Redakcja

Publikacja „Świadczenia chorobowe i macierzyńskie. 141 praktycznych przykładów dla płatników” to starannie wybrane przykłady i zebrane informacje, wskazówki, aktualne interpretacje urzędowe. Wszystko w jednym miejscu, łatwo dostępne, obejmujące kompleksowo problematykę prawa do świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa i ich wypłaty osobom ubezpieczonym, zarówno przez pracodawcę jak i ZUS.

Praca zbiorowa:pod redakcją Krystyny Trojanowskiej

Wydawca:

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Korekta:

Zespół

Koordynator produkcji:

Mariusz Jezierski

Druk:

Miller Druk

Skład i łamanie:

Raster studio, Norbert Bogajczyk

ISBN 978-83-269-3310-3

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2014

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03–918 Warszawa,

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526–19–92–256, KRS: 0000098264 – Sąd rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie,

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł

Wszelkie prawa do niniejszej publikacji, w tym do jej tytułu oraz do treści zawartych w książce „Świadczenia chorobowe i macierzyńskie. 141 praktycznych przykładów dla płatników” podlegają ochronie prawnej przewidzianej w szczególności  prawem autorskim. Ich przedruk oraz rozpowszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji są zabronione. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło. Wszelkie materiały zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie popularyzacyjno-informacyjny i nie mogą być traktowane w sposób prawnie wiążący pomiędzy Czytelnikiem  a Wydawcą lub Redakcją. Redakcja dokłada wszelkich starań, aby informacje i dane zamieszczone w tych czy opinii prawnej, jako że Wydawca, ani Redakcja nie świadczy żadnych usług prawnych. Nie mogą być one również  traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. Zastosowanie tych informacji  w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji lub opinii prawnej. Wobec powyższego Wydawca, Redakcja, redaktorzy, ani autorzy ww. materiałów  nie ponoszą odpowiedzialności prawnej w szczególności za skutki zastosowania się lub wykorzystania w jakikolwiek sposób informacji zawartych w tych materiałach.

Spis aktów prawnych

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Ustawa z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 737).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 78, poz. 444 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 229).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, poz. 743).

Rozporządzenie ministra zdrowia z 22 lipca 2005 r. w sprawie orzekania o czasowej niezdolności do pracy (Dz.U. nr 145, poz. 1219).

Rozdział 1

Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia chorobowego

Jednym z obowiązków, jakie spoczywają na pracodawcy, jest obliczanie i wypłacanie osobom zatrudnionym, podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu, świadczeń w razie choroby. Niektóre firmy wypłacają tylko wynagrodzenie za okres choroby, inne jeszcze dodatkowo zasiłki. Prawo do zasiłków, tj. świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ich wysokość, zasady obliczania i wypłaty regulują przepisy ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2014 r. poz. 159) – zwanej dalej ustawą chorobową.

Niezdolność do pracy może być również spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. W takim przypadku wysokość świadczeń, zasady obliczania i wypłaty określają przepisy ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.), zwanej dalej ustawą wypadkową.

Świadczenia określone tą ustawą, zwaną dalej ustawą wypadkową, przysługują osobom podlegającym ubezpieczeniu wypadkowemu. Warto zaznaczyć, że krąg osób ubezpieczonych, do których mają zastosowanie przepisy obu wskazanych wyżej ustaw, określa ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) – zwana dalej ustawą systemową.

Rodzaje świadczeń chorobowych z ubezpieczenia społecznego

Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, przysługujące w razie choroby, to:

wynagrodzenie za czas choroby (na podstawie art. 92 kp),

zasiłek chorobowy,

świadczenie rehabilitacyjne,

zasiłek wyrównawczy.

Kto jest uprawniony do świadczeń?

Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia chorobowego przysługują osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym obowiązkowo i dobrowolnie.

I tak ubezpieczeni obowiązkowo są:

pracownicy, z wyłączeniem prokuratorów i sędziów,

członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,

osoby odbywające służbę zastępczą.

Dobrowolnie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu:

osoby wykonujące pracę nakładczą,

osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące,

osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,

duchowni,

osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania.

Zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek macierzyński i zasiłek opiekuńczy przysługują wszystkim osobom, które są objęte ubezpieczeniem chorobowym. Natomiast zasiłek wyrównawczy przysługuje wyłącznie pracownikom.

Świadczeniem pieniężnym z tytułu choroby, które jednak nie jest finansowane z ubezpieczenia chorobowego, jest również wynagrodzenie, które przysługuje pracownikom, osobom wykonującym pracę nakładczą oraz osobom odbywającym służbę zastępczą, na zasadach określonych w art. 92 Kodeksu pracy.

Kiedy pracodawca ma obowiązek wypłacania świadczeń, a kiedy wypłaca je ZUS?

Obowiązek ustalania płatnika świadczeń

Ustalanie prawa do zasiłków, ich wysokości, a także wypłata świadczeń z ubezpieczeń społecznych należą do pracodawcy bądź ZUS. Kryterium wyznaczającym płatnika zasiłków na cały kolejny rok kalendarzowy jest liczba osób zgłoszonych przez pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego na dzień 30 listopada bieżącego roku. Płatnik składek, który 30 listopada nie zgłasza nikogo do ubezpieczenia chorobowego, ustala liczbę ubezpieczonych według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonał takiego zgłoszenia. Osobom zatrudnionym u płatnika, który zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób, zasiłki wypłaca bezpośrednio ZUS. Do pracodawcy należy jedynie złożenie w ZUS zaświadczenia (ZUS Z-3 – w przypadku pracowników lub ZUS Z-3a – w przypadku pozostałych ubezpieczonych) zawierającego zestawienie składników przychodu stanowiących podstawę wymiaru zasiłku oraz przekazanie dostarczonych przez ubezpieczonego zaświadczeń lekarskich lub innych dokumentów niezbędnych do wypłaty zasiłku.

Druk ZUS Z-3b jest dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty przez ZUS zasiłku chorobowego w przypadku ubezpieczonego wykonującego pozarolniczą działalność, ubezpieczonego współpracującego z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność oraz duchownego.

Jeśli 30 listopada danego roku pracodawca będzie zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, w kolejnym roku będzie miał obowiązek obliczania i wypłaty należnych zatrudnionym osobom zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, wyrównawczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Zasiłki te powinien wypłacać w przyjętym w firmie terminie wypłaty wynagrodzeń.

Liczba ubezpieczonych

Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych – czy jest ich więcej niż 20 osób, czy mniej – pracodawca bierze pod uwagę zarówno osoby, za które opłaca obowiązkowo składkę na ubezpieczenie chorobowe, jak i te, które przystąpiły do tego ubezpieczenia dobrowolnie.

Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają:

pracownicy,

członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych,

osoby odbywające służbę zastępczą.

Natomiast dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym mogą być objęci, na swój wniosek, chałupnicy, zleceniobiorcy lub osoby świadczące usługi na podstawie innych umów, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia – pod warunkiem że z tytułu pracy na podstawie tych umów podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W liczbie ubezpieczonych, która decyduje o obowiązkach pracodawcy związanych z wypłatą zasiłków, uwzględnia się osoby zatrudnione w zakładzie pracy, które są:

pracownikami – w tym także młodocianymi (uczniami),

osobami ubezpieczonymi dobrowolnie, tj. zleceniobiorcami, osobami wykonującymi pracę nakładczą, ich współpracownikami.

Jeśli pracodawcą jest osoba prowadząca działalność gospodarczą, która przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ją również uwzględnia się w liczbie ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego, mimo że osoby prowadzące działalność gospodarczą zawsze otrzymują zasiłki z ZUS. Do tej liczby wlicza się także osobę współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności, jeśli podlega ona dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych pomija się natomiast osoby przebywające na urlopach wychowawczych oraz bezpłatnych, ze względu na niepodleganie w tych okresach ubezpieczeniu chorobowemu (pod warunkiem że przebywają na tych urlopach przez cały miesiąc).

Przykład 1

Firma remontowo-budowlana zatrudnia: 12 pracowników, 3 pracowników młodocianych, 2 zleceniobiorców, dla których zlecenie jest jedynym tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń i którzy przystąpili do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłacają składkę chorobową, 1 zleceniobiorcę, który podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu ze względu na zatrudnienie w innej firmie i osiąganie wynagrodzenia wyższego od minimalnego. Dodatkowo pracodawca opłaca za siebie i córkę jako osobę współpracującą dobrowolnie składkę na ubezpieczenie chorobowe.

Pracownicy (12) + młodociani (3) + zleceniobiorcy opłacający składki na ZUS z tytułu zlecenia (2) + pracodawca i jego córka (2) = 19.

Do liczby ubezpieczonych w tym przypadku nie wlicza się zleceniobiorcy, który podlega w tej firmie tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Jeśli stan zatrudnienia nie zmieni się do 30 listopada bieżącego roku, w tym dniu firma będzie zgłaszała do ubezpieczenia chorobowego 19 ubezpieczonych, to w takim przypadku nie będzie ona płatnikiem zasiłków przez cały następny rok.

Jeżeli 30 listopada pracodawca nie zgłosi nikogo do ubezpieczenia chorobowego, liczbę ubezpieczonych ustala według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonał takiego zgłoszenia.

Jeżeli pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób, wypłaca im tylko wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy (33 lub 14 dni, w przypadku pracowników po 50. roku życia). Pozostałe świadczenia, tzn. zasiłki w razie choroby, wypłaca pracownikom ZUS.

W przypadku gdy pracodawca zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób, wypłaca im nie tylko wynagrodzenie za okres choroby, ale także zasiłki w razie choroby. Wynagrodzenie za okres choroby wypłaca z własnych środków.

Kto wypłaca zasiłki chorobowe po ustaniu ubezpieczenia?

ZUS wypłaca zasiłki za okres po ustaniu ubezpieczenia tym ubezpieczonym, którzy zachorowali:

już po ustaniu ubezpieczenia,

jeszcze w czasie trwania ubezpieczenia, ale są niezdolni do pracy również po jego ustaniu.

Świadczenia po ustaniu ubezpieczenia wypłaca pracownikom ten oddział ZUS, który jest właściwy dla miejsca zamieszkania pracownika.

Jeżeli pracodawca wypłacał świadczenia w trakcie trwania stosunku pracy, a niezdolność do pracy trwa nadal po jego rozwiązaniu, to świadczenia byłemu pracownikowi wypłaca również oddział ZUS właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pracownika.

Wynagrodzenie i zasiłek chorobowy – kiedy i komu przysługują

Wynagrodzenie chorobowe

Stosownie do przepisów z art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.), pracownik niezdolny do pracy z powodu choroby ma prawo do wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego. W przypadku pracownika, który ukończył 50. rok życia – wynagrodzenie chorobowe przysługuje za okres niezdolności do pracy trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego. Jeżeli niezdolność do pracy trwa po upływie 14 i 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy.

Pamiętajmy, że 14-dniowe wynagrodzenie chorobowe stosuje się do pracownika w wieku powyżej 50. roku życia, w sytuacji gdy jego niezdolność do pracy przypada w następnych latach po roku kalendarzowym, w którym pracownik ukończył 50. rok życia.

Przykład 2

Pracownica Ewa Zaleska urodzona 4 stycznia 1964 r. była niezdolna do pracy z powodu choroby od 9 stycznia 2014 r. do 5 marca 2014 r. Ponieważ pani Ewa skończyła 50 lat 4 stycznia 2014 r., w tym roku kalendarzowym zachowuje prawo do pobierania wynagrodzenia chorobowego przez 33 dni. Dopiero z początkiem kolejnego 2015 r. pracownica będzie miała prawo do krótszego, 14-dniowego okresu pobierania wynagrodzenia za czas choroby w roku kalendarzowym, a od 15. dnia niezdolności do pracy nabędzie prawo do zasiłku chorobowego.

W tej sytuacji pani Ewa zachowuje prawo do wynagrodzenia chorobowego za okres od 9 stycznia do 10 lutego 2014 r., zaś od 11 lutego do 5 marca 2014 r. przysługuje jej zasiłek chorobowy.

Wynagrodzenie chorobowe wypłaca się również za okres niezdolności do pracy z tytułu poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Świadczenie to wypłaca się niezależnie od tego, czy pracodawca pochodzi z sektora publicznego, czy z prywatnego i ilu zatrudnia pracowników. Finansuje je z własnych środków, a więc nie może, jak to jest w przypadku zasiłku chorobowego, zaliczyć tego wydatku na poczet składek na ubezpieczenia społeczne.

Okres wyczekiwania na świadczenia – dlaczego jest tak ważny

Okres wyczekiwania na prawo do wynagrodzenia chorobowego (lub zasiłku chorobowego) jest zróżnicowany w zależności od charakteru ubezpieczenia.

Tabela 1 – Dłuższy i krótszy okres wyczekiwania

Dłuższy okres wyczekiwania

Krótszy okres wyczekiwania

90 dni ubezpieczenia chorobowego

30 dni ubezpieczenia chorobowego

Obowiązuje osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, np.:

zleceniobiorców,

osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, które zgłosiły wniosek o objęcie ich dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Obowiązuje osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo (pracowników).

Okres ten jest wymagany bez względu na rodzaj umowy o pracę, jaka została zawarta z pracownikiem, a więc wtedy, gdy jest to umowa na okres próbny, na czas określony, na czas wykonywania określonej pracy czy na czas nieokreślony.

Prawo do świadczeń chorobowych w pierwszym miesiącu zatrudnienia

Jeżeli pracownik zachoruje w pierwszych dniach zatrudnienia w firmie, może nie mieć prawa do płatnych świadczeń. Jak wynika z tabeli 1, pracownik ma prawo do świadczeń chorobowych dopiero po 30-dniowym okresie wyczekiwania.

Aby pracodawca mógł bez wątpliwości i dodatkowych ustaleń stwierdzić, że pracownik ma prawo do świadczeń chorobowych, pracownik powinien być zatrudniony w firmie co najmniej 30 dni.

Zatem jeśli nowy pracownik zachoruje przed upływem 30 dni zatrudnienia, może on nie otrzymać ani wynagrodzenia chorobowego, ani zasiłku chorobowego.

Przykład 3

Pracodawca zatrudnił nowego pracownika Macieja Pawlińskiego od 1 grudnia. Niestety, już 12 grudnia pracownik zachorował.

Prawo do świadczeń chorobowych pan Maciej nabył dopiero od 31 grudnia, czyli od 31. dnia zatrudnienia (okres od 1 do 31 grudnia, tj. 31 dni). Okres niezdolności do pracy od 12 do 30 grudnia był dla niego okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Pracodawca nie płacił za ten okres ani wynagrodzenia, ani zasiłku chorobowego.

Okres choroby przypadający w pierwszym miesiącu zatrudnienia, mimo że za ten czas pracownik nie otrzymuje przychodu, od którego byłaby opłacana składka na ubezpieczenia społeczne, jest wliczany do 30 dni okresu wyczekiwania, po upływie którego pracownik nabywa prawo do świadczeń chorobowych.

Okresu choroby pracownika przypadającego w okresie wyczekiwania nie wlicza się natomiast do okresu 33 (14) dni wypłaty wynagrodzenia chorobowego, po upływie których w danym roku kalendarzowym pracownik nabywa prawo do zasiłku chorobowego.

Okresu tego nie należy również wliczać do okresu, w którym pracownik ma prawo do świadczeń chorobowych, zwanego potocznie okresem zasiłkowym (art. 9 ust. 3 ustawy chorobowej), wynoszącym 182 dni lub trwającym nie dłużej niż przez 270 dni, jeśli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub wystąpiła w trakcie ciąży.

Okres niezdolności do pracy w czasie wyczekiwania nie pomniejsza okresu wypłaty wynagrodzenia chorobowego w roku kalendarzowym ani okresu zasiłkowego.

Kiedy pracownik może uzyskać prawo do świadczeń chorobowych przed upływem 30 dni zatrudnienia?

W pewnych sytuacjach pracownik będzie miał prawo do świadczeń chorobowych, mimo że zachoruje przed upływem 30 dni zatrudnienia w firmie.

Do okresu ubezpieczenia (30 albo 90 dni), od którego zależy prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego, można doliczyć okresy ubezpieczenia chorobowego, które ubezpieczony miał przed zatrudnieniem w firmie.

Nie ma przy tym znaczenia, czy poprzedni okres ubezpieczenia chorobowego był okresem ubezpieczenia obowiązkowego (np. pracownik przed zatrudnieniem w firmie A wykonywał pracę w firmie B), czy był to okres ubezpieczenia dobrowolnego (np. pracownik przed zatrudnieniem się w firmie A prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, z której tytułu przystąpił dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego). Ważna jest jedynie długość przerwy, która wystąpiła między okresami ubezpieczenia chorobowego.

Wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego płatnik może doliczyć wtedy, gdy przerwa w ubezpieczeniu chorobowym nie przekroczyła 30 dni (art. 4 ust. 2 ustawy chorobowej).

Przykład 4

Pracodawca zawarł z pracownikiem Jerzym Walickim umowę o pracę na czas nieokreślony od 1 stycznia. Dnia 14 stycznia pracownik zachorował. Przed podjęciem pracy był zatrudniony u innego pracodawcy przez 10 miesięcy, do 17 grudnia poprzedniego roku.

W tym przypadku, ponieważ łączny okres ubezpieczenia chorobowego, z przerwą nieprzekraczającą 30 dni, wynosi ponad 30 dni, pan Jerzy ma prawo do wynagrodzenia za okres choroby (lub zasiłku chorobowego) już od 14 stycznia, czyli od pierwszego dnia niezdolności do pracy.

Tylko w niektórych przypadkach, ustalając okres wyczekiwania, można doliczyć poprzedni okres ubezpieczenia, choć przerwa między nim a obecnym była dłuższa niż 30 dni.

Dotyczy to szczególnych przerw w ubezpieczeniu, tj. spowodowanych:

urlopem wychowawczym,

urlopem bezpłatnym,

odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego (art. 4 ust. 2 ustawy chorobowej).

Prawo do świadczeń chorobowych od pierwszego dnia zatrudnienia

W pewnych przypadkach prawo do świadczeń chorobowych przysługuje bez okresu wyczekiwania, a więc nawet od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego.

Dzieje się to wtedy, gdy pracownik:

jest absolwentem szkoły lub szkoły wyższej i pracodawca przyjął go do pracy w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły, za który uważa się dzień podany w świadectwie, lub od dnia złożenia egzaminu dyplomowego w szkole wyższej,

ma wcześniejszy, co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,

sprawował mandat posła lub senatora i został zatrudniony w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji,

stał się niezdolny do pracy z powodu wypadku w drodze do pracy lub z pracy (art. 4 ust. 3 ustawy chorobowej).

Należy zaznaczyć, że do 10-letniego okresu ubezpieczenia wlicza się okresy podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu niezależnie od długości przerw między poszczególnymi okresami. Do tego okresu wchodzą także okresy obowiązkowego ubezpieczenia społecznego przed 1 stycznia 1999 r.

Ubezpieczenie to dawało prawo do świadczeń chorobowych i macierzyńskich m.in. z tytułu wykonywania umowy zlecenia czy prowadzenia działalności gospodarczej.

Do 10-letniego okresu ubezpieczenia nie wlicza się okresów:

urlopu wychowawczego,

urlopu bezpłatnego,

pobierania zasiłku chorobowego,

pobierania świadczenia rehabilitacyjnego lub

zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po ustaniu tytułu ubezpieczenia,

pozostawania bezrobotnym.

W jakiej wysokości wypłacać wynagrodzenie chorobowe?

Wysokość wynagrodzenia chorobowego jest niezależna od stażu pracy i wynosi co najmniej 80% podstawy wymiaru. Również za czas pobytu pracownika w szpitalu wynagrodzenie za czas choroby wynosi nie mniej niż 80% podstawy wymiaru.

W wysokości 70% wypłaca się wyłącznie zasiłek chorobowy przysługujący za czas pobytu pracownika w szpitalu. Pobyt w szpitalu nie ma natomiast wpływu na wysokość wynagrodzenia za czas choroby.

Pracodawca ma możliwość przyznania swym pracownikom prawa do wyższego niż 80% wynagrodzenia za czas choroby. Może to być nawet wynagrodzenie wynoszące 100% podstawy wymiaru.

Są sytuacje, gdy pracodawca ma obowiązek wypłacać swoim pracownikom wynagrodzenie chorobowe w wysokości 100%. Dotyczy to niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy oraz choroby przypadającej w czasie ciąży.

Podobnie jeśli nieobecność w pracy została spowodowana poddaniem się pracownika niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek, narządów lub zabiegowi pobrania komórek, tkanek, narządów – pracownik również zachowuje prawo o 100% wynagrodzenia.

O czym trzeba wiedzieć, wypłacając wynagrodzenie chorobowe?

Wypłacając wynagrodzenie za okres choroby, trzeba wiedzieć, że:

jeżeli pracownik zmienia pracę w trakcie roku kalendarzowego, to w jego świadectwie pracy należy zamieścić informację o liczbie dni, za które w roku kalendarzowym wypłacone zostało mu wynagrodzenie chorobowe. Informacja ta służy kolejnemu pracodawcy do ustalenia liczby dni, za które pracownikowi, w przypadku wystąpienia dalszej niezdolności do pracy, nadal przysługuje wynagrodzenie chorobowe, a następnie określenia terminu, od którego pracownik będzie uprawniony do otrzymania zasiłku chorobowego.

Pracodawca powinien pamiętać, aby zatrudniając nowego pracownika, żądać od niego świadectwa pracy z poprzednich miejsc pracy w danym roku kalendarzowym. Jeżeli praca u pracodawcy jest dla pracownika zatrudnieniem dodatkowym, należy żądać zaświadczenia o liczbie dni, za które wypłacono wynagrodzenie chorobowe z podstawowego miejsca pracy. W ten sposób drugi pracodawca zabezpieczy się przed ryzykiem wypłacenia wynagrodzenia chorobowego za zbyt długi okres.

Do wynagrodzenia przysługującego za okres niezdolności do pracy z powodu choroby na podstawie art. 92 kp stosuje się przepisy dotyczące zasiłku chorobowego, ale nie wszystkie.

Pracodawca powinien wiedzieć, że do wynagrodzenia tego nie stosuje się przepisów o:

zmniejszaniu do 70% wysokości wynagrodzenia za okres pobytu w szpitalu,

zmniejszaniu o 25% wysokości wynagrodzenia z tytułu opóźnienia w dostarczeniu pracodawcy zwolnienia lekarskiego.

Wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy z powodu choroby powinno być obliczane według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Powinno być wypłacane za okres orzeczonej niezdolności do pracy, w tym również za niedziele i święta oraz inne dni wolne od pracy objęte zaświadczeniem lekarskim ZUS ZLA.

Wynagrodzenia chorobowego nie wypłaca się w przypadkach, w których pracownik nie miałby prawa do zasiłku chorobowego.

Każdy pracodawca musi pamiętać, że w sytuacji gdy wynagrodzenie za okres choroby nie przysługuje, ponieważ:

pracownik zachorował w okresie wyczekiwania i nie posiada wymaganych 30 dni okresu ubezpieczenia chorobowego,

okres niezdolności do pracy przypada w czasie urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego albo pozostawania w areszcie tymczasowym lub odbywania kary pozbawienia wolności,

okresy niezdolności do pracy nie są wliczane do 33 lub 14 dni, po których upływie pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy.

Jeśli jednak pracownik został pozbawiony prawa do wynagrodzenia chorobowego, ponieważ:

niezdolność do pracy spowodowana została w wyniku popełnionego przez niego umyślnego przestępstwa lub wykroczenia,

w czasie zwolnienia lekarskiego pracownik wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystywał ZUS ZLA niezgodnie z jego celem,

niezdolność do pracy spowodowana została nadużyciem przez pracownika alkoholu, w związku z czym stracił on prawo do wynagrodzenia za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy,

okresy niezdolności do pracy podlegają wliczeniu do 33 lub 14 dni, za które pracodawca jest zobowiązany do wypłaty pracownikowi wynagrodzenia chorobowego.

Warto wiedzieć, iż niezależnie od wysokości wynagrodzenia za czas choroby – nigdy nie stanowi ono podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Wynagrodzenie chorobowe stanowi natomiast podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 81 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – tekst jednolity: Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm., zwanej dalej ustaw zdrowotną oraz art. 18 ust. 2 ustawy systemowej.

Wypłata wynagrodzenia chorobowego u poprzedniego pracodawcy

Okresy niezdolności do pracy, za które pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, zlicza się także, jeśli pracownik zmienia w ciągu roku kalendarzowego pracodawcę. Informacja o liczbie dni, za które otrzymał u poprzedniego pracodawcy wynagrodzenie za okres choroby, jest dokumentowana świadectwem pracy.

Przykład 5

Od 1 września 49-letni Michał Chwałek podjął pracę u nowego pracodawcy. U poprzedniego pracodawcy pan Michał był zatrudniony do 31 lipca. Pracodawca ten wypłacił panu Michałowi w tym roku wynagrodzenie chorobowe za 28 dni. Informację o tym podał w świadectwie pracy, które pracownik przedłożył nowemu pracodawcy. Pracownik był niezdolny do pracy u nowego pracodawcy w okresie od 11 do 25 listopada (15 dni).

W związku z tym, że pan Michał u poprzedniego pracodawcy otrzymał wynagrodzenie chorobowe za 28 dni, u obecnego miał prawo do wynagrodzenia chorobowego jeszcze za okres 5 dni (33 dni – 28 dni). Zatem za okres od 11 do 15 listopada panu Michałowi przysługiwało wynagrodzenie chorobowe wypłacane ze środków pracodawcy, natomiast za okres od 16 do 25 listopada miał prawo do zasiłku chorobowego.

Jakie obowiązki spoczywają na dotychczasowym pracodawcy?

Jeśli pracownik w ciągu roku kalendarzowego zmienia pracodawcę, pracodawca jest zobowiązany w świadectwie pracy zamieścić informację o liczbie dni, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy. W liczbie dni wynagrodzenia za okres choroby powinien także wykazać dni niezdolności do pracy z powodu choroby, za które pracownik nie otrzymał wynagrodzenia z powodów określonych w art. 15, art. 16 i art. 17 ust. 1 ustawy chorobowej, które podlegają wliczeniu do 33 lub 14 dni w roku kalendarzowym. Świadectwo pracy pracownik przedkłada u nowego pracodawcy.

Dodatkowe zatrudnienie pracownika w trakcie roku kalendarzowego

Może się zdarzyć, że pracownik w trakcie roku kalendarzowego podejmuje dodatkowe zatrudnienie. Jeżeli przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia był niezdolny do pracy z powodu choroby i otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie, to przy ustalaniu okresu 33 lub 14 dni niezdolności do pracy, za które zachowuje prawo do wynagrodzenia określonego w art. 92 Kodeksu pracy u nowego pracodawcy, uwzględnia się również okresy wypłaty wynagrodzenia przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia.

Przykład 6

35-letni pracownik Bartosz Lang jest zatrudniony u pracodawcy A na 3/4 etatu, a od 1 lipca

podjął dodatkowe zatrudnienie na 1/4 etatu u pracodawcy B. Przed podjęciem dodatkowego zatrudnienia pan Bartosz wykorzystał w tym roku 25 dni wypłaty wynagrodzenia za okres choroby. W okresie od 11 do 31 grudnia (21 dni) był niezdolny do pracy z powodu choroby.

Pracownik ten u obydwu pracodawców zachował prawo do wynagrodzenia chorobowego za okres niezdolności do pracy od 11 do 18 grudnia (8 dni), a więc do wyczerpania 33-dniowego okresu wypłaty wynagrodzenia chorobowego. Za okres od 19 do 31 grudnia (13 dni) pan Bartosz miał prawo do zasiłku chorobowego u obydwu pracodawców – zarówno w firmie A, jak i B.

Jakie zasady obowiązują przy przyznawaniu prawa oraz wypłacie wynagrodzenia i zasiłku chorobowego pracownikom?

Każdy specjalista ds. płac powinien znać nie tylko zasady przyznawania i wypłaty zasiłku chorobowego, ale także wiedzieć, kiedy prawo do zasiłku nie przysługuje. Otóż podstawowym warunkiem przyznania prawa do zasiłku chorobowego jest powstanie niezdolności do pracy w czasie ubezpieczenia chorobowego. Zatem w przypadku gdyby pracownik zachorował przed podjęciem pracy, w okresie kiedy nie był ubezpieczony i niezdolność ta trwałaby nadal po podjęciu pracy, pracownik ten nie miałby prawa do zasiłku chorobowego za okres tej niezdolności do pracy.

Warto wiedzieć, iż warunek powstania niezdolności do pracy w okresie ubezpieczenia chorobowego uważa się za spełniony także wtedy, gdy nieprzerwana niezdolność do pracy powstała wówczas, gdy ubezpieczony w dniu zachorowania miał jednocześnie nie mniej niż dwa tytuły do ubezpieczeń, podlegał zaś w myśl przepisów ustawy systemowej ubezpieczeniom społecznym z jednego tytułu.

Przykład 7

Przez pięć lat pracownica Maria Krasińska pracowała w firmie „Alfa” na podstawie umowy o pracę. Z dniem 31 stycznia zatrudnienie ustało. Pani Maria pracując w firmie „Alfa”, prowadziła jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, nie podlegając z tytułu tej działalności ubezpieczeniu chorobowemu w trakcie zatrudnienia. Dopiero po ustaniu stosunku pracy, z dniem 1 lutego, pani Maria przystąpiła dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego. Ubezpieczona była już wtedy niezdolna do pracy, a ZUS ZLA zostało wystawione na okres od 27 stycznia do 16 marca.

Za okres od 27 stycznia do 31 stycznia pani Maria otrzymała wynagrodzenie chorobowe. Za okres od 1 lutego do 16 marca ubezpieczona ma prawo do zasiłku chorobowego z tytułu dobrowolnego podlegania ubezpieczeniu chorobowemu jako przedsiębiorca, ponieważ niezdolność do pracy powstała w czasie ubezpieczenia chorobowego, któremu Maria Krasińska podlegała jako pracownik w okresie zatrudnienia w firmie „Alfa”.

Płatnik powinien wiedzieć, że osoba ubezpieczona ma prawo do zasiłku nawet wtedy, gdy w dniu powstania niezdolności do pracy posiada jednocześnie dwa tytuły do ubezpieczeń, a po ustaniu jednego z nich przystąpiła do ubezpieczenia chorobowego po przerwie nie dłuższej niż 30 dni, pod warunkiem że w niezdolności do pracy nie było przerwy.

W takiej sytuacji osoba ubezpieczona jest uprawniona do zasiłku chorobowego, jeżeli ma określony przepisami ustawy chorobowej odpowiedni okres wyczekiwania, o którym pisaliśmy już wcześniej.

Czy zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi w czasie urlopu bezpłatnego, wychowawczego albo odbywania czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego?

W przypadku zachorowania w czasie urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego albo odbywania czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego zasiłek chorobowy pracownikowi nie przysługuje. Nie przysługuje jednak tylko za okres niezdolności do pracy przypadający w czasie tych urlopów i przerw. Gdyby niezdolność do pracy trwała nadal po zakończeniu takiego urlopu, za dalszy okres niezdolności do pracy zasiłek oczywiście musi być wypłacony.

Płatnik powinien pamiętać, że zachorowanie w czasie urlopu wypoczynkowego nie pozbawia prawa do zasiłku. Zasiłek przysługuje od pierwszego dnia zachorowania w czasie urlopu.

Przykład 8

Pracownik Mariusz Biały w okresie od 1 do 31 marca przebywał na urlopie bezpłatnym.

Pan Mariusz stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w okresie od 15 marca do 6 kwietnia. Ponieważ jest to już kolejna w tym roku choroba pana Mariusza, wyczerpał już 33 dni pobierania wynagrodzenia chorobowego. Niestety, mimo choroby w okresie od 15 do 31 marca zasiłek chorobowy pracownikowi nie przysługuje, ponieważ niezdolność do pracy przypada na okres urlopu bezpłatnego. Dopiero po jego zakończeniu, tj. od 1 do 6 kwietnia, pan Mariusz będzie miał prawo do pobierania zasiłku chorobowego.

Zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia

Kiedy zasiłek chorobowy przysługuje po ustaniu tytułu ubezpieczenia?

Po ustaniu tytułu ubezpieczenia zasiłek chorobowy przysługuje:

gdy niezdolność do pracy powstała podczas ubezpieczenia i trwa nieprzerwanie nadal, także po ustaniu tytułu ubezpieczenia,

gdy niezdolność do pracy powstała już po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

W drugim przypadku, zgodnie z przepisami ustawy chorobowej, niezdolność do pracy musi powstać nie później niż w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia chorobowego i trwać bez przerwy przez co najmniej 30 dni.

Jeśli niezdolność do pracy wywołana jest np. chorobą zakaźną, której okres wylegania jest dłuższy niż 14 dni, lub inną chorobą, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby, zasiłek chorobowy przysługuje, pod warunkiem że zachorowanie nastąpiło nie później niż w ciągu 3 miesięcy (90 dni) od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego, a niezdolność do pracy trwa bez przerwy co najmniej 30 dni.

Powodem odmowy prawa do zasiłku może być zachorowanie po okresie 14 lub odpowiednio 90 dni od ustania tytułu ubezpieczenia.

Przy ustalaniu prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia istotny jest czas jej trwania. Musi on trwać nieprzerwanie co najmniej 30 dni. Niezdolność może być orzeczona w kilku zwolnieniach lekarskich, ale okres powinien być nieprzerwany.

Warto podkreślić, że pracownikowi, nakładcy, osobie odbywającej służbę zastępczą przysługuje prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia nawet wtedy, gdy osoba ta nie wykorzystała przysługującego jej wynagrodzenia za czas choroby, zarówno w całości, jak i w części.

Zasiłek chorobowy przysługuje po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, w przypadku gdy pracownik zachorował podczas urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego lub odbywania czynnej służby wojskowej, będąc żołnierzem niezawodowym, gdy równolegle ustają zakończenie przerwy w ubezpieczeniu i ubezpieczenie chorobowe.

Prawo do zasiłku chorobowego ma również ten pracownik, który zakończył stosunek pracy z jednej umowy o pracę, ale tych umów ma kilka. Sąd Najwyższy uznał bowiem, że w takim przypadku tytuł ubezpieczenia chorobowego pracownika nie ustaje.

Warto wspomnieć, że prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu dodatkowego zatrudnienia nie ma ten pracownik, który podjął dodatkową pracę w okresie urlopu bezpłatnego, którego udzielił mu pierwszy pracodawca, a umowa trwała do zakończenia tego urlopu. Świadczenia chorobowe będą pracownikowi przysługiwały dopiero po zakończeniu urlopu bezpłatnego z tytułu stosunku pracy u pierwszego pracodawcy.

Natomiast jeśli dodatkowy stosunek pracy, jaki został przez pracownika podjęty w okresie urlopu bezpłatnego, ustanie przed zakończeniem tego urlopu, a pracownik będzie nadal chorował, zachowa prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu dodatkowego zatrudnienia, nie dłużej jednak niż do dnia zakończenia urlopu bezpłatnego. Za okres choroby po zakończeniu urlopu bezpłatnego pracownikowi przysługują świadczenia chorobowe jedynie z tytułu stosunku pracy w firmie, która udzieliła mu urlopu bezpłatnego.

Przykład 9

Pracownik Marek Kowalski przebywał na urlopie bezpłatnym w firmie A w okresie od 1 do 31 października. Pan Marek w czasie urlopu bezpłatnego został zatrudniony w firmie B. Pracownik od 20 października do 15 grudnia był niezdolny do pracy. Pan Marek ma prawo do zasiłku chorobowego z tytułu zatrudnienia w firmie B w okresie od 20 do 31 października. Od 1 listopada do 15 grudnia panu Markowi przysługuje zasiłek chorobowy jedynie z tytułu stosunku pracy w firmie A.

Przykład 10

Pracownica Anna Pokorska przebywała na urlopie bezpłatnym w firmie C od 2 kwietnia do 31 października. W tym czasie, w okresie od 2 kwietnia do 30 września, została zatrudniona w firmie D. We wrześniu 2013 r. pani Anna stała się niezdolna do pracy i otrzymała zwolnienie lekarskie na okres od 20 września do 25 listopada.

Pani Annie przysługuje zasiłek chorobowy:

w okresie od 20 do 30 września – z tytułu niezdolności do pracy w czasie dodatkowego zatrudnienia w firmie D,

w okresie od 1 do 31 października – z tytułu niezdolności do pracy po ustaniu zatrudnienia w firmie D,

w okresie od 1 do 25 listopada – z tytułu niezdolności do pracy w firmie C.

Na koniec warto również dodać, że osoby, które podlegały ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, np. przedsiębiorcy lub zleceniobiorcy, ale tytuł ubezpieczeń ustał (np. zaprzestanie prowadzenia firmy), zachowują prawo do zasiłku chorobowego.

Nie zachowują tego prawa natomiast osoby, których tytuł ubezpieczenia chorobowego trwa, ale samo ubezpieczenie chorobowe ustało, np. z powodu zalegania ze składkami ZUS.

Jeśli przedsiębiorca zawiesił działalność gospodarczą, jest to równoznaczne z ustaniem tytułu ubezpieczeń, w tym ubezpieczenia chorobowego. W takiej sytuacji prawo do zasiłku chorobowego może przysługiwać za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Wysokość zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia

Po ustaniu zatrudnienia (ubezpieczenia) ograniczeniu może ulec wysokość podstawy wymiaru zasiłku. Podstawa ta może być bowiem wyższa od 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za poprzedni kwartał, ogłaszanego do celów emerytalnych. Granica ta jest ustalana co kwartał, od każdego 3. miesiąca kwartału (art. 46 ustawy chorobowej). Oznacza to, że nie zawsze w podstawie wymiaru zasiłku będzie uwzględnione faktyczne wynagrodzenie podane przez pracodawcę w formularzu ZUS Z-3.

Kiedy zasiłek chorobowy nie przysługuje po ustaniu tytułu ubezpieczenia?

Prawo do zasiłku chorobowego nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli dana osoba kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową po ustaniu ubezpieczenia. Prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje, gdy z obecnie istniejącego tytułu możliwe jest ubezpieczenie chorobowe i świadczenia chorobowe. Takim tytułem może być pozarolnicza działalność gospodarcza.

Powodem odmowy przyznania zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego jest także kontynuacja lub podjęcie takiej działalności zarobkowej, z tytułu której osoba nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu, ale zachowuje prawo do świadczeń chorobowych w czasie niezdolności do pracy, - np. jest funkcjonariuszem i ma prawo do uposażenia.

Innym uzasadnieniem odmowy prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia może być także prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego. Posiadanie co najmniej tak dużego gospodarstwa rodzi obowiązek ubezpieczenia w KRUS i daje świadczenia określone przepisami o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zasadniczo w takim przypadku byłemu pracownikowi nie przysługuje zasiłek z ZUS, zasiłek za okres po ustaniu zatrudnienia.

Jeżeli jednak ubezpieczony rolnik zachoruje jeszcze w czasie trwania stosunku pracy albo następnego dnia po rozwiązaniu umowy o pracę i nabędzie prawo do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia, objęcie go ubezpieczeniem rolniczym nastąpi po wyczerpaniu okresu pobierania świadczeń chorobowych, do jakich ma prawo z tytułu byłego zatrudnienia.

Przykład 11

Wiesław Malina jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6 ha. Oprócz prowadzenia gospodarstwa rolnego pan Wiesław do 31 grudnia ubiegłego roku był zatrudniony w firmie „Alex” na podstawie umowy o pracę. W dniu 12 grudnia pracownik zachorował i otrzymał zwolnienie lekarskie na okres od 12 grudnia do 10 stycznia bieżącego roku.

Pan Wiesław mimo posiadania gospodarstwa rolnego nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i ma prawo do zasiłku chorobowego od 12 grudnia (będąc zatrudnionym) do 10 stycznia (od 1 do 10 stycznia – po ustaniu zatrudnienia). Jeśli pan Wiesław zachorowałby po przerwie od ustania zatrudnienia, np. 4 stycznia biecego roku, zasiłek chorobowy po ustaniu stosunku pracy nie przysługiwałby, ponieważ od 1 stycznia obowiązkowo podlegałby rolniczemu ubezpieczeniu. Z tego też tytułu pan Wiesław miałby prawo do świadczeń chorobowych.

Zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia, jeżeli osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do:

emerytury,

renty z tytułu niezdolności do pracy,

nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,

zasiłku dla bezrobotnych,

zasiłku przedemerytalnego,

świadczenia przedemerytalnego.

Pozbawienie prawa do zasiłku chorobowego

Zasiłek chorobowy nie przysługuje:

za okresy niezdolności do pracy przypadające w czasie urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego, tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności,

pracownikowi odsuniętemu od pracy z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej, jeżeli nie podjął proponowanej mu przez pracodawcę innej pracy niezabronionej takim osobom (odpowiadającej jego kwalifikacjom zawodowym lub takiej, którą mógłby wykonywać po uprzednim przeszkoleniu),

pracownikowi za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez niego,

pracownikowi, który przedstawił fałszywe zaświadczenie lekarskie.

Jeżeli pracownik jest niezdolny do pracy z powodu nadużycia alkoholu, pracodawca nie wypłaca mu wynagrodzenia albo zasiłku chorobowego przez pierwsze 5 dni tej niezdolności.

Jeżeli pracodawca stwierdzi, że pracownik, który otrzymuje wynagrodzenie bądź zasiłek chorobowy, wykonuje w tym czasie pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem – traci on prawo do świadczeń za cały okres danego zwolnienia.

Przykład 12

Pracownik Kamil Wach był niezdolny do pracy od 1 do 20 sierpnia. Pracodawca uzyskał prawomocne orzeczenie sądu, na podstawie którego ustalił, że niezdolność do pracy została spowodowana popełnionym przez pracownika wykroczeniem.

Świadczenia chorobowe (wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy) nie przysługują pracownikowi, jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana w wyniku umyślnego przestępstwa lub popełnionego przez niego wykroczenia. Płatnik zasiłku okoliczność tę ustala na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zatem świadczenia chorobowe nie przysługują panu Kamilowi za cały okres niezdolności do pracy.

Przykład 13

Pracownik Adam Gliński przedłożył pracodawcy zaświadczenie lekarskie ZUS ZLA na okres od 10 do 20 czerwca. W zaświadczeniu lekarskim lekarz leczący wpisał kod literowy „C”. Pan Adam w tym roku kalendarzowym wykorzystał już 30 dni wypłaty wynagrodzenia chorobowego, a więc pozostały mu jeszcze do wykorzystania 3 dni (33 dni – 30 dni).

Świadczenia chorobowe (wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy) nie przysługują za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy spowodowanej nadużyciem alkoholu. Jeżeli lekarz leczący stwierdzi taką okoliczność, wpisuje w zaświadczeniu lekarskim ZUS ZLA kod literowy „C”.

Takie zaświadczenie lekarskie stanowi podstawę do pozbawienia pana Adama prawa do zasiłku chorobowego (wynagrodzenia chorobowego) za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy orzeczonej w tym zaświadczeniu lekarskim.

Podstawą do pozbawienia prawa do zasiłku za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy mogą też być ustalenia postępowania powypadkowego i okoliczności wypadku, stwierdzające związek niezdolności do pracy z tytułu wypadku przy pracy z nadużyciem alkoholu.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Spis aktów prawnych

Świadczenia z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia chorobowego

Rodzaje świadczeń chorobowych z ubezpieczenia społecznego

Kto jest uprawniony do świadczeń?

Kiedy pracodawca ma obowiązek wypłacania świadczeń, a kiedy wypłaca je ZUS?

Liczba ubezpieczonych

Wynagrodzenie i zasiłek chorobowy – kiedy i komu przysługują

Jakie zasady obowiązują przy przyznawaniu prawa oraz wypłacie wynagrodzenia i zasiłku chorobowego pracownikom?

Jakie są zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego dla zleceniobiorców?

Jak udokumentować prawo do wynagrodzenia i zasiłku chorobowego?

Przedawnienie prawa do zasiłku chorobowego

Termin wypłaty i potrącenia z zasiłku chorobowego

Świadczenie rehabilitacyjne – kto i kiedy ma do niego prawo

Zasiłek wyrównawczy

Świadczenia macierzyńskie i opiekuńcze z ubezpieczenia społecznego

Urlop i zasiłek macierzyński dla pracownika

Dodatkowy urlop macierzyński

Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego

Urodzenie kolejnego dziecka na urlopie rodzicielskim

Urodzenie kolejnego dziecka na urlopie wychowawczym

Zasiłek macierzyński dla innych niż pracownicy grup ubezpieczonych

Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego – wybrane zagadnienia

Zasiłek opiekuńczy – kto i na jakich zasadach ma prawo do świadczenia

Świadczenia chorobowe z ubezpieczenia wypadkowego

Wypadek przy pracy – komu, kiedy i w jakiej wysokości przysługują świadczenia wypadkowe