Redakcja

Redaktor prowadzący

Rafał Kuciński

Teksty ujednolicone opracował

Rafał Kuciński

Wydawca

Norbert Pawlikowski

Korekta

Zespół

ISBN: 978-83-269-3583-1

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

DTP: Studio Raster

Druk: Miller Druk sp. z o.o.

Książka „VAT 2015 z omówieniem zmian przez ekspertów EY” chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w książce bez zgody wydawcy jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Informujemy, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane przez Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie przy ul. Łotewskiej 9a w celu realizacji niniejszego zamówienia oraz do celów marketingowych – przesyłania materiałów promocyjnych dotyczących innych produktów i usług. Mają Państwo prawo do wglądu oraz poprawiania swoich danych, a także do wyrażenia sprzeciwu wobec ich przetwarzania do celów promocyjnych. Podanie danych jest dobrowolne. Zapewniamy, że Państwa dane nie będą przekazywane bez Państwa wiedzy i zgody innym podmiotom.

WSTĘP

Dorota Pokrop

dyrektor w Dziale Doradztwa Podatkowego EY w Zespole Podatków Pośrednich

Najnowsze zmiany w VAT przewidziane na 2015 rok idą generalnie w dwóch kierunkach. Z jednej strony dotyczą dostosowania od 1 stycznia 2015 r, polskich regulacji do zmieniających się przepisów unijnych w zakresie określania miejsca opodatkowania usług telekomunikacyjnych, elektronicznych i nadawczych. Z drugiej strony polski ustawodawca szykuje już pakiet kolejnych, tym razem lokalnych zmian, z których wiele ma na celu zapobieganie nadużyciom i wyłudzeniom podatku. Wejdą one w życie najprawdopodobniej częściowo od 1 kwietnia 2015 r., częściowo od 1 stycznia 2016 r. Jednak z uwagi na swoją skalę mogą wymagać od podmiotów nimi dotkniętych pewnych istotnych dostosowań, którymi trzeba będzie zająć się już wkrótce.

W tym komentarzu omawiamy zmiany najważniejsze. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że o ile zmiany wchodzące w życie od 1 stycznia 2015 r. były znane i przesądzone już od pewnego czasu, o tyle te nadchodzące wciąż są dyskutowane. A zatem w odniesieniu do przepisów, których wejście jest planowane w trakcie 2015 roku lub później, podatnicy mogą na razie opierać swoje analizy wyłącznie na projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Prawo zamówień publicznych. Z uwagi na jego nieostateczny kształt, pewne kwestie mogą ulec jeszcze zmianie (np. doprecyzowaniu). Jednak obszary, na których obecnie skupia się polski ustawodawca, i generalny kierunek zmian są już zidentyfikowane i o nich również będzie mowa w tej publikacji.

Zmiana miejsca opodatkowania usług (przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2015 r.)

Z dniem 1 stycznia 2015 r. wprowadzone zostały nowe zasady ustalania miejsca opodatkowania dla usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych. Obecnie podatek od tego typu usług jest płacony zawsze w kraju, w którym ma siedzibę lub adres zamieszkania nabywca. Zniknęła więc zasada obowiązująca do końca 2014 roku, zgodnie z którą takie usługi (o ile świadczone są dla nabywców niebędących podatnikami, ale mających siedzibę lub adres na terenie UE) były opodatkowane według adresu siedziby podmiotu świadczącego. Wprowadzone modyfikacje oznaczają więc, że VAT według nowych reguł musi być płacony w każdym kraju UE, z którego pochodzą nabywcy. Stąd też zaistniała potrzeba uproszczenia rozliczeń oraz wprowadzenia tzw. mini one stop shop (czyli małego punktu kompleksowej obsługi). System ten daje podatnikom możliwość rozliczania VAT z wielu krajów poprzez „jedno okienko”, czyli poprzez urząd skarbowy z kraju siedziby podmiotu wykonującego usługę.

Kasy fiskalne (przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2015 r.)

Jak prawie co roku minister finansów zmienił rozporządzenie dotyczące katalogu czynności, których wykonywanie wymaga prowadzenia ewidencji za pomocą kas fiskalnych. Powoli, ale systematycznie znikają pewne zwolnienia (np. dla warsztatów samochodowych, lekarzy i stomatologów czy prawników). Pojawiają się również zmiany racjonalizatorskie. Do takich należy przykładowo wyłączenie z limitu obrotów, poniżej których fiskalizacja nie jest wymagana – sprzedaży nieruchomości, środków trwałych czy wartości niematerialnych, które uwzględniane dotychczas powodowały często konieczność nabycia kasy fiskalnej tylko w związku z tymi pojedynczymi transakcjami.

Odwrócone obciążenie dla elektroniki i złota (planowane wejście w życie 1 kwietnia 2015 r.)

Z uwagi na identyfikację kolejnego znacznego obszaru szczególnie narażonego na wyłudzenia zwrotów VAT, minister finansów zdecydował się istotnie rozszerzyć katalog towarów, do których w obrocie krajowym ma mieć zastosowanie odwrotne obciążenie – czyli konieczność rozliczenia VAT przez nabywcę będącego podatnikiem. Dotyczy to szeroko rozumianego sprzętu elektronicznego (np. komputerów, laptopów, konsoli do gier, telefonów komórkowych i smartfonów) oraz złota. Jednocześnie wprowadzony będzie obowiązek raportowania o takich transakcjach w informacji podsumowującej. Zmiana ta ma szanse odnieść oczekiwany skutek w zakresie ograniczenia pola działania nieuczciwych podmiotów. Jednak z pewnością przysporzy sporo kłopotu uczciwym przedsiębiorcom, którzy będą musieli do niej dostosować swoje procedury weryfikacji kontrahentów, faktury, umowy z klientami czy nawet cenniki i ceny na półkach. Pytanie, czy nawet przy pełnej staranności uda im się uniknąć przypadków podszywania się przez osoby fizyczne pod podatników, w celu zakupu towaru bez VAT, a więc 23% tańszego – pozostaje otwarte.

Kaucja gwarancyjna (planowane wejście w życie 1 kwietnia 2015 r.)

Planowane jest podwyższenie kwoty kaucji gwarancyjnej dla obrotu paliwami. Ma to związek z tym, że dotychczasowe kwoty kaucji (20 tys. zł – 1 mln zł) zostały w praktyce uznane za zbyt małe, dla powstrzymania oszustów (tym bardziej patrząc na skalę oszustw VAT w branży paliwowej). Kwota kaucji wzrośnie zatem od 3 mln do 10 mln zł. Podatnicy będą mieli natomiast możliwość ubiegania się o odsetki od wpłaconej kaucji. Przynajmniej więc część straty finansowej, jaką ponoszą poprzez zamrożenie środków przeznaczonych na kaucję, zostanie im zrekompensowana.

Odliczanie VAT od wydatków częściowo niezwiązanych z działalnością gospodarczą – tzw. prewspółczynnik (planowane wejście w życie 1 stycznia 2016 r.)

Duża zmiana w przepisach vatowskich zakładana jest od 1 stycznia 2016 roku (choć początkowo mowa była o 1 stycznia lub 1 kwietnia 2015 r.). Takie przesunięcie terminu to już efekt dyskusji z ministerstwem finansów o konieczności dłuższego vacatio legis dla tych przepisów, gdyż skutki nowych regulacji mogą być znaczne i dotknąć szeroki krąg podmiotów. W szczególności obejmą one osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz jednostki samorządu terytorialnego. Chodzi mianowicie o sposób rozliczania podatku naliczonego, jeżeli dany zakup jest wykorzystywany jednocześnie zarówno na potrzeby działalności gospodarczej, jak i dla innych potrzeb.

Można w pewnym uproszczeniu powiedzieć, że dotyczy to zakupów związanych częściowo z czynnościami pozostającymi poza zakresem VAT. Podatnicy dokonujący takich nabyć będą musieli określić (czyli wyliczyć prewspółczynnik), w jakim stopniu zakup ten służy działalności gospodarczej i tylko w takim zakresie będzie im przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Podobny przepis funkcjonuje już dziś (od 2011 roku), ale wyłącznie w odniesieniu do nabycia, wytworzenia lub modernizacji nieruchomości. Natomiast od 2016 roku będzie on dotyczył wszystkich zakupów.

Zdecydowanie konieczne jest dobre przygotowanie się podatników do nowej rzeczywistości – w tym określenie, czy wykonywane przez nich czynności mogą wiązać się z koniecznością wyliczenia prewspółczynnika, a jeśli tak – to jaka jest najbardziej adekwatna metoda i jakie wydatki nią rozliczać. Dobrze więc, że jest jeszcze sporo czasu na te przygotowania, z którymi z pewnością nie należy czekać do ostatniej chwili.

Samochody i paliwo (przepisy obowiązujące od 1 kwietnia 2014 r. oraz od 1 lipca 2015 r.)

W tym komentarzu zdecydowaliśmy się również na omówienie kwestii samochodów oraz wydatków eksploatacyjnych, gdzie – choć zmiany weszły w życie już jakiś czas temu – wciąż pojawia się wiele pytań i wątpliwości. Ustawodawca ograniczył odliczenie VAT do 50% od samochodów osobowych oraz wszystkich wydatków eksploatacyjnych, natomiast 50% odliczenia od paliwa pojawi się dopiero 1 lipca 2015 roku. Tylko ci podatnicy, którzy używają samochodów wyłącznie na potrzeby działalności gospodarczej i są w stanie spełnić wszystkie wymogi formalne, aby to udowodnić – mogą korzystać z pełnego odliczenia VAT. Inni wciąż mają wątpliwości, które wydatki to utrzymanie samochodu, a które koszty ogólne prowadzenia działalności itd. Stąd w naszym opracowaniu prezentujemy przykłady interpretacji podatkowych w wybranych obszarach, ilustrujące kształtującą się praktykę podatkową. Warto zaznaczyć także, że jest ona bardzo profiskalna i częstokroć – w naszej ocenie – nie słuszna. Jeśli więc pojawiają się sytuacje, w których podatnikom ograniczane są ich prawa, to warto się im bliżej przyjrzeć. Być może na drodze sądowej uda się uzyskać potwierdzenie swoich racji.

Zmiana zasad rozliczania VAT od usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych

Piotr Marchlewski

doświadczony konsultant w Dziale Doradztwa Podatkowego EY w Zespole Podatków Pośrednich

Tomasz Dziadura

doświadczony konsultant w Dziale Doradztwa Podatkowego EY w Zespole Podatków Pośrednich

Od 1 stycznia 2015 r. weszły w życie znaczące zmiany w zakresie opodatkowania usług telekomunikacyjnych, nadawczych oraz elektronicznych świadczonych na rzecz ostatecznych konsumentów niebędących podatnikami. Pewien problem mogą napotkać osoby poszukujące całości tych zmian w jednym akcie prawnym. Zmiany te zostały bowiem rozproszone po kilku aktach. Najważniejsze z nich zostały ujęte w rozporządzeniu wykonawczym Rady (UE) nr 282/2011 w odniesieniu do miejsca świadczenia usług (dalej: rozporządzenie), zmienionym rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) nr 1042/2013 z 7 października 2013 r., oraz w ustawie z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2014 r. poz. 1171).

Rozbicie to wynika z faktu, że rozporządzenia Rady UE są bezpośrednio stosowane. Oznacza to, że nie ma potrzeby ich implementacji (wprowadzenia) do krajowego porządku prawnego. Z kolei zmiany uchwalone w ustawie o VAT są efektem dostosowania polskich przepisów do regulacji dyrektywy VAT.

Mając na uwadze skalę i charakter zmian, Komisja Europejska opublikowała 3 kwietnia 2014 r. wyjaśnienia dotyczące zmian w zakresie miejsca świadczenia usług telekomunikacyjnych, nadawczych oraz elektronicznych, wchodzących w życie w 2015 roku (dalej: wyjaśnienia). Stanowią one cenne źródło informacji, wskazujące kierunek, w którym należy podążać przy wykładni nowych przepisów, w sytuacji gdy treść samych regulacji prawnych może budzić wątpliwości interpretacyjne.

Definicja usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych

Najogólniej rzecz ujmując, zmiany dotyczą trzech kategorii usług: usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych. Spośród tych trzech kategorii usług ustawa o VAT w kształcie obowiązującym do końca 2014 roku zawierała już definicję usług elektronicznych (znajdowała się ona także w rozporządzeniu). Definicja ta nie ulega również zmianie w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2015 r.

Niemniej brak definicji dla usług telekomunikacyjnych i nadawczych wiązał się z koniecznością wprowadzenia odpowiednich zmian legislacyjnych. Dlatego też, podobnie jak to ma miejsce w przypadku usług elektronicznych, zdecydowano się na zdefiniowanie usług telekomunikacyjnych i nadawczych w rozporządzeniu. Mianowicie, zgodnie z art. 6b rozporządzenia przez usługi nadawcze należy rozumieć usługi zawierające treści audio i audiowizualne, takie jak programy radiowe lub telewizyjne dostarczane za pośrednictwem sieci komunikacyjnych, powszechnie udostępniane przez dostawcę usług medialnych i objęte jego odpowiedzialnością redakcyjną, przeznaczone do jednoczesnego słuchania lub oglądania zgodnie z zaplanowanym programem.

Definicja ta pozostawia pewne wątpliwości, jak chociażby nie do końca wiadomo, co należy rozumieć przez „powszechne udostępnianie”. Z pewnością usługi takie nie mogą być adresowane do wąskiego grona odbiorców. W wyjaśnieniach wskazano jednak, iż nie oznacza to, że usługi te muszą być adresowane do każdego. Charakter usług nadawczych będą miały wciąż takie usługi, które będą terytorialnie ograniczone do obszaru jednego kraju lub nawet regionu. Także sam fakt wprowadzenia odpłatności za tego typu usługi nie będzie oznaczać, że usługi takie nie są powszechnie udostępniane.

Rozporządzenie precyzuje również, że usługi nadawcze obejmują w szczególności programy radiowe lub telewizyjne transmitowane lub retransmitowane za pośrednictwem sieci radiowej lub telewizyjnej, jak również programy radiowe lub telewizyjne rozpowszechniane za pośrednictwem Internetu lub podobnej sieci elektronicznej (streaming IP), jeżeli są nadawane jednocześnie z ich transmisją lub retransmisją za pośrednictwem sieci radiowej lub telewizyjnej.

W treści rozporządzenia wskazano także jednoznacznie sytuacje, kiedy dane usługi nie będą traktowane do celów VAT jako usługi nadawcze. Dotyczy to:

a) usług telekomunikacyjnych,

b) usług świadczonych drogą elektroniczną,

c) podawania informacji o wybranych programach na żądanie,

d) przenoszenia praw do nadawania lub transmisji,

e) dzierżawy sprzętu technicznego lub instalacji wykorzystywanych do odbioru nadawanych treści,

f) programów radiowych lub telewizyjnych rozpowszechnianych za pośrednictwem Internetu lub podobnej sieci elektronicznej (streaming IP), chyba że są one nadawane jednocześnie z ich transmisją lub retransmisją za pośrednictwem sieci radiowych lub telewizyjnych.

Jako uzupełnienie warto dodać, że usługi nadawcze tak samo są rozumiane na gruncie ustawy o VAT, która wprost nawiązuje do art. 6b rozporządzenia.

Z kolei definicja usług telekomunikacyjnych w rozporządzeniu została skonstruowana poprzez wymienienie kategorii usług, które w szczególności stanowią usługi telekomunikacyjne (co oznacza, że katalog ten nie jest zamknięty, a państwa członkowskie mają pewną swobodę w dookreśleniu tego pojęcia). Do usług tych zaliczają się:

a) usługi telefonii stacjonarnej i komórkowej służące do przesyłania i przełączania komunikacji głosowej, danych i obrazu, łącznie z usługami telefonicznymi obejmującymi element obrazu, nazywane inaczej usługami wideotelefonicznymi,

b) usługi telefoniczne świadczone przez Internet, łącznie z usługami telefonii internetowej (VoIP),

c) poczta głosowa, oczekiwanie na połączenie, przekazywanie połączenia, identyfikacja dzwoniącego, telekonferencja i inne usługi obsługiwania połączeń,

d) usługi przywoływania,

e) usługi „audiotekst”,

f) faks, telegraf i teleks,

g) dostęp do Internetu i stron World Wide Web,

h) prywatne połączenia sieciowe oddające łącza telekomunikacyjne do wyłącznego użytku usługobiorcy.

Podobnie jak w przypadku usług nadawczych, wskazano usługi, które nie są zaliczane do usług telekomunikacyjnych. Są to usługi świadczone drogą elektroniczną oraz usługi nadawcze radiowe i telewizyjne. Wykorzystując fakt, że usługi telekomunikacyjne zostały w rozporządzeniu zdefiniowane poprzez wymienienie przykładowej grupy usług, w ustawie o VAT wprowadzono odrębną definicję usług telekomunikacyjnych. Zatem zgodnie z art. 2 pkt 25a ustawy o VAT usługi telekomunikacyjne rozumie się jako usługi dotyczące transmisji, emisji i odbioru sygnałów, tekstów, obrazów i dźwięków lub wszelkiego rodzaju informacji drogą kablową, radiową, optyczną lub za pośrednictwem innych systemów elektromagnetycznych – w tym związane z nimi przeniesienie lub cesję praw do użytkowania środków dla zapewniania takiej transmisji, emisji i odbioru, wraz z zapewnieniem dostępu do ogólnoświatowych sieci informacyjnych, z uwzględnieniem jednakże art. 6a rozporządzenia.

Istota wprowadzonych zmian

Generalnie istota zmian sprowadza się do ustalenia nowych zasad określania miejsca świadczenia opisanych wcześniej usług na rzecz ostatecznych konsumentów, a co za tym idzie – miejsca ich opodatkowania i rozliczenia. Przepisy obowiązujące w tym zakresie do końca 2014 roku różnicowały miejsce świadczenia usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych ze względu na status podmiotu świadczącego te czynności oraz rodzaj świadczonych usług.

Zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w art. 28c ustawy o VAT w przypadku świadczenia usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych na rzecz niepodatników miejscem świadczenia usług było zasadniczo miejsce, w którym usługodawca posiada siedzibę działalności gospodarczej. Oznacza to, że w przypadku świadczenia tego typu usług do końca 2014 roku to miejsce siedziby usługodawcy decydowało o kraju, gdzie tego typu usługi podlegają opodatkowaniu.

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

WSTĘP

Zmiana zasad rozliczania VAT od usług telekomunikacyjnych, nadawczych i elektronicznych

Rozszerzenie zakresu dostaw objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia

Odliczanie VAT w sytuacji wykonywania czynności nieobjętych zakresem VAT – tzw. prewspółczynnik

Modyfikacje w zakresie kaucji gwarancyjnej wyłączającej solidarną odpowiedzialność w VAT

Samochody osobowe a VAT w latach 2014–2015

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Rozporządzenie Ministra Finansów z 23 grudnia 2013 r. w sprawie towarów i usług, dla których obniża się stawkę podatku od towarów i usług, oraz warunków stosowania stawek obniżonych

Rozporządzenie Ministra Finansów z 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień

Rozporządzenie Ministra Finansów z 3 grudnia 2013 r. w sprawie wystawiania faktur

Rozporządzenie Ministra Finansów z 14 marca 2013 r. w sprawie kas rejestrujących

Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 27 sierpnia 2013 r. w sprawie kryteriów i warunków technicznych, którym muszą odpowiadać kasy rejestrujące

Rozporządzenie Ministra Finansów z 4 listopada 2014 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji przy zastosowaniu kas rejestrujących

Rozporządzenie Ministra Finansów z 27 marca 2014 r. w sprawie pojazdów samochodowych uznawanych za wykorzystywane wyłącznie do działalności gospodarczej podatnika

Rozporządzenie Ministra Finansów z 28 maja 2014 r. w sprawie przypadków, w których nie stosuje się warunku prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu

Rozporządzenie Ministra Finansów z 9 grudnia 2014 r. w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług niektórym podmiotom

Rozporządzenie Ministra Finansów z 4 grudnia 2014 r. w sprawie wniosków o zwrot podatku od wartości dodanej naliczonego w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej

Rozporządzenie Ministra Finansów z 14 listopada 2014 r. w sprawie określenia podatników niemających obowiązku składania zgłoszenia rejestracyjnego

Rozporządzenie Ministra Finansów z 16 grudnia 2013 r. w sprawie miejsca świadczenia usług oraz zwrotu kwoty podatku naliczonego jednostce dokonującej nabycia (importu) towarów lub usług

Projekt rozporządzenia Ministra Finansów z 30 listopada 2014 r. w sprawie wzoru informacji podsumowującej w obrocie krajowym

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71