Redakcja

Redaktor: Katarzyna Brzozowska

Wydawca: Katarzyna Bednarska

Korekta: Zespół

DTP: Studio Raster

Druk: Miller Druk sp. z o.o.

ISBN: 978-83-269-4215-0

Copyright © by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

Wydawnictwo Wiedza i Praktyka sp. z o.o.

ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa, tel. 22 518 29 29, faks 22 617 60 10

Publikacja „Zamknięcie roku 2015” chroniona jest prawem autorskim. Przedruk materiałów opublikowanych w niniejszej publikacji – bez zgody wydawcy – jest zabroniony. Zakaz nie dotyczy cytowania publikacji z powołaniem się na źródło. Publikacja „Zamknięcie roku 2015” została przygotowana z zachowaniem najwyższej staranności i wykorzystaniem wysokich kwalifikacji, wiedzy i doświadczenia autorów oraz konsultantów. Zaproponowane w publikacji porady i interpretacje nie mają charakteru porady prawnej. Ich zastosowanie w konkretnym przypadku może wymagać dodatkowych, pogłębionych konsultacji. Publikowane rozwiązania nie mogą być traktowane jako oficjalne stanowisko organów i urzędów państwowych. W związku z powyższym redakcja nie może ponosić odpowiedzialności prawnej za zastosowanie zawartych w publikacji wskazówek, przykładów, informacji itp. do konkretnych przykładów.

Informacje o prenumeracie:

Tel: 22 518 29 29

e-mail: cok@wip.pl

Rozdział 1. Zamknięcie roku podatkowego w podatkowej księdze przychodów i rozchodów

Sporządzenie remanentu a ustalenie dochodu za 2015 rok

Podatnicy prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów powinni na 31 grudnia sporządzić spis z natury. Ujmuje się go w ostatniej pozycji podatkowej księgi przychodów i rozchodów, czyli za rocznym podsumowaniem poszczególnych kolumn księgi.

Przede wszystkim spis z natury

Obowiązkiem każdego podatnika jest ustalenie dochodu. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) u podatników osiągających dochody z działalności gospodarczej i prowadzących księgi przychodów i rozchodów dochodem z działalności jest różnica pomiędzy przychodem z działalności gospodarczej a kosztami uzyskania, powiększona o różnicę pomiędzy wartością remanentu końcowego i początkowego towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych produkcji w toku, półwyrobów, wyrobów gotowych, braków i odpadków, jeżeli wartość remanentu końcowego jest wyższa niż wartość remanentu początkowego lub pomniejszona o różnicę pomiędzy wartością remanentu początkowego i końcowego, jeżeli wartość remanentu początkowego jest wyższa.

Spis z natury powinien zawierać co najmniej następujące dane:

imię i nazwisko właściciela zakładu (nazwę firmy),

datę sporządzenia spisu,

numer kolejny pozycji arkusza spisu z natury,

szczegółowe określenie towaru i innych składników wymienionych w § 27 rozporządzenia w sprawie PKPIR,

jednostkę miary,

ilość stwierdzoną w czasie spisu,

cenę w złotych i groszach za jednostkę miary,

wartość wynikającą z przemnożenia ilości towaru przez jego cenę jednostkową,

łączną wartość spisu z natury oraz

klauzulę „Spis zakończono na pozycji...”,

podpisy osób sporządzających spis oraz podpis właściciela zakładu (wspólników).

Przedsiębiorca może korzystać z takiego samego wzoru arkusza spisu z natury, którego używają jednostki prowadzące księgi rachunkowe. Obowiązkiem podatnika sporządzającego spis z natury jest przeprowadzenie go w sposób staranny i trwały. Trzeba też wycenić spis nie później niż w terminie 14 dni od dnia zakończenia spisu z natury (§ 29 ust. 6 rozporządzenia w sprawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów).

Poniżej przedstawiamy opis pozycji, które muszą być objęte spisem z natury na 31 grudnia, oraz sposób ich wyceny.

Tabela 1. Zasady wyceny spisu z natury u podatnika prowadzącego PKPiR

Przedmiot spisu

Opis

Zasady wyceny

Towary handlowe

Wyroby przeznaczone do sprzedaży w stanie nieprzerobionym; towarami handlowymi są również produkty uboczne uzyskiwane przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej

Ceny zakupu lub nabycia albo ceny rynkowe z dnia sporządzenia spisu, jeżeli są one niższe od cen zakupu lub nabycia

Materiały (surowce) podstawowe

Materiały, które w procesie produkcji lub przy świadczeniu usług stają się główną substancją gotowego wyrobu. Do materiałów podstawowych zalicza się również materiały stanowiące część składową (montażową) wyrobu lub ściśle z wyrobem złączone (np. opakowania – puszki, butelki) oraz opakowania wysyłkowe wielokrotnego użytku (np. transportery, palety), jeżeli opakowania te nie są środkami trwałymi

Ceny zakupu lub nabycia albo ceny rynkowe z dnia sporządzenia spisu, jeżeli są one niższe od cen zakupu lub nabycia

Materiały (surowce) pomocnicze

Materiały niebędące materiałami podstawowymi, które są zużywane w związku z działalnością gospodarczą i bezpośrednio oddają wyrobowi swoje właściwości

Ceny zakupu lub nabycia albo ceny rynkowe z dnia sporządzenia spisu, jeżeli są one niższe od cen zakupu lub nabycia

Półwyroby

Niegotowe jeszcze produkty własnej produkcji, które mogą być przedmiotem magazynowania lub obrotu

Koszty wytworzenia

Przedmiot spisu

Opis

Zasady wyceny

Produkcja w toku

Niegotowe jeszcze produkty własnej produkcji niebędące przedmiotem obrotu lub magazynowania, również wykonywane roboty, usługi przed ich ukończeniem

Koszty wytworzenia

Wyroby gotowe

Wyroby własnej produkcji, których proces przerobu został całkowicie zakończony, wykonane usługi, prace naukowo-badawcze, prace projektowe, geodezyjno-kartograficzne, zakończone roboty, w tym także budowlane

Koszty wytworzenia

Braki

Nieodpowiadające wymaganiom technicznym wyroby własnej produkcji, całkowicie wykończone bądź też doprowadzone do określonej fazy produkcji; brakami są również towary handlowe, które na skutek uszkodzenia lub zniszczenia w czasie transportu bądź magazynowania utraciły częściowo swą pierwotną wartość

Koszty wytworzenia

Odpady

Materiały, które na skutek procesów technologicznych lub zniszczenia albo uszkodzenia utraciły całkowicie swą pierwotną wartość użytkową

Wartość wynikająca z oszacowania uwzględniającego ich przydatność do dalszego użytkowania

Pamiętać też należy, że spisem z natury należy objąć:

księgarnie i antykwariaty księgarskie – jedną pozycją wydawnictwa o tej samej cenie, bez względu na nazwę i nazwisko autora, z podziałem na książki, broszury, albumy i inne,

działalność kantorową – niesprzedane wartości dewizowe,

działalność polegającą na udzielaniu pożyczek pod zastaw – rzeczy zastawione pod udzielone pożyczki,

działy specjalne produkcji rolnej – niezużyte w toku produkcji materiały i surowce oraz liczbę zwierząt według gatunków z podziałem na grupy.

Trzeba też pamiętać o kilku zasadach, które obowiązują w szczególnych sytuacjach. A mianowicie:

niesprzedane wartości dewizowe – należy wyceniać według ceny zakupu, jednak w wysokości nie wyższej niż kurs średni ogłaszany przez Narodowy Bank Polski w dniu kończącym rok podatkowy,

produkcja niezakończona przy działalności usługowej i budowlanej – musi być wyceniana według kosztów wytworzenia, z tym że nie może to być wartość niższa od kosztów materiałów bezpośrednich zużytych do produkcji niezakończonej,

rzeczy zastawione – wycenia się według ich wartości rynkowej,

produkcja zwierzęca – powinna zostać wyceniona według cen rynkowych z dnia sporządzenia spisu, z uwzględnieniem gatunku, grupy i wagi zwierząt.

Jeśli podatnik przyjmuje do wyceny towarów wartość w kwocie niższej od ceny zakupu lub nabycia albo w przypadku produktów (w tym niezakończonych) wartości niższe od kosztów wytworzenia, w szczególności z powodu uszkodzenia, wyjścia z mody, należy przy poszczególnych pozycjach uwidocznić również jednostkową cenę zakupu (nabycia) lub koszt wytworzenia.

Obce towary trzeba ująć w spisie

Spis z natury powinien obejmować również towary stanowiące własność podatnika, znajdujące się w dniu sporządzenia spisu poza zakładem podatnika, a także towary obce znajdujące się w zakładzie podatnika. Przy czym towary obce nie podlegają wycenie. Wystarczające jest ilościowe ich ujęcie w spisie towarów z podaniem, czyją stanowią własność.

Brak zapłaty a spis natur

Obowiązujący od 2013 roku § 26a rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów wskazuje, że wartość spisu z natury, wycenionego zgodnie z opisanymi zasadami, pomniejsza się o kwotę, o którą podatnik zmniejszył koszty uzyskania przychodów (zwiększył przychody) na podstawie art. 24d ustawy o PIT. Takie postępowanie jest konieczne, jeżeli zmniejszenie kosztów uzyskania przychodów (zwiększenie przychodów) związane było z zaliczeniem do kosztów wydatków dotyczących towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów objętych tym spisem. Pomniejszenia dokonuje się o tę część kwoty zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów (zwiększenia przychodów), która przypada na towary handlowe, materiały (surowce) podstawowe i pomocnicze, półwyroby, produkcję w toku, wyroby gotowe, braki i odpady, objęte tym spisem.

2015 rok będzie ostatnim okresem sprawozdawczym, w którym będzie trzeba dokonać takiej korekty. Od 1 stycznia 2016 r. przepis ten nie będzie obowiązywał. Będzie on jednak miał zastosowanie dopiero przy ustalaniu dochodu za 2016 rok. Zatem podatnicy przeprowadzający spis na koniec 2015 roku muszą o nim jeszcze pamiętać.

Przykład

Pomniejszenie wartości spisu

Podatnik nabył w październiku towary o wartości 15.000 zł, za które nie zapłacił w terminie 30 dni od dnia wyznaczonego na fakturze jako termin płatności. Wszystkie te towary na 31 grudnia nie zostały sprzedane, zatem objęto je spisem z natury. Mogą tu zaistnieć dwie sytuacje:

1. Podatnik nie dokonał jeszcze zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 24d ustawy o PIT – wartość spisu z natury powinna obejmować nieopłacone i niesprzedane towary, ponieważ nie mogą być one zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

2. Podatnik już dokonał zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 24d ustawy o PIT – wartość spisu z natury należy pomniejszyć o kwotę 15.000 zł, ponieważ ta wartość dotycząca towarów objętych spisem została już wycofana z kosztów uzyskania przychodów (poprzez korektę kosztów).

Przykład

Różnica między remanentami

Podatnik w lipcu 2015 roku nabył towary na kwotę 6.000 zł, za które nie zapłacił w terminie 30 dni od dnia wyznaczonego na fakturze jako termin płatności. W związku z niedotrzymaniem terminu płatności podatnik we wrześniu zmniejszył koszty uzyskania przychodów. Następnie w listopadzie uregulował zobowiązanie i w związku z tym znów zaliczył wartość towarów do kosztów uzyskania przychodów. Pojawia się problem, jak postąpić na koniec 2015 roku, jeśli wszystkie towary na 31 grudnia nie zostały sprzedane i objęto je spisem z natury. W tej sytuacji nie należy dokonywać dodatkowych wyłączeń. Wartość tych towarów, jako element wartości spisu z natury, będzie uwzględniana na ogólnych zasadach przy obliczaniu różnicy między remanentem początkowym a końcowym.

Dodatkowych korekt nie trzeba sporządzać, jeżeli przed sporządzeniem spisu z natury podatnik zwiększył koszty uzyskania przychodów zgodnie z art. 24d ustawy o PIT.

Spis z natury w księdze podatkowej

Spis z natury, sporządzony na 31 grudnia, ma ogromne znaczenie dla prawidłowości ustalenia dochodu za 2015 rok. Dlatego też rozporządzenie w sprawie prowadzenia księgi przychodów i rozchodów zobowiązuje podatników do wpisania wyników spisu do księgi według poszczególnych rodzajów jego składników lub w jednej pozycji (sumie), jeżeli na podstawie spisu zostało sporządzone odrębne, szczegółowe zestawienie poszczególnych jego składników. Zestawienie przechowuje się łącznie z księgą.

Spis z natury stanowi w tym przypadku ostatnią pozycję księgi, nie podlega jednak sumowaniu z pozostałymi zapisami. Ujmuje się go w ostatniej pozycji, tj. za rocznym podsumowaniem poszczególnych kolumn księgi. Spis ten stanowi zatem ostatni zapis w księdze podatkowej danego roku. Trzeba go uwzględnić przy wyliczaniu dochodu. W praktyce przyjęło się wpisywać wartość spisu w księdze w kolumnie 10 „Zakup towarów handlowych i materiałów według cen zakupu”.

W przypadku gdy na dzień jego przeprowadzenia podatnik nie posiada składników majątku podlegających ujęciu w tym spisie, wówczas do księgi podatkowej wpisuje informację o następującej treści: remanent końcowy na 31 grudnia 2015 r. wynosi 0 zł.

Taki sposób ujęcia wyników spisu potwierdza interpretacja indywidualna dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 29 kwietnia 2009 r., nr IBPBI/1/415-156/09/ZK. Organ podatkowy wyjaśnił, że potwierdza, iż spis z natury stanowi pierwszą pozycję księgi, nie podlega jednak sumowaniu z pozostałymi zapisami. Remanent początkowy będzie miał wpływ na koszty dopiero przy obliczaniu dochodu z działalności (poprzez uwzględnienie różnicy stanów remanentów: początkowego i końcowego). W wydanej interpretacji organ podatkowy radzi, aby po wpisaniu wartości spisu z natury do księgi najlepiej podkreślić tę pozycję, aby zminimalizować ryzyko błędu.

W praktyce nie jest też kwestionowane ujęcie w innej kolumnie, może to być np. 15 – szczególnie w przypadku komputerowego prowadzenia księgi podatkowej, gdzie ujęcie spisu z natury w kolumnie 10 może okazać się problemem, gdyż program komputerowy może automatycznie sumować wszystkie wartości wpisane do tej kolumny.

Z zasady spis z natury musi być ujęty w księdze według poszczególnych rodzajów jego składników lub w jednej pozycji (sumie), jeżeli na podstawie spisu zostało sporządzone odrębne, szczegółowe zestawienie poszczególnych jego składników.

Ważne

Spis z natury, sporządzony na koniec 2015 roku, będzie stanowił jednocześnie spis z natury na 1 stycznia 2016 r. Pamiętajmy, że wartość tego spisu też należy ująć w podatkowej księdze przychodów i rozchodów jako pierwszą pozycję tej księgi.

Należy jednak podkreślić, że samo wpisanie do księgi przychodów i rozchodów nie oznacza bezpośredniego zaliczenia do kosztów wartości towarów zakupionych przed rozpoczęciem działalności. Wartość tego spisu wpłynie dopiero na dochód (jako różnica remanentu początkowego i końcowego), który będzie ustalany po zakończeniu kolejnego roku podatkowego.

Remanent początkowy będzie miał wpływ na koszty dopiero przy obliczaniu dochodu z działalności (poprzez uwzględnienie różnicy stanów remanentów: początkowego i końcowego).

Rozliczenie kosztów zakupu w spisie z natury

Podatnicy, którzy kupują materiały oraz towary handlowe, ponoszą dodatkowe koszty bezpośrednio z tymi zakupami związane, tzw. koszty uboczne zakupu. W takich sytuacjach przy ustalaniu dochodu do opodatkowania muszą w specjalny sposób rozliczyć też koszty zakupu. Jest to niezbędne do ustalenia w sposób prawidłowy wartości tych składników według ceny nabycia, a nie tylko zakupu (jeśli w cenie zakupu są one ujmowane w kolumnie 10, a uboczne koszty – w kolumnie 11).

Więcej znajdziesz w wersji pełnej publikacji

Tematy publikacji w pełnej wersji

Rozdział 1. Zamknięcie roku podatkowego w podatkowej księdze przychodów i rozchodów

Sporządzenie remanentu a ustalenie dochodu za 2015 rok

Sprawdzenie kwalifikowalności kosztów do kosztów uzyskania przychodów

Szczególne obowiązki związane ze zmianą sposobu ewidencji i opodatkowania

Okres przechowywania księgi podatkowej

Spis z natury u ryczałtowca

Rozdział 2. Przejście na księgi rachunkowe

Sporządzenie polityki rachunkowości

Sporządzenie wykazu aktywów i pasywów

Rozdział 3.Inwentaryzacja

Częstotliwość, terminy i formy inwentaryzacji

Inwentaryzacja metodą spisu z natury

Inwentaryzacja metodą potwierdzenia salda

Inwentaryzacja metodą porównania zapisów w księgach rachunkowych z dokumentacją

Zasady rozliczania różnic inwentaryzacyjnych

Rozdział 4.Sprawozdanie finansowe

Zakres sprawozdania finansowego zależy od decyzji organu zatwierdzającego

Aktywa trwałe w bilansie

Wycena środków trwałych

Inwestycje długoterminowe w bilansie

Wycena inwestycji długoterminowych

Aktywa obrotowe prezentowane w bilansie

Pasywa w bilansie

Odpisy aktualizujące

Dwa warianty sporządzania rachunku zysków i strat

Ewidencja wyniku finansowego w wariancie kalkulacyjnym i porównawczym

Wybór sposobu ewidencji kosztów

Pozostałe elementy rachunku zysków i strat

Dodatkowe noty i objaśnienia do rachunku zysków i strat

Przedsiębiorstwo może skorzystać z uproszczeń

Kierownik może odmówić podpisania sprawozdania finansowego

Rozdział 5. Koszty z przełomu roku

Rozliczenie kosztów międzyokresowych czynnych

Rozliczenie kosztów międzyokresowych biernych

Rezerwy na niewykorzystane urlopy trzeba ująć w bilansie

Przygotowanie do wersji elektronicznej: RASTER studio, 603 59 59 71