Redakcja

Praca zbiorowa pod redakcją: Krystyny Trojanowskiej

Kierownik grupy wydawniczej

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Wydawca:

Agnieszka Gorczyca

Kierownik produkcji:

Mariusz Jezierski

Korekta:

Zespół

Projekt okładki:

Piotr Fedorczyk

Skład:

Raster studio, N. Bogajczyk

Druk:

Drukarnia Miller

ISBN 978-83-269-3234-2

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2014

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Publikacja „Vademecum płatnika składek” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy oraz doświadczenia jej twórców. Zaproponowane w niej wskazówki, porady i interpretacje dotyczą sytuacji typowych. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Opublikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym autorzy, konsultanci oraz redakcja nie mogą ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji „Vademecum płatnika składek” wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przypadków.

Od redakcji,

choć ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych i przepisy do niej wykonawcze obowiązują już kilkanaście lat, rodzą w dalszym ciągu wiele problemów i wątpliwości. Z praktyki wiadomo, że płatnicy mają najczęściej najwięcej kłopotów z poprawnym ustaleniem obowiązku ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, prawidłowym wskazaniem podstawy wymiaru składek, oszacowaniem, który przychód jest zwolniony z obligatoryjnego opłacania należności wobec ZUS. Świadczą o tym liczne wnioski, które płatnicy składają do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie interpretacji indywidualnej. W niniejszej publikacji, oprócz merytorycznego wstępu do każdego rozdziału, prezentujemy najciekawsze decyzje ZUS, NFZ i wyroki sądów, które zapadły w indywidualnych sprawach płatników w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Przedstawiamy komentarze ekspertów – w głównej mierze specjalistów z Centrali ZUS, radców prawnych, księgowych – do opublikowanych interpretacji. Warto się z nimi zapoznać, zwłaszcza, że niejednokrotnie są kontrowersyjne w odniesieniu do stanowiska Zakładu. Mamy nadzieję, że publikacja okaże się przydatna Czytelnikom w praktyce zawodowej, bo choć zawarte w niej interpretacje dotyczą jednostkowych spraw, to jednak wskazują określoną opinię istotnych dla płatników organów w trudnych kwestiach ubezpieczeniowych.

Poniżej wskazujemy główne akty prawne, użyte w książce, na które powołano się w decyzjach ZUS i NFZ oraz komentarzach ekspertów:

ustawa systemowa – ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. , poz. 1442 ze zm.),

ustawa zdrowotna – ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.),

ustawa wypadkowa – ustawa z 30 października 2002 r.o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.),

ustawa o ZFŚS – ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 592 ze zm.),

ustawa o PIT – ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz.361 ze zm.),

rozporządzenie składkowe – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.),

rozporządzenie o podróżach służbowych – rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 r. poz. 167).

Rozdział 1

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu

Rozstrzyganie, kto podlega ubezpieczeniom społecznym obowiązkowo, kto dobrowolnie, a kto nie może do nich przystąpić w ogóle, czasami może sprawiać kłopoty. Dlatego warto zapoznać się z tym rozdziałem, dzięki któremu Czytelnik dowie się, kogo należy objąć ubezpieczeniami społecznymi obowiązkowo, kogo dobrowolnie, a kto w ogóle nie może lub nie musi być nimi objęty.

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.); dalej ustawa systemowa. Wymienione są w niej tytuły, które rodzą obowiązek ubezpieczeń społecznych lub dają możliwość objęcia się tymi ubezpieczeniami dobrowolnie. Należy zwrócić uwagę, że niektóre uregulowania ustawy systemowej nie dotyczą takich osób, jak:

sędziowie,

prokuratorzy,

osoby pozostające w stosunku służby (chodzi oczywiście o służbę zawodową),

obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, o ile umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej,

rolnicy prowadzący wyłącznie działalność rolniczą i podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Rolnicy prowadzący działalność rolniczą podlegają z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Rolnik, który rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal ubezpieczeniu rolników, pod warunkiem że:

pozostawał w ubezpieczeniu rolników nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata przed rozpoczęciem działalności,

w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu tej działalności złoży w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu ubezpieczenia rolniczego. Niezachowanie tego terminu jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia rolniczego z końcem kwartału, w którym rolnik rozpoczął wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracę przy prowadzeniu tej działalności,

jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym,

nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym,

nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza ustalonej przepisami danej kwoty, którą należy udokumentować zaświadczeniem właściwego naczelnika urzędu skarbowego i złożyć w KRUS, chyba że w poprzednim roku podatkowym działalność pozarolnicza nie była prowadzona; zaświadczenie urzędu skarbowego należy składać corocznie w KRUS, w terminie do 31 maja każdego roku podatkowego.

Rolnicy prowadzący działalność rolniczą i podlegający z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników, którzy podejmą dodatkowo jakąkolwiek inną działalność, np. nawiążą umowę o pracę lub umowę zlecenia, będą podlegać ubezpieczeniom społecznym z tych tytułów.

Nie ma przy tym znaczenia, że podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Wszystkie osoby (oprócz tych, których nie obejmuje ustawa systemowa), które podejmą działalność zarobkową – bez względu na formę tej działalności – podlegają ubezpieczeniom społecznym zgodnie z postanowieniami ustawy systemowej.

Ubezpieczenia społeczne obejmują kilka rodzajów ubezpieczeń:

ubezpieczenie emerytalne,

ubezpieczenia rentowe,

ubezpieczenie chorobowe (ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa),

ubezpieczenie wypadkowe (ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

Podstawowym obowiązkiem pracodawcy – płatnika składek jest ustalenie, czy zatrudnienie (umowa, na podstawie której dana osoba wykonuje pracę):

rodzi obowiązek ubezpieczeń społecznych,

czy też daje tylko możliwość objęcia się ubezpieczeniami dobrowolnie na wniosek zainteresowanego.

Trzeba pamiętać, że może się także zdarzyć, że w danym przypadku ustawa systemowa nie przewiduje ani obowiązku, ani dobrowolności objęcia ubezpieczeniami. Oznacza to, że osoba w ogóle nie podlega z danego tytułu ubezpieczeniom.

Ubezpieczenia emerytalne i rentowe

Najważniejsze znaczenie mają ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe. Wiąże się to z tym, że podleganie ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu jest konsekwencją podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Powiązanie to występuje niezależnie od tego, czy ktoś jest objęty ubezpieczeniem obowiązkowo, czy dobrowolnie. Nie ma możliwości podlegania tylko jednemu z tych ubezpieczeń. Jeżeli dana osoba podlega ubezpieczeniu emerytalnemu obowiązkowo, to również ubezpieczenia rentowe są dla niej obowiązkowe. Jeżeli zaś ubezpieczeniu emerytalnemu podlega dobrowolnie, to i objęcie ubezpieczeniami rentowymi jest dla niej dobrowolne.

Należy pamiętać, że opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe uprawnia ubezpieczonego do otrzymania świadczeń:

emerytalnych (emerytur) oraz

rentowych (rent).

Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalno-rentowe

Obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym podlegają:

1. Pracownicy.

Trzeba pamiętać, że zgodnie z ustawą systemową pracownikiem jest:

osoba pozostająca w stosunku pracy,

osoba wykonująca pracę na podstawie:

– umowy agencyjnej,

– umowy zlecenia lub

– innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo

– umowy o dzieło,

jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe uprawnia ubezpieczonego do otrzymania świadczeń:

emerytalnych (emerytur) oraz

rentowych (rent).

Należy zwrócić uwagę, że pracownicy spełniający kryteria określone dla osób współpracujących przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracujących przy wykonywaniu umowy zlecenia – do celów ubezpieczeń społecznych są traktowani jako osoby współpracujące (np. matka zatrudniona u syna na podstawie umowy o pracę, mąż u żony).

Oznacza to, że podlegają oni ubezpieczeniom na zasadach określonych dla osób współpracujących, a nie na zasadach określonych dla pracowników.

2. Osoby wykonujące pracę nakładczą.

Za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą.

3. Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych.

Członkami spółdzielni są:

członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej,

członek innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną,

członek spółdzielni kółek rolniczych, zajmujących się produkcją rolną, działających na podstawie przepisów ustawy z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 1443), który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty rolne w prowadzonym przez siebie gospodarstwie.

Na równi z członkiem spółdzielni traktuje się inne osoby, które wykonują pracę w spółdzielni lub w gospodarstwie rolnym spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy:

niebędące jej członkami oraz

wynagradzane według zasad obowiązujących członków spółdzielni, w tym kandydatów na członka spółdzielni.

4. Osoby wykonujące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Dotyczy to osób wykonujących czynności na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kc. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osób z nimi współpracujących (dalej: zleceniobiorcy), bez względu na długość umowy, nawet jeżeli jest to umowa jednodniowa.

Ważne

Uczniowie szkół ponadpodstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych i studenci do ukończenia 26 lat nie podlegają ubezpieczeniom z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia czy umowy agencyjnej ani obowiązkowo, ani dobrowolnie.

Za osobę współpracującą ze zleceniobiorcami uważa się:

małżonka,

dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,

rodziców, macochę i ojczyma oraz

osoby przysposabiające,

jeżeli pozostają ze zleceniobiorcami we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia.

5. Osoby prowadzące działalność pozarolniczą.

Obowiązkowe ubezpieczenia społeczne dotyczą osób prowadzących działalność gospodarczą , twórców, artystów, osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu:

a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

oraz wspólników jednoosobowej spółki z o.o., wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, a także osób z nimi współpracujących.

Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się także osobę prowadzącą niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą uważa się:

małżonka,

dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,

rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z prowadzącymi działalność pozarolniczą we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności.

Ważne

Osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność pozarolniczą nie jest osoba, z którą została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Przykład

Umowa o przygotowanie zawodowe

Pan Adam Chojnacki prowadzi duży warsztat mechaniczny. Jego syn – Maciej, 18-letni uczeń technikum mechanicznego współpracuje z nim przy prowadzeniu tej działalności i spełnia kryteria dla osoby współpracującej. Do celów ubezpieczeniowych traktowany jest jak osoba współpracująca. Wystarczy jednak, że pan Adam zawrze z nim umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, syn będzie traktowany dla celów ubezpieczeniowych jak pracownik, a nie jak osoba współpracująca.

6. Posłowie i senatorowie pobierający uposażenie oraz posłowie do Parlamentu Europejskiego.

7. Stypendyści sportowi są to osoby pobierające stypendia sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących.

Podlegają oni ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia stypendystą sportowym, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu.

8. Pobierający stypendium słuchacze Krajowej Szkoły Administracji Publicznej.

9. Osoby wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania.

10. Osoby pobierające zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy, na które zostali skierowani przez powiatowy urząd pracy.

11. Osoby pobierające stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie staż lub przygotowanie zawodowe.

12. Osoby pobierające stypendium na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w okresie odbywania studiów podyplomowych i niepozostawania w zatrudnieniu.

13. Duchowni. Za osobę duchowną uważa się duchownego, członków zakonów męskich i żeńskich Kościoła katolickiego, innych Kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów i juniorystów, którzy nie ukończyli 25. lat.

14. Żołnierze niezawodowi w służbie czynnej.

15. Osoby odbywające służbę zastępczą.

16. Funkcjonariusze Służby Celnej.

17. Osoby przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego.

18. Osoby pobierające świadczenia socjalne wypłacane w okresie urlopu oraz osoby pobierające zasiłek socjalny wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego i poszukiwania nowego zatrudnienia, osoby pobierają-ce wy nagrodzenie przysługujące w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie, wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych pracy, osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacone po ustaniu zatrudnienia.

19. Osoby pobierające świadczenie szkoleniowe wypłacane po ustaniu zatrudnienia.

Dobrowolne ubezpieczenia emerytalno-rentowe

Od 1 stycznia 2013 r. prawo do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przysługuje osobom, które nie spełniają warunków do podlegania tym ubezpieczeniom obowiązkowo. Jeżeli okres dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przekracza 10 lat, nie obowiązuje gwarancja wypłaty minimalnego świadczenia, w wypadku gdy stan własnego konta ubezpieczeniowego nie będzie go zapewniał.

Ubezpieczenie chorobowe

Podobnie jak w przypadku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, ustawa systemowa wskazuje:

które osoby podlegają ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo, a które tylko dobrowolnie,

dla których osób ubezpieczenia chorobowego w ogóle nie przewidziano.

Ważne

Ubezpieczenie chorobowe nie może funkcjonować samoistnie. Oznacza to, że nie można z danego tytułu podlegać tylko ubezpieczeniu chorobowemu, bez podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe

Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają:

pracownicy,

członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,

osoby odbywające służbę zastępczą.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe

Dobrowolnie (na swój wniosek) ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi:

wykonujące pracę nakładczą,

wykonujące czynności na podstawie: umowy agencyjnej, umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące,

prowadzące działalność pozarolniczą oraz osoby z nimi współpracujące,

wykonujące odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,

duchowni.

Pozostałe osoby (tzn. te, które nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo i nie mogą objąć się nim dobrowolnie) podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym nie mogą zostać objęte ubezpieczeniem chorobowym.

Objęcie ubezpieczeniem chorobowym i opłacanie składki na to ubezpieczenie jest podstawą nabycia prawa do świadczeń w razie choroby i macierzyństwa, tj.:

zasiłku chorobowego,

zasiłku macierzyńskiego,

świadczenia rehabilitacyjnego.

Osoby, które mają możliwość dobrowolnego objęcia się ubezpieczeniem chorobowym, a które nie skorzystają z niej, w razie choroby nie otrzymają wcześniej wymienionych świadczeń. Przykładowo, jeżeli ciężarna kobieta prowadząca pozarolniczą działalność nie przystąpi do ubezpieczenia chorobowego, nie otrzyma świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa.

Ubezpieczenie wypadkowe

Ubezpieczeniu wypadkowemu podlega się albo obowiązkowo, albo nie podlega się w ogóle. Nie ma możliwości objęcia się tym ubezpieczeniem dobrowolnie, na swój wniosek. Ubezpieczenie wypadkowe – podobnie jak ubezpieczenie chorobowe – nie może istnieć samoistnie.

Oznacza to, że ubezpieczony nie może być objęty z danego tytułu tylko ubezpieczeniem wypadkowym, czyli musi podlegać ubezpieczeniom emerytalno-rentowym.

Podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu daje prawo do uzyskania świadczeń pieniężnych z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe

Ubezpieczenie wypadkowe jest obowiązkowe dla osób, które podlegają ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Pozostałe tematy publikacji w pełnej wersji

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu

Ubezpieczenia emerytalne i rentowe

Ubezpieczenie chorobowe

Ubezpieczenie wypadkowe

Ubezpieczenie zdrowotne

Umowy cywilnoprawne a ubezpieczenia społeczne

Podleganie ubezpieczeniom w świetle interpretacji ZUS, NFZ, orzecznictwa i komentarzy ekspertów

Zasady ustalania podstawy wymiaru i opłacania składek

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe

Ograniczenie składek emerytalno-rentowych

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne

Zasady ustalania podstawy wymiaru i opłacania składek w świetle interpretacji ZUS, NFZ, orzecznictwa i komentarzy ekspertów

Wyłączenia z podstawy wymiaru składek

Katalog przychodów zwolnionych ze składek

Wyłączenia ze składek w świetle interpretacji ZUS, NFZ, orzecznictwa i komentarzy ekspertów