CZAS PRACY 2014

Stan prawny: Styczeń 2014 roku

Redakcja

Publikacja „Czas pracy 2014” to starannie wyselekcjonowane i zebrane informacje, wskazówki, porady, stanowiska urzędów oraz orzeczenia sądów. Wszystko w jednym miejscu, łatwo dostępne, kompleksowo omawiające tematykę czasu pracy.

Autorzy

Joanna Kaleta

(nadzór merytoryczny nad całością oraz autorstwo większości tekstów; poza fragmentami innych autorów, wskazanymi poniżej)

Katarzyna Wrońska-Zblewska

(komentarz do art. 140 Kodeksu pracy)

Tomasz Wardach

(w komentarzu do art. 128 Kodeksu pracy: rozdziały dotyczące doby pracowniczej; w komentarzu do art. 150 Kodeksu pracy: tabela dotycząca długości okresów rozliczeniowych; w komentarzu do art. 1511 Kodeksu pracy: rozdział

dotyczący ryczałtu za godziny nadliczbowe; cały komentarz do art. 1514 Kodeksu pracy)

Monika Wacikowska

(rozdział pt. „8 gotowych harmonogramów w 2014 roku na różne potrzeby pracodawców”)

Szymon Sokolik

(fragmenty komentarza do art. 129, 1401, 151)

Wydawca

Katarzyna Bednarska

redaktor naczelny grupy czasopism

Małgorzata Jankowska

Redaktor prowadzący

Szymon Sokolik

Korekta

Zespół

Koordynator produkcji

Mariusz Jezierski

Opracowanie graficzne

Piotr Fedorczyk

Druk

Drukarnia Mdruk

Skład i łamanie

„Triograf” Dariusz Kołacz

ISBN 978-83-269-2955-7

Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: personel@wip.pl

NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy

XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

© Copyright by Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2014

Materiał został merytorycznie opracowany przez ekspertów m.in. z Państwowej Inspekcji Pracy oraz Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Publikacja „Czas pracy 2014” jest chroniona prawem autorskim. Przedruk materiałów w niej opublikowanych – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Czas pracy 2014” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Czas pracy 2014” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Informacje o prenumeracie

tel.: 22 518 29 29

e-mail: cok@wip.pl

Zmiany z 2013 roku: 12-miesięczne okresy rozliczeniowe, odpracowanie wyjść bez nadgodzin, ruchomy czas pracy i inne

Dwukrotna praca w danej dobie pracowniczej nie musi już powodować nadgodzin. Pod warunkiem jednak że pracownik będzie zatrudniony w tzw. ruchomym czasie pracy. To jedna z kilku ważnych zmian w czasie pracy.

Celem obowiązujących od 23 sierpnia 2013 r. zmian było umożliwienie pracodawcom bardziej elastycznego organizowania procesu pracy w dostosowaniu do zmieniających się warunków gospodarczych.

Zmiany dotyczą działu VI Kodeksu pracy „Czas pracy” i obejmują:

1) możliwość wydłużenia, w każdym systemie czasu pracy, okresów rozliczeniowych do maksymalnie 12 miesięcy,

2) obowiązek tworzenia rozkładów czasu pracy na co najmniej miesięczne okresy,

3) możliwość wprowadzenia ruchomego czasu pracy,

4) prawo do odpracowywania prywatnych wyjść pracowników w godzinach pracy bez ryzyka, iż w wyniku takiego odpracowania powstanie praca w godzinach nadliczbowych,

5) możliwość wprowadzenia systemu przerywanego czasu pracy w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działają związki – w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u pracodawcy.

12-miesięczny okres rozliczeniowy w każdym systemie

Okres rozliczeniowy służy z jednej strony planowaniu pracy pracownikom, z drugiej – rozliczaniu faktycznie przepracowanego przez nich czasu pracy. Jest istotnym elementem organizacji czasu pracy u każdego pracodawcy.

Przepisy działu szóstego Kodeksu pracy przewidują stosunkowo krótkie okresy rozliczeniowe. Maksymalna długość okresów rozliczeniowych czasu pracy, które mogą być przyjęte u pracodawców, jest zależna od systemu czasu pracy. Przedstawia się następująco:

w tzw. podstawowym systemie czasu pracy (wykonywanie pracy przez 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu) dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi do 4 miesięcy,

w systemach równoważnego czasu pracy dopuszczających przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 albo do 24 godzin dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi, co do zasady, 1 miesiąc; w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przedłużony do 3 miesięcy, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych – do 4 miesięcy (art. 135 i art. 137 Kodeksu pracy),

w systemie równoważnego czasu pracy dopuszczającym przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 16 godzin dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc i przepisy nie przewidują możliwości jego przedłużenia (art. 136 Kodeksu pracy),

w systemie skróconego tygodnia pracy oraz w tzw. systemie pracy weekendowej dopuszczalny okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc i przepisy nie przewidują możliwości jego przedłużenia (art. 143 i art. 144 Kodeksu pracy),

w tzw. systemie pracy w ruchu ciągłym, ze względu na jego specyfikę, obowiązuje odrębny okres rozliczeniowy wynoszący do 4 tygodni (art. 138 Kodeksu pracy).

Nowe przepisy dopuszczają jednak, że w każdym systemie czasu pracy okres rozliczeniowy można wydłużyć aż do 12 miesięcy. Pod warunkiem jednak że:

jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi, lub dotyczącymi organizacji pracy, a zarazem

zostaną zachowane ogólne zasady dotyczące ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników.

A zatem również w tych systemach czasu pracy, w których okres rozliczeniowy może wynosić maksymalnie 1 miesiąc, będzie można zastosować 12-miesięczny okres rozliczeniowy czasu pracy.

Przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy ustala się:

w układzie zbiorowym lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi (jeśli nie da się porozumieć ze wszystkimi związkami, wystarczy porozumienie z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi w rozumieniu art. 24125a) albo

w porozumieniu z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy – jeżeli w zakładzie nie działają związki.

Pracodawca ma ponadto obowiązek przekazać kopię porozumienia w sprawie przedłużenia okresu rozliczeniowego właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy. Ma na to 5 dni roboczych od dnia zawarcia porozumienia.

Wspomniano już, że przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy może nastąpić jedynie wówczas, gdy jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi, technicznymi lub organizacyjnymi. Przepisy nie definiują, co należy przez to rozumieć. W praktyce o tym, czy przesłanki te zachodzą, decydować będzie więc pracodawca w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi lub przedstawicielami pracowników.

Uwaga: przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy do 12 miesięcy nie zwalnia pracodawcy z obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących okresów odpoczynków, dni wolnych od pracy oraz niedziel i świąt.

Dłuższe okresy rozliczeniowe czasu pracy mają pomóc pracodawcom racjonalnie gospodarować czasem pracy, stosownie do zapotrzebowania na pracę w danym okresie, oraz ułatwić rekompensowanie pracy nadliczbowej czasem wolnym (jest więcej czasu na jego rekompensatę z inicjatywy pracodawcy).

Przykład 1. Sezonowe natężenie prac

Firma XYZ produkuje bombki i ozdoby świąteczne (głównie na Boże Narodzenie i święta wielkanocne). Natężenie pracy wykonywanej przez zatrudnionych w niej pracowników jest więc cykliczne, większe w okresach przedświątecznych, a mniejsze przez pozostałą część roku. A zatem w firmie XYZ warto zastosować długi okres rozliczeniowy czasu pracy. Dzięki temu pracodawca będzie mógł polecić pracownikom pracę w większym wymiarze w okresach natężenia zamówień i zapotrzebowania na ozdoby, a zmniejszyć jej ilość w miesiącach przestoju.

Mimo wahań zapotrzebowania na pracę w różnych miesiącach długiego okresu rozliczeniowego pracownicy muszą mieć co miesiąc zapewnione przynajmniej ustawowe wynagrodzenie minimalne. Oczywiście w przypadku pracowników niepełnoetatowych może ono być zmniejszone odpowiednio do wymiaru etatu.

Przykład 2. W miesiącach bez pracy co najmniej stawka minimalna

W firmie Piękny Ogród s.c. obowiązuje 12-miesięczny okres rozliczeniowy czasu pracy. Zwyczajowo od kwietnia do września jest duże natężenie pracy. W tych miesiącach pracownicy wykonują pracę codziennie przez 12 godzin z zachowaniem wolnych weekendów, świąt i okresów odpoczynków dobowych. W marcu i październiku zapotrzebowanie na pracę spada i pracownicy przychodzą do niej na 8 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. W styczniu, lutym, listopadzie i grudniu praktycznie nie pracują. W miesiącach tych pracownicy mogą więc odbierać czas wolny za wypracowane w poprzednich miesiącach okresu rozliczeniowego godziny nadliczbowe. W tych miesiącach będzie im również rekompensowany przedłużony dobowy wymiar czasu pracy poprzez udzielenie dni wolnych od pracy.

Niemniej jednak również w miesiącach listopad – luty pracownicy muszą mieć wypłacone przynajmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, które w 2014 roku wynosi 1.680 zł brutto.

Rozkład czasu pracy – obowiązkowy, choć nie dla wszystkich

Nowe przepisy regulują kwestię obowiązku tworzenia rozkładów (harmonogramów) czasu pracy. Poprzednio obowiązek ten nie wynikał z żadnego konkretnego przepisu prawa, a jedynie z przyjętego powszechnie zwyczaju i opinii instytucji państwowych.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Zmiany z 2013 roku: 12-miesięczne okresy rozliczeniowe, odpracowanie wyjść bez nadgodzin, ruchomy czas pracy i inne

Wyciąg z przepisów - dział VI ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy

Komentarze do poszczególnych przepisów Działu VI - Kodeksu pracy przepisów

Rozdział I. Przepisy ogólne

Rozdział II. Normy i ogólny wymiar czasu pracy

Rozdział IV. Systemy i rozkłady czasu pracy

Rozdział V. Praca w godzinach nadliczbowych

Rozdział VI. Praca w porze nocnej

Rozdział VII. Praca w niedziele i święta

Tabele i wskaźniki związane z czasem pracy w 2014 roku

8 przykładowych harmonogramów w 2014 roku na różne potrzeby pracodawców