WPROWADZENIE

Dokument końcowy V Konferencji Episkopatu Ameryki Łacińskiej (CELAM) z 2007 roku, znany jako „Aparecida”, którego redaktorem był Jorge Kardynał Bergoglio, dzisiaj pojawia się w wielu naukach obecnego Biskupa Rzymu dla całego Kościoła. To dzieło rozwija się w oparciu o kręgosłup, który równocześnie jest sercem i krwią krążącą na każdej stronicy: „Być uczniami-misjonarzami Jezusa Chrystusa”.

Pod wpływem impulsu Ruah Ducha postanowiliśmy działać na dwa fronty: jako uczniowie i jako misjonarze. Nie należy tego rozumieć jako materii studiów czy przedmiotu jakiegoś rozporządzenia. Z tego powodu woleliśmy przedstawić dwóch braci bliźniaków, którzy mają misję przeobrażania tego świata zgodnie z planem Bożym.

I tak wybraliśmy postacie Szymona Piotra i Pawła z Tarsu, aby pokazać, na czym polega ten ideał chrześcijańskiego życia.

Sugerujemy zatem lekturę książki Szymon Piotr, uczeń-misjonarz[1], która jest komplementarna w stosunku do niniejszej publikacji. Pozwoli to na uzyskanie wyraźniejszej i obszerniejszej panoramy tego, co oznacza życie w charakterze ucznia-misjonarza.

Jeżeli uczeń pozostaje w bezpośredniej relacji z nauczycielem, apostoł i misja stapiają się w jedno.

Celem Dokumentu Biskupów zgromadzonych w Aparecida jest „bycie uczniami i misjonarzami Jezusa Chrystusa”. Niemniej w żadnym z tytułów rozdziałów nie mówi się o uczniach „i” misjonarzach, tylko po prostu o uczniach-misjonarzach, łącząc oba aspekty w jeden. Dlatego na tych stronicach również nie będziemy dzielić życia ani posługi Pawła na ucznia „i” misjonarza, jakby chodziło o dwa różne etapy, tylko będziemy mówić o „uczniu-misjonarzu”, ponieważ chodzi o niepodzielną jedność. Połączenie obu aspektów jest bogatsze i bardziej znaczące.

Już w Damaszku dostrzegliśmy w owym szalonym prześladowcy oba te wymiary. Za murami zgłosił akces do szkoły uczniów Jezusa, kiedy uznał Go za „Pana” i zapytał: „Co mam czynić, Panie?” (por. Dz 22,10). W mieście Ananiasz objawił mu jego misję: „…abyś poznał Jego wolę i ujrzał Sprawiedliwego, i Jego własny głos usłyszał. Bo wobec wszystkich ludzi będziesz świadczył o tym, co widziałeś i słyszałeś” (Dz 22,14–15).

„Misja rodzi się właśnie z tej fascynacji Bogiem, z tego zadziwienia spotkaniem” – tak mówił Papież Franciszek podczas Światowych Dni Młodzieży w Rio de Janeiro w lipcu 2013 roku.

Przedstawimy dziesięć obrazów, na których pojawia się zarówno zapach ucznia, jak i barwy misjonarza, jakim stał się ów faryzeusz, który opuścił swoich współwyznawców i zrezygnował z miecza prześladowcy, żeby zamienić się w świadka głoszącego Ewangelię poza konwencjonalnym granicami. Na koniec stworzymy bogatą galerię obrazów, która przedstawi nam panoramiczną wizję ucznia-misjonarza. Nie jest to jednak dokument, tylko wizja wcielona w życie człowieka, która zestawia światła i cienie z jego życia.

Niech Słowo Jezusa, który wzywa do bycia uczniem, i Duch Święty, który jest duszą misji, będą naszą inspiracją i motywacją.

Guadalajara, stan Jalisco,

1 stycznia 2014 r.

[1] José H. Prado Flores, Szymon Piotr. Uczeń-misjonarz, tłum. Bronisław Krzysztof Jakubowski, Wydawnictwo Święty Wojciech, Poznań 2015.

I. UCZEŃ MISJONARZ

Dwa tysiące lat temu w Izraelu relacja mistrz-uczeń była bardzo odmienna od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni dzisiaj w przypadku nauczycieli lub wykładowców uniwersyteckich. Aby to zrozumieć, musimy zrezygnować z naukowych koncepcji i wkroczyć w tunel czasu, który przeniesie nas na Wschód i wprowadzi w mentalność rządzącą dwadzieścia wieków temu.

Nie chodziło o wychowawcę powtarzającego wyuczone lekcje albo przekazującego owoc swoich badań, ale o kompetentnych świeckich, którzy szkolili innych w odnajdywaniu i wykonywaniu planu Bożego, o uczonych Słowa ułatwiających odnalezienie sensu istnienia i sposób realizacji własnego powołania.

Dlatego nauczyciel stawał się ważniejszy niż sam ojciec, ponieważ dla Żyda istotniejsza była umiejętność życia niż samo życie, a zatem nauczyciel był ważniejszy niż sam ojciec.

Hillel, Szammaj czy Gamaliel nie mieli szkoły ani obiektów, w których mogliby prowadzić swoje nauki, tylko nauczali swojego stylu życia. Ich autorytet nie opierał się na tytułach naukowych albo specjalistycznych studiach, tylko na sposobie, w jaki się zachowywali. To uwodziło i przyciągało innych. Ich przykład pociągał i przekonywał bardziej niż słowa. Dlatego uczniowie musieli mieszkać razem ze swoim nauczycielem, ponieważ właśnie obserwując go, uczyli się żyć[2].

A. Różne rodzaje uczniów

W Nowym Testamencie znajdziemy różne rodzaje uczniów. Wszyscy uczniowie mają jeden wspólny mianownik: podążają za modelem życia swoich nauczycieli.

a. Uczniowie Jana Chrzciciela, ascety z pustyni

Uczniowie Poprzednika Pańskiego znad Jordanu naśladują swojego nauczyciela w prostocie i ascezie Jana Chrzciciela (por. Mk 2,18). Tak jak on poszczą, ale starają się, żeby wszyscy inni również to robili (por. Mt 9,14).

Ich styl życia i obrzędy chrztu były bardzo popularne w Izraelu. Do tego stopnia, że przekroczyły granice i mamy o tym wieści aż z Efezu (por. Dz 19,1–3).

b. Uczniowie Mojżesza, prawodawcy z Synaju

Ci uczniowie przyłączają się do prawodawcy z Synaju i chronią się w jego cieniu, nie utożsamiając się z żadnym innym typem ucznia. Dla nich bycie uczniem Mojżesza uniemożliwiało bycie naśladowcami Jezusa. Wiara w Kaznodzieję z Galilei jako Mesjasza była przeszkodą w naśladowaniu tego, który uwolnił ich z Egiptu (por. J 9,28).

c. Uczniowie faryzeuszy wypełniający Prawo

Faryzeusze tworzyli niewielką i zamkniętą grupę. Skupiali się na rygorystycznym wypełnianiu każdego detalu Prawa i uważali, że bycie uczniem to sposób kontynuacji tradycji przodków (por. Mk 7,5). Jednym z doktrynalnych biegunów była wiara w zmartwychwstanie zmarłych.

d. Uczniowie Jezusa albo Królestwa, którzy są jak ich Mistrz

Ta grupa również naśladuje swojego Mistrza w sposobie życia, ale ich tożsamość różni się od tożsamości innych uczniów. Jezus musi być jedynym Mistrzem, za którym się podąża i którego się naśladuje nie tylko na określonym etapie życia, ale w całym życiu (por. Mt 13,52).

B. Misjonarze lub apostołowie: powołanie, misja i reprezentacja

Słowo „misjonarz” nie występuje w Nowym Testamencie. Istnieje jednak odpowiednik, który ma to samo znaczenie: apostoł, pochodzący od czasownika ἀποστέλλω [apostéllo], który oznacza posłanie przedstawiciela mającego władzę do wypełnienia jakiejś misji.

Dlatego apostołem jest ktoś, kto został wybrany i posłany przez inną osobę, stojącą wyżej w hierarchii. Jego profil opiera się na trzech filarach, są nimi: powołanie, misja i reprezentowanie.

Choć uczeń jest powoływany przez Nauczyciela, to jednak miana misjonarza nie można zdobyć ani przyznać sobie z własnej inicjatywy. Nie można go uzyskać ani na nie zasłużyć. Misjonarz został wybrany przez Boga w wolności, która czyni miłosierdzie w stosunku do tego, do kogo chce (por. Rz 9,18). Przez wzgląd na to Jezus objaśnia swoim uczniom:

Nie wyście Mnie wybrali, ale Ja was wybrałem (J 15,16a).

Po wyborze i powołaniu powierzono mu misję lub zadanie, które powinien wypełnić:

Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam (J 20,21b).

Apostoł reprezentuje tego, kto go wyznaczył. Nie ma własnego autorytetu, działa w imieniu osoby, która go posłała. Z tego powodu najpierw skupimy się na Tym, kto posyła apostołów – na Jezusie – misjonarzu miłości Ojca.

C. Jezus – apostoł miłości Ojca

Dlatego, bracia święci, uczestnicy powołania niebieskiego, zwróćcie uwagę na Apostoła i Arcykapłana naszego wyznania, Jezusa (Hbr 3,1).

W języku greckim czasownik ἐξετάζω [eksetázo] oznacza „badać za pomocą pytań” i odwołuje się do innego wyrażenia tego samego autora: „patrzeć na Jezusa” (por. Hbr 12,2). A zatem jesteśmy zaproszeni do skupienia naszego spojrzenia i uwagi na wizerunku Jezusa jako „Apostoła”, od którego pochodzi i bierze podstawę każdy inny rodzaj apostolstwa. Tylko w Nim możemy odnaleźć prawdziwy sens tego terminu, ponieważ to On jest misjonarzem dobrych nowin.

W ten sposób przedstawimy najpierw Jezusa Apostoła – źródło apostolstwa Pawła z Tarsu, ale również źródło naszego życia apostolskiego. Światło Jezusa oświetla naszą misję, do której zostaliśmy powołani i posłani.

Jezus jest pierwszym misjonarzem Ojca, wybranym i posłanym ze zbawczą misją, którą można streścić w następujących słowach:

Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne (J 3,16).

Sam Jezus ogłosił jako zasadę swojej posługi:

Duch Pański spoczywa na Mnie, ponieważ Mnie namaścił i posłał Mnie, abym ubogim niósł dobrą nowinę, więźniom głosił wolność, a niewidomym przejrzenie; abym uciśnionych odsyłał wolnymi, abym obwoływał rok łaski Pana (Łk 4,18–19).

Jezus powołał uczniów i prowadził formację apostołów, których posłał jako misjonarzy.

Potem wszedł na górę i przywołał do siebie tych, których sam chciał, a oni przyszli do Niego. I ustanowił Dwunastu, aby Mu towarzyszyli, by mógł wysyłać ich na głoszenie nauki (Mk 3,13–14).

Zgromadził uczniów, wybrał spośród nich Dwunastu i ustanowił ich apostołami, żeby rozszerzać Królestwo Boże w czasie i przestrzeni. Zostali wybrani wcześniej, żeby być z Nim i głosić Dobrą Nowinę.

Jeżeli Jezus został posłany przez Boga, żeby ustanowić Jego Królestwo sprawiedliwości, pokoju i radości w Duchu Świętym (por. Rz 14,17), to On z kolei posłał swoich uczniów z podwójną misją:

I rzekł do nich: „Idźcie na cały świat i głoście Ewangelię wszelkiemu stworzeniu! Nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (Mk 16,15; Mt 28,19).

D. Paweł z Tarsu – uczeń-misjonarz

a. Uczeń faryzeuszy: legalizm i nieustępliwość

Szaweł z Tarsu chlubił się tym, że jest faryzeuszem i synem faryzeuszy (por. Dz 23,6) – surowej sekty, która stała się niewolnikiem Prawa.

Był gorliwym uczniem tych, którzy uważali się za lepszych od innych, w związku z czym nie tolerowali najmniejszych odstępstw od przepisów prawa czy tradycji przodków.

Tam Szaweł nauczył się dzierżyć miecz ortodoksji, aby ścigać tych, którzy odmawiali osiągania zbawienia poprzez wypełnianie przykazań z Synaju, ponieważ zapewniali, że uzyskuje się je za pośrednictwem Ukrzyżowanego pod Jerozolimą.

b. Uczeń Gamaliela: poznanie i miłość Słowa

Ja jestem Żydem (…), urodzonym w Tarsie w Cylicji. Wychowałem się jednak w tym mieście, u stóp Gamaliela otrzymałem staranne wykształcenie w Prawie ojczystym (Dz 22, 3a).

Szaweł miał przywilej bycia uczniem jednego z wielkich nauczycieli swoich czasów, rabbiego Gamaliela, od którego nauczył się Pisma, sposobu jego interpretowania i uzasadniania. Nauczyciel Pawła odcisnął trwały ślad na całym jego życiu.

c. Uczeń Jezusa

Jednak w dniu, kiedy został pochwycony przez Jezusa w Damaszku, zgłosił swój akces na ucznia, pytając: „Co mam czynić, Panie?” (por. Dz 22,10). Celem Pawła było naśladowanie Chrystusa (por. 1 Kor 11,1), jego uczuć i myśli, kryteriów i priorytetów.

Jego powołanie ma tak duże znaczenie dla chrześcijaństwa, że opowieść o nim przekazywana jest trzykrotnie w księdze Dziejów Apostolskich. W tych trzech opowieściach łączy się jego osobiste spotkanie z Jezusem zmartwychwstałym z powierzoną mu misją: „Bo wobec wszystkich ludzi będziesz świadczył o tym, co widziałeś i słyszałeś” (Dz 22,15). Ujrzenie Jezusa w Damaszku jest podstawą jego życia jako ucznia i punktem wyjścia jako misjonarza.

Nie mamy żadnego wyraźnego odniesienia do Pawła z Tarsu jako ucznia Jezusa. Wiemy, że żył i pracował jak prawdziwy uczeń, który osiągnął szczyt tego procesu, kiedy powiedział: „Bądźcie naśladowcami moimi, tak jak ja jestem naśladowcą Chrystusa” (por. 1 Kor 11,1), „dla mnie bowiem żyć – to Chrystus” (por. Flp 1,21a) oraz: „Teraz zaś już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus” (Ga 2,20a). Nie mogą istnieć bardziej wiarygodne listy uwierzytelniające dla ucznia niż takie stwierdzenia.

Posługa Pawła była poważnie kwestionowana i oskarżano go o to, że jest „oszustem”, ponieważ kazał się nazywać apostołem, chociaż nie należał do pierwotnej grupy Dwunastu (por. 2 Kor 6,8). Jednak zamiast się wycofać, przekonany misjonarz twierdzi zaciekle, że zasłużył na ten tytuł nawet bardziej niż inni, ponieważ spełnił wszystkie wymagania:

Paweł, sługa Chrystusa Jezusa, κλητός ἀπόστολος [kletós apóstolos], z powołania apostoł, przeznaczony do głoszenia Ewangelii Bożej (Rz 1,1).

Ów żarliwy „faryzeusz”, co oznacza „odłączony”, został osobiście odłączony dla Ewangelii Bożej. Było to bezpośrednie powołanie, bez żadnego pośrednika.

Paweł, apostoł nie z ludzkiego ustanowienia czy zlecenia, lecz z ustanowienia Jezusa Chrystusa i Boga Ojca, który Go wskrzesił z martwych (…) który wybrał mnie jeszcze w łonie matki mojej i powołał łaską swoją (Ga 1,1.15).

Miał dwa nieodparte argumenty, aby potwierdzić, że jest autentycznym misjonarzem. Po pierwsze: „Czyż nie widziałem Jezusa, Pana naszego?” (por. 1 Kor 9,1b). To jest gwarancja jego apostolstwa. Po drugie: po owocach poznaje się drzewo, dlatego pisał do Koryntian: Jeżeli nawet nie jestem apostołem dla innych, dla was na pewno nim jestem. Albowiem wy jesteście pieczęcią mego apostołowania w Panu (1 Kor 9,2).

d. Posłany na misję: być świadkiem

Ów dawny faryzeusz został na nowo wybrany, aby teraz być świadkiem Ewangelii Bożej. To zdanie każe myśleć zarówno o osobistym doświadczeniu, jak i o poświęceniu wykluczającym wszelką inną działalność.

Chwalił się, że nie jest niższy od tych nazywanych „wielkimi apostołami”, a nawet oświadczył, że pracował więcej niż inni (por. 2 Kor 11,5). Nawet w tym przypadku Paweł nie stracił pewności siebie.

Uważał się za najmniejszego ze wszystkich i niegodnego tego miana, dlatego że prześladował Kościół (por. 1 Kor 15,9), ale Bóg okazał mu miłosierdzie i powierzył głoszenie Dobrej Nowiny (por. Ef 3,8).

Aby nie wbił się w dumę z powodu wzniosłości tak wielkiego przywileju, cierpiał z powodu ciernia w ciele, który dręczył go i poniżał (por. 2 Kor 12,7).

e. Dwie współrzędne apostolstwa Pawła

Jego apostolstwo miało punkt wyjścia i metę:

Rozpoczął jako „apostoł Jezusa Chrystusa” (Ef 1,1), ponieważ został pochwycony i porwany na drodze do Damaszku (por. Flp 3,12).

Został powołany, żeby być „apostołem pogan” (por. Ga 2,8), nieść Dobrą Nowinę wiary i przekraczać granice rasowe i religijne.

Aby słuchać Pana, trzeba Go kontemplować (Papież Franciszek, 11 września 2013 r.).

Powołanie nie jest przywilejem, tylko odpowiedzialnością, która jest powierzana równocześnie: trzeba nieść imię Jezusa i być Jego świadkiem (por. Dz 9,15). Są to dwie strony tego samego medalu.

Misyjność ma wymiar paradygmatyczny, który dotyczy wszystkich aspektów życia chrześcijańskiego (Papież Franciszek, 19 maja 2013 r.).

E. My – uczniowie-misjonarze

Przez nasz chrzest zostaliśmy wszczepieni w Jezusa Chrystusa, aby wspólnie prowadzić misję, jaką Ojciec powierzył Synowi, jak również misję, którą Jezus powierzył apostołom.

Wszyscy jesteśmy posłani na drogi świata, aby kroczyć z naszymi braćmi, wyznając i świadcząc o naszej wierze w Chrystusa i będąc głosicielami Jego Ewangelii (Papież Franciszek, 19 maja 2013 r.).

Zakończenie

W apostole Jezusa Chrystusa i apostole pogan nie rozróżnia się ucznia od misjonarza, przez co my również nie próbujemy rozdzielać tych funkcji. W każdym z dziesięciu obrazów, które przedstawimy, będzie można dostrzec oba wymiary, ponieważ są one nierozłączne: życie i posługa, uczeń i misjonarz stapiają się w jedną rzeczywistość. Nie istnieje uczeń bez misji i niemożliwością jest być misjonarzem, nie będąc uczniem Królestwa.

[2] Pierwsze akapity tego rozdziału pochodzą z książki José Prado Floresa Formación de discípulos, Rema, Meksyk 2012 [wydanie polskie: Formacja uczniów, tłum. Mariusz Bigiel, Diecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1992].

Tytuł oryginału: Pablo de Tarso. Discípulo Misionero

Projekt okładki: Joanna Dąbrowska

Zdjęcie na okładce: Luca di Tomme’ (1330-c. 1389): Preaching of Saint Paul. Siena, Pinacoteca Nazionale.

© 2015. Photo Scala, Florence – courtesy of the Ministero Beni e Att. Culturali

Skład i łamanie: Stanisław Tuchołka

© For the Polish edition by Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha Sp. z o.o., Poznań 2015

© José H. Prado Flores, Mexico 2014

O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie cytaty z Biblii pochodzą z następującej edycji: Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2003, wydanie piąte

ISBN 978-83-7516-886-0

Wydawca:

Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha Sp. z o.o.

Wydawnictwo Święty Wojciech

ul. Chartowo 5, 61-245 Poznań

tel. 61 659 37 13

wydawnictwo@swietywojciech.pl

Zamówienia:

Dział Sprzedaży i Logistyki

ul. Chartowo 5, 61-245 Poznań

tel. 61 659 37 57 (-58, -59), faks 61 659 37 51

sprzedaz@swietywojciech.pl • zamowienia@mojeksiazki.pl

www.swietywojciech.pl • www.mojeksiazki.pl

Konwersja do e-wydania: Wydawnictwo Święty Wojciech