Redakcja

Redaktor

Krystyna Trojanowska

Wydawca

Agnieszka Gorczyca

Kierownik Grupy Wydawniczej

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Projekt graficzny okładki

Patrycja Szczubełek

Koordynator produkcji

Mariusz Jezierski

Korekta

Zespół

Skład i łamanie

IGAWA Ireneusz Gawliński

Druk

Drukarnia Miller

ISBN: 978-83-269-3122-2

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

03-918 Warszawa, ul. Łotewska 9a, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

Warszawa 2014

PRAWA AUTORSKIE: Materiały drukowane w publikacji Emeryt aktywny zawodowo wraz z innymi elementami subskrypcji chronione są prawem autorskim. Wykorzystanie tych materiałów wymaga zgody wydawcy. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ze wskazaniem autora oraz źródła.

Niniejsza publikacja została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji Emeryt aktywny zawodowo wskazówki, porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji Emeryt aktywny zawodowo lub w innych elementach subskrypcji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Czasami może się wydawać, że jeśli jest się emerytem lub rencistą, właściwie nic nas już nie czeka. A przecież wcale tak nie jest!

Nadal można pozostać aktywnym zawodowo, a nawet rozpocząć swój własny biznes. Możliwości jest wiele.

Prawda jest taka, że pracownik z dużym stażem zawodowym to… doświadczenie, często bezcenne dla pracodawcy. Na szczęście rozumie to coraz więcej pracodawców i tworzy miejsca pracy dla osób, które mimo wieku emerytalnego nadal chcą być aktywne zawodowo.

Dlaczego więc nie skorzystać z takiej możliwości i czerpać radość z dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem z młodszymi stażem kolegami i koleżankami?

Oprócz tego praca zawodowa na emeryturze to także wyższe dochody… Z tej broszury dowiesz się, w jaki sposób możesz jednocześnie być aktywny zawodowo i jak to się ma do Twojej renty i emerytury. Znajdziesz w niej wiele ciekawych przykładów dotyczących rozliczania emerytur i rent w trakcie pracy zawodowej, a także odpowiedzi na pytania osób, które, tak jak Ty, chcą być aktywne zawodowo po przejściu na emeryturę.

Na końcu broszury znajdziesz informator z przydatnymi danymi teleadresowymi.

Mamy dla Ciebie dobrą wiadomość! Jeśli jesteś emerytem lub rencistą (lub pobierasz zasiłek bądź świadczenie przedemerytalne), ale nadal czujesz się na siłach, aby pracować, i chcesz być aktywny zawodowo, nie rezygnuj ze swoich ambicji!

Co prawda, od 1 stycznia 2011 r., aby pobierać emeryturę, musisz najpierw rozwiązać umowę o pracę, ale możesz ponownie podjąć zatrudnienie. Możesz wtedy łączyć pracę z pobieraniem świadczenia z ZUS. Uzyskiwanie nowych przychodów, a tym samym odprowadzanie składek na ZUS to podwyższenie Twojej emerytury lub renty!

ŚWIADCZENIA PODLEGAJĄCE ZASADOM ZAWIESZALNOŚCI

Pamiętaj, że jeżeli osiągasz przychód z tytułu działalności objętej obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi, zawieszeniu lub zmniejszeniu podlega:

emerytura (jeśli jesteś kobietą i nie ukończyłaś 60 lat albo mężczyzną i nie ukończyłeś 65 lat),

renta z tytułu niezdolności do pracy,

renta rodzinna, do której uprawniona jest jedna osoba,

część renty rodzinnej, do której uprawniona jest osoba osiągająca przychód,

renta inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy nie pozostaje w związku ze służbą wojskową, oraz renta rodzinna po tym inwalidzie,

renta z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, zaistniałym przed 1 stycznia 2003 r. wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową.

Kiedy nie dotyczy Cię zawieszalność

Zawieszalność świadczeń nie dotyczy Cię, jeżeli:

jesteś emerytem i wiek emerytalny powszechny ukończyłeś przed podjęciem pracy zarobkowej lub przed przejściem na emeryturę,

masz prawo do renty: inwalidy wojennego, z tytułu pobytu w obozie i w miejscach odosobnienia i rent rodzinnych po tych inwalidach,

masz prawo do renty inwalidy wojskowego w związku ze służbą wojskową i renty rodzinnej po żołnierzu, którego śmierć pozostaje w związku ze służbą wojskową,

osiągałeś przychód za pracę niepodlegającą obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (np. będzie to Twój przychód z tytułu umowy o dzieło zawartej z podmiotem, którego nie jesteś pracownikiem), ponieważ przychody z takiej pracy pozostają bez wpływu na wysokość należnych świadczeń,

zgłosiłeś wniosek o zawieszenie świadczenia i przez cały rok kalendarzowy emerytura lub renta nie była Ci wypłacana (a więc skorzystałeś z możliwości zawieszenia świadczenia, bez wskazywania przyczyny złożenia takiego wniosku),

masz ustalone prawo do emerytury i przez cały rozliczany rok kalendarzowy pracowałeś u tego samego pracodawcy, u którego byłeś zatrudniony przed przejściem na emeryturę.

Jakie świadczenia podlegają częściowemu zawieszeniu

Pamiętaj, że częściowemu zawieszeniu mogą podlegać Twoje świadczenia, jeżeli:

w ciągu roku kalendarzowego osiągnąłeś powszechny wiek emerytalny,

zgłosiłeś wniosek o zawieszenie świadczenia i przez część roku emerytura lub renta nie była Ci wypłacana, czyli skorzystałeś z możliwości zawieszenia świadczenia, bez wskazywania przyczyny złożenia takiego wniosku,

masz ustalone prawo do emerytury i przez część roku nadal byłeś zatrudniony w ramach tego samego stosunku pracy i na rzecz tego samego pracodawcy, u którego pracowałeś przed przejściem na emeryturę.

JAKA DZIAŁALNOŚĆ WPŁYWA NA ZAWIESZANIE ŚWIADCZEŃ

Na zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości wpływa przychód, jaki osiągasz z tytułu wykonywania działalności podlegającej obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Zwróć uwagę, że za działalność podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności. Jest to w szczególności:

praca wykonywana w ramach stosunku pracy,

praca nakładcza,

praca wykonywana na podstawie umowy zlecenia i umowy agencyjnej oraz współpraca przy wykonywaniu jednej z tych umów,

praca wykonywana w ramach umowy o świadczenie usług (innej niż umowa zlecenia lub agencyjna), do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpraca przy wykonywaniu tej umowy,

praca wykonywana na podstawie:

umowy zlecenia,

umowy agencyjnej,

innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu,

umowy o dzieło,

jeżeli taką umowę zawarłeś z pracodawcą lub jeśli w ramach takiej umowy (zawartej z innym pracodawcą) pracujesz dla pracodawcy, z którym zawarłeś umowę o pracę,

prowadzenie pozarolniczej działalności oraz współpraca przy jej wykonywaniu,

praca wykonywana w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,

odpłatne świadczenie pracy, na podstawie skierowania do pracy, w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania oraz

pobieranie stypendium sportowego.

Pamiętaj, że jeżeli pełnisz służbę w tzw. służbach mundurowych (policja, straż pożarna itd.) i osiągasz przychód – to także wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń, które otrzymujesz.

Zasady dotyczące zawieszalności będą stosowały się do Ciebie, jeśli:

ze względu na emeryturę lub rentę nie podlegasz ubezpieczeniom społecznym oraz

wykonujesz działalność niepodlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, ponieważ podlegasz temu obowiązkowi z innego tytułu.

Przychód wpływający na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń

Jaki przychód wpływa na zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń?

Na zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń ma wpływ Twój przychód z tytułu wykonywania określonej dodatkowej pracy. Przychód ten przyjmowany jest w wysokości stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Przykład 1

Pani Justyna ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 2005 roku. Przez cały czas osiąga przychód z tytułu zatrudnienia w ramach umowy o pracę. W listopadzie 2013 roku. otrzymała nagrodę jubileuszową. Kwota wypłaconej nagrody pozostaje bez wpływu na ustalanie przychodu za rok 2013, ponieważ nagroda jubileuszowa nie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Jeśli nie masz obowiązku opłacania składek, wtedy przychód przyjmuje się w takiej wysokości, w jakiej zostałby ustalony dla opłacania składek, gdybyś obowiązkowo podlegał ubezpieczeniom społecznym.

Przykład 2

Pani Marzena ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Od 1 marca 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. była zatrudniona w ramach umowy o pracę za wynagrodzeniem w wysokości 2.500,00 zł miesięcznie. Dodatkowo, od 1 października 2013 r., zawarła – ze zleceniodawcą niebędącym jej pracodawcą – umowę zlecenia, którą wykonywała od 1 października do 31 grudnia 2013 r. Z tytułu tej umowy uzyskała przychód w łącznej kwocie 3.000 zł. Pani Justyna nie była objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy zlecenia. Do ustalenia wysokości przychodu za rok 2013 został przyjęty przychód w łącznej wysokości 28.000,00 zł (10 × 2.500,00 zł oraz 3.000,00 zł).

Przychód z tytułu wykonywania umowy zlecenia uwzględnia się w wysokości, w jakiej zostałby przyjęty do ustalenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Zwróć uwagę, że na zawieszenie lub zmniejszenie świadczeń wypłacanych przez ZUS wpływa również przychód osiągany z tytułu służby w tzw. służbach mundurowych, np. w policji czy straży pożarnej, a także – w bardzo ściśle określonych przypadkach – wynagrodzenie lub uposażenie w stanie spoczynku pobierane przez sędziego lub prokuratora. Na zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń wpływa także przychód osiągnięty za granicą.

Pamiętaj, że musisz poinformować ZUS o kwotach przychodów. Nie możesz przy tym zapomnieć o kwotach wypłaconych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwotach świadczeń rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego. Są to przychody, z których także musisz rozliczyć się z ZUS.

Jeśli prowadzisz działalność pozarolniczą…

Zwróć uwagę, że szczególne zasady dotyczą ustalania przychodu osiąganego przez Ciebie, jeśli prowadzisz działalność pozarolniczą. W tym przypadku przyjmuje się przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (art. 104 ust. 1a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej ustawą emerytalną).

Jeśli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą, wtedy za przychód uważa się przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej ustawą systemową. Co to oznacza dla Ciebie? Oznacza to, że jeżeli prowadzisz taką działalność i nie płacisz składek na ubezpieczenie społeczne, informujesz ZUS o kwocie przychodu w takiej wysokości, w jakiej, dla danego okresu, ustalona została, w myśl ustawy systemowej, podstawa wymiaru tych składek.

Natomiast jeśli dobrowolnie opłacasz składki, jako przychód wskazujesz wysokość podstawy wymiaru przyjętej do ich obliczenia. Zwróć uwagę, że przychodem przyjmowanym do rozliczenia emerytury i renty nie jest przychód stanowiący podstawę do ustalenia podatku dochodowego. Pamiętaj też, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe to nie to samo co podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Są to dwie odrębne kwestie.

Przykład 3

Pani Maria ma 50 lat, od 3 lat ma prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, pracuje na 3/4 etatu za wynagrodzeniem 1.500 zł miesięcznie. Jednocześnie prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Z uwagi na to, że podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik – nie podlega tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia tej działalności; nie opłaca także dobrowolnie składek na ubezpieczenia społeczne. W 2013 r. z tytułu tej działalności zarobiła 45.300,00 zł. Przychód ten to nie to samo co przychód, który rencistka musi wykazać ZUS. Tak więc rozliczając się z ZUS, pani Maria musiała wskazać przychód w wysokości, jaka – w 2013 r. – stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Pamiętaj, że jeśli prowadzisz działalność gospodarczą, wtedy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ustalana jest w dwóch wysokościach:

pierwsza – to zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek,

druga – to zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia w danym roku; pamiętaj jednak, że taka podstawa wymiaru obowiązuje nie dłużej niż 24 miesiące kalendarzowe od dnia wykonywania działalności gospodarczej i ma zastosowanie do ściśle określonej grupy osób.

Jeśli wykonujesz kilka rodzajów działalności gospodarczej (np. prowadzisz sklep i świadczysz usługi fryzjerskie), wtedy podlegasz ubezpieczeniom społecznym tylko z tytułu wykonywania jednej z działalności. Informujesz więc ZUS o przychodzie osiągniętym z jednego tytułu. W praktyce oznacza to, że wskazujesz podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a nie jej dwu- czy też trzykrotność.

Nie jest sumowany również przychód uzyskany przez Ciebie (jeśli prowadzisz pozarolniczą działalność gospodarczą), gdy jesteś jednocześnie wspólnikiem w spółce (na przykład partnerskiej czy też komandytowej). W takim bowiem przypadku, co prawda, wykonujesz dwa rodzaje pozarolniczej działalności, jednak tytuł ubezpieczenia jest jeden.

Jeśli uzyskujesz przychody z innego tytułu niż zatrudnienie, służba lub inna praca zarobkowa albo pozarolnicza działalność pozostają bez wpływu na zawieszenie lub zmniejszenie wysokości świadczeń.

ZAWIESZANIE PRAWA DO ŚWIADCZEŃ LUB ZMNIEJSZANIE ICH WYSOKOŚCI W CIĄGU ROKU

Jeżeli z zawiadomienia o wysokości przychodu, jaki zamierzasz osiągać, wynika, że osiągniesz przychód w kwocie:

nieprzekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, oddział ZUS wypłaca świadczenie w pełnej przysługującej wysokości,

przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, nie wyższej jednak niż 130% tego wynagrodzenia, oddział ZUS wyda decyzję o zmniejszeniu wysokości świadczenia.

Emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę rodzinną, do której jesteś uprawniony tylko Ty, zmniejsza się o kwotę przekroczenia przychodu, czyli kwotę będącą różnicą między osiąganym przychodem a progiem zarobkowym, określonym wskaźnikiem 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Natomiast rentę rodzinną, do której uprawniony jesteś Ty i jeszcze co najmniej jedna osoba (np. Twoje dziecko), zmniejsza się proporcjonalnie do liczby uprawnionych osób. Zmniejszenie świadczenia nie może przekraczać tzw. maksymalnej kwoty zmniejszenia.

Kiedy nastąpi zawieszenie Twojego prawa do emerytury lub renty? Zawieszenie prawa do emerytury lub renty następuje wtedy, gdy przedłożysz zawiadomienie o zamiarze osiągania przychodu w wysokości przekraczającej 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Świadczenie ustalone w wysokości wynikającej z zawiadomienia będzie Ci wypłacane do czasu, gdy nie zmienisz jego treści, czyli nastąpi zmiana wysokości osiąganego przez Ciebie przychodu.

Zawieszanie świadczeń pozostających w zbiegu z innym świadczeniem

Jeśli nastąpi zbieg Twojego prawa do emerytury z prawem do renty:

inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową,

z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej pobytem w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w więzieniach i obozach karnego zesłania (łagrach) w ZSRR, więzieniach polskich w latach 1944–1956 za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość lub w związku z pobytem na deportacji w ZSRR,

z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy, zaistniałym przed 1 stycznia 2003 r. wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy lub chorobą zawodową,

wtedy możesz pobierać jedno świadczenie w pełnej wysokości, powiększone o połowę drugiego.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

ŚWIADCZENIA PODLEGAJĄCE ZASADOM ZAWIESZALNOŚCI

JAKA DZIAŁALNOŚĆ WPŁYWA NA ZAWIESZANIE ŚWIADCZEŃ

ZAWIESZANIE PRAWA DO ŚWIADCZEŃ LUB ZMNIEJSZANIE ICH WYSOKOŚCI W CIĄGU ROKU

TWOJE OBOWIĄZKI EMERYTA LUB RENCISTY ORAZ PŁATNIKÓW SKŁADEK

WYPŁATA ZAWIESZONYCH EMERYTUR

EMERYTURY I RENTY – W PYTANIACH I ODPOWIEDZIACH

INFORMATOR