Thomas Armstrong

Siedem rodzajów inteligencji

Fragment

Przekład: Magda Witkowska

MT Biznes

Tytuł oryginału: 7 KINDS OF SMART: IDENTIFYING AND DEVELOPING YOUR MULTIPLE INTELLIGENCES

Przekład: Magda Witkowska

Redakcja: Elżbieta Głuchowska

Projekt okładki: Beata Kulesza-Damaziak, Karandasz s.c.

Materiały wykorzystane na okładce:

zdjęcia: Paul W. Brian i carlosalvarez z serwisu iStockphoto.com

rysunek piłki: Evgeniy Ivanov z serwisu iStockphoto.com

rysunek oka: Wladzimier Michnievič

Skład: EDIT Sp. z o.o.

Copyright © Thomas Armstrong, 1993, 1999

All rights reserved.

Copyright © 2009 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2012

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Oksywska 32, 01-694 Warszawa

tel./faks (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: info@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-184-6

Plik ePub opracowany przez firmę eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl

Książka Armstronga to bogate źródło pomysłów dotyczących rozwijania alternatywnych inteligencji (...) inteligencji, które w naszej kulturze są tak często lekceważone. Polecam wszystkim gorąco zanurzenie się w tym źródle.

– BETTY EDWARDS, AUTORKA KSIĄŻKI

RYSUNEK. ODKRYJ TALENT DZIĘKI PRAWEJ PÓŁKULI MÓZGU

„7 rodzajów inteligencji” to bardzo ważny krok na drodze do zrozumienia wieloaspektowego charakteru inteligencji. Będę radzić swoim przyjaciołom i klientom, by pobiegli, a nie poszli do księgarni po egzemplarz tej książki.

– MURIEL JAMES, WSPÓŁAUTORKA KSIĄŻKI

NARODZIĆ SIĘ, BY WYGRAĆ

Armstrong otwiera przed nami niezwykłe możliwości uwidocznienia własnej inteligencji. Radzi nam również, w jaki sposób możemy poszerzać je i wzbogacać. Żegnaj nudo, żegnaj rutyno! Możemy być wolni!

– ROBERT SAMPLES, AUTOR KSIĄŻKI

METAPHORIC MIND

THOMAS ARMSTRONG, Ph. D., jest autorem siedmiu książek, w tym The Myth of the ADD Child, In Their Own Way oraz Awakening Your Child’s Natural Genius. Pracując jako nauczyciel edukacji specjalnej, opublikował na łamach takich czasopism jak „Ladies’ Home Journal” czy „Family Circle” liczne artykuły na temat wychowania i edukacji. Mieszka w Sonoma County w Kalifornii.

Kontakt z autorem

Osoby pragnące uzyskać dodatkowe informacje na temat analiz prowadzonych przez dr. Armstronga w dziedzinie inteligencji wielorakich (w tym na temat jego książek, materiałów wideo, prezentacji, linków i innych źródeł) mogą skorzystać ze strony internetowej www.thomasarmstrong.com. Z autorem można się również kontaktować bezpośrednio, pisząc na adres thomas@thomasarmstrong.com lub P.O. Box 548, Cloverdale, CA 95425.

Mojej żonie, Brahmi

Podziękowania

W pierwszej kolejności chciałbym wyrazić podziękowania dla trzech osób, które odegrały kluczową rolę w procesie powstawania tej książki. Pierwszą z nich jest moja agentka Linda Allen, która z ogromną cierpliwością prowadziła mnie przez labirynty wydawniczego świata w poszukiwaniu odpowiedniego wydawnictwa. Drugą z nich jest redaktor Rachel Klayman – osoba o niezwykłej dociekliwości i uzdolnieniach językowych, dzięki której książka ta naprawdę wiele zyskała. Trzecią i chyba najważniejszą z tych osób jest natomiast dr Howard Gardner, który od kilku lat dyskretnie wspierał moje wysiłki, udostępniając mi bibliografię, niepublikowane opracowania i szkice robocze oraz dzieląc się ze mną swoimi przemyśleniami w rozmowach telefonicznych, a także korespondencyjnie, za pośrednictwem poczty tradycyjnej i elektronicznej. Pragnę również podziękować Deb Brody i Johnowi Paine’owi za ich nieocenioną pomoc podczas prac nad aktualizacją książki. Chciałbym również wyrazić swoją wdzięczność wobec kilkunastu osób, które przez wiele lat od narodzin zamysłu napisania tej książki, poprzez okres badań i wreszcie redakcję tekstu, stymulowały mnie do przemyśleń i wspierały na wiele innych sposobów. Są to: DeLee Lantz, Robert McKim, Mert Hanley, Sue Teele, Sally Smith, Dee Dickinson, Roger Peters, Kurt Meyer, Frank Barr, Lawrence Greene, David Thornburg, Richard Bolles, Maggie Strong i Coby Schasfoort. Chciałbym również podziękować tysiącom uczestników moich warsztatów poświęconych inteligencjom wielorakim, którzy zadając pytania i formułując komentarze, pomagali mi sprecyzować założenia mojej teorii i uczynić ją bardziej praktyczną i przydatną dla wszystkich osób pragnących poszerzać swoje kompetencje.

Przedmowa

Jak bardzo jesteś inteligentny? Udzielając odpowiedzi na to pytanie, będziesz się kierować prawdopodobnie osiąganymi wynikami oraz stopniem opanowania umiejętności typu szkolnego. Być może zdarzyło ci się kiedyś rozwiązać jeden z licznych często publikowanych w gazetach dziesięciominutowych quizów, których autorzy proszą o rozwiązanie problemów typu: „x ma się do y tak, jak b ma się do______” lub proszą o podanie definicji słów takich jak „gbur” czy „mutagen”. Niewykluczone, że miałeś okazję poddać się testowi na inteligencję jeszcze na etapie nauki w szkole lub podczas starań o pracę. Koncepcja IQ i inteligencji bardzo silnie oddziałuje na wyobraźnię ludzi. Niski poziom inteligencji lub brak podstawowych kompetencji często jest przez przedstawicieli naszego społeczeństwa odbierany jako przejaw opóźnienia lub jeszcze poważniejszych wad. Warto zauważyć, że wiele spośród najgorszych epitetów – jak choćby kretyn, idiota, czy imbecyl – pierwotnie było wykorzystywanych jako obiektywne terminy naukowe, odnoszące się do osób osiągających szczególnie niskie wyniki w teście na inteligencję. Z drugiej strony skali mamy osoby utalentowane czy genialne (aby na takie miano zasłużyć, trzeba wykazać się IQ na poziomie co najmniej 140 punktów). Najbardziej zdolni i najbystrzejsi mogą liczyć na uznanie i liczne przywileje: możliwość pobierania nauki na najlepszych uczelniach, błyskotliwą karierę naukową, wyższe dochody itd. Nie ma się więc co dziwić, że większość z nas podczas bezsennych nocy rozmyśla nad poziomem własnego IQ.

Ta książka nie pomoże ci podnieść wyniku w teście na IQ. Nie pomoże ci też w przygotowaniach do typowych egzaminów czy testów. Choć pojawi się w niej kilka elementów podobnych do tych pojawiających się w testach na inteligencję oraz w testach typowo akademickich, nie jest ona w stanie konkurować z licznymi wydawnictwami poświęconymi rozwijaniu umiejętności niezbędnych do pomyślnego przejścia typowego testu IQ czy egzaminu wstępnego na studia.

Tematem tej książki nie jest również szybkie uczenie się. W zasadzie należałoby wręcz powiedzieć, że jej głównym przesłaniem jest myśl, iż niektóre elementy inteligentnych zachowań mogą kształtować się bardzo długo. Warto mieć świadomość, że Michał Anioł potrzebował wielu lat, by stworzyć freski w Kaplicy Sykstyńskiej, a Goethe pisał swoje arcydzieło Faust przez blisko sześć lat. Dobre rzeczy wymagają czasu.

Wreszcie 7 rodzajów inteligencji to nie poradnik typu „wprowadź swój mózg na wysokie obroty”. Nie wydaje mi się, by nasz mózg potrzebował dodatkowych obrotów. Jeżeli czegokolwiek potrzebuje, to tylko świętowania – w twoim mózgu znajduje się dostatecznie dużo aktywnych komórek, możesz dzięki nim naprawdę wiele w życiu osiągnąć.

Chciałbym myśleć o tej książce jako o osobistym zestawie do odnowy poznawczej. Znajdziesz w niej argumenty potwierdzające tezę, że dysponujesz licznymi talentami, nawet jeśli wszyscy ludzie z twojego otoczenia twierdzą, iż jest inaczej. Mam nadzieję, że dzięki tej książce przekonasz się, iż w niczym geniuszom nie ustępujesz. W czasach starożytnych uważano, że każdy ma w sobie wewnętrzny geniusz. Rozumiano go jako swego rodzaju ducha strażnika, który towarzyszy człowiekowi w życiu, pomagając mu osiągać cele i unikać przeciwności losu. Owo pierwotne znaczenie słowa „geniusz” (powiązane etymologicznie z nazwą ducha, którego wywołuje się z lampy) odeszło w niepamięć, kiedy zaczęliśmy w coraz większym stopniu koncentrować się na badaniu IQ i innych podobnych nonsensach. Czas powrócić do korzeni. I to właśnie jest celem niniejszej książki – chodzi o to, by pokazać, że mądrym można być na wiele różnych sposobów. Książka 7 rodzajów inteligencji zawiera:

• podstawowe informacje na temat funkcjonowania wielu różnych rodzajów inteligencji,

• listy umożliwiające ocenę najsilniejszych i najmocniejszych aspektów własnej inteligencji,

• ćwiczenia mające na celu poznanie różnych aspektów przejawiania inteligencji,

• praktyczne wskazówki i sugestie, dzięki którym łatwiej ci będzie rozwijać poszczególne typy inteligencji,

• pomysły i zasoby dotyczące praktycznego zastosowania teorii inteligencji wielorakich.

Ponadto książka przedstawia również konkretne przykłady inteligentnych zachowań obserwowane przy różnych okazjach w różnych kulturach całego świata. Będziesz mógł zatem poznać bliżej zdolności obserwacyjne Buszmenów z Kalahari, inteligencję interpersonalną bywalca manhattańskich salonów, medytacyjne praktyki buddyjskich mnichów szkoły Theravada, umiejętności europejskiego kompozytora w zakresie kreowania obrazów dźwiękiem i wiele, wiele innych kompetencji. Po zakończeniu lektury tej książki będziesz dysponował znacznie lepszym rozeznaniem w dziedzinie metod poznania praktykowanych w różnych stronach świata od tysięcy lat.

Książka rozpoczyna się od przedstawienia najważniejszych elementów teorii inteligencji wielorakich. W rozdziale 1 zostały omówione wyniki harwardzkich badań, z których wynika, że ludzkiemu umysłowi można przypisać co najmniej siedem podstawowych rodzajów inteligencji. W rozdziałach od 2 do 8 omówione zostały poszczególne typy inteligencji: językowa (rozdział 2), przestrzenna (rozdział 3), muzyczna (rozdział 4), kinestetyczna (rozdział 5), logiczno-matematyczna (rozdział 6), interpersonalna (rozdział 7) oraz intrapersonalna (rozdział 8). Kolejne cztery rozdziały pomogą ci wykorzystać wiedzę na temat siedmiu typów inteligencji do rozwijania tych kompetencji, które dojrzewają w późniejszych okresach życia (rozdział 9), do pokonywania trudności w uczeniu się (rozdział 10), poprawy jakości twojego życia zawodowego (rozdział 11) oraz do wzmocnienia twoich relacji w życiu osobistym (rozdział 12). W ostatnim rozdziale będziemy się zastanawiać, jak może się w przyszłości zmienić wartościowanie różnych typów inteligencji. Na końcu znajdziesz również informacje dotyczące zasobów – książek, organizacji, programów komputerowych i gier – które można wykorzystywać w celu rozwijania kompetencji w obszarze poszczególnych inteligencji.

To książka dla ciebie, jeżeli zależy ci na rozwijaniu swoich naturalnych zdolności. Polecam ją w szczególności, jeśli utożsamiasz się z jedną z poniższych charakterystyk:

• Poddałeś się testom na inteligencję lub innym standardowym testom i masz wrażenie, że rezultaty nie w pełni oddają twoje rzeczywiste kompetencje;

• Chcesz się dowiedzieć więcej na temat własnych zainteresowań i zdolności, by przygotować się do wyboru nowej kariery zawodowej lub do kolejnego kroku w ramach już obranej kariery;

• Chcesz lepiej poznać swój potencjał, by dzięki temu skuteczniej pracować nad własnym rozwojem;

• Chcesz się dowiedzieć, które metody myślenia i uczenia się są dla ciebie najbardziej naturalne;

• Chcesz się dowiedzieć, jaki wpływ na twój sposób myślenia ma kształt twoich relacji ze współmałżonkiem, synem lub córką, przyjacielem, krewnym lub współpracownikiem;

• Jesteś artystą, sportowcem, muzykiem lub innego rodzaju duszą twórczą i szukasz definicji inteligencji, dzięki której to, czym się w życiu zajmujesz, zyskałoby większą wartość i poważanie;

• Podejrzewasz u siebie problemy z uczeniem się i chciałbyś lepiej zrozumieć swoje ograniczenia;

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rozdział 1
Wiele rodzajów umysłów.
Teoria inteligencji wielorakich

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 2
Inteligencja słów, czyli wyrażanie własnej inteligencji językowej

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 3
Inteligencja obrazów, czyli myślenie za pomocą oczu

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 4
Inteligencja dźwięków, czyli maksymalne wykorzystanie talentu muzycznego

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 5
Inteligencja ciała, czyli wykorzystanie kompetencji kinestetycznych

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6
Inteligencja logiczna, czyli szacowanie kompetencji matematycznych i naukowych

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 7
Inteligencja społeczna, czyli korzystanie ze zmysłu relacji międzyludzkich

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8
Inteligencja własnego ja, czyli rozwijanie potencjału intrapersonalnego

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9
Stymulowanie późno dojrzewających inteligencji

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10
Wzmocnić swoje najsłabsze ogniwo – inteligencje wielorakie a trudności w uczeniu się

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11
Pracować mądrzej, czyli jak wykorzystać inteligencje do osiągania celów zawodowych

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12
Kiedy inteligencje kolidują z sobą, czyli jak osiągnąć harmonię stylów w związku

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 13
Myślenie przyszłości, czyli inteligencje XXI wieku

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 14
Nowe inteligencje: przyrodnicza i egzystencjalna

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 15
Czy pojawią się kolejne inteligencje?

Dostępne w wersji pełnej
.

Siedem rodzajów inteligencji

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Recenzje

O Autorze

Kontakt z autorem

Dedykacja

Podziękowania

Przedmowa

Rozdział 1 Wiele rodzajów umysłów. Teoria inteligencji wielorakich

Rozdział 2 Inteligencja słów, czyli wyrażanie własnej inteligencji językowej

Rozdział 3 Inteligencja obrazów, czyli myślenie za pomocą oczu

Rozdział 4 Inteligencja dźwięków, czyli maksymalne wykorzystanie talentu muzycznego

Rozdział 5 Inteligencja ciała, czyli wykorzystanie kompetencji kinestetycznych

Rozdział 6 Inteligencja logiczna, czyli szacowanie kompetencji matematycznych i naukowych

Rozdział 7 Inteligencja społeczna, czyli korzystanie ze zmysłu relacji międzyludzkich

Rozdział 8 Inteligencja własnego ja, czyli rozwijanie potencjału intrapersonalnego

Rozdział 9 Stymulowanie późno dojrzewających inteligencji

Rozdział 10 Wzmocnić swoje najsłabsze ogniwo – inteligencje wielorakie a trudności w uczeniu się

Rozdział 11 Pracować mądrzej, czyli jak wykorzystać inteligencje do osiągania celów zawodowych

Rozdział 12 Kiedy inteligencje kolidują z sobą, czyli jak osiągnąć harmonię stylów w związku

Rozdział 13 Myślenie przyszłości, czyli inteligencje XXI wieku

Rozdział 14 Nowe inteligencje: przyrodnicza i egzystencjalna

Rozdział 15 Czy pojawią się kolejne inteligencje?