Redakcja

Redaktor: Krystyna Trojanowska

Kierownik grupy wydawniczej:

Agnieszka Konopacka-Kuramochi

Wydawca:

Agnieszka Gorczyca

Kierownik produkcji:

Mariusz Jezierski

Korekta:

Zespół

Projekt okładki:

Piotr Fedorczyk

Skład:

Raster studio, N. Bogajczyk

Druk:

Drukarnia Miller

ISBN 978-83-269-3427-8

Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Warszawa 2014

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa

tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10, e-mail: cok@wip.pl

NIP: 526-19-92-256, KRS: 0000098264 – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie

XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

Wysokość kapitału zakładowego 200.000 zł.

Wszelkie prawa do niniejszej publikacji, w tym do jej tytułu oraz do treści zawartych w książce „Kadry i płace w jednostkach samorządowych”, podlegają ochronie prawnej przewidzianej w szczególności prawem autorskim. Ich przedruk oraz rozpowszechnianie bez wiedzy i zgody Redakcji są zabronione. Zakaz ten nie dotyczy cytowania ww. materiałów w granicach dozwolonego użytku, z powołaniem się na źródło.

Wszelkie materiały zawarte w niniejszej publikacji mają charakter wyłącznie popularyzacyjno-informacyjny i nie mogą być traktowane w sposób prawnie wiążący pomiędzy Czytelnikiem a Wydawcą lub Redakcją. Redakcja dokłada wszelkich starań, aby informacje i dane zamieszczone w tych czy opinii prawnej, jako że Wydawca ani Redakcja nie świadczy żadnych usług prawnych.

Nie mogą być one również traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. Zastosowanie tych informacji w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji lub opinii prawnej.

Wobec powyższego Wydawca, Redakcja, redaktorzy ani autorzy ww. materiałów nie ponoszą odpowiedzialności prawnej w szczególności za skutki zastosowania się lub wykorzystania w jakikolwiek sposób informacji zawartych w tych materiałach.

Wstęp

Urzędy i jednostki samorządowe należą do największej grupy pracodawców w naszym kraju. W administracji samorządowej zatrudnionych jest ponad ćwierć miliona pracowników, z których większość podlega regulacjom szczególnym w zakresie zatrudnienia i wynagradzania. Pracownicy ci podlegają bowiem ustawie z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych, która od czasu wydania była już kilkakrotnie zmieniana.

Specyfika stosunku pracy samorządowców jest głównym tematem niniejszej publikacji. Obok zwięzłego omówienia najbardziej istotnych zagadnień prawnych związanych z zatrudnieniem i wynagradzaniem pracowników samorządowych najważniejszą jej część stanowią propozycje rozwiązań najczęściej spotykanych problemów, z jakimi borykają się kadrowcy w jednostkach samorządowych.

Przyjęto dla niej praktyczną formułę pytań i odpowiedzi, mających charakter kazusów, opracowanych na kanwie rzeczywistych porad i zapytań, kierowanych do autora za pośrednictwem Internetu i na różnego rodzaju szkoleniach i konferencjach. Wiele miejsca w odpowiedziach zajmuje orzecznictwo sądowe, zwłaszcza Sądu Najwyższego, wskazujące zasadnicze kierunki wykładni obowiązujących przepisów prawa oraz niekiedy zawierające sugestie rozwiązania praktycznych problemów.

Mamy nadzieję, że niniejsza publikacja, kładąca nacisk na praktykę i rozwiązywanie rzeczywistych problemów kadrowych w samorządach, będzie stanowić cenne źródło wiedzy nie tylko dla pracowników kadr, ale dla wszystkich zatrudnionych w jednostkach samorządowych.

Rozdział 1.

Pracodawcy i pracownicy samorządowi

Samorząd terytorialny stanowi jeden z głównych filarów władzy publicznej w Polsce. Zgodnie z przepisami konstytucji (art. 16) uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej, a przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.

Wykonywanie władzy publicznej w ramach samorządu odbywa się za pośrednictwem jego jednostek organizacyjnych, które z kolei zatrudniają pracowników. Ich status regulują – oprócz przepisów Kodeksu pracy – także przepisy szczególne, zwłaszcza obowiązująca ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1202 – dalej ups). Ustawa ta reguluje zasadnicze prawa i obowiązki pracowników samorządowych oraz określa sposób ich zatrudnienia oraz wykonywania stosunku pracy.

Kategorie pracowników podlegających ustawie są precyzyjnie określone.

Ważne

Zgodnie z art. 2 ups przepisy ustawy stosuje się do pracowników samorządowych zatrudnionych w:

1) urzędach marszałkowskich,

2) wojewódzkich samorządowych jednostkach organizacyjnych,

3) starostwach powiatowych,

4) powiatowych jednostkach organizacyjnych,

5) urzędach gmin (miast),

6) jednostkach pomocniczych gmin,

7) gminnych jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych,

8) biurach (ich odpowiednikach) związków jednostek samorządu terytorialnego oraz samorządowych zakładów budżetowych utworzonych przez te związki,

9) biurach (ich odpowiednikach) jednostek administracyjnych jednostek samorządu terytorialnego.

Jest to katalog zamknięty jednostek, które mogą zatrudniać pracowników samorządowych. Zauważyć należy, że zatrudnienie w ramach samorządu dotyczy tylko urzędów i jednostek organizacyjnych, ściśle powiązanych z tymi urzędami, bezpośrednio im podlegając. Natomiast zgodnie z art. 3 ups przepisów ustawy nie stosuje się do pracowników zatrudnionych w jednostkach wymienionych wcześniej, których status prawny określają odrębne przepisy.

Ważne

Odrębne regulacje prawne dotyczą m.in.:

– nauczycieli (których status reguluje odrębna ustawa – Karta Nauczyciela),

– funkcjonariuszy straży miejskich i gminnych,

– pracowników jednostek pomocy społecznej,

– pracowników gminnych (miejskich) instytucji kultury, bibliotek, muzeów.

Warto jednak pamiętać, że w przypadku np. strażników miejskich i gminnych oraz pracowników jednostek pomocy społecznej w sprawach nieuregulowanych odrębnie ostatecznie mają i tak zastosowanie przepisy ups. Inaczej jest w przypadku nauczycieli – tu regulacja pragmatyczna jest kompletna i nie stosuje się w ogóle przepisów o pracownikach samorządowych. Z kolei pracownicy instytucji kultury wpisanych do rejestru i posiadających osobowość prawną również nie mogą być traktowani jako pracownicy samorządowi, gdyż są zatrudnieni w innych osobach prawnych, niepowiązanych bezpośrednio organizacyjnie z macierzystymi jednostkami samorządowymi, które je tworzą i finansują.

Tak samo nie są pracownikami samorządowymi zatrudnieni w spółkach należących do gmin, powiatów czy województw. Są to bowiem odrębne podmioty prawne, mające osobowość prawną, których sprawy pracownicze regulują wyłącznie przepisy ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1502) – dalej kp.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1.

Pracodawcy i pracownicy samorządowi

Podmioty zatrudniające

Stanowiska kierownicze i pracownicy wykonujący czynności z zakresu prawa pracy

Zatrudnianie kierowników jednostek organizacyjnych

Stanowiska w samorządzie

Rozdział 2.

Podstawy nawiązania stosunku pracy

Umowa o pracę

Rozdział 3.

Wymagania kwalifikacyjne

Podstawowe kwalifikacje dla wszystkich zatrudnionych

Rozdział 4.

Nabór na stanowiska urzędnicze i służba przygotowawcza urzędników

Nabór konkursowy – procedury

Służba przygotowawcza i egzaminy

Rozdział 5.

Stosunek pracy w samorządzie – wybrane aspekty

Okresowe oceny kwalifikacyjne i ich konsekwencje

Awans wewnętrzny i jego ograniczenia

Wykonywanie stosunku pracy

Przeniesienia służbowe

Ograniczenia działalności gospodarczej – zakaz wykonywania prac zarobkowych naruszających zasadę bezstronności urzędniczej

Czas pracy

Rozdział 6.

Wynagradzanie pracowników samorządowych

Zasady ogólne – ustalanie wynagrodzenia zasadniczego

Dodatek stażowy

Inne dodatki płacowe

Nagrody jubileuszowe

Zasady obliczania nagród jubileuszowych

Nagrody pieniężne

Odprawy emerytalno-rentowe

Dodatkowe wynagrodzenie roczne – „trzynastka”

Rozdział 7.

Rozwiązanie stosunku pracy

Wypowiadanie umów

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71