Spis treści

Spis treści

Redakcja

Od Redakcji

Nieściągnięcie zobowiązań wobec jednostki grozi naruszeniem dyscypliny finansowej

Tematy publikacji w pełnej wersji

Redakcja

Redaktor prowadząca: Monika Zabrocka-Kutera Wydawca: Emilia Leśniewska Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski Skład: Raster studio, Norbert Bogajczyk Projekt graficzny: Dominika Raczkowska Drukarnia: Paper&Tinta Nakład łączny: 1100 egz.

Prenumerata: Aktualności rachunkowości budżetowej Centrum Obsługi Klienta ' tel.: 22 518 29 29, : e-mail: cok@wip.pl Masz pytanie?

Skontaktuj się z nami: ab@wip.pl Wydawnictwo Wiedza i Praktyka ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa NIP: 526-19-92-256

Numer KRS: 0000098264

– Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, Sąd Gospodarczy XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

Od Redakcji

Szanowni Czytelnicy,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 11 czerwca 2014 r. uznał, że rada miasta ma możliwość dokonania zmian w projekcie uchwały budżetowej (sygn. akt I SA/Ol 441/14).

Istniała bowiem wątpliwość, czy rada może uchwalić budżet inny, niż został przedstawiony przez burmistrza. Zmiany dotyczyły zredukowania wydatków bieżących, np. obniżenia wynagrodzenia pracowników urzędu miasta oraz gminnych jednostek organizacyjnych, takich jak: ośrodek informacji turystycznej, straży miejskiej i szkół podstawowych. Regionalna Izba Obrachunkowa uznała takie postępowanie za nieprawidłowe.

Sprawa trafiła do sądu, który nie zgodził się ze stanowiskiem RIO i uznał, że rada miała takie kompetencje. Musi ona bowiem zagwarantować fundusze na realizację zadań obowiązkowych. W tym celu może dokonywać zmian także w wydatkach bieżących. Zmiany te jednak nie mogą wpłynąć na prawidłowe wypełnienie przez jednostkę samorządu terytorialnego jej zadań.

Monika Zabrocka-Kutera

redaktor prowadząca

Nieściągnięcie zobowiązań wobec jednostki grozi naruszeniem dyscypliny finansowej

Dochodzenie na drodze sądowej, podjęcie mediacji – to sposoby, z których mogą skorzystać kierownicy jednostek sektora publicznego w celu dochodzenia zaległych należności od dłużnika. Dodatkowe nakłady finansowe poniesione na takie postępowanie sądowe ewidencjonuje się na koncie „Pozostałe koszty operacyjne”.

Roszczenia to należności, które są obciążone ryzykiem nieściągalności, np. brak akceptacji dłużnika, utrata płynności finansowej. Wygasają one, jeśli: dłużnik spłacił dług, został zwolniony przez wierzyciela z obowiązku, gdy przepis szczególny tak stanowi, wskutek upływu czasu. W przypadku uchylania się dłużnika od spłaty długu oraz braku reakcji wierzyciela dochodzi do przedawnienia. Osoba, której przysługuje roszczenie, posiada prawo do zwrócenia się do organów państwa o zastosowanie przymusu wobec firmy niespłacającej zobowiązań. Wystąpienie należności niespłaconych w terminie wymusza na kierownikach jednostek sektora finansów publicznych podjęcie stosownych działań w celu wyegzekwowania należnych kwot.

Roszczenia dzielimy na:

- wymagalne (takie, co do których wierzyciel ma prawną możliwość żądania ich zaspokojenia) oraz

- niewymagalne.

Kierownicy jednostek sektora finansów publicznych powinni zwrócić uwagę na dzień, od którego rozpoczyna się bieg przedawnienia, w którym staje się ono wymagalne (przykład 1).

PRZYKŁAD 1

ROSZCZENIA WOBEC WYNAJMUJĄCEGO

Szkoła ponadgimnazjalna zgodnie z zawartą umową w czerwcu br. wynajęła Komendzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej halę sportową w okresie od 1 października do 31 grudnia 2014 roku. Zgodnie z treścią umowy należność za wynajem hali sportowej jest płatna w ciągu 14 dni od daty wystawienia faktury. Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej z chwilą zawarcia umowy wynajmu hali sportowej ma roszczenie o przygotowanie i udostępnienie sali, które staje się wymagalne od 1 października br. Ponieważ zapłata ma nastąpić w ciągu 14 dni od daty wystawienia, roszczenie o zapłatę w stosunku do komendy staje się wymagalne 14. dnia po wystawieniu faktury.

Należy zwrócić uwagę, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie – art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego (dalej: kc).

Trzeba pamiętać, że…

roszczenia niemajątkowe oraz roszczenie o wydanie nieruchomości nigdy nie ulegają przedawnieniu.

Zgodnie z art. 123 § 1 kc bieg przedawnienia przerywa:

- każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

- uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

- wszczęcie mediacji.

Wymienione czynności powodują, że biegnie on na nowo – art. 124 § 1 kc. Na wyegzekwowanie należności z tytułu opóźnienia w zapłacie kierownicy jednostek mają przeważnie trzy lata – art. 118 kc.

Powinni oni jednak zwrócić także uwagę na artykuł 646 kc, ponieważ:

- w przypadku roszczeń wynikających z umowy o dzieło termin ten jest krótszy i wynosi dwa lata,

- okres przedawnienia odsetek liczy się oddzielnie dla każdego dnia opóźnienia.

Roszczenia

to środki pieniężne występujące w rozrachunkach jednostek sektora finansów publicznych z odbiorcami lub osobami fizycznymi, które na określony dzień nie zostały wyegzekwowane przez jednostkę budżetową, a należą się jej zgodnie z prawem.

Odsetki za opóźnienie przedawniają się niezależnie od należności głównej. Jest to o tyle ważne, że zbyt późna reakcja może spowodować, że wierzyciel nie otrzyma należności (przedawnienie). W przypadku sektora publicznego może to skutkować zarzutem naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Niezapłacone zobowiązanie narusza dyscyplinę

Zgodnie z art. 5 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych naruszeniem dyscypliny jest:

- nieustalenie należności skarbu państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo ustalenie takiej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia;

- niepobranie lub niedochodzenie należności skarbu państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo pobranie lub dochodzenie tej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia;

- niezgodne z przepisami umorzenie należności skarbu państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych, odroczenie jej spłaty lub rozłożenie na raty albo dopuszczenie do przedawnienia tej należności.

Naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest również dopuszczenie przez kierownika jednostki do uszczuplenia wpływów należnych skarbowi państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub innej jednostce sektora finansów publicznych wskutek zaniedbania lub niewypełnienia obowiązków w zakresie kontroli zarządczej. W praktyce występują sytuacje, w których brak jest możliwości uzyskania zapłaty na drodze polubownej, w takim przypadku kierownik jednostki, aby nie dopuścić do naruszenia dyscypliny finansów publicznych, powinien wystąpić na drogę sądową celem odzyskania należności.

Wymagalność i rozłożenie na raty należności

W księgach rachunkowych jednostki budżetowe ujmują wyłącznie zdarzenia, które powodują zmiany w stanie aktywów i/lub pasywów jednostki, m.in. powstanie należności, ich spłatę, umorzenie oraz przedawnienie. Należności stanowią aktywa i są kontrolowanymi przez jednostkę zasobami majątkowymi, powstałymi w wyniku przeszłych zdarzeń, które w przyszłości spowodują wpływ do jednostki sektora finansów publicznych korzyści ekonomicznych – art. 3 ust. 1 pkt 12 ustawy o rachunkowości. Powstanie należności wiąże się z datą wykonania usługi, np. należności z tytułu usług zakwaterowania, wynajmu pomieszczeń powinny zostać ujęte w księgach rachunkowych jednostki w dacie, kiedy były świadczone usługi, niezależnie od tego, na kiedy będzie przypadał termin ich płatności.

Należności płacone w ratach – aktywa długoterminowe

Zgodnie z art. 70 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami gmina, sprzedając lokale mieszkalne w trybie bezprzetargowym, może płatność za nie rozłożyć na raty na okres nie dłuższy niż 10 lat. Pierwsza rata podlega wpłacie nie później niż do dnia zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, a następne raty wraz z oprocentowaniem podlegają zapłacie w terminach ustalonych przez strony w umowie (przykład 2). Powstałe w taki sposób należności gminy dotyczące sprzedaży nieruchomości na potrzeby ich ewidencjonowania w księgach rachunkowych zalicza się do kategorii aktywów długoterminowych – art. 3 ust. 1 pkt 12 i pkt 18 lit. c ustawy o rachunkowości.

Kierownicy jednostek sektora publicznego powinni również zwrócić uwagę na regulację zawartą w art. 10 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, która wprowadziła zryczałtowaną rekompensatę należną wierzycielowi za koszty odzyskiwania należności. Ma ona zastosowanie do transakcji handlowych zawartych po 28 kwietnia 2013 roku. Przepis mówi, że wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, bez wezwania, przysługuje od dłużnika z tytułu rekompensaty za koszty odzyskiwania należności równowartość kwoty 40 euro przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

PRZYKŁAD 2

ROZŁOŻENIA NA RATY

Gmina 10 czerwca 2014 roku sprzedała lokal za kwotę 120.000 zł. Należność ta z tytułu sprzedaży została rozłożona na 10 rat rocznych po 12.000 zł każda, z terminami płatności:

- 1 rata – płatna nie później niż do dnia zawarcia aktu notarialnego sprzedaży,

- kolejne 9 rat – płatne do 31 marca każdego roku obrotowego.

Należności z tytułu sprzedaży zostały w 2014 roku ujęte w księgach rachunkowych jednostki na kontach:

- Wn 221 – w kwocie 12.000 zł,

- Wn 226 – w kwocie 108.000 zł.

W 2015 roku należy dokonać przeksięgowania należności z tytułu drugiej raty w kwocie 12.000 zł z konta 226 na konto 221, czyli w kwocie należności wymagalnej do zapłaty zgodnie z postanowieniami aktu notarialnego w danym roku budżetowym. Pozostała należność, obejmująca raty od 3 do 10, które staną się wymagalne dopiero w latach 2016–2023, figuruje na saldzie Wn konta 226 (na koniec 2015 roku będzie wynosić ono 96.000 zł).

Koszty postępowania sądowego są zwracane

Koszty sądowe zostały uregulowane w art. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej: ustawa o kosztach), obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Do opłat sądowych zgodnie z art. 3 ustawy o kosztach zalicza się również wpis stosunkowy i opłatę kancelaryjną. Koszty sądowe, obsługi prawnej oraz koszty zmierzające do egzekwowania zasądzonej należności ponosi wierzyciel.

Kierownicy jednostek sektora finansów publicznych mogą zlecić dochodzenie należności przed organem wymiaru sprawiedliwości adwokatowi lub radcy prawnemu. Usługa ta pociąga za sobą pewne środki finansowe, które zgodnie z art. 98 § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (dalej: kpc) strona przegrywająca jest zobowiązana zwrócić. Są to koszty procesu, do których zaliczamy m.in.:

- poniesione koszty sądowe,

- wynagrodzenie pełnomocnika procesowego, nie wyższe jednak od stawek opłat określonych w odrębnych przepisach.

Ważne dla JSFP

Wysokość wpisu stosunkowego jest uzależniona od wartości przedmiotu sprawy i należy go uiścić przy wniesieniu pozwu.

Kierownicy sektora publicznego mogą wnieść w pozwie o zwrot kosztów, a o ich zasądzeniu sąd orzeka w wyroku.

Odpis aktualizujący dla należności wątpliwych

Zgodnie z art. 35b ustawy o rachunkowości należność skierowaną na drogę postępowania sądowego należy traktować jako należność wątpliwą, zagrożoną nieściągalnością, na którą kierownik jednostki powinien dokonać odpisu aktualizującego.

Nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną – art. 16 ust. 2a ustawy o podatku dochodowych od osób prawnych (dalej: ustawy o CIT) – jeśli:

- dłużnik zmarł, został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej lub postawiony w stan likwidacji, lub została ogłoszona jego upadłość obejmująca likwidację majątku, albo

- zostało wszczęte postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu, w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i naprawczego, lub na wniosek dłużnika zostało wszczęte postępowanie ugodowe, w rozumieniu przepisów o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków, albo

- wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego, albo

- wierzytelność jest kwestionowana przez dłużnika na drodze powództwa sądowego,

- wierzytelność została skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego, albo

- miejsce pobytu dłużnika jest nieznane i nie został ujawniony jego majątek mimo podjęcia przez wierzyciela działań zmierzających do ustalenia tego miejsca i majątku.

Zgodnie z art. 35b ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości wyrok nakazujący dłużnikowi zapłatę należności i zasądzający zwrot kosztów procesu wierzyciel zaksięguje w swoich księgach rachunkowych.

Tabela 1. Terminy przedawnienia roszczeń

Rodzaj roszczenia

Termin w latach

Roszczenie cywilnoprawne

10

Roszczenia okresowe (czynsz za wynajem)

3

Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej

3

Roszczenia ze stosunku pracy

3

Roszczenie pracodawcy o naprawienie szkody

1–3

Fakturę wystawioną przez adwokata prowadzącego sprawę sądową jednostka budżetowa zgodnie z rozporządzeniem powinna zaksięgować w poniższy sposób:

- Wn konto „Pozostałe koszty operacyjne” ,

- Ma konto „Rozrachunki z dostawcami”.

Tytuł egzekucyjny, a następnie tytuł wykonawczy, jest silnym argumentem mobilizującym dłużnika do zapłaty. Kierownik jednostki sektora publicznego przed wystąpieniem z wnioskiem o wszczęcie egzekucji powinien rozpoznać sytuację prawną i finansową dłużnika w celu wskazania we wniosku: miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika oraz sposobu egzekucji.

Z chwilą skierowania należności na drogę postępowania egzekucyjnego odpis aktualizujący (utworzony na podstawie wyroku) staje się kosztem do wysokości ujętej uprzednio w przychodach (Konta 750, 760).

Trzeba pamiętać, że…

uprawdopodobnienie nieściągalności należności następuje z chwilą skierowania przez wierzyciela na drogę postępowania egzekucyjnego – art. 16 ust. 2a pkt 1 lit. c ustawy o CIT.

Wpłaconą należność jednostka budżetowa rozliczy jako:

- równowartość odpisu aktualizującego, zaliczonego po skierowaniu zasądzonej należności na drogę postępowania egzekucyjnego, do kosztów uzyskania przychodów (art. 12 ust. 1 pkt 4e ustawy o CIT),

- wartość otrzymanych odsetek zawartych w kwocie odzyskanej należności,

- zawarty w odzyskanej należności zwrot kosztów procesu, jeżeli wcześniej zaliczono je do kosztów uzyskania przychodów.

Wydatki, które jednostka budżetowa ponosi w celu wyegzekwowania zasądzonej należności, należy ująć w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.

Koszty na postępowanie księgujemy na koncie 761

Jeśli dłużnik ureguluje całą należność wraz z odsetkami należnymi oraz zasądzonymi kosztami procesu, wierzyciel księguje je następująco:

1. Wpływ należności na rachunek bankowy

- Wn konto „Rachunek bieżący”,

- Ma konto „Rozrachunki z odbiorcami”.
2. Rozwiązanie odpisu aktualizującego wartość odzyskanej należności

- Wn konto „Odpisy aktualizujące wartość odzyskanej należności”,

- Ma konto „Pozostałe przychody operacyjne” (należności główna oraz zwrócone koszty procesu) oraz

- Ma konto „Przychody finansowe” (odsetki).

Skierowanie roszczenia na drogę postępowania sądowego

Należności dochodzone na drodze sądowej to należności dochodzone w sądzie z powództwa cywilnego. Obejmują one należności, co do których dłużnik zwleka z ich spłatą.

Należą do nich należności:

- z tytułu dostaw i usług,

- budżetowe,

- powstałe z innych tytułów, niespłacone przez dłużników postawionych w stan upadłości,

- pracowników i innych osób fizycznych i prawnych,

- z tytułu niedoborów i szkód powstałych w rzeczowych i pieniężnych składnikach majątku jednostki i składnikach obcych będących pod ich pieczą.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Nieściągnięcie zobowiązań wobec jednostki grozi naruszeniem dyscypliny finansowej

Pracownicy oświaty zagrożeni zwolnieniem mogą liczyć na dodatkowe pieniądze

Nie zmieniają się uprawnienia socjalne nauczycieli nawet po przekazaniu szkoły

Modernizacja serwisów internetowych spowoduje wydatki w jednostkach publicznych

Pracownik cywilny może wykonywać zadania bhp w Służbie Więziennej

Wydatki na bieżące sprawy jednostki należy wykazać w poz. 32 deklaracji VAT-7

Przychody z najmu powierzchni dachowej jednostka powinna zakwalifikować do paragrafu 075

Likwidując szkołę, jednostka powinna zaksięgować niezapłacone pożyczki z ZFŚS na koncie „Pozostałe rozrachunki z pracownikami”

Placówka dydaktyczna nie zapłaci podatku od otrzymanych w darowiźnie podręczników szkolnych

Ścieżkę rowerową należy zaliczyć do innej grupy niż ziemię nabytą pod jej budowę

Jednostka sektora finansów publicznych nie może zaliczyć wpłacanych kaucji do kosztów

Do kont kosztów rodzajowych jednostka powinna prowadzić klasyfikację budżetową

Stopa umorzeniowa obiektów sportowych zaliczonych do rodzaju 290 może być wyższa, niż to określono w ustawie o CIT

Można odliczyć VAT od faktury wystawionej za częściowe wykonanie usługi

Nie trzeba rejestrować usług stołówkowych na kasie

Jednostki samorządowe niebędące czynnymi podatnikami VAT mogą wystawiać faktury

Kwotę netto wraz z podatkiem wykazuje się w pozycji 41 i 42 deklaracji VAT-7

Zrealizowanie planu wydatków przed czasem nie zwalnia jednostki z obowiązku wykazania tych kwot w sprawozdaniu Rb-28NWS

W przerywanym czasie pracy podwładnemu przysługuje wynagrodzenie jak za przestój