osiem trupów. Jeszcze wczoraj było ich mniej. Musi się dowiedzieć, ile ich było naprawdę, musi poznać dokładny czas ich śmierci, bo to może oznaczać, że Westermann jest jednak niewinny. Czy dozorca jest wiarygodny? Wśród tych, których pokazał mu doktor, nie było nikogo z urwaną głową. Może chodziło o tego bez ramienia? Albo morfinistę, tyle, że głowa tamtego nie została całkowicie oderwana od korpusu. W pierwszej chwili chciał zapytać, ale ugryzł się w język. Strata czasu. Stary musiał poprzekręcać historię zasłyszaną od żony. Dozorca mylił się na pewno jeszcze w jednym — sprawcą było nie „co”, tylko „kto”. Ale o tym lepiej nie rozpowiadać. Policja państwowa powinna temperować nastroje.

— Tego właśnie chcemy się dowiedzieć, szanowny panie. Bardzo pilnie nad tym pracujemy. Cała policja Poznania. Na razie lepiej nie zabieraj pan rodziny nad Wartę. I sam pan tam też nie łaź. Po co złe kusić. W każdym razie jesteśmy na tropie. Bardzo, bardzo blisko.

* * *

Stanęli przed drzwiami do punktu obserwacyjnego. Major nie zniknął. Weszli w sposób konwencjonalny.

Porucznik, a w zasadzie już kapitan, zareagował odruchowo i odbezpieczył VIS-a. Niepotrzebnie. Mieszkanie było puste. Z przesłuchania nici. Ciekawe, skąd wzięły się plamy krwi na podłodze. Przysiągłby, że poprzednio ich nie było. Szpieg uciekł. Gdyby Rybik go posłuchał! Major wbrew oczywistym śladom porażki tryskał optymizmem.

— Jak mówiłem, chłopcze, żywy wróg, tyle że namierzony, jest bardzo przydatny.

Prażyński stanął na krześle i bezbłędnie sięgnął po pierwsze zawiniątko, ukryte przez Rybika w lampie. Widać, że robili to już wielokrotnie.

— Za chwilę kapitanie, zobaczysz… a w zasadzie usłyszysz jedną z największych tajemnic wywiadu Rzeczpospolitej. To moja „maszynka”. System podsłuchowy — Chowaniec — voilà…

Major ścisnął niepozorne pudełko, mamrocząc pod nosem niezrozumiałe słowa. Z kieszeni wyjął niewielką szkatułkę, w której umieścił tego Chowańca. W głowie Wojtaszka pojawiła się obawa, czy aby jego bezpośredni dowódca jest w pełni władz umysłowych. Jak niby chce cokolwiek usłyszeć? Nie ma tu żadnego gramofonu, ani nawet tuby, a w pudle nie zmieściłaby się płyta. Jednak wbrew zdrowemu rozsądkowi nagle rozległ się głos. Bez określonego źródła, dobiegający zewsząd i znikąd konkretnie. Odrażający i zniewalający, wysoki i niski, męski i żeński. Mógłby słuchać go w nieskończoność. Był wszystkim, czego pragnął.

— Hacilu… Echarti… Bewaksza la’azol li… Ami muchrach lechitlonem… Ma ko’ew lecha… Jesz li peca…

Wraz z końcem wypowiedzi nastąpił gwałtowny powrót do rzeczywistości. Zniknęło uczucie zawieszenia między niebem a ziemią, zamiast niego pojawiło się rozdzierające pragnienie, by usłyszeć głos ponownie. Nim Wojtaszek zdołał sformułować sensowne zdanie, minęło parę minut. A może sekund — czas stanął na głowie.

— Panie majorze, „maszynka” nie działa.

Prażyński uśmiechnął się z wyższością.

— Działa, działa.

— Ale słyszałem jakiś bełkot, co to niby ma być? Spróbujmy raz jeszcze. Może pan to chyba zrobić?

Prażyński wzruszył ramionami.

— Po kolei, Wojtaszek. Też nie rozumiem treści. Ale znam osobę, która wszystko przetłumaczy. To po pierwsze. Po drugie, mogę sprawić, że „maszynka” powtórzy, co tu mówiono. Tyle że jej zbyt często słuchać nie można. Uzależnia jak morfina. Uwierz mi, chłopcze, wiem, co mówię. Nic dobrego z tego nie wyniknie.

Przez mgnienie oka Prażyński spojrzał na kapitana jak na młodszego brata.

— To co, Wojtaszek, zbieramy się.

Kapitan, powoli dochodzący do siebie po doznaniach z Chowańcem, zapragnął się wykazać.

— Za pozwoleniem pana majora. Podporucznik Rybik coś jeszcze tu zostawił.

— Wiem, wiem. System Ariadna, ale to już poważniejsza sprawa. W największym skrócie działa tak: są dwa pudełka, jedno musi znaleźć się przy obiekcie, drugie jest u nas. Pudełko numer jeden zostawia eteryczny ślad, dzięki któremu możemy dotrzeć do niego jak po nitce do kłębka.

Wojtaszek westchnął. Sposób widzenia świata, który wpojono mu w szkole, chwiał się w posadach. Prażyński operował słowami, które do dzisiejszego poranka kojarzyły mu się z bzdurami egzaltowanych panienek. Eteryczny ślad! A major mówił o tym wszystkim, jakby opowiadał o bułce z masłem. Wojtaszek jednego był pewien — musi jeszcze raz usłyszeć głos Chowańca. Jak to zaaranżować jeszcze nie wiedział, ale na pewno coś wymyśli. Na razie zadał sobie wiele trudu, by kolejne pytanie zabrzmiało naturalnie:

— Jak długo ten ślad się utrzymuje?

— Z naszych doświadczeń wynika, że nawet do dwóch tygodni. Eteryczną nić można uszkodzić mechanicznie. Jest ona co prawda niewidoczna dla zwykłych ludzi, lecz medium wypatrzy ją momentalnie. Jeśli zostanie przerwana — system Ariadna ginie… — Prażyński ugryzł się w język.

— Ginie? Czyli to żyje?

— Nie w zwykłym tego słowa znaczeniu. Przejęzyczyłem się.

Wojtaszek przyjął zdawkowe wyjaśnienia. Nie za wiele rozumiał. Bardziej zależało mu, by zabłysnąć przed zwierzchnikiem. A najbardziej na słuchaniu cudownego głosu.

— Panie majorze. Za pozwoleniem rozejrzę się jeszcze po mieszkaniu…

Prażyński zezwolił. Skorzystanie z konwencjonalnych metod oka-

zało się dobrym pomysłem. Znalazł wbity w drewnianą futrynę drzwi kuchennych spory bagnet obwiązany czerwoną nitką. Ostrze przyszpilało pakunek wepchnięty przez Rybika do kieszeni obserwatora.

— Majorze, coś tu jest, proszę…

Prażyński rzucił się w kierunku Wojtaszka, lecz ten potwierdził reputację człowieka czynu i już mocował się z bagnetem.

— Nieeeee!

Wojtaszek okazał się szybszy. Wyrwał część rękojeści. To wystarczyło do uruchomienia prostego mechanizmu wyrzucającego niewielką strzałkę z trzonka. Major zdążył pchnąć Wojtaszka, dzięki czemu pocisk o centymetry minął jego ramię. Po raz pierwszy zobaczył Prażyńskiego wściekłego.

— Pojebało cię, żeby wyjmować ten bagnet? Wiesz, idioto, że otarłeś się o śmierć?

Wojtaszek stał oszołomiony. Śmierć? Od czego? Od dziecinnej zabawki?

— Co… co to jest?

Prażyński szybko ochłonął. Musiał mieć nerwy ze stali.

— To chyba bagnet chaluców. Zawiera strzałkę i ampułkę z jakąś diabelską trucizną. Używają ich w walkach z Arabami. Trucizna na wypadek, gdyby któryś Żydek dostał się do niewoli… Jak widać, można z tego też zrobić pułapkę.

Major ostrożnie podniósł z podłogi ampułkę i strzałkę.

— Każę to przebadać…

Wojtaszek czuł się jak wyrwany z głębokiego snu. Zamarł w bezruchu. Rozumiał męską walkę twarzą w twarz, ale coś takiego… Zniecierpliwiony major złapał go za ramię i pociągnął do wyjścia.

— Lekcja druga. Niczego bez potrzeby nie dotykasz. W pozornie niewinnych przedmiotach mogą kryć się śmiertelnie niebezpieczne pułapki. — Prażyński zerknął na Wojtaszka, zastanawiając się, czy uwagi trafiają do adresata. Sądząc po minie młodzieńca, raczej nie. W końcu poklepał Wojtaszka po plecach. — Ot, dzień jak co dzień. Wszystko dobrze się skończyło. Oprócz tego, że nieprzyjaciel poznał się na naszym podstępie. I potrafił go zneutralizować w najlepszy możliwy sposób. Trzeba będzie to dokładnie przeanalizować. Zyskaliśmy za to kluczową informację. Wiesz, o czym myślę?

Wojtaszek wzruszył ramionami. Prażyński raczej nie spodziewał się innej reakcji.

— Zwróć uwagę na zaangażowanie syjonistów, bo to wedle mnie ich sprawka. Jesteśmy na dobrym tropie. Oj, będzie się działo. Trafiliśmy na godnych przeciwników. Akcja — to chyba lubisz, Wojtaszek?

Kapitana stać było wyłącznie na regulaminowe „taa jest”. Nazwa „syjoniści” obiła mu się o uszy, ale kim są, za bardzo nie wiedział.

— Świetnie. Wypocznij. Jutro czeka nas ciężki dzień. Ja mam jeszcze kilka spraw do załatwienia.

Wojtaszek zmierzył przełożonego badawczym spojrzeniem. Nie umiał czytać w myślach i nie wiedział, czy Prażyński mówi poważnie, czy żartuje. Jego nowy dowódca potrafił nieźle namieszać w głowie. Jedno było pewne — pracując dla majora, nie sposób się nudzić. „Dzień jak co dzień” — dobre sobie! Wobec tego lepiej nie doczekać dnia, który w oczach majora zasłuży na określenie „niezwykły”. Tyle zdarzeń… Informacja o własnym pogrzebie, matka w żałobie, nieziemski głos, zamach na życie. W świecie, do którego przywykł, śmierć była wynikiem spotkania z bandytą czy komunistą, a nie z pieprzoną strzałką. Schodząc po schodach, uświadomił sobie jeszcze jedno — żaden z nich nie dożyje spokojnej starości.

Szczęście opuściło Szuberta na ulicy Rybaki 23, gdzie według kartki od frau Westermann mieszkał Edward Nowacki. Służbówka dozorcy świeciła pustką. Z poddasza dochodziła za to głośna muzyka radiowa. „Ta mała piła dziś i jest wstawiona” — chrypiał odbiornik. Bezbłędnie rozpoznał model — jak nic lampowy Philips, którego nie raz słuchał w sklepie. O takim radioodbiorniku marzył. Ruszył prosto do mieszkania Nowackiego. Na klatce schodowej odbezpieczył pistolet. Liczyła się każda chwila, a że w pobliżu nie dostrzegł żadnego patrolu, wszystko zrobi sam. Trzecie piętro, bezpośrednio pod wieczorkiem muzycznym. „Jest taka senna, rozanielona”. Zadzwonił. Żadnej reakcji. Już zamierzał odpuścić, gdy za drzwiami coś zaszurało. Jakby odgłos suwania mebla po parkiecie. A może to złudzenie? Diabli nadali tych z góry: „Urządza Jurek bibkę, zaprosił nas na rybkę”. Wyobraźnia podpowiadała, że w mieszkaniu właśnie trwa ukrywanie trupa. Zacisnął dłoń na kolbie. Tymczasem odchyliła się osłonka judasza i zlustrowało go jakieś oko.

— Kto tam? — zapytał niepewnie dziecięcy głos.

Miał przygotowaną bajeczkę, że wodociągi, ale w tej sytuacji wolał zaimprowizować:

— Policja państwowa, aspirant Szubert. Z kim mam przyjemność?

— Tu Romek, czego pan chce? Mamy ani brata nie ma.

„Rozkoszny szmerek w pijanej główce ma…” — dobiegło z góry. Głos zza drzwi należał najwyżej do dziesięciolatka. Nie może chłopaka przestraszyć.

— Serwus, Romek. A brat kiedy wróci? Eda, prawda?

Mały długo wahał się z odpowiedzią. Szubert usłyszał dalszy ciąg o wstawionej małej: „Jest taka senna rozanielona”. Aż dziw, że sąsiedzi tolerowali taką samowolę. W innych okolicznościach sam zrobiłby z radioamatorami porządek.

— Prawda — malec w końcu odpowiedział. — Ale mama nie pozwala mi rozmawiać z obcymi.

Szubert pokiwał głową.

— I bardzo słusznie. Tylko ja już nie jestem obcy. Aspirant Szubert z policji. Umiesz czytać?

— Umiem.

— No to popatrz. — Wyciągnął z kieszeni legitymację i podsunął pod wizjer.

Na górze ktoś nareszcie skręcił radio. Chłopiec półgłosem przeliterował dane personalne.

— To co jest z Edą? — Szubert uznał, że zyskał zaufanie.

— Nie wiem. Nie ma go od tygodnia. Mama bardzo się martwi. Mnie zamyka w domu. Bawić się z wiarą nie mogę.

Szubert zaklął pod nosem. Ten nos podpowiadał, że chłopiec mówi prawdę. Właśnie sobie uświadomił, że w tej części miasta z ulic, placów i podwórek zniknęła rozbawiona dzieciarnia. Większość matek postąpiła jak Nowacka. Romeczek, nawet gdyby wyszedł, nie miałby się z kim bawić.

— A może wiesz, gdzie Eda lubi przebywać? Ma jakieś miejsce, o którym nikt nie wie? Kryjówkę na przykład? Słuchaj, to bardzo ważne. Od tego może zależeć życie Edy. Wpakował się w solidne tarapaty.

I znów odpowiedź przyszła po dłuższej chwili. Szubertowi zdawało się, że minęła wieczność.

— Jest takie coś. Ale ja niechcący… Bo Eda obiecał, że pójdę z nimi, a potem zabronił. Wtedy za nimi poszłem…

To okazało się silniejsze. Szubert przypomniał sobie mądrości Zadworskiego o obowiązkach policjantów.

— Poszedłem…

— Właśnie mówię, poszłem. Ale tylko raz! Nie powie pan mamie?

— Romek, gdzie jest to miejsce? Skup się!

— Ale wpierw pan obieca!

Szubert najchętniej wytargałby upartego urwisa za uszy.

— Obiecuję, obiecuję…

— Obiecał pan… Nad Wartą. Za Nowym Mostem. Idzie się w stronę katedry. Ta ścieżka urywa się w takich chaszczach. Potem jakieś pięćdziesiąt kroków w lewo. Albo nie. W prawo… Chociaż nie, jednak w lewo. Nadąża pan?

— Nadążam, ale potrzebuję czegoś, żeby wszystko zanotować.

Zza drzwi dobiegł tupot małych stóp. Chwilę później po podłodze przesunęła się biała kartka. Wyglądała na wyrwaną z zeszytu.

— Proszę.

— Dzięki, Romek. — Szubert wyjął z kieszeni kopiowy ołówek. — Czyli za mostem iść ścieżką w stronę katedry. Jak ścieżka się skończy, to jeszcze w lewo. Jesteś pewien?

— Tak, to był skręt w stronę, co nie piszę.

Chwilę zajęło mu zrozumienie, że chłopcu chodzi o rękę, w której nie trzyma pióra podczas pisania. A więc lewa, zakładając, że Romuś nie jest mańkutem.

— Dobra. I potem pięćdziesiąt kroków. A ile ty masz wzrostu?

— Eee, metr trzydzieści. Jak pan przejdzie te pięćdziesiąt kroków, to powinna być ukryta ziemianka.

— To wszystko?

— Wszystko. Aha, nie… Bo Eda z kumplami pozakładali tam pułapki, jak kto wpadnie, to se girę rozwali.

— Dobra, chłopcze. Bardzo ci dziękuję w imieniu policji. Postaram się przyprowadzić twojego brata całego i zdrowego. Do widzenia.

Szubert ruszył w stronę schodów. We krwi buzowała mu adrenalina.

— Proszę pana…

— Tak, chłopcze? — Policjant zatrzymał się.

— Będę się za was modlił. Żeby pan Edę sprowadził. Niech Bóg pana strzeże.

Szubert nic nie odpowiedział. Schodząc po ciemnych schodach, czuł się jak ostatnie bydlę.

* * *

Po powrocie na kwaterę w koszarach Apfelbaum miał ochotę tylko na wygodne łóżko i sen. Z „tajemniczych” powodów jako jedyny uczestnik kursu otrzymał pojedynczy pokój. W pierwszej chwili chciał zaprotestować przeciw szczególnemu traktowaniu, ale odpuścił, a teraz nawet był z tego zadowolony. Zrzucił ubranie. Obmył się i wskoczył do łóżka. Ledwo przyłożył głowę do poduszki, rozległo się delikatne pukanie.

— Kapitanie… to ja, Świeczko. Mogię na chwileczkię zapotrzebować?

Apfelbaum wstał zirytowany. Czego ten gaduła chce?

— Słucham…

Świeczko sprawiał wrażenie zakłopotanego widokiem nocnego stroju. Jedwabna pidżama nie za bardzo pasowała do koszar.

— Hmm, pan kapitan, jak widzę, już w tej no… pijamie wyszykowany. A ja chciał pana kapitana wyciągnąć na miasto. Z chłopakami z kursu się umówili my w jednej knajpie. Oni już poszli, a ja na pana kapitana czekam. Od razu pomyślał, że z tą chorobą to jakieś nie to tamto. Nie do końca prawda, ma się zrozumieć.

W głowie Apfelbauma rozległ się alarmowy dzwonek, ten Świeczko czegoś za sprytny. Szybko przejrzał kamuflaż. Prażyński miał załatwić z kierownictwem kursu zwolnienie z zajęć. Szkoda tylko, że nie poinformował go o oficjalnej przyczynie nieobecności.

— Poruczniku, jestem chory, mam gorączkę…

— Pan się nie denerwuji. Sztama jest. O tym, że pan nie chcesz siedzieć na szkoleniach, to ja milczę jak grób. Chodź pan kapitan, będą same morowe chłopaki. Nikt nie poskarży, żeś pan zdrów. Jak mamcię kocham.

Apfelbaum uśmiechnął się z trudem. Wschodni zaśpiew Świeczki był dla uszu balsamem.

— I co, poruczniku, mam uwierzyć, że komuś oprócz pana zależy na tym, żebym dołączył do towarzystwa?

Świeczko podrapał się po głowie.

— No, tego… to nie jest tak. To dobre chłopaki, nie żadne antysemitniki w jasnych koszulach i berecikach. Najlepiej chodźmy już, to sam się pan przekonasz. Osobiści.

Apfelbaum podjął decyzję. A co tam! Raz się żyje.

— Dobra, poruczniku. Proszę o minutkę na włożenie munduru. Ale uprzedzam, trunkowy to ja nie jestem.

Świeczko zaśmiał się rubasznie.

— Ni może być. Ś Wilna wszyscy trunkowi.

Zmierzch zapadł już na dobre. Szubert wiedział, że dalsze zwlekanie będzie kosztować życie kolejnej ofiary. Po drodze do mostu spotkał trzech posterunkowych. Wystarczyło jedno słowo — wilkołak, żeby bez wahania poszli za nim. Kości zostały rzucone. Jeżeli popełnił pomyłkę, będzie w policji skończony. Chwała nie czeka go również w przeciwnym wypadku. Ale spirala przemocy musi zostać przerwana. Nikt go w tym nie wyręczy. Tereny nadwarciańskie, zwyczajowe miejsce spacerów, świeciły pustkami. Tak zapewne było od rana, bo skrzydlata plotka związała — jak najsłuszniej zresztą — morderstwa z rzeką. Po przekroczeniu mostu zrobił błyskawiczną odprawę. Wyjaśnił, co i jak. Że przestępca ukrywający się na rozlewisku Warty jest wyjątkowo niebezpieczny. Że prawdopodobnie nie jest uzbrojony, ale ma na koncie tyle ofiar, że należy traktować go jak najpoważniej. Że jeśli zaatakuje, strzelać bez ostrzeżenia. Że odstępy zrobić co najwyżej trzymetrowe albo mniejsze — muszą widzieć się wzajemnie. Na szczęście posterunkowi nie zadawali zbędnych pytań.

Na prawym brzegu okazało się, że w stronę katedry rozwidlają się cztery ścieżki. Okolica, mimo że oddalona od centrum Poznania o kilkaset metrów, bardziej przypominała Dzikie Pola z powieści Sienkiewicza niż miejską zabudowę. Szubert wydawał polecenia gestami. Teren był mu całkowicie obcy. Jeden z posterunkowych zaoferował się na przewodnika. Czy z racji spędzonego w pobliżu dzieciństwa, czy licznych interwencji — nie dosłyszał uzasadnienia, lecz chętnie zrzekł się prowadzenia ich niewielkiej grupy. W sumie nawet zdziwiło go, że policjanci podporządkowali mu się bez szemrania. Był przecież żółtodziobem, z mlekiem pod nosem. Miał najwyższy stopień i najkrótszy staż. Idąc, starali się nie robić hałasu, niestety z marnym skutkiem. Dwie pierwsze ścieżki prowadziły prosto nad rzekę. Spłoszyli kilka kaczek, obściskującą się parkę oraz ekipę starszych panów pod silnym wpływem alkoholu. Napotkani obywatele nie czytali gazet, lubili dreszczyk emocji albo przyjechali z daleka — w każdym razie zostali przepędzeni.

Do sprawdzenia pozostały jeszcze dwie ścieżki.

Gadulstwo Świeczki czasem się przydawało, przez całą drogę to on podtrzymywał rozmowę. Kolejny raz opowiedział o licznej rodzinie i swoim barwnym życiu. W Poznaniu był już trzeci raz, więc znał miasto całkiem dobrze. Bezproblemowo dotarli przez jasno oświetlone ulice do „Fangrata”, miejsca popijawy kursantów. Mijani po drodze dobrze ubrani poznańczycy dawali świadectwo końca kryzysu. Miasto chciało się bawić — nie ostygł jeszcze entuzjazm po odzyskaniu Zaolzia. Wieczorni przechodnie kpili sobie z panicznych pogłosek o wilkołaku. Większość spotykanych ewidentnie szukała rozrywki. Chwilami robiło się nawet tłoczno, jak na placu Wolności, gdzie oficerowie wmieszali się w tłum wychodzący z kina „Słońce”. Tuż przed wejściem do knajpy nastrój Apfelbauma siadł. Po drodze odpowiadał mrukliwie, ale przynajmniej dawał znaki życia. Teraz tylko uporczywie wpatrywał się w kartkę w oknie lokalu. Świeczko podszedł bliżej i przeczytał: „Lokal chrześcijański. Żydom wstęp wzbroniony”. Nie zdzierżył.

— Do jasnej cholery! Mam już tego serdeczni dość. A najbardzi tych pieprzonych antysemitników!

Zacisnął pięści tak mocno, że zbielały mu kłykcie. Kiedy odwrócił się do Apfelbauma, cały dygotał ze złości.

— Panie kapitanie, nie będzie się pan chyba tym świstkiem przejmował. Jest pan oficerem…

Wybuch kompana wyrwał Apfelbauma z odrętwienia.

— Dziękuję, poruczniku, że pan o mnie pomyślał. Nagle poczułem zmęczenie. Miałem ciężki dzień. Muszę się położyć.

— Panie kapitanie, tak być nie może — Świeczko nie ustępował. — Chce pan dać satysfakcję durnym endekom? Tym popieprzonym antysemitnikom? Pan płacisz podatki, pan służysz Polsce. Ja się nie zgadzam! Protestuję! Tak nie może po prostu być! Chodźmy do środka. Zaraz wszystko wyjaśnię.

Widząc wahanie Apfelbauma, Świeczko złapał go bezceremonialnie pod ramię i siłą wprowadził do lokalu. Szybko przeszli przez szeroki korytarz, kierując się w stronę sali, z której dobiegały wesołe głosy. Jak się zdaje, kurs kwatermistrzów nieźle się bawił.

Nagle w przejściu pojawił się rosły kelner, tarasując im drogę pokaźnym brzuchem.

— Bardzo przepraszam, ale ten pan nie wejdzie. — Wymownie spojrzał na Apfelbauma.

Świeczko poczerwieniał z wściekłości.

— Co nie wejdzi, co nie wejdzi… — Szybko ocenił brak szans w bezpośredniej konfrontacji z grubasem i zaczął majstrować przy kaburze.

Na sali ucichły rozmowy — zauważono awanturę. Za plecami kelnera stanęło murem czterech młodzieńców, na pierwszy rzut oka akademików.

— Żydów nam nie trzeba!

Świeczko wciąż nie zdołał uporać się z kaburą, ale odpowiedział błyskawicznie:

— To jest polski oficer, gówniarzu!

Znajomy głos przyciągnął uwagę kwatermistrzów.

— Olek??? Olek!!! Chodź do nas…

Świeczko pokiwał ręką kolegom.

— Chciałbym, ale nie chcą mnie wpuścić.

Na te słowa pięciu najbardziej trzeźwych kursantów poderwało się z krzeseł. Przekrzykiwali się nawzajem:

— Co to ma znaczyć?! Dlaczego pan oficer nie może wejść?

— Co jest?!

— Cywilbanda nie będzie nam niczego zabraniać…

Przewaga liczebna była po stronie wojskowych, tym bardziej że młodzieńcy gdzieś wyparowali. Kelner spocił się, ale stanowiska nie opuścił. Głos mu drżał, gdy wyjaśniał najspokojniej jak potrafił.

— Pan porucznik może oczywiście dołączyć do panów oficerów. Zakaz dotyczy tego Żyda. — Grubym paluchem wskazał Apfelbauma.

Świeczko zjeżył się jeszcze bardziej.

— Co znaczy „tego Żyda”? To kapitan Wojska Polskiego, łachudro!

Świeczko wymachiwał przed bladym obliczem kelnera pistoletem wyszarpniętym wreszcie z kabury. Poznańczyk pod presją ustąpić nie zamierzał. Napiętą sytuację rozładował jeden z kursantów:

— Olek, daj spokój. Zostaw hebraja i siadaj z nami… On przecie chory…

Apfelbaum poczuł, że nadeszła jego chwila.

— Poruczniku, bardzo dziękuję. W tym momencie i tak bym nie mógł z wami popić. Proszę dołączyć do kolegów. Wracam do łóżka.

Uścisnął rękę Świeczki, w której wciąż tkwiła służbowa broń, i wycofał się w stronę drzwi.

Jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki przejście zostało odblokowane, a kursanci szybko zaciągnęli spóźnionego kolegę do środka. Na stole pojawiły się nowe trunki, a kelner — ten sam, co wcześniej tarasował wejście — szybko przyniósł specjalnie dla niego mocnego portera, i to na koszt firmy. Świeczko rzucił się na kufel z zapałem. Pił łapczywie, musiał ukoić skołatane nerwy. Apfelbaum sam dokonał wyboru. Nie można nikogo uszczęśliwiać na siłę.

Trzecia ścieżka nie prowadziła nad rzekę. To była ta właściwa. Szubert przywołał policjantów gestem. Ręce mu drżały, serce waliło jak oszalałe. Nie chciał, by któryś dostrzegł jego zdenerwowanie. Mówienie spokojnym tonem ciężko przychodziło przez ściśnięte gardło.

— Miejsce zgadza się z opisem od informatora. Od teraz pełna gotowość. Na wszystko.

A jeśli Nowacki jest jedną z ofiar, a nie wilkołakiem? Pozornie bezbłędna teoria była dziurawa jak szwajcarski ser. Cała ta wyprawa to wariactwo. Nie wiedział nawet, jak nazywają się ludzie, których za chwilę miał wystawić na śmiertelne niebezpieczeństwo. Znali go przelotnie, a poszli za nim bez wahania. To byli twardzi posterunkowi, sól tej ziemi. Jeśli czuli strach, maskowali się znacznie lepiej od niego. Zamiast budującej przemowy zdołał tylko wydukać:

— W imię Boże, panowie.

Policjant, który podjął się roli przewodnika, złapał go za ramię i odciągnął na bok. Kazał mówić na siebie Hirek i w milczeniu wysłuchał nieskładnej relacji o wskazówkach od brata podejrzanego. W naturalny sposób przejął dowodzenie. Pozostali zaakceptowali taką zamianę ról. Nowy dowódca sprawnie rozdzielił zadania.

Ruszyli szykiem, Szubert znalazł się w jego środku, za co dziękował Bogu. Idący na szpicy nagle zatrzymał pozostałych. Wyjął latarkę. W śródmieściu wciąż było w miarę widno, natomiast nad Wartą już panowały ciemności. Element zaskoczenia diabli wzięli, ale podejście po omacku narażało na znacznie większe niebezpieczeństwo. Ruszyli. Szubert pocił się intensywnie. Posterunkowi nie okazywali emocji. Stare wygi. Nadrzeczne chaszcze w oświetleniu policyjnej latarki wyglądały niesamowicie. Za wąskim snopem światła, w półmroku gałęzie krzaków zdawały się sięgać ku nim. Krok dalej była już tylko nieprzenikniona czerń, w której mogło się czaić wszystko. Wtem prowadzący syknął z bólu. Pozostali momentalnie stanęli.

— Hirek, wszystko gra? — Andrzej usłyszał szept zza pleców.

— Tak, ino gira mi wpadła do jakiejś cholernej dziury. Dam radę. Idziemy dalej. Uważać na japę. Lepiej omińcie ją z prawej.

Przewodnik oświetlił niebezpieczne miejsce latarką. Szubert pomyślał, że tak powinien zachowywać się prawdziwy lider. On na śmierć zapomniał o ostrzeżeniu dzieciaka, a teraz głupio było o tym mówić. Liczył kroki. Doliczył się już sześćdziesięciu, czyli dwa razy tyle, na ile ocenił odległość Romek. Znów przystanęli. Hirek przekazał latarkę sąsiadowi, a sam podszedł do Szuberta. Przerastał go o głowę, więc nachylił się, szepcząc mu do ucha:

— Panie aspirancie, przed nami coś jest. Po mojemu, ziemianka.

— Dobra, zrobimy wszystko regulaminowo — równie cicho odpowiedział Szubert.

Zabrzmiało to cokolwiek groteskowo, bo ich akcja z regulaminem nie miała wiele wspólnego. Otoczyli uznany za ziemiankę wzgórek i wtedy Szubert wydarł się na całe gardło:

— Policja Państwowa! Wyłazić z rękami do góry!

Odpowiedzią była cisza. Chwilę odczekali.

— Ostatni raz powtarzam. Wyłazić z rękami w górze!

Nagle rozległ się wystrzał. Bez namysłu padł na ziemię, by piekąc raka, zaraz się podnieść. Nerwy. Jednemu z posterunkowych przypadkowo wypalił rewolwer. Posypały się urywane przekleństwa. Ani huk, ani pokrzykiwania nikogo z ziemianki nie wykurzyły. Pechowy strzelec sam wyznaczył się na ochotnika do jej sprawdzenia. Zapalił latarkę. Struga światła omiotła ukryte wejście. Policjant zgiął się wpół i zniknął pod ziemią. Szubert zaczął dygotać. Przed momentem było mu gorąco, teraz znów zimno. Od chwili, kiedy zwiadowca zniknął im z oczu, minęła wieczność. Czyli kolejne niepowodzenie. Posterunkowy w końcu niezdarnie wygramolił się z dziury.

— Panie aspirancie. W środku pusto, ale świeczka była jeszcze ciepła… Jezus, Maria…

Atak nastąpił tak szybko, że tylko jeden z nich zdołał wystrzelić, nie czyniąc zresztą nikomu krzywdy. Szubert poczuł potężne uderzenie na wysokości kolana, po którym nogi straciły oparcie. Jak długi runął na ziemię. Przy okazji bandyta zahaczył go czymś piekielnie ostrym. Z rany na boku popłynęła krew. Napastnik dysponował nie tylko nadludzką siłą. Bez wątpienia korzystał z broni, bo dłoń Hirka trzymająca lampkę potoczyła się po podłożu, a okaleczony posterunkowy zaczął krzyczeć i biegać jak oszalały, trzymając sikający krwią kikut. Szubert obserwował wszystko z ziemi. Nie mógł się ruszyć, był jak sparaliżowany. Policjant, który wyszedł z ziemianki, otrzymał cięcie przez pierś i padł bez życia. Ten, który wystrzelił po ataku, próbował lepiej wycelować, ale napastnik go uprzedził i jednym ciosem wybił z ręki rewolwer. Bezbronnego zaszlachtował jak świnię. Ostatnie uderzenie spadło na oszalałego z bólu Hirka. Cios w szyję złamał kręgosłup. Nie minęło piętnaście sekund i cała ekipa leżała pokotem na nadwarciańskich łęgach. Szubert zamknął oczy i zaczął się bezgłośnie modlić. Nie poślubi Agatki i nigdy nie zostanie wybitnym detektywem. Zaraz dołączy do równie bohaterskich co martwych kolegów. Teraz jego kolej. Najgorsze, że cholerny świr nadal będzie zabijał. To była ostatnia myśl aspiranta, po której osunął się w otchłań nieświadomości.

Na ulicy Apfelbaum stracił orientację. Po wyjściu z „Fangrata” był zbyt wzburzony, żeby logicznie myśleć. Na zdrowy rozum powinien wrócić tą samą drogą, ale na wstępie skręcił w złą stronę. Po chwili marszu nie wiedział już, gdzie się znajduje. Szedł opustoszałymi ulicami. Nie było do kogo zwrócić się o pomoc, zresztą nie miał ochoty rozmawiać z mieszkańcami tego paskudnego miasta. Jak to jest? Nosi polski mundur, służy Rzeczpospolitej od czasów wojny światowej, nieraz narażał dla niej życie, w 1920 roku odpierał bolszewików, a Polacy niezmiennie widzą w nim obcego. I po co to wszystko? Nogi niosły go przed siebie. Chciał zapalić, ale zgubił zapalniczkę. Zaklął siarczyście. Postanowił poszukać taksówki i wrócić do koszar. Niespodziewanie zobaczył drzewa. Dotarł do jednej z enklaw zieleni w centrum. Większą jej część zajmował stary cmentarz ewangelicki, ale był też skrawek pozbawiony grobów. Właśnie tam odszukał wzrokiem ławkę i ruszył w jej kierunku. Nagle za plecami usłyszał odgłos kroków. Obejrzał się. W odległości jakichś dwudziestu metrów majaczyli czterej ponurzy młodzieńcy z knajpy. Zmierzyli się wzrokiem. Ich intencje były jednoznaczne. Bez namysłu rzucił się do ucieczki. Biegł w głąb cmentarza, rozbryzgując błoto na nieoświetlonych alejkach. Czwórka zbirów poderwała się do biegu. Z każdą chwilą odległość między nimi malała.

* * *

Inżynier Kryński stojąc w bezpiecznej odległości od jatki nad Wartą, nie mógł oderwać od niej oczu. Pierwszy raz widział działanie specyfiku Bv38, zażytego bez ograniczeń. Sam też z niego korzystał — oczywiście w niewielkich dawkach. Starannie odmierzoną porcję wypił także dzisiaj, dzięki czemu pomimo ciemności obserwował masakrę polskich policjantów. To, czego był świadkiem, przechodziło wszelkie wyobrażenia! Jak w starych sagach oglądał prawdziwy Berserksgangr. Dość sterczenia po próżnicy! Miał tu przecież jeszcze coś do zrobienia. I to szybko, póki obiekt upojony zwycięstwem zaniedbał środki ostrożności. Śledząc Szuberta, nie mógł się nadziwić meandrom polskiej duszy — może nie do końca polskiej, bo sądząc po nazwisku, ów Szubert musiał mieć niemieckich przodków. Szybkość działania i kojarzenia faktów zasługiwały na podziw. Kiedy jednak pojął, że policjant chce załatwić sprawę jeszcze tego samego wieczoru, podziw zastąpiło przerażenie głupotą Polaków. Uderzyć należało o brzasku. Działając w ciemnościach, odebrali sobie jedyny, skądinąd marny atut. Później było tylko gorzej. Skradając się, narobili tyle hałasu, ile stado słoni. Na domiar złego oświetlili się latarkami. Głupcy, nie wiedzieli, z kim mają do czynienia. On wiedział.

Bezszelestnie podkradł się do ziemianki. Obiekt pogrążony w amoku pławił się we krwi ofiar, nie zważając na nic wokół. Strzał w tył głowy z parabellum odebrał życie szybko i bezboleśnie. Dla pewności inżynier strzelił mu jeszcze dwukrotnie w serce. W sumie zabitemu należało się uznanie. Słowiański Untermensch, bez odpowiedniego wyszkolenia radził sobie jak posłaniec śmierci — czego zatem dokonają poddani wcześniej morderczemu treningowi nordycy?! Nadchodzi czas bohaterów na miarę dawnych legend. To wiadomość, na którą czeka Berlin.

Na razie musiał przygotować inscenizację dla miejscowej policji. Szmatką otarł pistolet i wcisnął do ręki Szuberta. Przy okazji sprawdził puls. Ten jeszcze dychał, trzech pozostałych nie. Aspiranta nie opatrzył — życie rannego nie miało znaczenia dla jego planów. Omiótł wzrokiem pobojowisko i odszedł. Zamierzał zadzwonić do redakcji „Kuriera Poznańskiego”. Pismacy nie pozwolą zamieść całej sprawy pod dywan, odegrają wyznaczoną rolę. Mimo niewątpliwego sukcesu czuł dziwny niedosyt. Czasami zwycięstwa przychodzą zbyt łatwo.

Zamyślony Antek wracał do domu skrótem przez Cmentolinę. Na starym protestanckim cmentarzu od dawna nikogo nie grzebano. Dzień zszedł mu na poszukiwaniach przyjaciela. Nie wierzył, zwyczajnie nie wierzył w jego śmierć. Zlecenie od Walthera na razie odpuścił, zresztą za bardzo nie wiedział, od czego zacząć. Zbyt wiele hipotez, zbyt wiele niewiadomych. Cholerny Gzub miał rację. Bystry umysł niegdyś najlepszego śledczego zardzewiał. Coraz mocniej utwierdzał się w przekonaniu, że odszukanie Stauffachera przerasta jego możliwości. Znacznie łatwiejsze wydawało się odnalezienie Haukego. Zaczął od miejsca, gdzie według listu ukrył się tamten. Dotarł nawet do dzieciaka, który zaniósł list na pocztę. Niestety nie dowiedział się niczego nowego. Stary zniknął jak kamfora. Nikt nic nie widział, nikt nic nie słyszał. Poszukiwania tak go zaabsorbowały, że nie zauważył, kiedy z popołudnia zrobił się wieczór i nadeszła pora powrotu do domu. Idąc z Biura na Koziej, gdzie musiał załatwić drobną sprawę, znalazł się na starym cmentarzu. Nagle jego uwagę przykuł ruch między nagrobkami. Dziwne, o tej porze tylko cmentarne hieny kręcą się w takich miejscach. Albo umarlaki. Postanowił podejść bliżej. Czterech mężczyzn, z których dwóch nosiło czapki akademików, otaczało piątego. Mieli w rękach laski i cel nad wyraz oczywisty. Odwrócił wzrok. Nie jego sprawa. Mało takich burd zdarzało się każdego dnia w Poznaniu? Ale chwileczkę, osaczony nosił wojskowy mundur, wyjął pistolet, lecz nim zdążył go użyć, otrzymał potężne uderzenia w plecy i ramię. Pistolet wypadł ze zdrętwiałej dłoni. W tym momencie oficera dosięgła lawina ciosów, a kiedy padł na ziemię, także kopnięć. Cholera, tego nie można tak zostawić. Spróbował podbiec, ale po trzech krokach przypomniało o sobie Chwaliszewo. Zaciskając zęby, najszybciej jak mógł pokuśtykał w tamtą stronę.

— Panowie, co tu się dzieje?

Napastnicy zaszczycili go uwagą dopiero wtedy, gdy stanął tuż obok. Przerwali mordobicie, a w jego stronę podszedł rosły student. Pucołowata twarz kojarzyła się z barokowymi aniołkami z fary. Różnicę stanowiły oczy. Te studenta były złośliwe.

— Nic, panie starszy. Idź pan swoją drogą. Z Panem Bogiem.

Pozostali rzucili groźne spojrzenia. Większość osób skorzystałaby z dobrej rady, ale takie słowa i złowrogie miny to trochę za mało, żeby odstraszyć Kaczmarka.

— Chłopcze, to oficer Wojska Polskiego. I ja nie pozwolę…

Teraz już wszyscy młodzi mężczyźni skierowali się ku Kaczmarkowi. Łypali groźnie, uderzając rytmicznie okrwawionymi laskami w dłonie. Detektyw zauważył mieczyki Chrobrego w klapach płaszczy. Niedobrze, sprawa polityczna. Wysoki blondyn z pryszczami na policzkach najpierw pogardliwie strzyknął śliną, a potem zagadał. Ten studentem z pewnością nie był.

— Panie, to jest parszywy Żyd. A pan co, z Żydami trzymasz? Możeś szabesgoj?

Kaczmarek prychnął.

— Nie trzymam. Sam parchów nieraz goniłem. Ale za Polskę nadstawiałem karku na froncie, jak ty szczałeś w gacie. Munduru znieważać nie wolno!

— Tej, weteran, nic do ciebie nie mamy — rzekł pucołowaty. — Żonka czeka. Idź se na kolacyjkę. Póki możesz o własnych siłach…

Poparł go tęgawy rudzielec, bez czapki:

— Sam jeden chcesz dać radę czterem, staruszku? Widać, że ktoś ci sznupę poprawił ostatnio, więc my możem dokończyć robotę.

Kaczmarek nie zamierzał dłużej dyskutować. Wyjął rewolwer.

— Liczę do trzech i zaczynam strzelać. Raz…

Napastnicy znieruchomieli. Na taki opór nie byli przygotowani. Pucołowaty student chyba zamierzał się wycofać, podobnie jak jego krótko ostrzyżony kolega, którego kolor włosów, ukryty pod kaszkietem, pozostawał tajemnicą. Ale rudzielec i pryszczaty byli zdecydowani na wszystko.

— Jazda wiaruchna, nie strzeli…

— …dwa…

— Zara dostanie wiks!

Po krótkim wahaniu narodowcy, groźnie wymachując laskami, otoczyli detektywa.

— …trzy.

Kaczmarek nacisnął spust. Strzelił w powietrze. Pierwszy uciekł rudzielec. Pozostali trzej znieruchomieli. Nie zamierzali odpuścić. Kaczmarek nie zamierzał ich pozabijać.

Patową sytuację przerwały policyjne gwizdki i okrzyki. Bojówkarze bez namysłu skierowali się między groby. Z Policją Państwową widocznie mieli już przyjemność.

Blondyn o twarzy aniołka, zanim zniknął w ciemnościach, odwrócił się i wycelował w Antoniego palec:

— Ciebie, żydolubie, zapamiętamy. Na Wildzie się nie pokazuj.

Detektyw niespodziewanie zachichotał. Do długiej listy osobistych wrogów należało dopisać endecką bojówkę. I kolejny rejon miasta, który powinien omijać. Jak tak dalej pójdzie, przed Nowym Rokiem nie będzie mógł w ogóle wychodzić z domu. Tymczasem napadnięty zdołał się podnieść i chciał wyrazić wdzięczność:

— Bardzo dziękuję. Gdyby nie pan… dranie mnie zaskoczyli…

Kaczmarek przyjrzał mu się uważnie.

— Człowieku, nie tłumacz się…

— Przepraszam, pozwoli pan, że się przedstawię. Kapitan Mieczysław Apfelbaum. — Oficer wyciągnął rękę na powitanie. Musiał mocno zaciskać zęby, żeby nie syknąć z bólu.

Antek ręki nie podał.

— Wyjaśnijmy sobie jedno. Nie pozwalam, by ktoś w mojej obecności znieważał polski mundur. I na tym koniec. Metody może złe, ale to ci chłopcy mieli rację. Teraz żegnam…

Apfelbaum zaniemówił. Jak z takim rozmawiać?

— Rozumiem… to znaczy nie. Nie rozumiem… Gdybym mógł panu, mimo wszystko, jakoś pomóc, proszę pytać w Dowództwie Okręgu o kapitana Apfelbauma z kwatermistrzostwa.

Detektyw nawet nie zaszczycił go spojrzeniem. Ostentacyjnie odwrócił się i ruszył przed siebie. No właśnie — kwatermistrz. Sedno sprawy: Polacy mięso armatnie, a Żydki kwatermistrze na tyłach. A w czym niby jakiś Żyd mógł mu niby pomóc? Ha! Było coś takiego. Mógł wyjechać z Poznania albo z Polski najlepiej na stałe. Zadowolony ze stworzonego na poczekaniu żartu, dziarskim krokiem oddalał się od miejsca napadu. Nic tu po nim. Im mniej kontaktów z dawnymi kumplami tym lepiej.

Chwilę potem do obitego Apfelbauma podbiegli dwaj posterunkowi.

— Żyjesz pan? Kto strzelał?

Kapitan Apfelbaum starł rękawem krew z czoła i rozpoczął składanie wyjaśnień.

Dzwonek telefonu wyrwał Gustka Dolatę z głębokiego snu, tak że w pierwszej chwili dziennikarz nie wiedział, gdzie się znajduje. Kilka sekund minęło, nim podniósł słuchawkę. Musiał ją najpierw wymacać w ciemności, gdyż wbrew regulaminowi zgasił światło. Zarządzenia kierownictwa były jednoznaczne. W siedzibie redakcji u zbiegu Świętego Marcina i Alei Marcinkowskiego ktoś ma czuwać przez całą noc, przy świetle włączonym.

— „Kurier Poznański”. Przy telefonie redaktor dyżurny Augustyn Dolata.

Nieudolnie zamaskował ziewnięcie. Odpowiedział mu zniecierpliwiony i nieprzyjemny głos.

— No nareszcie, śpicie tam pismacy czy co?

Chamska odzywka ostatecznie go rozbudziła i nie pozostał tajemniczemu rozmówcy dłużny.

— Panie, jak pan takie gadki zamierzasz prowadzić, to przyjdź pan do redakcji za dnia i się poskarż. A teraz żegnam.

Tamten nieco spuścił z tonu.

— Spokojnie, panie nerwowy. Jak nie chcesz pan słuchać, to zaraz dzwonię do „Dziennika”.

Tytuł znienawidzonej konkurencji okazał się celnym strzałem.

— Dobra, gadaj pan, co masz na wątrobie.

W słuchawce zatrzeszczało, jakby tajemniczy rozmówca zgrzytnął zębami.

— Jakieś pół godziny temu za Wartą, koło mostu Nowego, doszło do sporej strzelaniny. Kropnęli co najmniej trzech policjantów i jednego bandytę. Groźnego bandytę, co miał na koncie ze cztery albo więcej ofiar. Śmiertelnych.

Dolata ziewnął.

— Wilkołaka? Dobrze, dziękujemy panu. Rano to sprawdzimy.

Po drugiej stronie znów coś zatrzeszczało.

— Jakie rano człowieku?! Tam trzeba lecieć teraz!

Natręt coraz mocniej irytował.

— W środku nocy? Skąd ja teraz panu wytrzasnę ekipę?

Następne zgrzytnięcie.

— Słuchaj, durny pismaku, może jeden z tych policjantów jeszcze dycha. Leć tam, i to zaraz. Mam nadzieję, żeś nie mazgaj, bo widok jest jak z rzeźni. — Głos w słuchawce zarechotał. — Rusz się, bo cię widzę. Przestań się drapać po łbie! I zapamiętaj: trzecia ścieżka w stronę katedry.

Rozejrzał się dookoła. To absurd, jak niby ten typ miałby go widzieć? Przecież jest ciemno. Ale przestał się drapać. Chciał jeszcze zapytać o dalsze wskazówki, lecz ze słuchawki dobiegł sygnał centrali. Informator się rozłączył.

Nie było nad czym deliberować. Dowcipnisie dzwonili do redakcji często, ale nigdy w środku nocy. Ten był ponadto bardzo przekonujący, no i wspomniał o rannym policjancie. Niczym nie ryzykuje, a temat ciekawy. Gangsterska strzelanina amerykańska w Poznaniu. Proszę, ma już nawet tytuł.

Czas budzić fotografa. A potem zadzwonić do pogotowia Związku Lekarzy. Pojadą z fasonem.

— Tadeaa! Wstawaj. Robotę mamy.

DZIEŃ 4 (7 października 1938, piątek)

Apfelbaum niezdarnie kuśtykał przez ciemny korytarz. O szóstej rano obudziło go donośne pukanie. Rybik urzędowym tonem poinformował, że major za piętnaście minut oczekuje w gabinecie. Kapitan poruszał się z trudem. Był obity i niewyspany. Co prawda posterunkowy, spisujący jego zeznanie, załatwił transport pod samą bramę koszar, ale procedury urzędowe zajęły tyle czasu, że wylądował w łóżku dopiero koło trzeciej w nocy. Bolała go każda część ciała, którą potrafił nazwać. Po pobudce Rybika zdążył tylko ogolić się i włożyć mundur, czemu towarzyszyło niemiłosierne stękanie. Kuśtykając, dziękował Bogu, że korytarze nie były dobrze oświetlone. Wygląd jego twarzy pozostawiał wiele do życzenia. Oczywiście nie da się tego ukryć przed Prażyńskim i resztą zespołu, ale po co mają wiedzieć wszyscy dookoła. Na dodatek popełnił ogromną nieostrożność, gdy wyjawił niespodziewanemu obrońcy z parku nazwisko i miejsce pobytu. Co za głupota! Pełen najczarniejszych myśli stanął przed niepozornymi drzwiami gabinetu majora. Zapukał.

— Wejść.

Szczegóły zajścia pewno już dotarły do Prażyńskiego. Spodziewał się ostrej reprymendy. Miał rację.

— Zamknąć drzwi.

Wykonał polecenie i zamierzał usiąść. Prażyński uprzedził jego zamiary.

— Baczność. Nie mówiłem, że wolno siadać.

Cofnął się jak oparzony i syknął z bólu, czym ostatecznie zirytował majora. Prażyński w niczym już nie przypominał światowca z cygarem.

— Będę się streszczał. Po kim jak po kim, ale po długoletnim pracowniku Referatu spodziewałem się czegoś więcej. Zachowałeś się, Apfelbaum, jak ostatni dureń. Gdyby coś takiego wywinął mi jeden z tych cyngli z KOP-u, tobym zrozumiał. Ale ty?! Powodzenie całej operacji zawisło na włosku. Czy mam przypomnieć jej znaczenie?

Nie było to konieczne. Potrzebowali spektakularnego sukcesu. Zebrało się nad nim zbyt wiele czarnych chmur, choćby związki Prażyńskiego z osławionym rotmistrzem Sosnowskim czy skargi Ordynariatu Polowego.

— Nie — wyszeptał zbesztany Apfelbaum.

Major zerwał się zza biurka.

— Co „nie”?! Odpowiadać pełnymi zdaniami.

— Nie, panie majorze. Melduję, że rozumiem znaczenie naszej operacji.

Dalsza reprymenda przebiegła znacznie spokojniej.

— Od dziś wszystkie wieczorne wyjścia zgłasza pan mnie. Poza tym wszędzie będzie wam towarzyszył Durski. Jakieś pytania?

Apfelbaum stłumił chęć rozpatrzenia korzystania razem z Durskim z toalety i zapewnił, że pytań nie ma. Prażyński na dobre ochłonął.

— W takim razie ja mam sprawę. Posłuchaj.

Na stole pojawiła się niewielka szkatułka. To chyba był osławiony Chowaniec — Apfelbaum wiele o nim słyszał, ale nigdy nie widział w akcji.

— Uważaj. — Prażyński zamknął oczy. Jego wargi poruszały się bezgłośnie, a palce w przedziwny sposób wyginały nad pudełkiem. Nagle w pomieszczeniu rozległ się głos. Nie miał określonego źródła, za to przepełnił Apfelbauma dziwnym niepokojem, no, nazywając rzeczy po imieniu — strachem. Wysłuchał wszystkiego, ale że ciężko było mu się skupić, poprosił o powtórzenie. Prażyński szpetnie zaklął, lecz prośbę spełnił. Kiedy głos ucichł, a Apfelbaum nadal milczał, major nie zdzierżył:

— Tylko nie mów, że chcesz następnej powtórki. Lepiej od razu znikaj mi z oczu!

Wyczerpany Apfelbaum podniósł wzrok. Spojrzenie bitego dziecka, nie rozumiejącego, co się wokoło dzieje, tylko rozsierdziło Prażyńskiego. Nim padła następna wiązanka inwektyw, Apfelbaum otworzył usta.

— To rozmowa po hebrajsku. Jeden pyta drugiego, co mu się stało. Tamten mówi o ranie. Tak… Chyba mówi, że jest ranny.

— Chyba? — Prażyński zmarszczył brwi. — Taki z was specjalista, jak z koziej rzyci orkiestra.

Apfelbaum westchnął. Ile jeszcze razy trzeba będzie tłumaczyć oczywistości?

— Panie majorze, hebrajski znam biernie. To znaczy, czytam teksty. Tu jest trochę inne słownictwo. To z pewnością syjoniści. Oni używają hebrajskiego, właściwie nowohebrajskiego w mowie potocznej. Zresztą jeden z nich posługuje się tym językiem od niedawna, bo potwornie go kaleczy.

— Można określić, która to grupa syjonistów?

Pobłażliwy uśmiech w reakcji na głupie pytanie szybko przypomniał Apfelbaumowi, ile jego twarz ostatnio wycierpiała.

— Z języka to nie wynika. Na podstawie innych przesłanek stawiałbym na betarowców. Skąd mamy tę rozmowę?

Prażyński nie miał zamiaru odpowiadać na żadne pytania.

— Dobra, siadaj. Zaraz przyjdą pozostali. Po odprawie ruszamy na wykopki.

Sycząc z bólu, Apfelbaum ciężko opadł na fotel. Prażyński zawsze uważał się za spostrzegawczego. Grymas na twarzy kapitana nie umknął jego uwagi. Skutki pobicia nie mogły być aż tak bolesne.

W przeciwieństwie do dnia poprzedniego ranek zapowiadał się pochmurnie. Nim podinspektor dobrze umościł się w ulubionym fotelu, zadzwonił telefon. Głos po drugiej stronie sprawił, że przyjął postawę regulaminową.

— Witam, panie starosto.

Słuchając, patrzył przez okno. Na ulicy toczyło się zwykłe życie. Tramwaje, nazywane tu bimbami, bimbały dzwonkami, silniki automobilów warczały, a poznańczycy spieszyli do zajęć. Najbezczelniej żyli normalnym rytmem, za nic mając dramat rozgrywający się na pierwszym piętrze Prezydium Policji. Starosta krzyczał do słuchawki. Z każdą chwilą twarz Zadworskiego stawała się coraz bardziej purpurowa, sam podinspektor zaś powoli osuwał się pod stół. Do głosu dochodził z rzadka, w zasadzie tylko po to, by przytakiwać:

— Oczywiście, panie starosto.

— Natychmiast, panie starosto.

— Tak jest, panie starosto.

— Dopilnuję osobiście, panie starosto.

— Oczywiście. Punkt dwunasta w pańskim gabinecie.

Kiedy starosta rzucił słuchawką, podinspektor wiedział, że właśnie zaczął się najdłuższy dzień w jego karierze. Jednak z każdym problemem można sobie poradzić. W szufladzie czekała nalewka. Mały łyczek i będzie mógł zmierzyć się z całym złem świata. A potem sprawi, że jeszcze kilka osób uzna siódmy dzień października za datę pechową.

— Dyżurnyyyyyyy!

Do gabinetu wpadł przerażony policjant.

— Znajdź mi zaraz Szuberta. Tylko migiem.

— Melduję, że aspirant Szubert nie stawił się do służby.

Zadworski uderzył pięścią w stół.

— To, idioto, wiem! Masz się dowiedzieć, w którym szpitalu leży.

Wyraz twarzy dyżurnego wskazywał, że określenie stanu jego umysłu było jak najbardziej adekwatne.

— Odmaszerować.

Kiedy policjant czmychnął z gabinetu, Zadworski zaczął spokojnie analizować sytuację. A wyglądała ona następująco: pan starosta dostał zapytanie od wzburzonego cenzora, czy puścić w „Kurierze Poznańskim” sensacyjny artykuł o nocnej bitwie nad Wartą, w której policji udało się unieszkodliwić niezwykle groźnego przestępcę. O dziwo, endecka szmata napisała o działaniach policji nader życzliwie, podkreślając ofiarę z życia trzech funkcjonariuszy. Pana starostę zirytował fakt, że o niczym nie wiedział. Tylko skąd miał, do diabła, wiedzieć, skoro nic o akcji nie wiedział sam podinspektor? Niezwłocznie musiał zdobyć rozeznanie w sytuacji. Starosta wymienił jedno nazwisko — aspiranta Szuberta, policjanta, który ocalał. To ten gówniarz, co drążył sprawę trupów z rozerwanym gardłem, a nawet ubzdurał sobie, że łańcuch zgonów nie może być zbiegiem okoliczności. Ten młodzieniec to było jego „odkrycie”. Odbył służbę wojskową i napisał podanie o przyjęcie do policji. Miał maturę i uroił sobie służbę śledczą. Zrządzeniem losu list Szuberta wpadł w jego ręce. Powodowany impulsem wyraził wtedy zgodę na przyjęcie kandydata, rzecz jasna, do służby wewnętrznej, biurowej.

Rozmyślania przerwało gwałtowne otwarcie drzwi. Dyżurny wszedł bez pukania. W normalnych okolicznościach za coś takiego wylądowałby na Chwaliszewie. Na szczęście dla dyżurnego tego dnia okoliczności nie były normalne.

— Szpital Miejski. Znaczy melduję, Szubert jest na obserwacji w Szpitalu Miejskim.

Podinspektor mruknął coś niezrozumiale. Za oknem samochód osobowy zatarasował torowisko i między motorniczym a kierowcą wywiązała się bójka.

— Za pięć minut ma na mnie czekać auto z szoferem.

Apfelbaum siedział ze spuszczoną głową w baraku robotników budowlanych. Drzwi otwarli na wylot, a i tak w środku drewnianej budy panował okropny zaduch. Na szczęście koledzy nie interesowali się jego obitą gębą. Nikt o nic nie pytał. Czasami obojętność i niechęć Polaków przynosiła korzyści. Nie musiał wysłuchiwać złośliwych komentarzy ani fałszywej troski. O wczorajszym zajściu przypominał mu tylko ból przy każdym gwałtowniejszym ruchu. Dochodziła jedenasta. Grupa specjalna miała przerwę. Dotychczasowe poszukiwania okazały się jednym wielkim rozczarowaniem. Rybik gdzieś się zawieruszył, a major chodził nerwowo tam i z powrotem, zły jak osa. Jedynie Wojtaszek z Durskim nie poddali się panującemu przygnębieniu i zawzięcie o czymś szeptali.

Sytuacja wyglądała nieciekawie. W drugim dniu sprawdzili wszystkie macewy z odkopanej części cmentarza. Żadnej nie określiłby anomalią. Ot, stare żydowskie dzieje. Cykl urodzin i śmierci — czasem gwałtownych, częściej naturalnych. Prażyński stanął przed podjęciem decyzji, czy zakończyć misję, czy próbować rozkopać resztę cmentarza. Drugi wariant oznaczał zamknięcie ulicy Rzeczpospolitej, a może nawet poszukiwania w gmachu Banku Związku Spółek Zarobkowych. Powstałe przy okazji zamieszanie stanie się wodą na młyn dla jego wrogów i może spowodować — nomen omen — pogrzebanie kariery. Atmosfera zrobiła się nerwowa. Już chyba ze trzy razy został wypytany przez majora, czy jest absolutnie pewien, że niczego nie przeoczyli. Był pewien — choć nie lubił tego słowa — absolutnie. Coraz bardziej utwierdzał się też w przeświadczeniu, że wejście na teren starego cmentarza było błędem. Dla pobożnego Żyda to świętokradztwo. I choć od lat nie pojawił się w synagodze, tak jawne wystąpienie przeciw zasadom judaizmu gryzło jego sumienie. Sięgnął po kubek i zaczerpnął ze sporego kotła. Dla spragnionych zorganizowano rozwodniony kompot o bliżej nieokreślonym smaku. Zajrzał do naczynia z obrzydzeniem. Poza nazwą ciecz nie miała nic wspólnego z wyrobami mame Apfelbaum. Z nudów zaczął podsłuchiwać rozmowę byłych oficerów KOP-u. Durski wyjaśniał coś koledze, mocno przy tym gestykulując.

— No i wiesz ty, co ja się dowiedział? Oni mnie ogłosili zaginionym. Wyobrażasz ty sobie? Koledzy, znajomi, przyjaciele, rodzina — wszyscy myślą, że ja nie wrócił z akcji. Mam tylko nadzieję, że nikt nie gada, że dałem nogę do Sowietów. Bo mieliśmy takie przypadki w jednostce.

— Ale chyba nie wśród oficerów?

— No nie. Przynajmniej ja nie słyszał. Tacy z poboru czasem nawiewają… Najczęściej Żydy…

Wojtaszek pokiwał głową. Jeden i drugi nic sobie nie robili z faktu, że Apfelbaum siedział obok.

— Taa… U nas też się to raz czy dwa zdarzyło. A rodzina u ciebie duża?

— Iii, nie. Tylko matka staruszka, co już na umyśle słabuje.

— U mnie podobnie. Ino matka się ostała. Tak se myślę, że oni chyba specjalnie nas takich dobrali. Wiesz, takich bez zobowiązań.

— Nu, musowo masz rację.

Wojtaszek pokiwał głową. I wysmarkał nos. Bardzo głośno.

— Tyś zaginął, a mnie najzwyczajniej w świecie uśmiercili.

— Co ty? Poważnie?

— Poważnie. Major mówił, że nawet pogrzeb się odbył.

— Jasny piorun. Z księdzem?

— Musowo. Wierzący jestem, to z księdzem. Do trumny pewnie nawrzucali cegieł i do piachu…

Apfelbaum raptownie doskoczył do Wojtaszka.

— Coś ty powiedział?

Wojtaszek o mało nie spadł z krzesła zaskoczony nagłą reakcją.

— Czego się, Mośku, drzesz?

Przełknął Mośka i ponowił pytanie. Wojtaszek patrzył na niego jak na wariata. Po głowie chodziły mu pewnie dosadniejsze określenia. Dla spokoju powtórzył:

— Mówiłem, że pogrzeb miałem z księdzem. Że pochowali trumnę wypełnioną kamieniami czy cegłami.

Apfelbaum podniósł do góry obie ręce.

— To jest to! To jest to, co przegapiłem…

Krzyki przyciągnęły uwagę Prażyńskiego.

— Kolego, może ciszej, myśleć próbuję!

Apfelbaum, nie zważając na ból, podbiegł do majora.

— Już nie trzeba. To znaczy, chciałem powiedzieć — jeśli jest tak, jak myślę, to już pan major nie musi myśleć.

Prażyński niewiele zrozumiał z tego bełkotu, szczególnie odkąd zapachniało szmoncesem.

— Mów po ludzku, Apfelbaum. I z sensem.

Był tak zaaferowany odkryciem, że zapomniał nie tylko o bólu, ale także o trawiących go wątpliwościach.

— Bo, panie majorze, przyjąłem złe założenia. Szukałem anomalii — w treści napisu na macewie. Nie wiem, na co liczyłem. Chyba że trafię na tekst: „Tu jest tajemnica, tu szukajcie…”.

Prażyński przerwał zniecierpliwiony.

— Do rzeczy, kapitanie. Nie chrzańcie po próżnicy…

Po takich impertynencjach Apfelbaum zazwyczaj milkł urażony. Ale nie dziś.

— A przecież ta macewa musiała przez ileś tam lat być na widoku dla różnych ludzi. I na pewno nie miała wzbudzać zainteresowania. Musiała być normalna. Najnormalniejsza.

Apfelbaum wciąż się nakręcał, więc major uznał, że powinien sprowadzić go na ziemię.

— Kapitanie, co to oznacza dla nas?

— To, że szukałem nie tego, co trzeba.

— Chcesz mi pan powiedzieć, że zaczynamy wszystko od nowa? — Major zacisnął pięści.

— No… to chyba nie będzie konieczne — odpowiedział ostrożnie Apfelbaum. — Widziałem coś, co nawet mnie zaciekawiło. Ale uznałem, że to bez sensu.

Major nie zdzierżył i złapał poły policyjnego munduru Apfelbauma.

— Nie nadużywaj mojej cierpliwości, człowieku.

Twarz kapitana wykrzywił grymas bólu. Prażyński puścił go momentalnie.

— Spokojnie, panie majorze. Jak ma być zwięźle, to powiem tylko jedno słowo — cenotaf.

Prażyński aż przysiadł z wrażenia. To było takie oczywiste.

— Co… cenotaf? Cenotaf… Ale ja byłem przekonany, że Żydzi nie uznają cenotafów.

— Bo nie uznają. Oto anomalia, której pan szukał.

Major podrapał się po głowie.

— No tak, to by się kupy trzymało.

Wojtaszek chrząknął. Prażyński i Apfelbaum, pogrążeni w dyskusji, zapomnieli o Bożym świecie i spostrzegli ze zdumieniem, że nie są w baraku sami.

— Za pozwoleniem pana majora. O czym panowie rozmawiacie? Który to ten cnotak? — Pytanie padło z ust Wojtaszka, a Durski potwierdził potrzebę wyjaśnień kiwnięciem głowy.

— Cenotaf, kapitanie, cenotaf. Grecy nazywali tak pusty grób, taki rozumiecie — symboliczny.

— Taki jak mój, znaczy?

Prażyński potwierdził.

— W rzeczy samej, coś takiego.

— I kapitan Apfelbaum enotafa znalazł na tym starym cmentarzu? — wypytywał dalej Wojtaszek. Po „Mośku” starał się zwracać do kolegi Żyda możliwie najgrzeczniej.

— „Znalazł” to za duże słowo — uściślił Apfelbaum. — Na razie to jest hipoteza.

— Trzymajcie mnie! — Major złapał się za głowę. — Apfelbaum, tu nie jeszybot. Mów krótko i węzłowato.

Kapitan spojrzał na majora lekko urażony, ale zalecenie wykonał.

— Krótko i na temat. Znalazłem nagrobek Jehudy Loewa Ben Bezalela.

— A co to za jeden?

— Inaczej Mahral z Pragi, tej czeskiej.

Jakoś nikt nie wrzasnął „O w mordę, ale głupiec ze mnie” ani chociaż „A rzeczywiście”, więc Apfelbaum kontynuował:

— To był rabbi i uczony z szesnastego wieku. Chociaż urodził się w Poznaniu, to najwięcej dokonał w Czechach. Tam zmarł i tam go pochowano…

— Iiii… — Major nie wiedział, jak zmobilizować specjalistę od judaików do skracania wypowiedzi.

— …i to znaczy, że albo grób w Pradze, albo grób w Poznaniu jest fałszywy. Osobiście stawiam raczej na Poznań, bo ten czeski jest zbyt znany.

— Nawet jeśli jest tak, jak mówisz, Apfelbaum, to wciąż nie rozumiem, jakie to ma znaczenie dla nas?

— Pusty grób to doskonała kryjówka. Niech pan się zastanowi, majorze. Jesteście Żydem w szesnastowiecznej Europie i macie do ukrycia tajemnicę, coś niesłychanie ważnego. Gdzie to schować? Żydowskie domy łatwo mogły się stać celem dla motłochu. Chrześcijanom nie mógł zaufać. Jedyne miejsce dające jako takie zabezpieczenie to cmentarz — święty dla Żydów i raczej unikany przez gojów. A przynajmniej wtedy nikt nie rozkopywał grobów.

Apfelbaum dostrzegł, że wreszcie wzbudził zainteresowanie słuchaczy. Postanowił je wzmocnić.

— I tu najciekawsze. Wiecie, czym zajmował się ten rebe? Z czego jest najbardziej znany?

Durski i Wojtaszek nawet nie próbowali podjąć wyzwania, ale Prażyński intensywnie szukał w pamięci odpowiedzi. Apfelbaum litościwie skrócił jego cierpienia.

— Tradycja przypisuje Mahralowi stworzenie Golema.

Major głośno przełknął ślinę.

— O cholera.

Durski z wrażenia otworzył usta i tylko Wojtaszek nie wiedział, o co chodzi.

— Co znów za Golem?

Niespodziewanie odpowiedział mu Durski:

— Ta co ty? W kinie dawali.

— U nas nie…

— Bo pewnie pleban się nie zgodził… — Durski roześmiał się.

Dyskusję o cenzurowaniu repertuaru filmowego uciął w zarodku Prażyński:

— Panowie, cisza! Zastanówmy się nad kolejnym krokiem. Kapitanie Apfelbaum?

Wywołany opuścił rękę, którą podniósł na modłę szkolną.

— Panie majorze, proszę o zezwolenie na wyjście do biblioteki. Muszę sprawdzić kilka szczegółów w mojej hipotezie.

Pan major już chyba obmyślił plan, a pytanie do podkomendnych miało tylko uspokoić Durskiego z Wojtaszkiem. Odzyskał wigor. Chciał działać, a nie czekać.

— Odmawiam. Nigdzie nie będziecie łazić. Wszystko możemy sprawdzić na miejscu z autopsji.

Pierwszymi dźwiękami, jakie dotarły do Szuberta po odzyskaniu przytomności, były krzyki nad głową.

— Proszę pana! Pacjent jest osłabiony, nie można mu teraz przeszkadzać.

Głos pierwszy należał do kobiety.

— Siostro! Ja mogę, jestem jego przełożonym. To pani niech się stąd zabiera.

Głos drugi był męski. I znajomy.

— O nie! Idę po lekarza. Doigrałeś się pan.

To znów głos pierwszy.

Otworzył oczy i ujrzał podinspektora. Bardzo wściekłego podinspektora. Wzburzona pielęgniarka wybiegła z sali.

— Gdzie ja jestem?

Zadworski z prędkością, jakiej nikt by się po nim nie spodziewał, znalazł się przy łóżku Szuberta.

— Ooo, pan aspirant raczył się obudzić! A może raczej powinienem mówić — były aspirant!

Szubert najchętniej schowałby się pod kołdrę. Głos podinspektora ociekał miodem, ale spojrzenie mogłoby rozłupać kamień.

— Niczego nie pamiętam. Łeb mi pęka. Skąd…

Zadworski w ogóle nie zwracał uwagi na słowa podwładnego. Żeby dać upust wściekłości, musiał aspiranta obsobaczyć.

— Obiecałem ci kiedyś, Szubert, krawężnik na Głównej. To już nieaktualne. Ciebie nie ma w policji w ogóle. Póki ja tu rządzę, nawet nie masz co marzyć o państwowej posadzie w tym kraju. Rozumiesz? Ty durniu, ty idioto, imbecylu, kretynie, ty półgłówku, ty…

Zadworskiemu ze zdenerwowania zabrakło słów.

— Panie inspektorze, co się stało? Gdzie ja jestem?

— W szpitalu, gnido. W sumie nic ci nie jest, symulancie jeden. A w ogóle, to ty mnie pytasz, co się stało? To ja żądam wyjaśnień. Co to za samowola? Osobiste porachunki? Prywatne śledztwa? Szastanie życiem trzech policjantów!

Andrzej apatycznie przysłuchiwał się krzykom podinspektora. Powoli przypominał sobie zdarzenia poprzedniego wieczoru. Ostatnie zdanie sprawiło, że uniósł się na łokciach.

— O Boże, co z nimi?

Zadworskiemu nie drgnął żaden mięsień podczas wyliczania.

— Jan Sobkowiak, wdowiec, dwie nieletnie córki na utrzymaniu. Poległ na służbie. Hieronim Tomczak, żonaty, dwóch synów i córka, wszyscy nieletni. Poległ na służbie. Augustyn Brodowski, trzech synów — jeden nie skończył nawet roku. Poległ na służbie. Wszystko z winy pana aspiranta i jego chorej ambicji…

Szubert zawył z rozpaczy. Opadł na łóżko. Podinspektor miał okazję błysnąć pamięcią. Odświeżył ją, spotykając się z funkcjonariuszami wezwanymi na miejsce zbrodni przez dziennikarzy. Monolog Zadworskiego przerwała interwencja lekarza. Doktor, odciągnięty od innych obowiązków, nie zamierzał tolerować dezorganizacji pracy.

— Proszę natychmiast wyjść! Pacjent potrzebuje spokoju. Bo zawołam policję.

Zadworski nie był w nastroju do żartów.

— Ja jestem policja! Ten pacjent to przestępca. A spokoju nie zazna do końca życia. — Podinspektor wycelował w Andrzeja tłusty paluch. — Tak, Szubert, postawię cię przed sądem za wielokrotne złamanie regulaminu. Za śmierć tych ojców rodzin. Zgnijesz w celi. Jakem Zadworski.

Do sali wbiegła pielęgniarka.

— Właśnie do pana Zadworskiego telefon. Pilny! Z Warszawy.

Podinspektor momentalnie ochłonął.

— Gdzie aparat?

Lekarz i pielęgniarka odpowiedzieli równocześnie:

— Korytarzem w prawo, ostatnie drzwi po lewej.

Podinspektor wyleciał z izolatki jak z procy. Szubert ponownie osunął się w otchłań nieświadomości.

Prażyński dziarsko komenderował podwładnymi i nawet sam zabrał się do poszukiwań. Nie przydał się na wiele, tylko bowiem Apfelbaum potrafił odczytać inskrypcje. Po wczorajszym upale dzisiejsze zachmurzone niebo zdecydowanie bardziej sprzyjało pracy. Na szczęście odnalezienie konkretnego nagrobka było zadaniem o wiele łatwiejszym niż mozolne odcyfrowywanie całych napisów. Nie minęły nawet trzy godziny, gdy Apfelbaum triumfalnie zakrzyknął. Prażyński bezceremonialnie go odepchnął, by znaleźć się sam na sam z macewą Mahrala. Jak spod ziemi wyrósł Rybik z pokaźnym fotoaparatem na statywie. Zrobił zdjęcie upamiętniające stan pierwotny, po czym Prażyński zaczął mocować się z kamienną płytą. Po chwili sapiąc, wezwał na pomoc Durskiego i Wojtaszka.

Apfelbaum patrzył na te zmagania z przerażeniem. Od lat nie był praktykującym mozaistą, jednakże myśl o bezczeszczeniu czyjegoś grobu — szybko poprawił się: nie czyjegoś, tylko rabina — napawała go grozą. Cała nadzieja w tym, że o ile wnioskowanie jest poprawne, pod nagrobkiem nie powinny leżeć ludzkie szczątki. Tymczasem do wyciągania zadziwiająco mocno osadzonej macewy dołączył Rybik i dopiero czwarta para rąk pozwoliła ruszyć kamienną płytę z miejsca. Prażyński bez namysłu rzucił się do rozgrzebywania ziemi, reszta tylko przyglądała się jego zmaganiom. Major przerzucał ziemię rękami. Pot obficie zrosił łysą czaszkę. Na chwilę zamarł zdyszany, by po uspokojeniu oddechu rozpocząć kopanie ze zdwojoną energią. Przestał po dokładnie trzech minutach. Bez narzędzi nic więcej nie osiągnie. Niezawodny Rybik przyniósł saperkę i zluzował zmęczonego majora.

Ciekawość zwyciężyła i Apfelbaum wykonał kilka kroków w kierunku rosnącej w ziemi dziury. Dobry punkt obserwacyjny. Pół godziny później podporucznik zakończył pracę i wytarł czoło. W otworze metrowej głębokości znajdowała się pokaźnych rozmiarów żelazna skrzynia. W czasach Mahrala musiała kosztować majątek. Wyglądało na to, że nie towarzyszyły jej żadne zwłoki. Zatem na razie wszystkie przypuszczenia się potwierdziły. Durski z Wojtaszkiem przynieśli porządne łopaty i zabrali się do ostatecznego odkopania znaleziska. Major poklepał Apfelbauma po plecach.

— Dobra robota, kapitanie. Aż strach pomyśleć, jakie skarby tam na nas czekają.

Apfelbaum syknął. Major trafił w jedno z miejsc obolałych po wczorajszej bójce. Dobrze powiedziane, strach myśleć. Pytanie tylko, czy są to skarby, o których marzy wojsko? A może coś, co za nic na świecie nie powinno ujrzeć światła dziennego? Zadano sobie wiele trudu, by tak się właśnie stało.

Zadworski wrócił do Szuberta. Ostentacyjnie głośne zachowanie podinspektora wyrwało Andrzeja z niespokojnej drzemki. O dziwo, przełożony gwizdał pod nosem. Swym potężnym brzuchem wypełnił prawie całą izolatkę. Przed chwilą gotów udusić aspiranta gołymi rękami, teraz posyłał uśmiechy. Promiennym spojrzeniem obdarzył nawet siostrę, która przyszła mu przypomnieć, że znajduje się w szpitalu i powinien zachowywać się cicho. Zadworski raczył się podporządkować. Oczywiście na swój sposób. Ton tubalny zamienił na ledwie donośny.

— Szubert, Szubert, jesteś pan w czepku urodzony. Opatrzność nad panem czuwa.

Andrzej zbaraniał.

— Ale ad rem… Rozmawiałem przed chwilą z generałem Zamorskim. — Podinspektor puszył się jak paw. — Jest osobiście zainteresowany sprawą. Mam wyznaczyć policjanta do odznaczenia i awansu. Generał obiecał, że podczas najbliższej wizyty w Poznaniu sam je wręczy. Tak się składa, że jedyną osobą, która może zostać odznaczona i promowana, jesteś Szubert ty. Żebyśmy mieli jasność. Nie oznacza to, że zapomniałem o karygodnym i nieudolnym dochodzeniu. Jeżeli masz nadal pracować w Policji Państwowej, musisz przyjąć moje warunki. Inaczej mówiąc, albo jesteś w mojej drużynie, albo szukaj innego zajęcia. Najlepiej najmij się za pastucha albo za alfonsa w Argentynie. Przyjmujesz moje warunki?

Szubert nie wierzył własnym uszom. Zadworski, bez mrugnięcia okiem, przechodził od pochwał do gróźb.

— Ale, panie inspektorze, ja ich nie znam…

— To oczywiste, Szubert — parsknął Zadworski. — Warunki poznasz dopiero, jak je zaakceptujesz.

Nie namyślał się długo. Służba w policji jest dla niego wszystkim, a Zadworski nie będzie żył wiecznie. Tak, zostanie przydupasem i kapusiem, na podobieństwo Malinowskiego. Bo zapewne do tego sprowadzają się tajemnicze warunki. Głośno westchnął.

— Zgadzam się na wszystko.

Podinspektor poklepał się z zadowoleniem po brzuszysku.

— Mądra decyzja. I wiesz co, Szubert? Nie kombinuj przeciwko mnie. Nie radzę. Ci, co próbowali, patrolują teraz bagna, dzikie knieje i moczary. Walczą z komarami i wężami.

Skinął głową. Agatko, to dla ciebie. Zadworski nabrał powietrza w płuca i zaczął powoli tłumaczyć:

— Wszystko, co robiłeś w tej sprawie, robiłeś na moje polecenie, jako dowódca grupy operacyjnej do zadania specjalnego. Cały czas byliśmy w kontakcie. Sprawa wymagała nieregulaminowych działań ze względu na groźbę wybuchu paniki, o nie dających się oszacować skutkach społecznych. Ilu ofiar się doliczyłeś?

Skojarzenie, o jakie ofiary chodzi, zajęło Szubertowi dłuższą chwilę. Trudne pytanie, szczególnie biorąc pod uwagę słowa dozorcy z Wałów Jagiełły.

— Nie licząc policjantów poległych podczas akcji, podejrzewam sześć zabójstw… A może siedem.

— Konkretna liczba, prawie jak u Haarmana z Hanoweru — to tłumaczy, dlaczego o zagrożeniu nie została powiadomiona opinia publiczna. Pozostaje jeszcze sprawa nieodpowiedzialnej akcji nad Wartą… — Zadworski zawiesił głos, podrapał się po głowie i popatrzył na sufit. Widocznie tam znalazł natchnienie, bo dalsze słowa popłynęły wartko: — Ujęcie sprawcy musiało zostać przeprowadzone w nocy, ze względu na jego mobilność i groźbę dokonania kolejnych morderstw oraz możliwość zmiany kryjówki. Dla najbliższych tragicznie poległych załatwimy renty od policji i może od miasta. Zaopiekuje się nimi Rodzina Policyjna.

Aspirant słuchał mówiącego językiem służbowych sprawozdań Zadworskiego z otwartymi ustami. Niektórych zwrotów nie rozumiał. Nagle podinspektor wycelował w niego wielki paluch.

— Żadnych kontaktów z prasą. Jak ktoś będzie rozpytywał, odsyłasz do mnie.

Szubert musiał niechętnie przyznać zwierzchnikowi talent do konstruowania wyjaśnień dla władz. Zapewne w prawdziwej policyjnej robocie szczytem możliwości Zadworskiego było pojmanie złodzieja szkolnych ołówków, ale w machinie biurokratycznej potrafił funkcjonować doskonale. Podinspektora nie opuszczał dobry humor.

— W porządku, Szubert. Wzywają mnie obowiązki. Mam spotkanie z panem starostą. Chyba co mieliśmy ustalić, ustalone zostało. Do pracy stawisz się niezwłocznie, jak cię stąd wypiszą. Przygotujesz mi raport ze śledztwa — wszystko szczerze, jak na spowiedzi. Rozumiesz, taki poufny, tylko dla mnie. Inne zadania przydzielę ci później. I pamiętaj — słuchasz mnie, wszystko jest dobrze. Zaczniesz kombinować — już po tobie.

Zadworski odwrócił się do Szuberta plecami i zrobił krok w stronę wyjścia. Nagle zatrzymał się i szybko wrócił do podkomendnego.

— Ja cię, chłopcze, nie doceniłem. Nie rozumiem, w co pogrywasz, ale nie celuj za wysoko. Wiem, że nie oddałeś nawet jednego strzału ze służbowej broni, a w ręce trzymałeś niewiadomego pochodzenia parabelkę. To twoja prywatna? Zresztą nieistotne. Pamiętaj, będę cię bacznie obserwować.

Podinspektor wyszedł, pogwizdując wesoło i śmiejąc się w nos oburzonym jego zachowaniem pielęgniarkom. Kiedy Szubert został sam, ukrył twarz w dłoniach i gorzko załkał.

Dziwnym zrządzeniem losu, czy może pradawnej magii, żelaznej skrzyni nie naruszył ząb czasu. Milczący mężczyźni siedzieli w baraku budowlanym wokół wykopaliska. Prażyński obserwował podkomendnych. Durski i Wojtaszek wpatrywali się w skrzynię z wypiekami na twarzy i pistoletami w dłoniach. Młode głupki. Rybik pozornie traktował wszystko z dystansem, lecz major wiedział, że pod maską spokoju aż kipi z ciekawości. Żyd nieudolnie skrywał dręczący go niepokój. Na jego czole perlił się pot. Z teczki osobowej kapitana wynikało, że uważał się za bezwyznaniowca. Reakcja na odkrycie wskazywała, jak bardzo się mylił. Prażyński uśmiechnął się dyskretnie. To można chyba nazwać religijnym odrodzeniem. Podzielał część wątpliwości Apfelbauma. Nie mógł się pozbyć myśli o Pandorze. Ale ciekawość i żądza sławy okazały się silniejsze od obaw. Podobnie czuł się zapewne ów Anglik Carter przed grobowcem Tutenchamona w Dolinie Królów. Major mógł mieć tylko nadzieję, że nie podzielą losu tamtych odkrywców. Odsunął się od znaleziska. W jego ślady poszli wszyscy poza Rybikiem. Podporucznik wyjął z kieszeni pęk wytrychów i ujawnił kolejny talent. Zamek ze skrzyni w niewielkim stopniu przypominał współczesne. Dzięki więzi telepatycznej uczulił Rybika na potencjalne pułapki i dlatego ten pracował powoli i bardzo ostrożnie. Pierwsze zabezpieczenie zostało sforsowane po godzinie. Mimo że wytrychami operował tylko Rybik, wszyscy mężczyźni zmęczyli się już samym patrzeniem na jego działania. Napięcie w baraku było wręcz namacalne. Drugi zamek — wewnątrz skrzyni znajdowała się bliźniaczo podobna, mniejsza kopia — uległ już w pół godziny, a trzeci i ostatni w dwadzieścia minut. W środku skrzyni trzeciej znaleźli niewielką tubę zabezpieczoną srebrną pieczęcią z hebrajskim napisem. Wszystko wyglądało tak, jakby zostało umieszczone w grobowcu wczoraj, jakby upływ czasu nie miał żadnego znaczenia. Na pułapki się nie natknęli. Nie poraził ich piorun, nie spalił ogień. Żadna trucizna nie wydostała się do powietrza. Czyżby przed wiekami ktoś całkowicie zaufał zamkom? Mało prawdopodobne. Coś tu nie grało. Nie grało jak cholera. Prażyński po głębokim namyśle sięgnął do skrzyni, drżącymi rękoma wyjął tubę i ostrożnie podał ją Apfelbaumowi. Wskazał zwisającą na wielobarwnym sznurze pieczęć.

— Czytaj.

Kapitan spojrzał na znalezisko z odrazą, ale pieczęć chwycił. Niewielkie znaki w dwóch rzędach okrążały heksagram. W miarę cichego czytania twarz Apfelbauma bladła.

— No i… — Prażyński nawet nie starał się być uprzejmy.

Apfelbaum powoli podniósł głowę. Głos mu się łamał. Trząsł się ze strachu.

— To jest chejrem, straszliwa klątwa na tego, kto złamie tę pieczęć. Na niego i na dziewięć pokoleń jego potomków.

Durski spojrzał na Wojtaszka i głośno przełknął ślinę. Twarz Rybika zastygła. Tylko major zaśmiał się gardłowo.

— Dzieci nie mam albo nic o nich nie wiem. A żydowskich przekleństw się nie boję.

Wyrwał pieczęć Apfelbaumowi i złamał ją. Także tym razem nikt nie został porażony, zatruty ani rozerwany na strzępy. Po prostu nic się nie stało. Prażyński spojrzał triumfalnie na Apfelbauma. Polacy wymieniali pobłażliwe uśmieszki. Ponury nastrój prysł jak bańka mydlana.

— No to w Imię Boże… — Major inwokacją zaskoczył wszystkich, może poza Rybikiem.

Z tuby wyciągnął zwój pergaminu zapisany gęsto hebrajskimi literami. Pogranicznicy nie kryli rozczarowania, zapewne przyjęli, że ze środka wysypią się drogie kamienie. Rybika chyba bardziej niż stare żydowskie bazgroły interesowało otwieranie skomplikowanych zamków, a Apfelbaum wyglądał, jakby chciał uciec stąd najdalej, jak to tylko możliwe. Trząsł się niczym osika. Tylko Prażyński zdawał sobie sprawę z wagi znaleziska i tryskał optymizmem oraz państwowotwórczym entuzjazmem.

— Panowie, to historyczna chwila, o której będziecie mogli opowiadać wnukom. Jeśli uda nam się odczytać zapiski, jeśli jest w nich to, czego się spodziewam, Rzeczpospolita zdobędzie broń o znaczeniu strategicznym. Zapamiętajcie ten moment dobrze, bo to narodziny nowego mocarstwa, które przekroczy wszystkie nasze wyobrażenia.

Apfelbaum zerwał się z twardej ławy i wybiegł z baraku. Czort z nim. Przeklęty starozakonny gryzipiórek. Pozostali spojrzeli po sobie, po czym energicznie wymienili uściski dłoni. Jak major mówi, że to ważne, to musi tak być. Znaczy, że właśnie uratowali ojczyznę.

Jednakże Prażyński nie miał racji. Wraz z przełamaniem pieczęci w baraku pękło siedem pieczęci-córek. Pierwsza w Poznaniu, u rabina Katzenfelda, druga w Brunszwiku, w prywatnym zbiorze miejscowego gaulaitera, kolekcjonującego co ciekawsze przedmioty rekwirowane Żydom. Trzecia w Pradze, w mieszkaniu starego ogrodnika. Czwarta w Lyonie na strychu księdza neofity, piąta w Barcelonie na kwaterze bolszewickiego komisarza przybyłego z Odessy. Szósta w Tangerze na śmietnisku, a siódma w Tyberiadzie, w lepiance biednego rybaka.

Mieszkanie detektywa przy Strusia 3a czasy świetności miało już dawno za sobą. Przeminęły wraz z odejściem pani Kaczmarek. Teraz służyło Antoniemu jako miejsce do spania i — sporadycznie — przyrządzania jedzenia. Wszystkie pomieszczenia zapuścił w sposób skandaliczny. Najgorzej było w kuchni. Góra statków wyrastająca ze zlewu piętrzyła się na dobre pół metra. Naczynia bujnie porastała pleśń. Na początku fantastyczne kolory grzybów fascynowały go, później i one spowszedniały. Jeśli nie musiał, w ogóle nie zapuszczał się do kuchni. Smród zdecydowanie do tego nie zachęcał. Ciężko było dźwigać brzemię porzuconego męża, a później wdowca. Po Marii, nie licząc wspomnień, został gramofon i kolekcja płyt ze szlagierami. Całą resztę wyniosła siostra bliźniaczka jego ukochanej — oczywiście nie sama, tylko przy pomocy umyślnych tragarzy. Uznała, że ciągłe stykanie się z przedmiotami należącymi do nieboszczki fatalnie wpłynie na równowagę psychiczną szwagra. Otępiałemu Kaczmarkowi udało się wtedy zatrzymać tylko ten gramofon. Odtąd przy każdej małżeńskiej okazji — na imieniny Marii, jej urodziny czy rocznicę ślubu — kupował nowe płyty. Najchętniej ulubieńców Maryśki: Astona, chóru Dana oraz Faliszewskiego, choć akurat tej ostatniej fascynacji nie pojmował. Wieczorami siadał w fotelu i słuchał piosenek, które tak lubiła Marysia. Szlagiery przypominały szczęśliwe chwile państwa Kaczmarków. Właśnie Zula Pogorzelska zastanawiała się: „Czy pani Marta jest grzechu warta?”. Na to pytanie nie znał odpowiedzi. Ukojenia szukał w ramionach wielu kobiet, ale żadnej Marty akurat wśród nich nie było. Ostatnio wsiadał w trolejbus i jeździł na drugi koniec miasta, na osiedle Warszawskie, gdzie mieszkała pewna Michalina. Michalina była wdową, ale wciąż młodą i atrakcyjną. Sprawdzała się jako kobieta i jako gospodyni. Wszystkie te zalety doceniał i ze wszystkich korzystał. Zawarli klarowny układ, zadowalający obie strony. Obecnie okoliczności zmusiły go do wycofania się. Kontakty z Michaliną ograniczył, a w zasadzie zawiesił całkowicie. Wesoła wdówka zapewne nie zrozumie motywów, nie pojmie, że kochanek martwi się o jej bezpieczeństwo. Kiedy zagrożenie przeminie, odwiedzi ją z kwiatami, winem i najprawdziwszymi francuskimi perfumami. Jak Bóg da, będą się dalej spotykać.

Westchnął. Gdyby miał tylko takie kłopoty. Śmiertelnie poważnym problemem — i to dosłownie — był czarny mercedes. Co prawda, od nocnej strzelaniny przed knajpą na Wildzie tamci zapadli się jak kamień w wodę. Szukał ich Gzub ze swoimi, ale chwilowo bez rezultatu. Rozwiązanie najlepsze, czyli ucieczkę morderców, wykluczył. Zbyt długo robił w tym interesie, żeby wierzyć, iż podkulili ogon i zwiali. Próbował podjąć trop wskazany przez Haukego. Bez sukcesów. Znów ogarnęło go zwątpienie we własne umiejętności. Na ulicach nadal czuł się obserwowany. Właśnie — czuł — bo w żaden sposób nie mógł tego ustalić na pewno. Imał się niezawodnych, jak mu się zdawało, metod: oglądania wystaw sklepowych, wiązania sznurowadeł, znikania w podwórzach. Żadna się nie sprawdziła. Poszukiwania utknęły w miejscu. A czas płynął. O zleceniu Walthera przestał w ogóle myśleć.

Rozmyślania przerwał ostry dźwięk dzwonka. Ki diabeł? Nikogo nie oczekiwał. Miał na sobie tylko kalesony i podkoszulek. Jego strój nocny. Z rewolwerem w dłoni jak najciszej podszedł do wejścia. Stojąc w martwym punkcie dla potencjalnego napastnika, za pomocą prostego mechanizmu własnego pomysłu przekręcił klucz.

— Otwarte! — krzyknął i wycelował w miejsce, w którym powinna znaleźć się głowa intruza.

Drzwi zaskrzypiały. Przybysz był niższy, niż się spodziewał. W zasadzie było ich dwoje — ten drugi otrzymałby postrzał zgodnie z założeniem. Pierwsza próg przekroczyła mniejsza osóbka, Działdowska, za nią jak duch — Tulka. Kaczmarek szybko opuścił rewolwer.

— Do cholery, mogłem was kropnąć!

Baśka odpaliła bez namysłu:

— Też się cieszę, panie Antoni, że pana widzę…

Detektyw wykrzywił się w uśmiechu i zakrył ręką rozporek kalesonów.

— Proszę mnie wpuścić. Jestem narzeczoną pana Szuberta!

— Mowy nie ma. Pacjent śpi, a snu potrzebuje. Jeśli…

Podniesione głosy dochodzące ze szpitalnego korytarza po raz kolejny przerwały drzemkę aspiranta. Szybko się zorientował, że z zakonnicą spiera się jego Agatka.

— Siostro, siostra pozwoli pani wejść. Krótkie odwiedziny z pewnością mi nie zaszkodzą.

Niespodziewane włączenie się Szuberta do kłótni zaskoczyło obie kobiety. Zakonnica prychnęła i trzymając się pod boki, wypełniła sobą framugę drzwi.

— A od kiedy to pacjent sam wyznacza kurację? Nie zgadzam się! Zaraz wołam doktora.

Uśmiechnął się przymilnie.

— Siostrzyczko, tylko dziesięć minut. Muszę pogadać z narzeczoną.

Mars na twarzy zakonnicy trochę zelżał.

— Dobrze, ale jak doktor się dowie, to łeb mi urwie. Robię wyjątek dla naszego bohatera. Pięć minut i ani sekundy dłużej. Pani wejdzie.

Agatka dopadła do łóżka. Ku jego zdumieniu zakonnica została w izolatce i zajęła się kontemplacją ściany. Wąski margines prywatności nie przeszkadzał Twardowskiej.

— Kochany, nic ci nie jest, żyjesz! Żyjesz! Czytałam gazety. Proszę, opowiedz mi o wszystkim. Dziewczyny w biurze pękną z zazdrości. Opowiadaj, Andrzejku!

Wpatrywał się w narzeczoną, jakby widział ją pierwszy raz w życiu.

— Agata, tam zginęli ludzie! To nie historyjka dla chichoczących panienek.

— Skoro nie chcesz, to nie mów. — Wydęła wargi. — Wielkie mi halo! Zabito zwykłych policjantów. Oni za to dostają pieniądze. À propos, papie nie podoba się, że twoja praca jest tak niebezpieczna. Następnym razem ktoś może postrzelić ciebie. Czy wiesz, że okropnie wyglądam w czarnym? Nie zrobisz mi tego, prawda?

Nie wiedział, czy ona żartuje, czy mówi serio. Zachowywała się dziś bardzo dziwnie. Nie zważając na siostrę, rozchyliła poły bluzki.

— Zobacz, co dla ciebie włożyłam.

Spojrzał i aż ciarki go przeszły. Powinna raczej powiedzieć, czego nie włożyła. Nie wiedział, na czym zatrzymać wzrok. Jego dziewczyna nigdy nie zachowywała się w ten sposób i na dodatek nie zamierzała poprzestać na prezentacji. Podkasała spódnicę i najwyraźniej miała zamiar wskoczyć mu do łóżka. Na szczęście w końcu odzyskał mowę.

— Wiesz, bardzo źle się poczułem. Siostro…

Zakonnica natychmiast przystąpiła do akcji. Odwróciła się i spojrzała groźnie na Twardowską. Panna Agata dotknięta do żywego grubiańskim zachowaniem narzeczonego poprawiła szybko ubranie, wzruszyła ramionami i bez słowa opuściła izolatkę.

Po prawdzie Antek rzeczywiście się ucieszył. Niespodziewana wizyta rozproszyła na chwilę czarne myśli. Posłał Działdowskiej uśmiech. Jedyna ostatnio dobra rzecz to opieka osiłka nad nią. Chłopak rzetelnie wywiązywał się z zadania. Podobno obił nawet jakiegoś akademika, który podniósł na Baśkę rękę, gdy ta nie zgodziła się, by jej przyjaciółka Żydówka usiadła w getcie ławkowym. Swoją drogą, Barbara powinna lepiej dobierać przyjaciół. Teraz, o bardzo późnej porze, zamiast siedzieć w domu, przy ojcu — stała w przedpokoju jego mieszkania, z nieodłącznym Tulką.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki