Robert Ginalski

100 przebojów muzyki klasycznej

(wydanie II, rozszerzone)
Fragment

Wydawnictwo ELF

Wersja elektroniczna

100 przebojów muzyki klasycznej

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Przedmowa

Albéniz, Isaac (1860-1909) Suite española (Suita hiszpańska) op. 47

Albinoni, Tomaso (1671-1751) Adagio g-moll na smyczki i organy

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Aria na strunie G BWV 1068 nr 2

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Badinerie BWV 1067 nr 7

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Chaconne d-moll BWV 1004 nr 5

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Koncerty brandenburskie BWV 1046-1051

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Toccata i fuga d-moll BWV 565

Bach, Jan Sebastian (1685-1750) Wariacje Goldbergowskie BWV 988

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) Dla Elizy (Bagatela a-moll nr 15, WoO 59)

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) V Koncert fortepianowy Es-dur op. 73, „Cesarski”

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) XIV Sonata fortepianowa cis-moll op. 27 nr 2, „Księżycowa”

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) XXIII Sonata fortepianowa f-moll op. 57, „Appassionata”

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) Sonata A-dur op. 47 na skrzypce i fortepian, „Kreutzerowska”

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) V Symfonia c-moll op. 67

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) IX Symfonia d-moll op. 125

Bizet, Georges (1838-1875) Suita z opery Carmen

Boccherini, Luigi (1743-1805) Menuet z Kwintetu smyczkowego E-dur op. 11 nr 5

Borodin, Alexander (1833-1887) Tańce połowieckie

Brahms, Johannes (1833-1897) Koncert skrzypcowy D-dur op. 77

Brahms, Johannes (1833-1897) III sonata skrzypcowa d-moll op. 108

Brahms, Johannes (1833-1897) V Taniec węgierski fis-moll

Brahms, Johannes (1833-1897) Walc As-dur op. 39 nr 15

Chaczaturian, Aram (1903-1978) Taniec z szablami z baletu Gajane

Chaczaturian, Aram (1903-1978) Walc z Maskarady

Chopin, Fryderyk (1810-1849) Etiuda c-moll op. 10 nr 12, „Rewolucyjna”

Chopin, Fryderyk (1810-1849) I Koncert fortepianowy e-moll op. 11

Chopin, Fryderyk (1810-1849) Marsz żałobny z II Sonaty b-moll op. 35

Chopin, Fryderyk (1810-1849) Polonez As-dur op. 53, „Heroiczny”

Chopin, Fryderyk (1810-1849) I Scherzo h-moll op. 20

Copland, Aaron (1900-1992) Hoedown

Czajkowski, Piotr (1840-1893) Dziadek do orzechów (Suita)

Czajkowski, Piotr (1840-1893) Jezioro łabędzie (Suita)

Czajkowski, Piotr (1840-1893) I Koncert fortepianowy b-moll op. 23

Czajkowski, Piotr (1840-1893) Koncert skrzypcowy D-dur op. 35

Czajkowski, Piotr (1840-1893) VI Symfonia h-moll op. 74, „Patetyczna”

Czajkowski, Piotr (1840-1893) Uwertura koncertowa Es-dur op. 49, (Rok 1812)

Daquin, Louis-Claude (1694-1772) Kukułka (Le coucou)

Debussy, Claude (1862-1918) Prélude à l'après-midi d'un faune (Popołudnie fauna)

Dinicu, Grigoras (1889-1949) Hora staccato

Dvořák, Antonín (1841-1904) Humoreska Ges-dur op. 101 nr 7

Falla, Manuel de (1876-1946) Rytualny taniec ognia

Falla, Manuel de (1876-1946) Taniec Młynarza

Franck, César (1822-1890) Sonata A-dur na skrzypce i fortepian

Gershwin, George (1898-1937) Błękitna rapsodia

Gounod, Charles (1818-1893) Ave Maria

Górecki, Henryk Mikołaj (1933-2010) III Symfonia („Symfonia pieśni żałosnych”) op. 36

Granados, Enrique (1867-1916) Danzas españolas (Tańce hiszpańskie)

Grieg, Edward (1843-1907) Koncert fortepianowy a-moll op. 16

Grieg, Edward (1843-1907) W grocie Króla Gór z baletu Peer Gynt

Händel, Georg Friedrich (1685-1759) Alleluja z oratorium Mesjasz

Händel, Georg Friedrich (1685-1759) Zadok the Priest

Liszt, Franciszek (1811-1886) La Campanella

Liszt, Franciszek (1811-1886) Funérailles

Liszt, Franciszek (1811-1886) I Koncert fortepianowy Es-dur

Liszt, Franciszek (1811-1886) Liebestraum (Marzenie miłosne) nr 3

Liszt, Franciszek (1811-1886) II Rapsodia węgierska cis-moll

Liszt, Franciszek (1811-1886) XV Rapsodia węgierska a-moll (Marsz Rakoczego)

Liszt, Franciszek (1811-1886) Sonata h-moll

Mendelssohn, Felix (1809-1847) Koncert skrzypcowy e-moll op. 64

Mendelssohn, Felix (1809-1847) Marsz weselny

Mendelssohn, Felix (1809-1847) IV Symfonia A-dur op. 90, „Włoska”

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791) Eine Kleine Nachtmusik (Serenada G-dur KV 525)

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791) XXI Koncert fortepianowy C-dur KV 467, „Elwira Madigan”

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791) Rondo alla turca ( Marsz turecki)

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791) XL Symfonia g-moll KV 550

Musorgski, Modest (1839-1881) Obrazki z wystawy

Offenbach, Jacques (1819-1880) Barkarola z Opowieści Hoffmanna

Offenbach, Jacques (1819-1880) Kankan z operetki Orfeusz w piekle

Ogiński, Michał Kleofas (1765-1833) Polonez a-moll „Pożegnanie Ojczyzny”

Orff, Carl (1895-1982) Carmina Burana

Pachelbel, Johann (1653-1706) Kanon D-dur

Paderewski, Ignacy Jan (1860-1941) Menuet G-dur op. 14 nr 1

Paganini, Niccolò (1782-1840) La Campanella

Paganini, Niccolò (1782-1840) Kaprys a-moll nr 24

Prokofiew, Sergiej (1891-1953) Taniec rycerzy z baletu Romeo i Julia

Rachmaninow, Sergiej (1873-1943) III Koncert fortepianowy d-moll op. 30

Rachmaninow, Sergiej (1873-1943) Rapsodia na temat Paganiniego op. 43

Rameau, Jean-Philippe (1683-1764) Kura (La poule)

Ravel, Maurice (1875-1937) Bolero

Rimski-Korsakow, Nikołaj (1844-1908) Lot trzmiela

Rodrigo, Joaquín (1901-1999) Concierto de Aranjuez

Rossini, Gioacchino (1792-1868) Uwertura do Cyrulika sewilskiego

Rossini, Gioacchino (1792-1868) Uwertura do Wilhelma Tella

Saint-Saëns, Camille (1835-1921) Danse macabre op. 40

Saint-Saëns, Camille (1835-1921) Łabędź

Scarlatti, Domenico (1685-1757) Sonata E-dur L. 23, K. 380 „Le Cortège”

Schumann, Robert (1810-1856) Koncert fortepianowy a-moll op. 54

Schumann, Robert (1810-1856) Träumerei (Marzenie) op. 15 nr 7

Sousa, John Philip (1854-1932) The Stars and Stripes Forever

Strauss, Johann (ojciec) (1804-1849) Marsz Radetzky’ego

Strauss, Johann (syn) (1825-1899) Nad pięknym modrym Dunajem

Strauss, Richard (1864-1949) Also sprach Zarathustra (Tako rzecze Zaratustra)

Suppé, Franz von (1819-1895) Uwertura do Lekkiej kawalerii

Szostakowicz, Dmitrij (1906-1975) Walc nr 2

Tárrega, Francisco (1852-1909) Recuerdos de la Alhambra

Villa-Lobos, Heitor (1887-1959) Pięć Preludiów

Vitali, Tomaso (1663-1745) Ciaccona g-moll

Vivaldi, Antonio (1678-1742) Cztery pory roku

Wagner, Richard (1813-1883) Cwałowanie Walkirii

Wieniawski, Henryk (1835-1880) Scherzo-Tarantella g-moll op. 16

Od czego zacząć?

Wydanie drugie, rozszerzone

Copyright © Robert Ginalski 2013
All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo ELF 2013

Cover photo © Shutterstock

Cover design © Zofia Domaniewska

ISBN 978-83-64289-00-2

Niniejszy produkt jest objęty ochroną prawa autorskiego. Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku osobę, która wykupiła prawo dostępu. Wydawca informuje, że publiczne udostępnianie osobom trzecim, nieokreślonym adresatom lub w jakikolwiek inny sposób upowszechnianie, kopiowanie oraz przetwarzanie w technikach cyfrowych lub podobnych jest nielegalne i podlega sankcjom prawnym..

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl

Dla M

To nie jest książka dla wytrawnych melomanów, choć być może i oni znajdą w niej coś dla siebie. To rzecz dla początkujących miłośników muzyki klasycznej oraz tych, którzy jeszcze się z nią nie zetknęli. Najbardziej oporni zapewne nie przekonają się do Bacha i spółki, ale ta lektura i tak im się przyda – w najgorszym razie będą mogli zabłysnąć w towarzystwie elitarną wiedzą.

Przedmowa

Czym jest przebój muzyczny? W dużym uproszczeniu można by powiedzieć, że to taki utwór, który znienacka zaczynamy nucić przy goleniu bądź na spacerze, nie bardzo nawet wiedząc, skąd i dlaczego przyplątał nam się do głowy; kompozycja, którą teoretycznie znamy wszyscy, chociaż niekoniecznie mamy pojęcie, kto jest jej autorem. I wcale nie musi to być dzieło wybitne – bywa, że wystarczy skoczna melodia, porywający rytm lub to nieokreślone „coś”, co sprawia, że utwór po prostu nam się podoba.

Muzyka klasyczna ma jednak to do siebie, że najsłynniejszych i najpopularniejszych dzieł niekiedy zanucić się nie da. Gwizdania pod prysznicem nie można więc traktować jako wyznacznika. Najlepszą rekomendacją jest to, czy dana kompozycja przyciąga słuchaczy na koncert. Jeśli tak – to przebój gotowy.

Polska jest chyba jedynym krajem cywilizowanym, w którym muzykę klasyczną zwykle określa się jako „poważną”. To koszmarne określenie – muzyka jest albo dobra, albo zła i nie ma powodu, dla którego klasyka miałaby deprecjonować inne, „niepoważne” gatunki.

Z drugiej strony, jeśli chodzi o przeboje muzyki klasycznej Polska ma niewątpliwą zasługę: w dzisiejszym rozumieniu słowa „przebój” pierwszym hitem „klasyki” była Modlitwa dziewicy zmarłej w 1861 r. Tekli Bądarzewskiej-Baranowskiej. Tę fortepianową miniaturę przez ponad pół wieku grywały panny z dobrych domów jak świat długi i szeroki. Znalazła się na ścieżce dźwiękowej filmu Kraina Hi-Lo, a Kurt Weill wykorzystał ją w swojej operze Rozkwit i upadek miasta Mahagonny. Imieniem Tekli Bądarzewskiej nazwano nawet jeden z kraterów na Wenus! Obecnie trudno byłoby usłyszeć ten zapomniany już drobiazg, gdyby nie Japończycy, którzy – zapewne na fali nieuleczalnej miłości do Chopina – w 2007 r. wydali płytę kompaktową z utworami Bądarzewskiej.

W muzyce rozrywkowej z przebojem często mamy do czynienia wtedy, gdy po latach odkurzy go inny wykonawca, w innej aranżacji. Weźmy chociażby The Shoop Shoop Song. Nagrana w 1964 roku przez Betty Everett piosenka doczekała się wielu tak zwanych coverów, ale dopiero wersja Cher z 1991 roku uczyniła z niej światowy przebój. Świetne skądinąd autorskie wykonanie I Shot the Sheriff Boba Marleya znane było nielicznym, dopóki piosenki tej nie spopularyzował Eric Clapton. A już najbardziej skrajnym przykładem może być Asereje (The Ketchup Song). Pierwsza, koszmarnie anemiczna wersja zespołu Monkey Circus przeszła zupełnie bez echa i dopiero niesamowicie energetyczne nagranie Las Ketchup uczyniło z niej światowy, choć tylko sezonowy przebój.

W muzyce klasycznej przebojami najczęściej są kompozycje oryginalne, aczkolwiek bywają wyjątki. Podstawowym instrumentem, z jakim kojarzy nam się Hiszpania, jest gitara. Zapewne dlatego utwory największych hiszpańskich kompozytorów piszących na fortepian, jak Albéniz czy Granados, bądź na orkiestrę, jak Manuel de Falla, znane są głównie z transkrypcji na gitarę klasyczną. Liczba aranżacji na inne instrumenty również jest oznaką popularności i często stanowi o tym, czy mamy do czynienia z przebojem.

Podobnie jak skala wykorzystania dzieł klasycznych w ścieżkach dźwiękowych filmów. Wśród kompozytorów przodują Mozart, którego dzieła znalazły się w blisko 300 filmach, oraz Beethoven, Czajkowski, Vivaldi, Bach i Wagner (każdy „ma na koncie” ponad 200 filmów). Jeśli chodzi o utwory, medalowe miejsca zajmują: Eine Kleine Nachtmusik Mozarta, Nad pięknym modrym Dunajem Straussa i Cztery pory roku Vivaldiego, a zaraz za podium plasuje się O Fortuna Orffa.

W ostatnich latach można by dodać jeszcze dwa wyznaczniki tego, czy coś jest przebojem (zwłaszcza wśród ludzi młodych): liczbę pobrań danego utworu jako dzwonka do telefonów komórkowych oraz częstotliwość pojawiania się w reklamach. Podczas pisania tej książki tylko w ciągu jednego dnia oprócz wyżej wymienionych czterech dzieł usłyszałem z ekranu telewizora kolejne pięć z opisanych kompozycji, które towarzyszyły reklamom rozmaitych produktów, od piwa przez meble i sieć marketów po perfumy, dezodoranty i samochody: Uwertury Rossiniego do Cyrulika sewilskiego i Wilhelma Tella, Cwałowanie Walkirii Wagnera oraz W grocie Króla Gór Griega i Wschód słońca z Tako rzecze Zaratustra Straussa. Nic dziwnego: jak dowodzą badania, muzyka jest drugim – zaraz po humorze – magnesem przyciągającym telewidzów do reklam, zdecydowanie skuteczniejszym niż na przykład udział gwiazd ekranu. Skoro więc największe światowe koncerny decydują się na wybór muzyki klasycznej, a nie popularnej do jakże dopracowanych w każdym szczególe kampanii reklamowych, o czymś to świadczy!

Pewien mój znajomy w chwilach radości nucił melodyjnie: „Tralala, tralala, czy to miłość”, nie zdając sobie sprawy, że podśpiewuje początek Symfonii g-moll KV 550 Mozarta. Od czasu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej wszyscy znamy melodię do słów Ody do radości Schillera, ale nie każdy wie, że jest to fragment ostatniej części IX Symfonii d-moll op. 125 Beethovena. W tej książce przybliżam te i inne przeboje muzyki klasycznej, od jednominutowych miniatur po kompozycje trwające ponad godzinę.

Każda lista przebojów rządzi się swoimi prawami i ma to do siebie, że niekoniecznie zawiera dzieła wybitne. Dlatego proszę się nie dziwić, że wśród utworów, powiedzmy, Beethovena znajdziemy taki drobiazg jak Dla Elizy, a nie ma miejsca dla Missa solemnis. Bagatelka wielkiego wiedeńczyka jest bowiem znana wszystkim, a wspaniała, monumentalna Msza uroczysta to jednak propozycja dla wyrobionych melomanów i przy całej swej wielkości nie spełnia kryteriów przeboju. Powtarzam więc – książka ta nie jest wykazem największych dzieł w dorobku danego kompozytora, tylko najpopularniejszych.

Dziwić też może skromna reprezentacja twórczości Chopina i Mozarta. Wynika to stąd, że niewiele utworów Chopina wyróżnia się w jakiś szczególny sposób; na dobrą sprawę jako przeboje należałoby wymienić wszystkie etiudy, preludia, mazurki, ballady, nokturny... Podobnie rzecz ma się z Mozartem.

Nawiasem mówiąc, 100 przebojów muzyki klasycznej nie jest listą przebojów, a jedynie wykazem najpopularniejszych dzieł. Lista ma bowiem to do siebie, że nieuchronnie przyznaje medale i ustawia hierarchię według kolejności. Sprawdza się to na przykład w radiu, gdy oceniamy najpopularniejsze piosenki w danym tygodniu, ale już lista 500 utworów wszech czasów magazynu „Rolling Stone” nasuwa poważne wątpliwości. O ile większość zawartych w niej utworów nie budzi zastrzeżeń, o tyle ich miejsca na liście są przedmiotem zażartej dyskusji – i nic dziwnego. Bo na podstawie jakich kryteriów grupa 172 krytyków i muzyków ustaliła, czy wyżej powinna się znaleźć piosenka (I Can’t Get No) Satisfaction Rolling Stonesów, Hey Jude Beatlesów czy Layla Claptona? Taka klasyfikacja mija się z celem. Wszelka twórczość artystyczna to nie sport, tu się medali nie rozdaje. Czyje arcydzieła należałoby bowiem postawić „na pudle”: Bacha, Mozarta, Chopina...? Bez sensu. Dlatego książka ta wymienia sto przebojów w kolejności alfabetycznej według nazwisk kompozytorów, bez silenia się na ich hierarchizowanie.

Swoją drogą, tytułowe sto przebojów należy traktować bardzo umownie – korzystając z okazji, przemycam więcej równie popularnych utworów, dla których zabrakło miejsca w setce. Linki zamieszczone na końcu każdego rozdziału pozwolą szybko odsłuchać omawiane dzieła na YouTube. Może się wprawdzie zdarzyć, że jakieś nagranie zostanie wycofane, ale znając tytuł i autora, każdy bez trudu znajdzie je gdzie indziej.

Oprócz krótkich informacji o kompozytorach, opisów utworów i okoliczności ich powstania oraz ciekawostek podaję też informacje o co ciekawszych przeróbkach i najlepszych nagraniach. Najpopularniejsze dzieła muzyki klasycznej można bowiem dostać w dziesiątkach interpretacji wielkich bądź marnych artystów, ale nawet znane nazwisko nie gwarantuje, że akurat ta propozycja przypadnie nam do gustu (chociaż to oczywiście najbezpieczniejsze kryterium wyboru, kiedy dokonujemy zakupu w ciemno). Tymczasem jeśli nie chcemy się zrazić do klasyki, na początku bezwzględnie należy jej słuchać w najlepszych wykonaniach – bo te marne, jak chociażby wciskane naiwnym w tanich edycjach dodawanych do prasy, mogą zniechęcić do muzyki klasycznej raz na zawsze. Dopiero z czasem można, a wręcz należy się bawić porównywaniem interpretacji różnych wykonawców. Jest to kolejna cecha odróżniająca muzykę klasyczną od popularnej: w tej drugiej wciąż szukamy nowych utworów, w klasyce zaś (po zgromadzeniu stosownej kolekcji nagrań) rzadziej rozglądamy się za nowymi dziełami, a chętniej słuchamy nowych wykonań tego, co już mamy i znamy.

Z przebojów muzyki wokalnej uwzględniam tylko fragmenty instrumentalne (uwertury bądź suity orkiestrowe) – arie operowe czy pieśni zasługiwałyby na osobną książkę.

Link:

Modlitwa dziewicy: http://www.youtube.com/watch?v=rxeEbO47QSw

Albéniz, Isaac (1860-1909)
Suite española (Suita hiszpańska) op. 47

Albéniz, obok Enrique Granadosa i Manuela de Falli jeden z trzech największych kompozytorów hiszpańskich, miał talent na miarę Mozarta. W wieku lat czterech był już koncertującym pianistą, jako siedmiolatek biegle komponował. Okrzyknięty największym cudownym dzieckiem Hiszpanii, stale uciekał z domu, dokąd doprowadzała go policja, aż w wieku dwunastu lat zakradł się na statek płynący do Stanów Zjednoczonych. Złapany, namówił kapitana, żeby nie odsyłano go do kraju. Popłynął do Buenos Aires, a potem do Hawany, gdzie utrzymywał się z gry na fortepianie. Tam też namówił ojca, który go odnalazł, żeby pozwolił mu wyjechać samemu do Stanów Zjednoczonych. Miał wtedy trzynaście lat!

Jeszcze przez dłuższy czas szwendał się po świecie, zarabiając na koncertach, a w razie potrzeby grając nawet „do kotleta”. Pianistą był nadzwyczajnym. Kiedy w jakimś podejrzanym miejscu przyszło mu dać koncert z orkiestrą i okazało się, że fortepian jest nastrojony o dwa tony za nisko, bez problemu zagrał w odpowiedniej tonacji. Gdyby to była kwestia półtonu, rzecz byłaby wykonalna (Beethoven miał kiedyś podobną przygodę, grając swój II Koncert fortepianowy, i oczywiście sobie poradził), ale zagrać prawidłowo na fortepianie przestrojonym o dwa tony, to się po prostu nie mieści w głowie.

Muzyka Albéniza jest tak na wskroś hiszpańska, że większość jego dzieł znamy z transkrypcji na gitarę klasyczną. Stanowią żelazny repertuar gitarzystów klasycznych i są grywane znacznie częściej niż wiele znanych utworów pisanych od razu na ten instrument.

Pierwszych transkrypcji utworów Albéniza na gitarę dokonał wirtuoz i kompozytor Francisco Tárrega, który zrewolucjonizował technikę gry na tym instrumencie, dzięki czemu Andrés Segovia mógł wkrótce wprowadzić gitarę do sal koncertowych całego świata. Sam Albéniz wielokrotnie mówił, że zdecydowanie woli swoje utwory w wersjach Tárregi niż we własnych.

Światową sławę zyskały zwłaszcza trzy części Suity hiszpańskiej – kanon repertuaru gitarzystów klasycznych. Są bez porównania bardziej znane i wykonywane stukrotnie częściej niż pierwowzór skomponowany na fortepian. Piekielnie trudne technicznie – podobnie jak oryginały – zawsze stanowią popisową ozdobę koncertu, najwyższy sprawdzian wirtuozerii i muzykalności artysty.

Suitę otwiera Granada. Melancholijna, jedna z najpiękniejszych melodii w twórczości Albéniza sprawia wrażenie nieskomplikowanego technicznie, prostego utworu, podczas gdy w rzeczywistości można na nim połamać palce. Kinomani mogą usłyszeć gitarową wersję w Vicky Christina Barcelona Woody’ego Allena – Granada przewija się przez cały film, pomagając Javierowi Bardemowi w uwodzeniu Vicky.

Sevilla – trzecia część cyklu, oparta na rytmach i melodiach Andaluzji – niesamowitą żywiołowością wręcz podrywa słuchaczy z miejsc. To istna apoteoza życia w mieście flamenco, cante jondo, wiecznej zabawy i miłości. Nic więc dziwnego, że z takim upodobaniem i werwą w wersji oryginalnej prezentował ją Artur Rubinstein, zdaniem Hiszpanów najlepszy wykonawca ich muzyki spośród obcokrajowców. Z transkrypcji innych niż na gitarę warto sięgnąć po opracowanie na skrzypce Jaschy Heifetza (i w jego wykonaniu).

Asturias, najczęściej grywana i najsłynniejsza część suity, trafiła do tego cyklu za sprawą wydawcy, który dodał kilka utworów wbrew intencji kompozytora. Było to posunięcie o tyle bezmyślne, że Albéniz – jak w większości swoich zbiorów – także i w Suicie hiszpańskiej zamierzał oddać charakter i nastrój konkretnych miejsc w Hiszpanii. Tymczasem Asturias, ze swoimi andaluzyjskimi rytmami flamenco, nie ma nic wspólnego z regionem Asturia na północno-zachodnim krańcu kraju i nie jest przykładem muzyki ilustracyjnej. Może dlatego w wersji gitarowej najczęściej występuje pod nazwą Leyenda (Legenda).

Motoryczne fortepianowe staccato zamienia się na gitarze w równie elektryzujące ćwiczenie niezależności palców i kciuka prawej ręki. W genialnej transkrypcji – i mistrzowskim wykonaniu – Andrésa Segovii sprawia wrażenie, jakbyśmy słuchali dwóch gitar, a nie jednej.

Oprócz Segovii niezrównany jest John Williams; warto również posłuchać Manuela Barrueco i Juliana Breama.

W fortepianowym oryginale całość suity najlepiej interpretuje Alicia de Larrocha, której dorównuje Artur Rubinstein (nagrał jednak nie całość, tylko najbardziej znane części).

Po Asturias często sięgają muzycy rockowi i popowi – jako pierwszy zrobił to zespół The Doors w utworze Spanish Caravan. Utwór ten, w wersji gitarowej, słyszymy również w reklamach telewizyjnych (najnowszy przykład to reklama mercedesa CLA).

Przy okazji warto wspomnieć o jeszcze jednym przeboju Albéniza – czwartej części zbioru Chants d’Espagne op. 232: Córdoba. Utwór prowadzi nas na uliczki Kordowy, a zwłaszcza do meczetu La Mezquita – jednego z najwspanialszych zabytków kultury islamu w Europie. Po odbiciu Kordowy z rąk Arabów chrześcijanie postawili na środku La Mezquity katedrę gotycką. Na widok takiego barbarzyństwa cesarz Karol V powiedział: „zniszczyliście cudo jedyne w swoim rodzaju, a postawiliście coś, co można zobaczyć wszędzie”.

Spokojny wstęp przenosi nas do wnętrza świątyni i kończy się nostalgicznym pochodem flażoletów. Następujący po nim temat główny – oparty na andaluzyjskich rytmach – rozwija się falami, skoki i spadki napięcia przywołują burzliwe dzieje miasta.

Córdobę nagrali wszyscy liczący się gitarzyści, ale interpretacje Johna Williamsa nie mają sobie równych.

I jeszcze specjalna gratka dla tych, którzy chcą się przekonać, jak plastyczna i poddająca się transkrypcjom jest muzyka Albéniza – film Carlosa Saury Iberia. Oprócz głównych utworów z czołowego cyklu kompozytora (pod tym samym tytułem co film) są tu również wszystkie omówione wyżej przeboje. Większość przeróbek utrzymana jest w stylu flamenco, z charakterystycznym tańcem i śpiewem cante jondo, ale mamy także wersje jazzujące i transkrypcje na przeróżne instrumenty. Na przykład najsłynniejszy przebój gitarzystów, Asturias, możemy obejrzeć i usłyszeć w opracowaniu na wiolonczelę plus stepowanie grupy baletowej, istna perełka! Granadę mamy i w oryginalnej wersji fortepianowej z tańcem flamenco, i w postaci pieśni miłosnej. Całość ilustrują zdjęcia kompozytora oraz balet, od flamenco po nowoczesny. Uczta dla uszu i oczu!

Linki:

Granada (fortepian): http://www.youtube.com/watch?v=I_Iaqu59aCY

Granada (gitara): http://www.youtube.com/watch?v=rdb9efEXz8o

Sevilla (fortepian): http://www.youtube.com/watch?v=-MyZcxOySsg

Sevilla (gitara): http://www.youtube.com/watch?v=HD07JElkIR8

Asturias (fortepian): http://www.youtube.com/watch?v=yhhmGmD_Eec&feature=related

Asturias (gitara): http://www.youtube.com/watch?v=oEfFbuT3I6A

Córdoba (fortepian): http://www.youtube.com/watch?v=4NpmbQJM49s

Córdoba (gitara): http://www.youtube.com/watch?v=mysRRddARXk

Albinoni, Tomaso (1671-1751)
Adagio g-moll na smyczki i organy

Mimo że Albinoni, żyjący na przełomie XVII i XVIII wieku, był jednym z największych kompozytorów włoskich późnego baroku, twórcą ponad pięćdziesięciu oper, niezliczonych koncertów i sonat, w powszechnej świadomości funkcjonuje wyłącznie jako autor Adagia – utworu, który najczęściej słyszymy na pogrzebach. Tymczasem Adagio wcale nie wyszło spod jego ręki – on skomponował tylko partię basu, a całą resztę, czyli piękną, graną na smyczkach melodię, „dorobił” w połowie XX wieku Remo Giazotto i opublikował dzieło pod nazwiskiem Albinoniego. Ten włoski muzykolog i kompozytor, zajmujący się głównie katalogowaniem twórczości Albinoniego, z niewiadomych przyczyn początkowo twierdził, że Adagio jest fragmentem nieznanej sonaty starego włoskiego mistrza. Z czasem przyznał się jednak do autorstwa melodii, którą nałożył na partię basu barokowego twórcy.

Wracając do Albinoniego – zyskać po upływie wieków światową sławę za sprawą utworu, którego na dobrą sprawę się nie napisało, to sztuka jedyna w swoim rodzaju.

Adagio można usłyszeć nie tylko na pogrzebach i (coraz rzadziej) w salach koncertowych – sięgnęła po nie nawet rockowa kapela The Doors, a w czasach nam bliższych wykonują je popowa piosenkarka Lara Fabian oraz kwartet Il Divo. Przeróbek na rozmaite instrumenty solowe bądź zespoły jest bez liku, najczęściej jednak są to pomysły dość poronione (aczkolwiek trafiają się wyjątki).

W filmach Adagio Albinoniego występuje bądź w postaci czystej, jak w Fucking Amal, The Doors czy Rollerball, bądź niemal plagiatu – w końcówce muzyki do Picasso: twórca i niszczyciel.

Niestrudzonym propagatorem tego utworu był Herbert von Karajan. To za jego sprawą Adagio stało się światowym przebojem, dlatego szczególnie polecam nagranie Karajana z orkiestrą Berliner Philharmoniker, nienaganne brzmieniowo, majestatyczne i bez zarzutu – co, pomijając klasę orkiestry, niewątpliwie wynika między innymi z upodobania tego dyrygenta do grania wszystkiego tak wolno, jak tylko się da. Płyta zawiera także inne przeboje muzyki klasycznej: Arię na strunie G Bacha oraz Kanon D-dur Pachelbela, wykonane z równym namaszczeniem i brakiem pośpiechu.

Swoją drogą adagio (po włosku: wolno) to określenie tempa w muzyce i zwykle występuje jako nazwa części większych kompozycji, na przykład symfonii, sonat czy koncertów. Istnieje jednak drugie tytułowe Adagio, niewiele bądź wcale nie ustępujące popularnością dziełu Albinoniego i Giazotta: Adagio na smyczki Samuela Barbera (1910-1981) – przerobiona przez kompozytora na orkiestrę smyczkową druga część Kwartetu h-moll op. 11.

Adagio na smyczki jest zapewne jednym z najsmutniejszych dzieł muzyki klasycznej. Przy jego dźwiękach w telewizji amerykańskiej podano wiadomość o zamachu na Johna F. Kennedy’ego (a wcześniej stanowiło podkład muzyczny dla radiowego oświadczenia o śmierci prezydenta Franklina D. Roosevelta). Grano je na pogrzebach Alberta Einsteina oraz księżnej Grace z Monaco. Ale wykonuje się je także przy weselszych okazjach – na przykład zabrzmiało na otwarciu olimpiady zimowej w Vancouver w 2010 r.

Po utwór ten często sięgali filmowcy – słyszymy go w Amelii, Człowieku słoniu, Oleju Lorenza czy Dzikich trzcinach, jednak najpełniej charakter tego dzieła wykorzystał Oliver Stone w Plutonie.

Adagio Barbera stało się też, jakżeby inaczej, pożywką dla lżejszej muzy. Możemy je więc usłyszeć w rozmaitych wersjach, od piosenki amerykańskiego tercetu folkowego Peter, Paul and Mary po elektroniczne brzmienia techno DJ Williama Orbita czy DJ Tiesto.

Linki:

Adagio Albinoniego: http://www.youtube.com/watch?v=p8TkBM5DeHM

Adagio Barbera: http://www.youtube.com/watch?v=BGMwNe9WWmE

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Aria na strunie G BWV 1068 nr 2

Aria na strunie G (w oryginale Air z III Suity orkiestrowej D-dur BWV 1068) to jeden z najczęściej wykonywanych utworów Bacha. Skrzypek August Wilhelmj dokonał transkrypcji na skrzypce i fortepian w taki sposób, by – chcąc się popisać wirtuozerią – mógł podczas recitali grać tylko na najniższej strunie skrzypiec, właśnie G, i stąd wzięła się obecna nazwa.

Dzieło to przerabiano na wszelkie możliwe instrumenty: organy, tria i kwartety smyczkowe, trąbkę, saksofon, wiolonczelę, flugelhorn (skrzydłówkę), a nawet na gitarę klasyczną (John Williams z zespołem!) oraz fletnię Pana i skrzypce elektryczne (Vanessa Mae); niezwykły urok ma nagranie Wendy Carlos na syntezatorach. Arię na strunie G wykorzystywano także do reklam (pamiętna reklama perfum Lancôme) i gier komputerowych.

W filmach jest wszechobecna: od znakomitych thrillerów Siedem i Adwokat diabła, przez komedie jak Wielki podryw, obyczajowe Moll Flanders, Ta jedna noc czy Uciekająca panna młoda, po kultową Żółtą łódź podwodną Beatlesów. W Świętej dziewczynie słyszymy kuriozalną wersję na thereminie – wczesnym eksperymentalnym instrumencie elektronicznym obsługiwanym przez grającego bez dotykania, za pomocą poruszania rękami na odległość.

Szczególnego wyrazu Aria nabrała jednak w dziesiątym filmie o przygodach Jamesa Bonda Szpieg, który mnie kochał. Podobno muzyka łagodzi obyczaje, ale jak dowodzi wiele filmów – wcale niekoniecznie. Często wesołe bądź nastrojowo piękne utwory służą, na zasadzie kontrapunktu, jako tło do makabrycznych scen, o czym jeszcze nieraz będzie mowa. Tutaj przy dźwiękach Arii superłotr Stromberg rzuca swoją sekretarkę na pożarcie rekinowi.

Tak piękna melodia, jedna z najpiękniejszych w twórczości Bacha, musiała zainspirować także muzyków rockowych. Jako pierwszy wykorzystał Arię zespół Procol Harum, który na jej bazie stworzył swój największy przebój, A Whiter Shade of Pale (1967). W wersji śpiewanej przez Sweetbox (Everything’s Gonna Be Allright) Aria stała się światowym hitem w 1997 r.

Aria na strunie G często towarzyszy uroczystościom ślubnym i tysiące, jeśli nie miliony panien młodych były prowadzone do ołtarza przy dźwiękach tej melodii.

Z wersji oryginalnych polecam Yehudi Menuhina oraz orkiestrę Academy of St. Martin-in-the-Fields pod dyrekcją Neville’a Marrinera. Nagrań transkrypcji nawet nie próbuję wymieniać – jest ich tyle, że każdy znajdzie dla siebie coś miłego, wystarczy wpisać tytuł na YouTube (chociaż w tym przypadku oryginału żadna przeróbka nie przebije).

Link:

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Badinerie BWV 1067 nr 7

Dostępne w wersji pełnej

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Chaconne d-moll BWV 1004 nr 5

Dostępne w wersji pełnej

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Koncerty brandenburskie BWV 1046-1051

Dostępne w wersji pełnej

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Toccata i fuga d-moll BWV 565

Dostępne w wersji pełnej

Bach, Jan Sebastian (1685-1750)
Wariacje Goldbergowskie BWV 988

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
Dla Elizy (Bagatela a-moll nr 15, WoO 59)

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
V Koncert fortepianowy Es-dur op. 73, „Cesarski”

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
XIV Sonata fortepianowa cis-moll op. 27 nr 2, „Księżycowa”

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
XXIII Sonata fortepianowa f-moll op. 57, „Appassionata”

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
Sonata A-dur op. 47 na skrzypce i fortepian, „Kreutzerowska”

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
V Symfonia c-moll op. 67

Dostępne w wersji pełnej

Beethoven, Ludwig van (1770-1827)
IX Symfonia d-moll op. 125

Dostępne w wersji pełnej

Bizet, Georges (1838-1875)
Suita z opery Carmen

Dostępne w wersji pełnej

Boccherini, Luigi (1743-1805)
Menuet z Kwintetu smyczkowego E-dur op. 11 nr 5

Dostępne w wersji pełnej

Borodin, Alexander (1833-1887)
Tańce połowieckie

Dostępne w wersji pełnej

Brahms, Johannes (1833-1897)
Koncert skrzypcowy D-dur op. 77

Dostępne w wersji pełnej

Brahms, Johannes (1833-1897)
III sonata skrzypcowa d-moll op. 108

Dostępne w wersji pełnej

Brahms, Johannes (1833-1897)
V Taniec węgierski fis-moll

Dostępne w wersji pełnej

Brahms, Johannes (1833-1897)
Walc As-dur op. 39 nr 15

Dostępne w wersji pełnej

Chaczaturian, Aram (1903-1978)
Taniec z szablami z baletu Gajane

Dostępne w wersji pełnej

Chaczaturian, Aram (1903-1978)
Walc z Maskarady

Dostępne w wersji pełnej

Chopin, Fryderyk (1810-1849)
Etiuda c-moll op. 10 nr 12, „Rewolucyjna”

Dostępne w wersji pełnej

Chopin, Fryderyk (1810-1849)
I Koncert fortepianowy e-moll op. 11

Dostępne w wersji pełnej

Chopin, Fryderyk (1810-1849)
Marsz żałobny z II Sonaty b-moll op. 35

Dostępne w wersji pełnej

Chopin, Fryderyk (1810-1849)
Polonez As-dur op. 53, „Heroiczny”

Dostępne w wersji pełnej

Chopin, Fryderyk (1810-1849)
I Scherzo h-moll op. 20

Dostępne w wersji pełnej

Copland, Aaron (1900-1992)
Hoedown

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
Dziadek do orzechów (Suita)

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
Jezioro łabędzie (Suita)

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
I Koncert fortepianowy b-moll op. 23

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
Koncert skrzypcowy D-dur op. 35

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
VI Symfonia h-moll op. 74, „Patetyczna”

Dostępne w wersji pełnej

Czajkowski, Piotr (1840-1893)
Uwertura koncertowa Es-dur op. 49, (Rok 1812)

Dostępne w wersji pełnej

Daquin, Louis-Claude (1694-1772)
Kukułka (Le coucou)

Dostępne w wersji pełnej

Debussy, Claude (1862-1918)
Prélude à l'après-midi d'un faune (Popołudnie fauna)

Dostępne w wersji pełnej

Dinicu, Grigoras (1889-1949)
Hora staccato

Dostępne w wersji pełnej

Dvořák, Antonín (1841-1904)
Humoreska Ges-dur op. 101 nr 7

Dostępne w wersji pełnej

Falla, Manuel de (1876-1946)
Rytualny taniec ognia

Dostępne w wersji pełnej

Falla, Manuel de (1876-1946)
Taniec Młynarza

Dostępne w wersji pełnej

Franck, César (1822-1890)
Sonata A-dur na skrzypce i fortepian

Dostępne w wersji pełnej

Gershwin, George (1898-1937)
Błękitna rapsodia

Dostępne w wersji pełnej

Gounod, Charles (1818-1893)
Ave Maria

Dostępne w wersji pełnej

Górecki, Henryk Mikołaj (1933-2010)
III Symfonia („Symfonia pieśni żałosnych”) op. 36

Dostępne w wersji pełnej

Granados, Enrique (1867-1916)
Danzas españolas (Tańce hiszpańskie)

Dostępne w wersji pełnej

Grieg, Edward (1843-1907)
Koncert fortepianowy a-moll op. 16

Dostępne w wersji pełnej

Grieg, Edward (1843-1907)
W grocie Króla Gór z baletu Peer Gynt

Dostępne w wersji pełnej

Händel, Georg Friedrich (1685-1759)
Alleluja z oratorium Mesjasz

Dostępne w wersji pełnej

Händel, Georg Friedrich (1685-1759)
Zadok the Priest

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
La Campanella

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
Funérailles

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
I Koncert fortepianowy Es-dur

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
Liebestraum (Marzenie miłosne) nr 3

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
II Rapsodia węgierska cis-moll

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
XV Rapsodia węgierska a-moll (Marsz Rakoczego)

Dostępne w wersji pełnej

Liszt, Franciszek (1811-1886)
Sonata h-moll

Dostępne w wersji pełnej

Mendelssohn, Felix (1809-1847)
Koncert skrzypcowy e-moll op. 64

Dostępne w wersji pełnej

Mendelssohn, Felix (1809-1847)
Marsz weselny

Dostępne w wersji pełnej

Mendelssohn, Felix (1809-1847)
IV Symfonia A-dur op. 90, „Włoska”

Dostępne w wersji pełnej

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791)
Eine Kleine Nachtmusik (Serenada G-dur KV 525)

Dostępne w wersji pełnej

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791)
XXI Koncert fortepianowy C-dur KV 467, „Elwira Madigan”

Dostępne w wersji pełnej

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791)
Rondo alla turca ( Marsz turecki)

Dostępne w wersji pełnej

Mozart, Wolfgang Amadeusz (1756-1791)
XL Symfonia g-moll KV 550

Dostępne w wersji pełnej

Musorgski, Modest (1839-1881)
Obrazki z wystawy

Dostępne w wersji pełnej

Offenbach, Jacques (1819-1880)
Barkarola z Opowieści Hoffmanna

Dostępne w wersji pełnej

Offenbach, Jacques (1819-1880)
Kankan z operetki Orfeusz w piekle

Dostępne w wersji pełnej

Ogiński, Michał Kleofas (1765-1833)
Polonez a-moll „Pożegnanie Ojczyzny”

Dostępne w wersji pełnej

Orff, Carl (1895-1982)
Carmina Burana

Dostępne w wersji pełnej

Pachelbel, Johann (1653-1706)
Kanon D-dur

Dostępne w wersji pełnej

Paderewski, Ignacy Jan (1860-1941)
Menuet G-dur op. 14 nr 1

Dostępne w wersji pełnej

Paganini, Niccolò (1782-1840)
La Campanella

Dostępne w wersji pełnej

Paganini, Niccolò (1782-1840)
Kaprys a-moll nr 24

Dostępne w wersji pełnej

Prokofiew, Sergiej (1891-1953)
Taniec rycerzy z baletu Romeo i Julia

Dostępne w wersji pełnej

Rachmaninow, Sergiej (1873-1943)
III Koncert fortepianowy d-moll op. 30

Dostępne w wersji pełnej

Rachmaninow, Sergiej (1873-1943)
Rapsodia na temat Paganiniego op. 43

Dostępne w wersji pełnej

Rameau, Jean-Philippe (1683-1764)
Kura (La poule)

Dostępne w wersji pełnej

Ravel, Maurice (1875-1937)
Bolero

Dostępne w wersji pełnej

Rimski-Korsakow, Nikołaj (1844-1908)
Lot trzmiela

Dostępne w wersji pełnej

Rodrigo, Joaquín (1901-1999)
Concierto de Aranjuez

Dostępne w wersji pełnej

Rossini, Gioacchino (1792-1868)
Uwertura do Cyrulika sewilskiego

Dostępne w wersji pełnej

Rossini, Gioacchino (1792-1868)
Uwertura do Wilhelma Tella

Dostępne w wersji pełnej

Saint-Saëns, Camille (1835-1921)
Danse macabre op. 40

Dostępne w wersji pełnej

Saint-Saëns, Camille (1835-1921)
Łabędź

Dostępne w wersji pełnej

Scarlatti, Domenico (1685-1757)
Sonata E-dur L. 23, K. 380 „Le Cortège”

Dostępne w wersji pełnej

Schumann, Robert (1810-1856)
Koncert fortepianowy a-moll op. 54

Dostępne w wersji pełnej

Schumann, Robert (1810-1856)
Träumerei (Marzenie) op. 15 nr 7

Dostępne w wersji pełnej

Sousa, John Philip (1854-1932)
The Stars and Stripes Forever

Dostępne w wersji pełnej

Strauss, Johann (ojciec) (1804-1849)
Marsz Radetzky’ego

Dostępne w wersji pełnej

Strauss, Johann (syn) (1825-1899)
Nad pięknym modrym Dunajem

Dostępne w wersji pełnej

Strauss, Richard (1864-1949)
Also sprach Zarathustra (Tako rzecze Zaratustra)

Dostępne w wersji pełnej

Suppé, Franz von (1819-1895)
Uwertura do Lekkiej kawalerii

Dostępne w wersji pełnej

Szostakowicz, Dmitrij (1906-1975)
Walc nr 2

Dostępne w wersji pełnej

Tárrega, Francisco (1852-1909)
Recuerdos de la Alhambra

Dostępne w wersji pełnej

Villa-Lobos, Heitor (1887-1959)
Pięć Preludiów

Dostępne w wersji pełnej

Vitali, Tomaso (1663-1745)
Ciaccona g-moll

Dostępne w wersji pełnej

Vivaldi, Antonio (1678-1742)
Cztery pory roku

Dostępne w wersji pełnej

Wagner, Richard (1813-1883)
Cwałowanie Walkirii

Dostępne w wersji pełnej

Wieniawski, Henryk (1835-1880)
Scherzo-Tarantella g-moll op. 16

Dostępne w wersji pełnej

Od czego zacząć?

Dostępne w wersji pełnej