Redakcja

„Oficyna Prawa Polskiego”

Wydawnictwo WiP

ul. Łotewska 9A, 03-918 Warszawa

NIP: 526-19-92-256

KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy,

Sąd Gospodarczy XIII Wydział Gospodarczy Rejestrowy

Wysokość kapitału zakładowego: 200.000 zł

„Prawo i Podatki”Rada programowa: prof. dr hab. Hanna Litwińczuk (przewodnicząca)prof. dr hab. Bogumił Brzeziński prof. dr hab. Leonard Etel prof. dr hab. Jolanta Gliniecka prof. dr hab. Andrzej Gomułowicz prof. dr hab. Antoni Hanusz prof. dr hab. Ryszard Mastalski prof. dr hab. Włodzimierz Nykiel

Redaktor naczelny: doc. dr Witold Konieczny e-mail: prawoipodatki@opp.com.pl Redaktor:

Bogdan Świąder

Wydawca: Norbert Pawlikowski

Koordynacja produkcji:Mariusz Jezierski

Skład i łamanie:

Ireneusz Gawliński

Drukarnia: Miller

Nakład: 500 egz.

Informacja dla autorw:

Prosimy o dołączanie do przesyłanych materiałów krótkiej informacji o autorze oraz numerów telefonów. Sugerowana objętość artykułów to 20 tys. znaków (około 10 stron).

„Prawo i Podatki” chronione są prawem autorskim. Przedruk materiałów bez zgody wydawcy jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publi-kacji z powołaniem się na źródło. Fragmenty tekstu oznaczone skrótem „red.” pochodzą od redakcji.

Informacje o prenumeracie:tel.: 22 429 42 99 faks: 22 617 60 10 e-mail: cok@opp.com.pl

Wspólne wyjazdy nie zawsze kreują przychód u pracownika

Jarosław Sekita

doradca podatkowy

Meritum Doradcy Podatkowi Sp. z o.o.

Trybunał Konstytucyjny odniósł się do problemu zgodności z ustawą zasadniczą przepisów podatkowych definiujących przychód z nieodpłatnych świadczeń (wyrok z 8 lipca 2014 r., sygn. akt K 7/13). Trybunał uznał art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 i 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych1 za przepisy zgodne z konstytucją. W stosunku do obecnej praktyki skarbowej stosowania przepisów o nieodpłatnych świadczeniach treść uzasadnienia w znaczący sposób ogranicza możliwość przypisywania pracownikom przychodów podatkowych. Wyrok odnosi się m.in. do problematyki „wyjazdów integracyjnych”. Przedmiotem artykułu jest omówienie tez zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zastosowanie ich w celu ustalenia, czy (a jeżeli tak, to kiedy) udział w wyjeździe integracyjnym rodzi przychód uczestnika. W artykule wskazane zostaną także zasady potrącania kosztów organizatora wyjazdu.

Wpływ na praktykę skarbową

Trybunał zaznaczył, że w stosunkach pracodawca – pracownik występuje dualizm świadczeń: zmierzających do zapewnienia możliwości (efektywnego) świadczenia pracy oraz stanowiących gratyfikację pracownika. Trybunał stwierdził, że: „zarówno dokształcanie pracowników, jak i organizowanie spotkań (wyjazdów) integracyjnych, ubezpieczanie pracowników czy organizowanie ich dowozu do pracy leży przede wszystkim w interesie pracodawców. Z ich punktu widzenia tego rodzaju działania zwiększają atrakcyjność zatrudnienia i tym samym służą przyciągnięciu i rekrutacji najlepszych kandydatów, podnoszą kwalifikacje zawodowe osób zatrudnionych, zmniejszają absencję, a także tworzą dobrą atmosferę w zespole. W konsekwencji nie sposób zaprzeczyć, że świadczenia oferowane przez pracodawców pracownikom, będące przedmiotem oceny w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych, najczęściej służą podniesieniu jakości pracy i jej wydajności, a w ostatecznym rachunku – tworzeniu zysku pracodawcy. Natomiast z punktu widzenia indywidualnych pracowników korzystanie ze świadczeń oferowanych przez pracodawcę może się przedstawiać jako uciążliwy obowiązek, nieobjęty zakresem zadań, który trzeba podjąć w godzinach nadliczbowych”.

Trybunał stwierdził także, że warunkiem uzyskania przychodu z nieodpłatnych świadczeń jest faktyczne skorzystanie przez pracownika ze świadczenia: „ustalenie tej okoliczności [czy świadczenie pozwoliło pracownikowi uniknąć wydatków – przyp. aut.] zależy od tego, czy pracownik skorzystał ze świadczenia oferowanego przez pracodawcę w pełni dobrowolnie. Trybunał zwraca uwagę, że sytuacja jest zupełnie oczywista w razie wskazania w umowie o pracę określonych świadczeń, które pracodawca będzie wypełniał na rzecz pracownika (mieszkanie służbowe, bilet miesięczny, pakiet ubezpieczenia zdrowotnego, dowóz do pracy itp.). Akceptując warunki umowy, pracownik wyraża zgodę na przyjęcie tych świadczeń, w istocie traktując je jako – stanowiący część dochodu – element wynagrodzenia za pracę.

Zdaniem trybunału kwalifikacja prawnopodatkowa tego rodzaju świadczeń nie powinna ulec zmianie, jeśli zostaną one zaproponowane w trakcie trwania stosunku służbowego czy stosunku pracy, zawsze jednak po uzyskaniu zgody pracownika. Zgoda na skorzystanie ze świadczenia wyraża bowiem ocenę pracownika, że świadczenie – z punktu widzenia jego sytuacji zawodowej, życiowej, rodzinnej – jest celowe i przydatne, leży w jego interesie”. Element „korzyści” pracownika (uniknięcia wydatku) został dodatkowo opisany w następujący sposób: „Obiektywne kryterium – wystąpienia po stronie pracownika przysporzenia majątkowego (korzyści) – nie jest natomiast spełnione, gdy pracodawca proponuje pracownikom udział w spotkaniach integracyjnych czy szkoleniowych, choćby organizowanych poza miejscem pracy (imprezy wyjazdowe). W tym przypadku, nawet jeśli pracownik uczestniczy w spotkaniu (konferencji, szkoleniu) dobrowolnie, po jego stronie nie pojawia się korzyść, choćby w postaci zaoszczędzenia wydatku. Nie sposób bowiem zakładać, że gdyby nie „kursokonferencja” organizowana przez pracodawcę, pracownik wydałby pieniądze na uczestnictwo w takim przedsięwzięciu. Trudno też poważnie utrzymywać, że przychodem pracownika z umowy o pracę czy stosunku służbowego jest możliwość okazjonalnego uczestnictwa w obiedzie czy kolacji, a wartość zjedzonych przez niego potraw i wypitych napojów wyznacza podstawę opodatkowania”.

W obecnym stanie prawnym Trybunałowi Konstytucyjnemu nie przysługuje kompetencja dokonywania powszechnie obowiązującej wykładni prawa. Postulowany przez trybunał sposób wykładni przepisów (zapewniający ich „konstytucyjność”) nie jest umocowany w systemie prawa jako wykładnia wiążąca organy skarbowe w postępowaniach podatkowych, procesie wydawania interpretacji itp. Można jednak założyć, iż waga organu oraz dokumentu skutkować będzie stosowaniem powołanych powyżej tez w praktyce podatkowej2.

Rodzaje wspólnych imprez

Omówienie zasad rozpoznawania przychodów przez uczestników oraz zaliczania do kosztów podatkowych wydatków organizatorów „imprez integracyjnych” wymaga wskazania podstawowych przykładów tego rodzaju zdarzeń w formie wyjazdów:

pracowników o charakterze integracyjnym (program wyjazdu składający się z elementów wypoczynku, rekreacji, rozrywki itp.),

pracowników o charakterze integracyjnym oraz zawodowym (program wyjazdu składający się również z części związanej z istotą wykonywanej pracy: szkolenia, spotkania robocze, prezentacja wyników i planów firmy itp.),

pracowników o charakterze zawodowym,

zleceniobiorców, członków organów i innych osób nie będących pracownikami, ale pozostających w formach zatrudnienia „wewnętrznego” o charakterze integracyjnym,

zleceniobiorców, członków organów i innych osób nie będących pracownikami, ale pozostających w formach zatrudnienia „wewnętrznego” o charakterze integracyjnym oraz zawodowym,

zleceniobiorców, członków organów i innych osób niebędących pracownikami o charakterze zawodowym,

współpracujących z firmą przedsiębiorców o charakterze rekreacyjnym3,

współpracujących z firmą przedsiębiorców o charakterze rekreacyjnym oraz zawodowym,

współpracujących z firmą przedsiębiorców o charakterze zawodowym.

Przychody uczestników wyjazdów

W dotychczasowej praktyce skarbowej wskazywano w sposób jednolity, że uczestnictwo w imprezie integracyjnej rodzi przychód uczestników. Tak m.in. stwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 16 października 2013 r. (nr ITPB2/415–695/13/MM): „(…) w rozpatrywanej sprawie pracownik otrzyma świadczenie o określonej wartości w związku z przyjściem na imprezę integracyjną, bez względu na to czy następnie będzie i ewentualnie w jakim stopniu konsumował posiłki, napoje lub korzystał z atrakcji zagwarantowanych podczas tej imprezy. Okoliczność, że podczas imprezy integracyjnej pracownik np. nie zjadł całego dania, nie wypił całego napoju lub nie skorzystał ze wszystkich atrakcji, które były oferowane podczas tej imprezy, nie zmienia faktu, że je otrzymał i pozostaje bez wpływu na cenę, jaką zapłacił pracodawca. Nie ma więc uzasadnienia do rozpatrywania stopnia skonsumowania (wykorzystania) przez pracowników i członków ich rodzin poszczególnych posiłków, napojów, czy atrakcji w trakcie imprezy integracyjnej. Samo skorzystanie z danego świadczenia przez uprawnioną osobę – wzięcie udziału w zorganizowanej imprezie przez pracownika i członka (członków) jego rodziny – skutkuje powstaniem u pracownika przychodu podlegającego opodatkowaniu”.

Integracja kadr może być wyłącznym zamiarem pracodawcy organizującego wyjazd

Również w praktyce sądowej zapadały wyroki niekorzystne dla podatników i płatników. W wyroku NSA z 12 marca 2013 r. (sygn. akt II FSK 1428/11) stwierdzono, że: „nie ma wątpliwości, że ponoszone przez pracodawcę koszty związane z takimi wyjazdami stanowią dla pracownika realną korzyść i konkretne przysporzenie o wymiarze finansowym, którego ciężaru sam pracownik ponosić nie musi. (…). Przedmiotem zakupu przez pracodawcę jest więc pakiet poszczególnych usług w ramach wyjazdu na rzecz poszczególnych pracowników i zapewnienie realizacji tych usług dla pracowników spółki oraz ich konsumpcji”. Chociaż zapadały również wyroki korzystne dla podatników (wyrok NSA z 24 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/11), wydaje się, że przeważała teza o przychodotwórczym charakterze wyjazdu integracyjnego.

W stosunku do wyjazdów integracyjnych aprobowano jednak zastosowanie zwolnienia właściwego w razie sfinansowania świadczenia ze środków ZFŚS (o zastosowaniu art. 21 ust. 1 pkt 67 ustawy o PIT wypowiedział się dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 12 czerwca 2013 r., nr ITPB1/415–344/13/HD).

Treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego pozwala na stwierdzenie, że udział w wyjazdach określonych w pkt 2 i 3 nie rodzi przychodu uczestnika (pracownika). Jeżeli program wyjazdu zawiera elementy „służbowe”, należy domniemywać, iż wyjazd odbywa się w dniach świadczenia pracy, a udział w nim jest obowiązkiem pracownika. Przesłanka „wyrażenia zgody” przez pracownika na uczestnictwo w wyjeździe pozostaje bezprzedmiotowa. Wykonywanie obowiązków pracowniczych – również w opisywanej „nietypowej” formie – nie rodzi przychodu pracownika.

W przypadku gdy wyjazd ma na celu jedynie integrację zespołu, również udział w nim może stanowić obowiązek pracowniczy. Integracja kadr może być wyłącznym zamiarem pracodawcy organizującego wyjazd. Oznacza to brak przypisania przychodu uczestnikom wyjazdu. Wyrok wprowadza zatem w tym zakresie „nową jakość”. Ww. teza nie była bowiem dotychczas aprobowana w praktyce skarbowej. Za neutralną podatkowo uznawano jedynie „zawodową” część imprezy integracyjnej (m.in. interpretacja dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 21 maja 2013 r., nr IPPB2/415–241/13–2/EL).

Nawet jeżeli w pkt 1–3 wyjazdów formuła udziału pracowników przewiduje (wobec wyjazdowego charakteru) zgodę pracowników (brak zgody oznacza pozostanie w miejscu zwykłego świadczenia pracy), w świetle wyroku trybunału pracownicy nie uzyskują przychodu. Jak – słusznie – wskazał trybunał, definicja przychodu wymaga uzyskania przez pracownika osobistej korzyści. Korzyść powinna uzasadniać domniemanie, iż udział w wyjeździe pozwala pracownikowi „zaoszczędzić” własne środki pieniężne (które pracownik skłonny byłby wydać na analogiczny wyjazd własnych zasobów). Jest to wykładnia odpowiadająca definicji przychodów ze stosunku pracy obejmujących m.in.: „świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika”.

Niepracownicze formy zatrudnienia

Trybunał, zgodnie z zasadą orzekania na podstawie doświadczenia życiowego, prawidłowo wskazał wadliwość uznania, iż pracownik skłonny byłby wydatkować własne środki pieniężne na nabycie usługi o treści odpowiadającej uczestnictwu w wyjeździe integracyjnym (zgodnie z powszechnym rozumieniem tego pojęcia). Aby sfinansowanie wyjazdu przez pracodawcę rodziło przychód pracownika, powinien mieć on de facto charakter wczasów lub innych form indywidualnego wypoczynku (nawet jeżeli odbywa się w grupie pracowników i ich rodzin). Przypadek taki pozostaje jednak poza zakresem pojęcia wyjazdu integracyjnego.

Trybunał Konstytucyjny odniósł się wprost jedynie do znaczenia przepisu o nieodpłatnych świadczeniach uzyskanych w ramach stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy. Tezy wyroku znajdują jednak odpowiednie zastosowanie do przypadków określonych w pkt 4–6 listy wyjazdów. W przypadku niepracowniczych form zatrudnienia brak jest – przynajmniej formalnie – stosunku podporządkowania. Pojęcie „zgody” uczestnika nadal pozostaje warunkiem uzyskania przychodu. Samo zaproszenie do udziału w imprezie nie rodzi przychodu. Jednakże w przypadku osób niepodlegających podporządkowaniu pracowniczemu (tj. samodzielnie decydujących o zakresie podejmowanych czynności), wobec braku możliwości powołania się na wykonywanie obowiązku prawnego (pracowniczego), samo uczestniczenie w imprezie należy uznać za poprzedzony wyrażeniem stosownej zgody przez podatnika (zleceniobiorcę, członka organu).

Uzyskanie korzyści z wyjazdu

Sporne pozostaje zastosowanie w tym przypadku tez zawartych w wyroku w zakresie elementu korzyści podatnika. Definicja zawarta w art. 12 ustawy o PIT nie znajduje tu zastosowania (w tym zapis o świadczeniach pieniężnych „ponoszonych za” pracownika/podatnika). Jednakże samo pojęcie przychodu z nieodpłatnego świadczenia ma charakter uniwersalny i dotyczy wszystkich źródeł przychodów. Element „korzyści” osobistej podatnika jest warunkiem uzyskania przychodu (z nieodpłatnych świadczeń) w przypadku każdego rodzaju źródła przychodów. Przypadki zapewnienia przez zleceniodawcę warunków realizacji umowy (m.in. poprzez przedstawienie zasad i warunków współpracy – również w trakcie wyjazdu) oraz innych świadczeń niebędących jednak formami wynagradzania nie powinny być uznawane za rodzące przychód. Pozwala to na uznanie przypadku nr 6 za zdarzenie nie rodzące przychodu. Natomiast w przypadku wyjazdu nr 4 (i 5 w części integracyjnej) przypisanie uczestnikom przychodu znajduje uzasadnienie prawne.

Brak podporządkowania oznacza, iż uczestnictwo w wyjeździe wynika z decyzji podatnika i ma charakter dobrowolny. Skoro dana osoba podejmuje decyzję o uczestnictwie w wyjeździe, który nie ma służbowego charakteru, można domniemać, iż sam wyjazd realizuje określone potrzeby osobiste uczestnika. Ponieważ wyrok trybunału dotyczy wprost jedynie przychodów ze stosunku pracy, nie można wykluczyć, iż w stosunku do innych źródeł przychodów organy skarbowe będą przypisywać przychody uczestnikom wyjazdów integracyjnych (w części pozazawodowej).

Podobne zasady opodatkowania należy przedstawić w stosunku do udziału w wyjazdach integracyjnych przedsiębiorców. Aktualne pozostają tezy o braku podporządkowania przedsiębiorcy (co oznacza bezprzedmiotowość odwoływania się do przesłanki „wyrażenia zgody”). Nadal jako warunek przypisania uczestnikowi przychodu należy zbadać uzyskanie przez ten podmiot osobistej korzyści. Podobnie jak w przypadku zleceniobiorców (członków organów) autor postuluje uznanie, iż w przypadku wyjazdu mającego na celu usprawnienie zasad współpracy uczestniczący w nim przedsiębiorca nie uzyskuje przychodu. Udział w wyjeździe rekreacyjnym uzasadnia jednak przypisanie uczestnikom przychodu.

Spotkania nie mogą mieć jedynie charakteru konsumpcyjnego czy rozrywkowego

Koszty podatkowe organizatorów

Wyrok oraz zasady przypisywania uczestnikom wyjazdów przychodów nie wywołują bezpośredniego wpływu na uznanie kosztów ich organizacji za koszty uzyskania przychodów. Kwalifikacja podatkowa wydatków organizatora zależy wyłącznie od spełnienia definicji kosztu podatkowego.

W przypadku wyjazdów pracowników, niezależnie od celu wyjazdu, koszt organizatora (zarówno w przypadku samodzielnej organizacji wyjazdu, jak i zakupu usługi od organizatora zewnętrznego) stanowi w całości koszt podatkowy. Nawet w przypadku, gdy celem wyjazdu jest wyłącznie integracja zespołu pracowniczego, cel wyjazdu w postaci dbałości o atmosferę pracy, więzi pracowników z firmą, relacje interpersonalne itp. spełnia wymóg kosztu poniesionego w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów4. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 7 maja 2013 r. (nr IPPB5/423–124/13–2/MK) również uznał koszty integracji pracowniczej (w części rekreacyjno-rozrywkowej) za koszt podatkowy pracodawcy.

Pewne ograniczenie tej tezy przedstawił dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 11 czerwca 2014 r. (nr IBPBI/1/415–324,577/14/ESZ): „w przypadku, gdy wydatki poniesione zostały na zorganizowanie spotkania integracyjnego mającego na celu poprawę komunikacji wewnętrznej i motywacji do pracy poprzez zintegrowanie pracowników z firmą, budowanie zespołu, poprawy atmosfery pracy oraz ułatwienie ułożenia wzajemnych relacji między pracownikami i w efekcie poprawę efektywności pracy, a przez to zwiększenie przychodów osiąganych przez podatnika, to wówczas wydatki te spełniają warunki, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o PIT i mogą zostać zakwalifikowane do kosztów podatkowych.

Jeśli jednak spotkanie nie służy takiemu celowi, a przebywanie pracowników ze sobą czy konsumpcja są celem samym w sobie, to w takim przypadku nie można uznać, że wydatki poniesione na organizację takiego spotkania mają związek z przychodem, wobec czego nie stanowią one kosztu uzyskania przychodów. Należy więc mieć na uwadze, że spotkania nie mogą mieć jedynie charakteru konsumpcyjnego czy rozrywkowego, a wydatki nie powinny wykraczać poza główny cel spotkania, jakim jest integracja”.

Analogicznie stwierdził dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 3 września 2012 r. (nr IPPB5/423–495/12–4/JC). Zastrzeżenie to nie ogranicza jednak znacząco możliwości potrącenia kosztów, gdyż organizacja imprezy pracowniczej pozbawionej elementu integracji ma charakter w dużej mierze teoretyczny.

Wyjazdy zleceniobiorców

W ocenie autora podobną tezę należy przedstawić w przypadku kosztów wyjazdów zleceniobiorców oraz członków organów. Pomimo niepracowniczych form zatrudnienia osoby te mają charakter „wewnętrzny” w stosunku do zleceniodawcy. Również w przypadku zaproszenia na wyjazd ww. osób teza o zasadności poniesienia kosztów wyjazdów (pkt 4–6) jest uzasadniona.

Moim zdaniem w ww. przypadkach (pkt 1–6) brak jest ryzyka prawnego uznania kosztów wyjazdu za koszt reprezentacji5. Reprezentacja ma bowiem charakter „zewnętrzny” i jest adresowana do kontrahentów (potencjalnych kontrahentów), a nie osób wykonujących prace (również na podstawie umów prawa cywilnego lub aktów prawa handlowego) wewnątrz struktur organizacyjnych podatnika. Podobnie nie ma zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 38a ustawy o CIT6.

W przypadku sfinansowania wyjazdów współpracujących z podatnikiem przedsiębiorców, przedmiot sfinansowanego świadczenia determinuje zasady potrącania kosztów. W razie sfinansowania wyjazdu o charakterze „biznesowym” (lub części wyjazdu przypadającego na ten cel) podatnik ponosi koszt podatkowy. Ustalenie zasad współpracy, prezentacja oczekiwań i inne działania zmierzające do zapewnienia optymalnej formy współpracy gospodarczej mieszczą się w zakresie definicji kosztów podatkowych. Jeżeli zaś dany wydatek pokrywa koszt organizacji wyjazdu (w całości lub części) służącego rozrywce uczestników, mamy do czynienia z formą reprezentacji. Tego rodzaju wydatek nie jest zatem kosztem podatkowym (tak m.in. dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji z 11 kwietnia 2012 r. nr IPPB5/423–22/12–2/JC).

W praktyce skarbowej można wyróżnić również drugi sposób uzasadnienia tezy o wyłączeniu ww. kosztu z rachunku dochodu. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji z 11 czerwca 2014 r. (nr IBPBI/1/415–324,577/14/ESZ) przedstawił pogląd, iż ww. wydatek w ogóle nie spełnia definicji kosztu podatkowego. Chociaż skutek podatkowy jest tu analogiczny, w ocenie autora właściwszy jest pierwszy ze sposobów argumentacji.

1 Tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej: ustawa o PIT.

2 Za takim założeniem przemawia treść wyroku WSA we Wrocławiu z 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1674/14, w którym sąd, powołując się na wyrok TK, orzekł zgodnie z treścią jego uzasadnienia.

3 W przypadku podmiotów zewnętrznych nie można mówić o „integracji”.

4 Art. 22 ust. 1 ustawy o PIT, art. 15 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 851 ze zm.), dalej: ustawa o CIT.

5 Art. 23 ust. 1 pkt 23 ustawy o PIT i art. 16 ust. 1 pkt 28 ustawy o CIT.

6 Przepis ten dotyczy wydatków na rzecz osób wchodzących w skład rad nadzorczych, komisji rewizyjnych lub organów stanowiących osób prawnych oraz spółki komandytowo-akcyjnej, z wyjątkiem wynagrodzeń wypłacanych z tytułu pełnionych funkcji. Opisywane wydatki są jednak ponoszone w interesie spółki.

Niesłusznie pobrane koszty egzekucji można odzyskać

Jarosław Augustyn

doradca podatkowy, prowadzi własną praktykę w kancelarii w Szamotułach

Wrelacjach z organami podatkowymi często występuje sytuacja, gdy w związku z brakiem możliwości jednorazowego uregulowania całości zobowiązania wynikającego z wydanych decyzji składana jest prośba o zastosowanie ulgi.

Podatnik może złożyć, jeszcze przed upływem terminu do złożenia odwołania od decyzji, wniosek o rozłożenie na raty zaległej należności. Postępowanie dotyczące takiego wniosku powinno się zakończyć w terminie miesiąca, a w sprawach skomplikowanych w ciągu dwóch miesięcy.

Naganne praktyki urzędników

Formalnie samo złożenie wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowych nie stanowi przesłanki do niewszczynania lub zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W rezultacie częste są przypadki wszczynania postępowania egzekucyjnego, podejmowania czynności egzekucyjnych i powstawania z tego tytułu kosztów egzekucyjnych. Koszty takie są bezwzględnie ściągane, nawet w przypadku wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie rozłożenia zaległości podatkowych na raty i sumiennego spłacania tych rat przez podatnika. Działania takie są podejmowane ze wskazaniem, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują wyłączenia możliwości wszczęcia i prowadzenia egzekucji z samego tylko powodu złożenia wniosku o raty.

Postępowanie tego rodzaju ze strony organów podatkowych (działających w charakterze wierzyciela i organu egzekucyjnego) budzi zrozumiały sprzeciw ze strony podatników, pozostaje w przekonaniu tych podatników sprzeczne z zasadą sprawiedliwości.

Orzecznictwo sądów administracyjnych przyniosło w ostatnim czasie rozstrzygnięcia wskazujące na możliwość skutecznego kwestionowania takich nagannych praktyk działania organów.

Podstawą prawną dochodzenia zwrotu niesłusznie pobranych kosztów egzekucyjnych jest przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazujący zwrot zobowiązanemu pobranych od niego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, w sytuacji, gdy okazuje się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Rozstrzygnięcie o zwrot kosztów egzekucyjnych powinno nastąpić w formie postanowienia.

Kluczowe znaczenie dla uzasadnienia wniosku o zwrot takich kosztów ma zasada, zgodnie z którą jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej, to w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji, w pełni uzasadnione jest odwoływanie się do zasad ogólnych postępowania administracyjnego, które muszą determinować sposób działania organu podatkowego działającego w charakterze organu egzekucyjnego.

Kodeksowe zasady postępowania

W rozdziale 2 Kodeksu postępowania administracyjnego zawarte są ogólne zasady postępowania organów administracji. W zakresie dotyczącym domagania się zwrotu pobranych niesłusznie kosztów egzekucyjnych istotne znaczenie ma zasada praworządności (w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony) oraz zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej.

Jak już wskazano wyżej, podstawę żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych stanowi przepis nakazujący zwrot zobowiązanemu pobranych od niego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami, jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.

W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Oznacza to, że organ podatkowy działający jako wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Nie budzi wątpliwości, że zastosowany zwrot „powinien” oznacza „ma obowiązek”, a „uchylanie się od wykonania obowiązku” to niepodjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania; w przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym – niewywiązanie się z niego w terminie płatności.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Wspólne wyjazdy nie zawsze kreują przychód u pracownika

Niesłusznie pobrane koszty egzekucji można odzyskać

Reklamy w Internecie generują dochody z najmu

Wygrana przedsiębiorcy może być objęta stawką 10%

Mały generator nie wytwarza energii opodatkowanej akcyzą

Organy podatkowe zakazują odliczania strat

Wspólnik cichy zapłaci podatek dochodowy

Spółka komandytowa wspiera optymalizację podatkową

Unia Europejska zmieni zasady opodatkowania dostaw

Państwa UE same ustalają niższą stawkę VAT na e-booki

Rabaty pośrednie dokumentuje nota księgowa

Nowe regulacje, stanowiska i proces legislacyjny

Podatki na świecie