Katecheta nr 1/2016

Ukazuje się od 1957 roku | Rocznik 60 (2016) | Numer 1 (440)

Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha w Poznaniu

Drodzy Czytelnicy!

Wszyscy jesteśmy… katechetami! Każdy, kto uwierzył w Jezusa, kto odkrył, że wiara nie jest martwą literą, ale nieustannym spotkaniem – rozpoznawaniem Jego żywej obecności pośród nas, nosi w sobie pragnienie, by dzielić się tą wiarą, by ją przekazywać i umacniać, zaczynając od siebie i swoich bliskich, ale także wychodząc do innych, nieznanych. Wiara – jak miłość czy przyjaźń – musi być wciąż na nowo ożywiana i wzmacniana. Używając innych słów: ewangelizacja potrzebuje katechezy, katecheza wciąż odwołuje się do ewangelizacji. Te dzieła nie dokonują się automatycznie. Wymagają zaangażowania katechetów i ich nieustannego rozwoju.

Rodzice, nauczyciele i duszpasterze, a więc osoby, którym powierzono odpowiedzialność za innych, są zaproszeni, ale także zobowiązani, by swoją wiarą dzielić się z innymi, by pomagać innym wzrastać w wierze. Jesteśmy wychowawcami powołanymi do współpracy z Bogiem, by dobro, które odkryliśmy, przekazać dalej.

Czasopismo „Katecheta" ma być płaszczyzną wymiany różnych doświadczeń katechetycznych, miejscem inspiracji i dzielenia się ciekawymi pomysłami. Jest jednocześnie pismem naukowym, w którym ukazywane są badania z zakresu katechetyki i innych nauk wspierających wychowanie wiary – współczesną katechezę w rodzinie, parafii i szkole. Zgodnie z takimi założeniami zmienia się układ naszego czasopisma. Jak w dobrej katechezie – najpierw jest miejsce na sytuacje życiowe – dzielenie się doświadczeniami, później pojawią się konkretne, katechetyczne sugestie, by wreszcie przejść do rozważań o charakterze teoretycznym, które także mogą przydać się katechetom. Oczywiście, ten kształt niczego nie determinuje. Zachęcamy, by korzystać z przekazywanych treści zgodnie z zainteresowaniami i potrzebami. Troską redakcji jest, by rodzice, nauczyciele i duszpasterze odnaleźli w „Katechecie" takie materiały, które pomogą im wypełniać katechetyczne powołanie, by pismo służyło wzrastaniu naszemu i tych osób, które są nam powierzone.

W 2016 r. zapraszamy do odkrywania pięknego hasła: „dzieci potrzebują korzeni i skrzydeł". Wychowanie jest takim właśnie procesem: umacnianiem korzeni i rozwijaniem skrzydeł. Potrzebujemy tego my sami i to możemy przekazać innym.

Okładka tego numeru nawiązuje do swoistego doświadczenia korzeni. Na wiosnę w polskich Tatrach ma miejsce niezwykłe zjawisko – hale pokrywają się dywanem tysięcy kwitnących krokusów. Te kwiaty zachwycają wędrowców, bo gdzieś – w tej ziemi – kryją się ich korzenie.

U początku roku, w którym przeżywamy 1050 rocznicę Chrztu Polski, kiedy wspominamy wiele innych, ważnych wydarzeń historycznych, w tym setną rocznicę śmierci Henryka Sienkiewicza, „historyka polskich serc", proponujemy naszym Czytelnikom odniesienie do własnych korzeni.

Osobista historia każdego z nas wpleciona jest w historie rodzinne i szerzej – w historię określonego regionu, narodu, ludzkości. „Katecheta" zaprasza do takiej refleksji podejmowanej na różnych płaszczyznach: historycznej, społecznej, psychologicznej, pedagogicznej i teologicznej. Każdy chrześcijanin żyje „tu i teraz", ale nie zapomina o tym, co było, wyglądając jednocześnie z nadzieją tego, co będzie.

Ks. Profesor Roman Murawski
(1930-2016)

Salezjanin, nestor polskiej katechetyki, mistrz wielu pokoleń katechetów, honorowy przewodniczący Stowarzyszenia Katechetyków Polskich, recenzent „Katechety”, święty kapłan, dobry człowiek

Ks. Profesor urodził się 26 lutego 1930 r. w Kosobudach w powiecie chojnickim w rodzinie nauczycielskiej. Do 1939 r. mieszkał w Rumi, gdzie ukończył 4 klasy szkoły podstawowej. Jako nastolatek przez dwa lata był więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego w Potulicach k. Nakła.

W latach 1945-47 uczęszczał do gimnazjum ogólnokształcącego w Gdyni, a po jego ukończeniu do Towarzystwa Salezjańskiego. Uczył się w seminariach w Krakowie, Oświęcimiu i Warszawie. Święcenia kapłańskie przyjął 3 lipca 1955 r. w Czerwińsku. Po święceniach pracował w parafii NSPJ w Warszawie i studiował prawo kanoniczne na Akademii Teologii Katolickiej. W latach 1960-63 studiował psychologię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie uzyskał dyplom magistra na podstawie pracy pt. Psychologia trudności religijnych młodzieży szkolnej w aspekcie wychowawczym.

Studia doktoranckie z katechetyki na Papieskim Uniwersytecie Salezjańskim w Rzymie zostały zwieńczone w 1971 r. uzyskaniem stopnia doktora na podstawie rozprawy poświęconej historii katechezy w Austrii pt. Das katechetische Wirken Michaels Pflieglers im Geschehen der Erneuerung der Katechese in Österreich. Prowadził wykłady w placówkach salezjańskich w Lądzie n. Wartą, Łodzi i Czerwińsku. Od 1972 r. pracował jako adiunkt na Wydziale Teologii ATK w Warszawie, a następnie USKW w Warszawie. W 1990 r. uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego na podstawie dorobku naukowego oraz rozprawy Katecheza chrzcielna w procesie wtajemniczenia chrześcijańskiego czasów apostolskich. W 1994 r. otrzymał stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w roku 1999 tytuł profesora.

W latach 1992-94 był prodziekanem, a następnie w latach 1994-99 dziekanem 4 Wydziału Teologii ATK. Pełnił funkcję przewodniczącego Sekcji Wykładowców Katechetyki Polskich Wyższych Seminariów Duchownych, a następnie honorowego przewodniczącego Stowarzyszenia Katechetyków Polskich. Od 1996 r. był konsultorem Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski.

W latach 1972–2001 był członkiem, a od 1994 wchodził w skład Zarządu Europejskiej Ekipy Katechetycznej (Équipe Européenne de Catéchèse). Należał także do Towarzystwa Naukowego Franciszka Salezego, był jednym z redaktorów naukowego periodyku „Seminare” oraz recenzentem ogólnopolskiego czasopisma „Katecheta”.

Bez wątpienia Ks. Prof. Murawski był jedną z najbardziej znaczących postaci polskiej katechetyki. Dorobek naukowy Profesora obejmuje ponad 150 publikacji: książek, rozpraw i artykułów popularnonaukowych w licznych czasopismach krajowych i zagranicznych. Jego zainteresowania badawcze koncentrowały się wokół katechezy młodzieży, historii katechezy i katechetyki fundamentalnej. Był redaktorem i współautorem 7-tomowej serii podręczników katechetycznych pt. Spotkania z Bogiem. W katechetyce promował najpierw antropologiczny, a później kierunek integralny, wyrażony w jego naukowej i jednocześnie życiowej dewizie: „Wierność Bogu i człowiekowi”. Pozostał wiernym świadkiem Chrystusa. Kochał Kościół i katechezę. Jako Profesor był ceniony przez uczniów i współpracowników za niezwykłą mądrość, życzliwość i wrażliwość. Spotkania z Nim były zawsze piękną i niezapomnianą katechezą.

Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie…

Powołani do wychowania

Z osobami konsekrowanymi pracującymi z dziećmi i młodzieżą rozmawia ks. Radosław Chałupniak

2 lutego, w święto Ofiarowania Jezusa w świątyni, kończy się Rok Życia Konsekrowanego. W naszym kraju w szeroko rozumiane dzieło wychowania angażuje się wiele osób konsekrowanych: sióstr, ojców i braci zakonnych. Ich posługa nie zawsze bywa zauważana i właściwie doceniana. Kto kiedykolwiek miał możliwość odwiedzin, np. w domach dziecka czy w szkołach prowadzonych przez różne zgromadzenia zakonne, zapewne pozostał pod wielkim wrażeniem poświęcenia, jakie towarzyszy pracy z dziećmi i młodzieżą.

Od kilku lat ukazują się publikacje poświęcone systemom wychowania poszczególnych zgromadzeń zakonnych[1]. Zainteresowani mogą odnaleźć w nich solidnie przygotowane zestawienia, obejmujące teoretyczne i praktyczne, historyczne i współczesne aspekty pracy wychowawczej prowadzonej przez osoby konsekrowane. Lista zakonów i zgromadzeń, które w swym charyzmacie mają pracę wychowawczą, jest bardzo długa. Wśród zakonów i zgromadzeń męskich należy wymienić przede wszystkim: salezjanów, jezuitów, dominikanów, pijarów, palotynów, redemptorystów; z żeńskich – nie sposób nie wspomnieć o salezjankach, nazaretankach, służebniczkach NMP, urszulankach, niepokalankach, dominikankach, palotynkach, felicjankach, sercankach, noterdamkach i… wielu, wielu innych.

„Katecheta”, chcąc przypomnieć i podkreślić rolę, jaką w procesie wychowania pełnią osoby zakonne, proponuje krótki wywiad z kilkoma siostrami zakonnymi. Wczytując się w te słowa, warto pomyśleć o własnym nastawieniu wobec osób konsekrowanych. Zachęcamy, by katechetycznym owocem kończącego się Roku Życia Konsekrowanego była większa życzliwość, bliska modlitwa i ciepły uśmiech dla osób powołanych do życia zakonnego.

Czym jest dla Sióstr wychowanie?

s. Marianna: Z perspektywy osoby wychowywanej – wychowanie jest fundamentem, na którym buduję swoje człowieczeństwo, drogą do poznania i przyjęcia siebie. Natomiast z perspektywy osoby wychowującej – jest miłością… miłością bezwarunkową, która nachyla się nad młodym człowiekiem i pragnie wspierać i towarzyszyć mu w odkrywaniu jego tożsamości.

s. Grażyna: Wychowywać znaczy towarzyszyć drugiej osobie w jej rozwoju. Zadaniem każdej osoby, niezależnie od wieku, własnych możliwości czy momentu, w jakim się znajduje, jest wzrastać ku dojrzałości, ku pełni w Chrystusie. Towarzyszyć w tej drodze to dotykać serca, wydobywać z głębi osoby jej piękno i możliwości, wskazywać kierunek, inspirować, motywować i na różne sposoby wspierać. Dla mnie to trochę tak, jak być zaproszonym na czyjąś „ziemię świętą”.

s. Augustyna: Moje Zgromadzenie – Sióstr Szkolnych de Notre Dame – nauczyło mnie pięknej definicji wychowania, którą bardzo kocham i podpisuję się pod nią całym sercem. Brzmi ona: „Przez wychowanie rozumiemy uzdalnianie ludzi, by mogli osiągnąć pełnię swych możliwości jako osoby stworzone przez Boga na Jego obraz i podobieństwo, i pomaganie im, by wykorzystywali swoje zdolności dla budowania świata bardziej ludzkiego” (Konstytucja Jesteście posłane 22).

s. Karola: Wychowanie osoby, do którego jesteśmy zaproszeni, jest wielkim darem Boga. Bóg zaprasza nas do współpracy w kształtowaniu istoty, którą odwiecznie powołał do przyjaźni ze Sobą. Jeśli od tej strony rozpatrujemy to zagadnienie, dostrzegamy jego doniosłość. Z nią zaś łączy się odpowiedzialność. Nasze wysiłki wychowawcze nie są przecież tylko doraźne, nie skutkują jedynie nabyciem jakichś przyrodzonych umiejętności przez naszych uczniów. Wychowanie jest sztuką, którą można porównać do rzeźbienia posągu z bezkształtnej z początku bryły. Od rzeźbiarza zależy, czy owocem jego pracy będzie nic nie znaczący kształt, czy też arcydzieło. Podobnie od wychowawcy zależy, czy jego starania przyczynią się do ukształtowania mocnej, harmonijnej, spójnej osobowości.

s. M. Loyola: Wychowanie, które powinno mieć charakter integralny, jest niezbywalnym prawem i bardzo ważnym procesem w życiu i rozwoju osoby, która we wzajemnych relacjach z innymi osobami staje się zdolna do wejścia na drogę samowychowania i autoformacji, dążąc do pełnej dojrzałości ludzkiej i chrześcijańskiej. Na tej drodze wychowanek potrzebuje łaski, która go umacnia w wyborze Dobra, Prawdy i Piękna, oraz prowadzenia przez wychowawcę/wychowawców, którzy w świadomie i odpowiedzialnie organizowanych różnorodnych działaniach pedagogicznych poprzez osobisty przykład życia, słowa i świadectwo wiary pomagają mu rozwijać własne człowieczeństwo. Wczesne wychowanie dziecka jest niezwykle istotne w tym procesie, gdyż rozwinięte wtedy możliwości zgodnie z wrodzonymi skłonnościami mają charakter trwały i wywierają wpływ na postawy i zachowania osoby przez całe życie.

s. Maksymiliana: Dla mnie wychowanie to długotrwały proces kształtowania w małym i dużym człowieku pięknych postaw: wrażliwości, wdzięczności, poświęcenia, miłosierdzia wobec tych, którzy są obok. W dzisiejszym świecie mogę śmiało powiedzieć, że wychowanie to przede wszystkim formowanie postawy wytrwałości, a nie ucieczki przed trudnościami, dążenie do dobrych celów i podejmowanie z radością nowych wyzwań. Wychowanie jest jak wspinaczka po górach, by w doborowym towarzystwie, w bliskości kochającej osoby podejmować codzienną walkę o wartości.

W jaki sposób zgromadzenia Sióstr realizują charyzmat wychowania?

s. Augustyna: Zgromadzenie Sióstr Szkolnych rozsiane po całym świecie próbuje docierać do dzieci i młodzieży, a szczególnie do kobiet. Forma pracy z nimi zależy od potrzeb i możliwości wdanym kraju. Pracujemy w szkołach, przedszkolach, internatach, domach dziecka i we wszelkich innych dziełach, które pomagają się rozwijać i poznawać Pana Boga, Jego miłość, Jego plany wobec danej osoby.

s. Karola: Zgromadzenie Sióstr Dominikanek Misjonarek Jezusa i Maryi już od samego początku swojego istnienia włączyło się bardzo czynnie w pracę wychowawczą. Ta praca była i jest realizowana w różnorodny sposób i na różnych płaszczyznach. Trzeba na wstępie wspomnieć o katechizacji, którą nasze Matki Założycielki podjęły już w pierwszych dniach istnienia wspólnoty. Od tej pory Siostry starają się przekazywać i umacniać wiarę dzieci i młodzieży. Dokonuje się to na różnych poziomach edukacyjnych, poczynając od przedszkolnych maluchów, przez uczniów szkół podstawowych, a kończąc na dorastających licealistach. Jednym ze sposobów wychowania jest również prowadzenie wielu grup formacyjnych, takich jak bielanki, koła różańcowe, biblijne, misyjne. Siostry przygotowują również rekolekcje i dni skupienia dla dorastających dziewcząt, podczas których mogą one pogłębiać swoją relację z Bogiem.

s. Maksymiliana: Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu, moje Zgromadzenie, realizuje charyzmat wychowania na bardzo wielu drogach. Docieramy do ludzi małych i dużych poprzez prowadzenie przedszkoli, szkół, internatów, katechizację, prowadzenie grup parafialnych, organizowanie i prowadzenie duszpasterstw młodzieży i rodzin, a w nich rekolekcji, warsztatów, skupień, wykładów mających na celu wspieranie wychowawczej roli rodziny. Towarzyszymy rodzinom codzienną modlitwą, ofiarą, wsparciem w różnych sytuacjach. Prowadzimy rodziny do Nazaretu, by w Świętej Rodzinie odkrywali umocnienie i wzór do naśladowania w zwyczajnym, codziennym życiu.

s. Marianna: Założycielka nazaretanek, bł. Franciszka Siedliska, pragnęła, by każda siostra troszczyła się o rozszerzanie Królestwa Bożej Miłości, zwłaszcza wśród rodzin. Poza modlitwą i ofiarą w tej intencji siostry nazaretanki na całym świecie przejawiają troskę o rodzinę, oddając się pracy wychowawczej: prowadząc szkoły i przedszkola, świetlice środowiskowe, domy dziecka, domy samotnej matki, katechizując, prowadząc duszpasterstwa i wspólnoty dzieci, młodzieży i rodzin, a także oferując wsparcie rodzicom w ich wysiłkach skierowanych ku dobru dzieci.

s. M. Loyola: Zgromadzenie Sióstr Służebniczek BDNP (dębickich), sięgając do tradycji i odpowiadając na współczesne wyzwania, realizuje swój charyzmat poprzez katolickie wychowanie dzieci i młodzieży we własnych przedszkolach i placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz w ramach parafii – poprzez katechizację, grupy formacyjne i apostolskie. Najważniejszą posługą jest wychowanie dzieci w wieku przedszkolnym w ochronkach jako realizacja wskazań pedagogicznych bł. Edmunda Bojanowskiego. Służymy ochranianiu osoby i wartości przez szanowanie i zachowywanie tradycji rodzinnych, religijnych i narodowych, przekazywanie ich w procesie integralnego wychowania dzieci i wsparcie rodzin, by odpowiadało w pełni bogactwu ludzkiej natury i służyło dobru wspólnemu.

s. Grażyna: Urszulanki Unii Rzymskiej realizują apostolski wymiar swego charyzmatu, podejmując wychowanie nastawione na ewangelizację. Misję tę wypełniamy, prowadząc przedszkola i szkoły na wszystkich etapach edukacji, pracujemy na wyższych uczelniach, podejmujemy katechizację, formację młodzieży w bursach i akademikach oraz formację dorosłych, zwłaszcza rodziców i rodzin, m.in. poprzez prowadzenie rekolekcji.

Jakie są obecnie trudności, a jakie radości pracy wychowawczej?

s. Karola: Współczesny świat ze swoim konsumpcjonizmem i relatywizmem stanowi wielkie zagrożenie dla harmonijnego rozwoju młodego człowieka, rozwoju opartego na systematycznej pracy nad własnym charakterem. To właśnie jest największa trudność dla współczesnego wychowawcy. Dzieci opuszczone, poranione, którym zamiast czułego spojrzenia i uwagi wsadza się do ręki telefon z dostępem do Internetu, który ma „zająć się” dzieckiem. Niełatwo jest przekonać młodego człowieka, że „bardziej trzeba być, niźli mieć”. Niełatwo jest przekonać, że wiele najnowszych zdobyczy techniki może stać się dla nich źródłem uzależnienia i destrukcji. Największą radością pracy wychowawczej jest obserwowanie powolnego procesu rozwoju młodego człowieka, który stopniowo odkrywa ukryte w swej osobowości talenty i zaczyna systematycznie je kształtować. Wychowawcę cieszy również każda udana próba budzenia pozytywnych zainteresowań, każda udana próba podejmowania wewnętrznej przemiany przez wychowanka. Cieszę się, gdy uczniowie na lekcji myślą, wsłuchują się w głos Pana Boga, który do nich mówi, mają inicjatywę i są twórczy.

s. Marianna: Kiedy zaczynałam pracę w naszym domu dziecka, usłyszałam od współsiostry, żeby się nie nastawiać na sukcesy pedagogiczne, ale po prostu być dla tych dzieci. Te słowa są do tej pory dla mnie kołem ratunkowym w momencie trudności i porażek. Pogodzenie się z tym, że nie widać wymiernych efektów pracy, wymaga pokory i przyjęcia Bożej prawdy, że ja jestem tu tylko po to, by siać, a kto inny będzie podlewał i dawał wzrost. W tej perspektywie radością stają się najdrobniejsze rzeczy – skrawek papieru wręczony dumnie przez pięciolatka, który sam się na nim podpisał, zabawa w berka w drodze na roraty, uwieszona na szyi dwunastolatka, która mówi, że jednak cię kocha, mimo że chwilę wcześniej nie szczędziła wulgarnych epitetów pod twoim adresem, czy wreszcie usłyszeć, że „w szkole było fajnie” od pierwszoklasisty, który każdego ranka zmaga się z tym, czy w ogóle wyjść z domu.

s. Maksymiliana: Dla mnie, nazaretanki, wielką radością jest to, że w naszych wspólnotach poszukujemy nowych metod wychowawczych. Niejednokrotnie wspólnie zastanawiamy się, jak dotrzeć do dzieci i młodzieży, a poprzez nich do całych rodzin. Wychowanie w moim Zgromadzeniu zajmuje istotne miejsce. Jest ono nierozerwalnie związane z naszą misją szerzenia Królestwa Bożej Miłości, prowadzeniem do Boga, który jest najlepszym Pedagogiem i doskonale wie, co się kryje w człowieku i jak można do niego dotrzeć. Oczywiście w procesie wychowania piętrzą się duże trudności. Uważam, że największą z nich jest sprowadzanie odpowiedzialności za wychowanie tylko do szkoły, uciekanie rodziców przed odpowiedzialnością, częsta niespójność między domem a szkołą, krytykowanie nauczycieli przez rodziców w obecności dzieci, pretensjonalność, brak wdzięczności i radości z małych rzeczy. Dotyka nas kryzys autorytetu, co sprawia, że rodzice i nauczyciele przestają być autorytetem dla dzieci i młodzieży.

s. Augustyna: Radością jest widok osoby, która pięknie się rozwija, uczy się radzić sobie w życiu, zaczyna się sama angażować w dobre inicjatywy i coraz bardziej zbliża się do Boga. Trudności? Hm… chyba jak zwykle uczenie się człowieka żyjącego w danym czasie historii świata. Dzisiaj to szukanie dróg dojścia do ludzi skoncentrowanych mocno na sobie, coraz mniej zdolnych do relacji na żywo, szukających swojej wartości poza Bogiem.

s. M. Loyola: Trudności w pracy wychowawczej wynikają z chaosu aksjologicznego, propagowania stylu życia pozbawionego odniesienia do Boga, neutralności światopoglądowej, a tak naprawdę relatywizmu, czyli ideologii, według której nie ma prawdy obiektywnej ani zasad dotyczących fundamentalnych problemów życia ludzkiego; także z przeakcentowania praw dzieci z pominięciem obowiązków, oraz z biurokracji, co skutkuje nieodnoszeniem się przez wychowawcę do prawdy o człowieku i poprzestawaniem na działaniu zgodnym z procedurami. Z kolei radością pracy wychowawczej jest uczestniczenie w prowadzeniu, kształtowaniu i rozwoju szlachetnej i twórczej osobowości wychowanka, a jednocześnie wzrastanie samemu dzięki tej interakcji w rozwoju osobowym, w wymiarze doczesnym i nadprzyrodzonym.

s. Grażyna: Radości jest wiele, tych zwykłych, codziennych i tych wielkich – a wszystkie pokazują piękno i wielkość człowieka. Radością jest, gdy po długiej wspólnej pracy dziecko w końcu przeprosi kolegę, powie „dziękuję” lub prawidłowo uczyni znak krzyża; gdy ktoś przebacza i wyciąga rękę do pojednania, ktoś inny odnajduje sens i radość życia, przyjmuje nasze słowo, modlitwę, spotkanie jako wnoszące w jego rozwój coś ważnego, czasem wręcz ratujące życie.

Jakie marzenia o wychowaniu Siostry noszą w swoich sercach?

s. Marianna: Chciałabym bardzo, by odbudowany został autorytet rodziny jako pierwszego i najważniejszego środowiska wychowawczego, a także byśmy my – osoby towarzyszące młodym ludziom – mniej skupiali się na „poprawianiu” ich deficytów, a bardziej na ich mocnych stronach, wskazując możliwości i potencjał, który tak często jest w nich niedoceniony. A w tym wszystkim postępowali tak, jak wskazała bł. Franciszka Siedliska: „Działać jak Jezus – szukać owieczki, gonić za nią. Do ostatka nikogo nie opuszcza, o nikim nie wątpi, zawsze czeka, pociąga, naucza”.

s. Maksymiliana: Chciałabym, by dzieci i młodzież wzrastały w harmonii, czyli spójności między tym, co w domu i co w szkole. Moim wielkim pragnieniem jest tak prowadzić młodych ludzi, by z radością i entuzjazmem podejmowali walkę o piękno i dobro w swoim życiu, by czuli się kochani. W sposób szczególny myślę tu o Nazarecie, o atmosferze ciepła, życzliwości, przebaczenia. Marzę, by wszystkie rodziny przyprowadzić do domu Jezusa, Maryi i św. Józefa, by każda rodzina pod czułą opieką Świętej Rodziny wzrastała i rozwijała się w klimacie wzajemnej miłości. Od Nazaretu uczymy się, że wychowanie rodzinne jest drogie i niezastąpione.

s. Grażyna: Moje marzenie jest wielkie… aż po krańce świata: aby Chrystus był znany, kochany i uwielbiony w sercu każdego człowieka. To czas, o którym prorok Izajasz mówi: zła czynić nie będą ani zgubnie działać…, bo serca wypełnią się znajomością Pana. W wymiarze codzienności dzieje się tak wtedy, gdy ci, których wychowujemy, sami stają się zaczynem Ewangelii, prawdy, dobra, miłości i wolności w swoich środowiskach.

s. M. Loyola: Marzę o dokonującym się w wychowującej wspólnocie osób – dzieci, rodziców i wychowawców/nauczycieli – integralnym rozwoju i wychowaniu/ formacji wszystkich jej członków w sposób właściwy każdemu ze względu na etap życia. Tak spełniając odpowiedzialnie swe obowiązki w wielopokoleniowej wspólnocie i dzięki wzajemnej wymianie wartości, z szacunkiem dla wolności, indywidualnych potrzeb i możliwości rozwojowych każdego, razem zmierzają do pełnego rozwoju osoby ludzkiej. Wtedy przy świadomości ważności wczesnego wychowania dla całego życia osoby i znaczenia rodziny jako niezastąpionego środowiska życia i wychowania dziecka, ochronka pełniąc funkcję pomocniczą, będzie mogła z powodzeniem, według koncepcji bł. Edmunda Bojanowskiego, realizować najwyższy cel wychowania – „aby człowiek stał się obrazem i podobieństwem Boga na ziemi”.

s. Karola: Marzę o tym, aby moi wychowankowie wyrośli na mądrych, odpowiedzialnych, szczęśliwych, wierzących ludzi.

s. Augustyna: A ja bardzo pragnę, aby osoby, z którymi kiedykolwiek pracowałam, i te, które teraz wychowuję, zostały zbawione i w Bogu osiągnęły swoją pełnię.

W rozmowie „Katechety” uczestniczyły:
s. Augustyna Binda, Siostra Szkolna de Notre Dame
s. Marianna Tarkowska, nazaretanka
s. Grażyna Weronika Dryl, urszulanka Unii Rzymskiej
s. Maksymiliana Dojcz, nazaretanka
s. Karola Łukawiecka, dominikanka
s. M. Loyola Opiela, służebniczka dębicka

[1] Por. J. Kostkiewicz (red.), Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, t. 1, Kraków 2012; J. Kostkiewicz, K. Misiaszek SDB (red.), Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, t. 2, Kraków 2013; J. Kostkiewicz (red.), Pedagogie katolickich zgromadzeń zakonnych. Historia i współczesność, t. 3, Kraków 2015.

Moje „tu i teraz”

Paweł Fortuna

Móc samodzielnie decydować o wyborze spraw, o których chcemy myśleć i na które chcemy zwracać uwagę, to po prostu mieć siebie.

Wyobraźmy sobie fotografię uwieczniającą pobyt grupy przyjaciół w Rzymie. Niech będzie to pamiątkowe zdjęcie zrobione na tle majestatycznego Koloseum. Wszyscy są zgromadzeni w jednym miejscu i w jednym czasie, ale czy rzeczywiście tam byli, jeśli umysł każdego z nich był zaprzątnięty zupełnie czymś innym? Jeden właśnie otrzymał SMS z Polski z informacją, że zalega z opłatą czynszu. Ktoś inny rozgląda się za automatem z napojami, ponieważ pragnienie dało o sobie znać. Dziewczyna obok niego zabiega o uwagę fotografa – chyba wpadł jej w oko. Kolejna osoba robi wszystko, żeby ukryć małą plamę po soku na bluzce, następna właśnie przypomniała sobie chwile spędzone w podróży z niedawno zmarłym ojcem, a jeszcze inna rozgląda się za toaletą. Niby jedno miejsce i czas, ale „tu i teraz” każdego z wycieczkowiczów jest zupełnie inne. Dlaczego tak jest? Kluczowe znaczenie ma tu jeden z najważniejszych mechanizmów poznawczych, jakim jest uwaga – wrota do naszego umysłu. Przyjrzyjmy się zatem związkom między uwagą a doświadczaną przez nas teraźniejszością.

Uwaga na ograniczone zasoby uwagi!

Nasza uwaga jest niczym reflektor, który oświetla część sceny zwanej rzeczywistością. Czyni jasnym i świadomie dostępnym jeden element otoczenia, a resztę okrywa mrokiem. Dzięki temu dokonuje się niezbędna selekcja bodźców i wybór tych, które nas w danym momencie najbardziej interesują. Gdyby uwaga zawiodła, dopadłaby nas kanonada podniet drażniących niczym słoneczne światło, gdy wychodzimy z kina. Praca, którą wykonuje uwaga, jest bardzo odpowiedzialna i energochłonna. Niestety zasoby uwagi są dość ograniczone i mentalne paliwo szybko się zużywa. Dzieje się tak w sytuacjach nowych, złożonych i/lub wymagających odpowiedzialnego podejmowania decyzji. Możemy się o tym przekonać, jednocześnie wykonując różne czynności. Na przykład spróbujmy w tym samym czasie czytać tekst i jednocześnie liczyć wszystkie samogłoski. Lektura niewątpliwie ulegnie wydłużeniu, a o błąd w rachunkach będzie bardzo łatwo. To właśnie głównie z powodu ograniczonych zasobów uwagi nie wolno rozmawiać przez telefon, kierując samochodem. Wystarczy moment nieuwagi i tragedia gotowa. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia od początku automobilizmu zginęło na drogach ponad 35 milionów ludzi! To jest tak, jakby nagle z jednego powodu zniknęli wszyscy mieszkańcy Węgier, Czech i Austrii. Co ciekawe, mnóstwo wypadków wydarza się nieopodal domu. Psychika kierowcy uznaje, że na znanym terenie nie trzeba już wkładać tyle wysiłku w monitorowanie otoczenia, jego uwaga usypia, a rutyna okazuje się zgubna.

O ograniczonym charakterze zasobów mentalnych mogą nas również przekonać wyniki badań nad rozumieniem telewizyjnych programów informacyjnych, które kilka lat temu prowadziłem wraz z pracownikami Katedry Psychologii Eksperymentalnej KUL. W jednym z testów prosiliśmy widzów, by określili, czy umieszczony w kwestionariuszu obraz oraz zdanie pochodzi z oglądanego przed chwilą newsa. Okazało się, że poprawność odpowiedzi widzów zależy w dużym stopniu od tego, z której części wiadomości pobraliśmy bodźce. Najsłabsze odpowiedzi odnotowaliśmy w przypadku tych obrazów i tekstów, które znajdowały się tuż po cięciu, a więc miejscu, w którym łączą się dwa kolejne ujęcia. Okazuje się, że zmiana obrazu (np. najpierw pokazujemy budynek, a potem mówiącego do kamery dziennikarza) pobudza reakcję orientacyjną, która do tego stopnia pochłania naszą energię, że nie wystarcza jej już na ulokowanie informacji w magazynie pamięci długotrwałej. To właśnie z tego powodu nie pamiętamy nazwiska osoby, która na początku rozmowy telefonicznej się nam przedstawiła. Gdy umysł szuka odpowiedzi na pytanie: „O co tutaj chodzi?”, zużywa mnóstwo energii, której nie wystarcza już na inne aktywności. Na marginesie tego wątku dodam, że najchętniej oglądane serwisy informacyjne charakteryzują się bardzo częstymi cięciami (co 2-3 sekundy), podobnie jak w przypadku filmów sensacyjnych. Są dynamicznymi i atrakcyjnymi przekazami, ale zapamiętać pokazane w nich szczegóły jest bardzo trudno.

Dalsza część artykułu dostępna w pełnej wersji

Człowiek wpleciony w historię:

o pamięci autobiograficznej i pamięci kolektywnej

Paweł Stróżak

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Czy konflikt międzypokoleniowy jest nieunikniony?

Bogusław Bieszczad

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Dzieje cywilizacji w Polsce w kontekście europejskim

Michel Henri Kowalewicz

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Odkrywanie przeszłości, czyli… dlaczego warto czytać książki historyczne?

Anita Napierała

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Nauczanie historii po reformach

Wiesław Zdziabek

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Dzieci, młodzież, historia

Marcin Buczek

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Historia prosto z Internetu…
także dla katechetów

Barbara Chyłka

Artykuł dostępny w pełnej wersji

10 ważnych wydarzeń
z historii Kościoła w Polsce

ks. Mariusz Drygier

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Konsekwencje wypisania (się) ucznia z lekcji religii

ks. Wojciech Lechów, kl. Rafał Witkowski

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Przez dar chrztu świętego staliśmy się dziećmi Bożymi

Monika Topolewska

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Dlaczego chrzest jest taki ważny?

Paulina Skrzynecka

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Gdzie wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska

Barbara Nowosielska

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Każdy ród ma swoich przodków

ks. Łukasz Simiński

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Drzewo genealogiczne w ujęciu biblijnym

ks. Wacław Borek

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Chrzest święty – Bramą Miłosierdzia

Paulina Skrzynecka

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Zapytaj o swoje korzenie

ks. Marcin Kłosowski

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Chrzest Polski – kalkulacja polityczna czy wybór serca?

Alicja Szubartowska

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Załącznik

Chrzest Mieszka I czy chrystianizacja Polski?

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Wychowanie rodzinne dziecka w wieku przedszkolnym

– istota, powinności rodziców, współczesne konteksty

Anna Błasiak

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Rodzice – dzieci, dziadkowie – wnuki:
relacje wychowawcze w rodzinie

Lucyna Bakiera

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Korelacja nauczania religii i historii
– konieczność, możliwości, perspektywy

ks. Piotr Tomasik

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Chrzest księcia Mieszka I w 966 roku

a kształtowanie się państwowości i kultury polskiej we wczesnym średniowieczu

ks. Kazimierz Dola

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Sprawozdanie z XXXVI Ogólnopolskiego Sympozjum Katechetycznego

„XXV lat nauczania religii w polskiej szkole; między nadzieją a rzeczywistością”
Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin 20-21 XI 2015 r.

ks. Damian Kamil Fleszer

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Recenzje

„XXV lat nauczania religii w polskiej szkole”

Między nadzieją a rzeczywistością

ks. Andrzej Jasnos

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Recenzje

„W nurcie przepowiadania katechetycznego. Dwadzieścia pięć lat doświadczeń w środowisku szkolnym”

ks. Krzysztof Borecki

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Recenzje

„Historia katechezy, cz. II, t. I,
Katecheza w średniowieczu”

ks. Kazimierz Panuś

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Recenzje

„Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej
w Polsce 1918-1939”

ks. Jan Kochel

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Polecamy

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Spis treści

Karta tytułowa

Nekrolog Ks. Prof. Roman Murawski

ROZMOWA „KATECHETY”

Powołani do wychowania | Z osobami konsekrowanymi pracującymi z dziećmi i młodzieżą rozmawia ks. Radosław Chałupniak

Z ŻYCIA WZIĘTE. Forum wychowawców katolickich

Moje „tu i teraz” | Paweł Fortuna

Człowiek wpleciony w historię: o pamięci autobiograficznej i pamięci kolektywnej | Paweł Stróżak

Czy konflikt międzypokoleniowy jest nieunikniony? | Bogusław Bieszczad

Dzieje cywilizacji w Polsce w kontekście europejskim | Michel Henri Kowalewicz

Odkrywanie przeszłości, czyli… dlaczego warto czytać książki historyczne? | Anita Napierała

Nauczanie historii po reformach | Wiesław Zdziabek

Dzieci, młodzież, historia | Marcin Buczek

Historia prosto z Internetu… także dla katechetów | Barbara Chyłka

10 ważnych wydarzeń z historii Kościoła w Polsce | ks. Mariusz Drygier

Konsekwencje wypisania (się) ucznia z lekcji religii | ks. Wojciech Lechów, kl. Rafał Witkowski

INSPIRACJE, POMYSŁY, SCENARIUSZE dla rodziców, nauczycieli, duszpasterzy

Przez dar chrztu świętego staliśmy się dziećmi Bożymi | Monika Topolewska

Dlaczego chrzest jest taki ważny? | Paulina Skrzynecka

Gdzie wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska | Barbara Nowosielska

Każdy ród ma swoich przodków | ks. Łukasz Simiński

Drzewo genealogiczne w ujęciu biblijnym | ks. Wacław Borek

Chrzest święty – Bramą Miłosierdzia | Paulina Skrzynecka

Zapytaj o swoje korzenie | ks. Marcin Kłosowski

Chrzest Polski – kalkulacja polityczna czy wybór serca? | Alicja Szubartowska

Chrzest Mieszka I czy chrystianizacja Polski?

WIARA I NAUKA. Artykuły, sprawozdania, recenzje

Wychowanie rodzinne dziecka w wieku przedszkolnym – istota, powinności rodziców, współczesne konteksty | Anna Błasiak

Rodzice – dzieci, dziadkowie – wnuki: relacje wychowawcze w rodzinie | Lucyna Bakiera

Korelacja nauczania religii i historii – konieczność, możliwości, perspektywy | ks. Piotr Tomasik

Chrzest księcia Mieszka I w 966 roku a kształtowanie się państwowości i kultury polskiej we wczesnym średniowieczu | ks. Kazimierz Dola

Sprawozdanie z XXXVI Ogólnopolskiego Sympozjum Katechetycznego. „XXV lat nauczania religii w polskiej szkole; między nadzieją a rzeczywistością” Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin 20-21 XI 2015 r. | ks. Damian Kamil Fleszer

„XXV lat nauczania religii w polskiej szkole” Między nadzieją a rzeczywistością | ks. Andrzej Jasnos

„W nurcie przepowiadania katechetycznego. Dwadzieścia pięć lat doświadczeń w środowisku szkolnym” | ks. Krzysztof Borecki

„Historia katechezy, cz. II, t. I, Katecheza w średniowieczu” | ks. Kazimierz Panuś

„Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918-1939” | ks. Jan Kochel

POLECAMY

Karta redakcyjna

Redakcja

Redaktor naczelny

ks. prof. dr hab. Radosław Chałupniak

chalupniak@swietywojciech.pl

tel. 504 316 693

Z-ca redaktora naczelnego

Aleksandra Bałoniak

baloniak@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 48

Layout, skład i łamanie tekstu

Alicja Krygier

krygier@swietywojciech.pl

Prenumerata

Elżbieta Grześkowiak

prenumerata@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 56

Reklama

Marta Józefczak

józefczak@swietywojciech.pl

tel. 667 999 030

Marketing

Anna Mikołajczyk

mikolajczyk@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 71

Projekt okładki

ks. prof. dr hab. Radosław Chałupniak

Rada Naukowa

ks. prof. Vicenzo Annicchiarico (Włochy)

bp dr Damian Bryl

ks. prof. dr Vincenzo Annicchiarico, Rzym, Włochy

prof. dr Martin Jäggle, Wiedeń, Austria

ks. prof. dr hab. Stanisław Kulpaczyński, Lublin, KUL JP II

ks. prof. dr hab. Zbigniew Marek, Kraków, Ignatianum

ks. prof. dr hab. Jan Szpet, Poznań, UAM

ks. prof. dr hab. Piotr Tomasik, Warszawa, UKSW

ks. prof. dr hab. Marian Zając, Lublin, KUL JP II

prof. dr hab. Anna Zellma, Olsztyn, UWM

Rada programowa

ks. bp dr Damian Bryl, Poznań

ks. dr Jarosław Kowalczyk, Legnica

dr Katarzyna Maciejewska, Poznań

dr Aneta Rayzacher-Majewska, Warszawa

Recenzenci

ks. dr hab. Andrzej Kiciński, prof. KUL

ks. prof. dr hab. Stanisław Kulpaczyński

ks. prof. dr hab. Zbigniew Marek

ks. prof. dr hab. Jan Szpet

ks. prof. dr hab. Marian Zając

prof. dr hab. Anna Zellma

Wydawca

Święty Wojciech Dom Medialny sp. z o.o.

Nakład 2000 egz.

ISSN 0209-1291

Redakcja „Katechety”

ul. Chartowo 5, 61-245 Poznań

fotografie na okładce: © t0m15 – Fotolia.com, © Łukasz Kurbiel – Fotolia.com

Artykułów nie zamówionych redakcja nie odsyła; nie publikujemy artykułów przesłanych do innych wydawnictw, zastrzegamy sobie również prawo do skracania, opracowywania i publikacji tekstów na stronach internetowych. Artykuły przesłane do działu „Verba docent…” powinny zawierać słowa kluczowe w języku polskim i angielskim oraz streszczenie w języku angielskim.

Plik opracował i przygotował Woblink