Tytuł oryginału: Leadership and self-deception, 2nd edition

Przekład: Anita Doroba

Redakcja: Dorota Mazur-Dulęba

Projekt okładki: Radosław Krawczyk

Skład: JOLAKS – Jolanta Szaniawska

Copyright © 2010 by Arbinger Properties, Inc.

All rights reserved.

Copyright © 2011 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

All rights reserved. This Licensed Work published under license.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2012

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Oksywska 32, 01-694 Warszawa

tel./faks (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: info@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-365-9

Przedmowa

Przez bardzo długi czas sprawa oszukiwania samego siebie była dziedziną głębokich przemyśleń filozofów, naukowców i badaczy zajmujących się głównymi problemami nauk humanistycznych. Szeroko rozumiany ogół pozostaje raczej nieświadomy tego zagadnienia. Nie byłoby w tym nic złego, gdyby nie fakt, że samooszukiwanie jest tak wszechobecne, iż dotyka każdego aspektu życia. „Dotyka” to chyba nawet zbyt delikatne określenie, opisujące jego oddziaływanie. Oszukiwanie samego siebie w rzeczywistości determinuje doświadczenia każdej osoby w każdym aspekcie jej życia. Przedmiotem tej książki jest właśnie cały obszar tych oddziaływań, a w szczególności obszar, w którym determinowane jest oddziaływanie danej osoby na innych lub jej doświadczanie innych.

Aby zobrazować, o co tak naprawdę chodzi, posłużymy się pewną analogią. Niemowlę uczy się raczkować. Zaczyna od przesuwania się do tyłu po całym domu. Przesuwając się do tyłu, wciska się pod meble. Tam zaczyna wierzgać nogami, płakać i uderzać małą główką o różne otaczające je przedmioty. Jest uwięzione i bardzo z tego powodu niezadowolone. Robi więc jedyną rzecz, jaką potrafi wymyślić, by wydostać się z pułapki – naciska jeszcze mocniej, a to tylko pogłębia problem. Wciska się jeszcze mocniej w pułapkę.

Gdyby niemowlę umiało mówić, zapewne obwiniłoby meble o swoje kłopoty. Przecież robiło wszystko, co tylko mogło sobie wyobrazić. To nie mógł być jego problem. Ale oczywiście był, pomimo iż nie było w stanie tego dostrzec. Jest prawdą, że robiło wszystko, co mogło, ale problem polegał dokładnie na tym, że nie potrafiło dostrzec, w jaki sposób wpadło w ten kłopot. Mając taki problem, nie było w stanie wymyślić nic, co by ten problem rozwiązało.

Podobnie jest z samooszukiwaniem. Czyni nas ślepymi na prawdziwe przyczyny problemów, a gdy jesteśmy już zaślepieni wszystkie „rozwiązania”, jakie potrafimy wymyślić, tak naprawdę tylko pogarszają sytuację. Czy to w pracy, czy w domu, oszukiwanie samego siebie zaciemnia prawdę o nas, wykrzywia nasze widzenie innych i sytuacji oraz ogranicza naszą zdolność do podejmowania mądrych i pożytecznych decyzji. Gdy oszukujemy samych siebie, nasze poczucie szczęścia i nasze przywództwo słabną z każdym naszym ruchem, ale nie z powodu otaczających nas mebli.

Napisaliśmy tę książkę, by nauczyć ludzi rozwiązywania tego najważniejszego problemu. Nasze doświadczenia w nauczaniu o samooszukiwaniu i rozwiązywaniu tego problemu pokazały, że dla ludzi ta wiedza oznacza uwolnienie. Wyostrza widzenie, redukuje konflikty, rozbudza chęć pracy zespołowej, zwiększa poczucie odpowiedzialności, pomnaża zdolność do osiągania wyników, pogłębia zadowolenie i uczucie szczęścia. Pozostaje to prawdą, niezależnie od tego, czy dzielimy się tymi nowymi ideami z menedżerami w korporacjach w Nowym Jorku, czy z przywódcami rządowymi w Pekinie, czy ze społecznikami na Zachodnim Brzegu Jordanu, czy z grupami wychowawców dzieci w Brazylii. Ludzie z każdego kręgu kulturowego w takim czy innym stopniu sprzeniewierzają się swoim indywidualnym i kulturowym poczuciom powinności. Odkrycie, w jaki sposób się od tego uwolnić, było odkryciem niosącym nadzieję, rodzącym nowe możliwości i dającym trwałe rozwiązania.

Ta książka została po raz pierwszy opublikowana w roku 2000, a jej wersja w miękkiej okładce ukazała się w roku 2002. W tym nowym wydaniu z roku 2010 uaktualniliśmy tekst i dodaliśmy na końcu jeszcze jeden rozdział, w którym opisujemy różne zastosowania tej książki w ostatniej dekadzie. Na początku niektórzy czytelnicy byli zaskoczeni jej formą powieści. Jej bohaterowie są fikcyjni, ale ich doświadczenia zostały zaczerpnięte z autentycznych doświadczeń naszych własnych i naszych klientów, więc cała opowieść brzmi prawdziwie, a większość czytelników mówi nam, że dostrzega w niej samych siebie. Z tego powodu książka jest źródłem nie tylko pojęć, ale ich praktycznego zrozumienia problemu samooszukiwania i jego rozwiązania. Oddziaływanie tej wiedzy uczyniło z Przywództwa i oszukiwania samego siebie międzynarodowy bestseller dostępny obecnie w ponad dwudziestu wersjach językowych. Nasz najnowszy bestseller, Anatomia Pokoju (The Anatomy of Peace), opublikowany w twardej okładce w roku 2006, a w miękkiej w 2008 bazuje na historii i ideach, które opisaliśmy w Przywództwie i oszukiwaniu samego siebie. Pojedynczo i razem, książki te pomagają czytelnikom spojrzeć na życie zawodowe i sytuacje domowe w zupełnie nowy sposób oraz znaleźć praktyczne i niezwykle skuteczne rozwiązania problemów, o których myśleli, że są stwarzane przez kogoś innego.

Mamy nadzieję, że to wprowadzenie do problemu samooszukiwania i jego rozwiązanie będzie dla ludzi źródłem nowej siły w ich życiu zawodowym i prywatnym – siły, aby widzieć siebie i innych w inny sposób, a tym samym móc rozwiązać to, co wydawało się nierozwiązywalne lub poprawić to, co można jeszcze poprawić.

Uwaga o książce

Pomimo iż opieraliśmy się na rzeczywistych doświadczeniach z naszej pracy z organizacjami, żadna postać czy organizacja opisana w tej książce nie odzwierciedla żadnej konkretnej osoby ani organizacji. Natomiast informacja dotycząca Ignaza Semmelweisa jest faktem historycznym, zaczerpniętym z książki ChildbedFever: A Scientific Bography of Ignaz Semmelweis autorstwa K. Codell Carter i Barbary R. Carter (Transaction Publishers, 2005)

CZĘŚĆ

PIERWSZA.

OSZUKIWANIE

SAMEGO SIEBIE

I "PUŁAPKA"

Rozdział 1

Bud

Był przepiękny letni dzień, zbliżała się dziewiąta, a ja zmierzałem szybkim krokiem na najważniejsze spotkanie w swojej nowej pracy w Zagrum Company. Szedłem drogą obsadzoną drzewami, wspominając dzień, kiedy przed dwoma miesiącami po raz pierwszy wkroczyłem na teren centrali firmy, charakterem przypominający zamknięty kampus, aby odbyć rozmowę kwalifikacyjną na wysokie stanowisko menedżerskie. Miałem tę firmę na celowniku, od ponad dziesięciu lat obserwując ją ze swojego szczebla u jednego z konkurentów i byłem już zmęczony tym, że zawsze lądowałem na drugim miejscu. Po ośmiu rozmowach i trzech tygodniach zwątpienia w siebie oraz czekania na wiadomość zostałem przyjęty do Zagrum, by pokierować jedną z jego linii produktowych.

Teraz, cztery tygodnie później miałem zostać wprowadzony w specyficzny dla Zagrum rytuał menedżerów wyższego szczebla, polegający na całodniowym spotkaniu w cztery oczy z wiceprezesem zarządzającym Budem Jeffersonem. Bud był prawą ręką prezes firmy Kate Stenrude. W związku z przetasowaniami w zespole zarządzającym miał on zostać moim nowym szefem.

Próbowałem dowiedzieć się, o co chodzi w tym spotkaniu, ale wyjaśnienia kolegów jeszcze bardziej pogłębiały moją dezorientację. Wspominali coś o odkryciu, które pozwoliło rozwiązać „problem ludzki”, o tym, jak nikt tak naprawdę nie skupiał się na rezultatach. Mówili też, że – jak to nazywali –„Spotkanie z Budem” i strategie będące jego bezpośrednią konsekwencją, to klucz do nieprawdopodobnego sukcesu Zagrum. Nie miałem pojęcia, o czym mówią, ale nie mogłem się doczekać spotkania ze swoim nowym szefem i oczarowania go swoją osobą.

Bud Jefferson był pięćdziesięciolatkiem o młodzieńczym wyglądzie, łączącym w sobie dziwną kombinację cech: był zamożnym człowiekiem, ale jeździł tanim samochodem bez kołpaków na kołach, w młodości niemal wyleciał ze szkoły, ale z wyróżnieniem ukończył prawo i zarządzanie na Harwardzie, był koneserem sztuki kompletnie zwariowanym na punkcie Beatelsów. Pomimo oczywistych sprzeczności, a być może po części dzięki nim, Bud był czczony jako pewnego rodzaju ikona. Wszyscy w firmie go uwielbiali i podziwiali.

Przejście z Budynku 8, w którym mieściło się moje biuro, do Budynku centralnego zajęło mi dziesięć minut. Ścieżka, jedna z wielu łączących dziesięć budynków Zagrum, wijąca się wśród baldachimów z koron dębów i klonów wzdłuż brzegu Strumyka Kate, perfekcyjnego jak z widokówki pomysłu Kate Stenrude i nazwanego jej imieniem przez pracowników.

Wspinając się po stalowych wiszących schodach na trzecie piętro Budynku Centralnego, przebiegłem myślami swoje osiągnięcia w ciągu pierwszego miesiąca w Zagrum: zawsze byłem jednym z pierwszych, którzy przychodzili do pracy i jednym z ostatnich, którzy wychodzili. Czułem, że skupiałem się na czym trzeba i nie pozwalałem, aby jakieś sprawy zewnętrzne przeszkadzały mi w osiąganiu celów. Moja żona wprawdzie często się na to skarżyła, ale dla mnie bardzo liczyło się to, żeby pracować ciężej, szybciej i dłużej niż inni i by błyszczeć bardziej niż którykolwiek ze współpracowników, który mógłby być moim rywalem w wyścigu do awansów w najbliższym roku. Przytaknąłem sobie z zadowoleniem. Nie miałem się czego wstydzić. Byłem gotowy na spotkanie z Budem Jeffersonem.

Gdy pojawiłem się na trzecim piętrze, przywitała mnie sekretarka Buda, Maria. – Zapewne jesteś Tom Callum – powiedziała z entuzjazmem.

– Tak, dzięki. Mam spotkanie z Budem o dziewiątej – odpowiedziałem.

– Tak. Bud prosił, żebyś czekał na niego w Pokoju z Widokiem na Wschód. Powinien do ciebie dołączyć za pięć minut.

Maria poprowadziła mnie korytarzem do dużej sali konferencyjnej. Podszedłem do długiego szeregu okien i podziwiałem widok na kampus, który rozpościerał się wśród zieleni lasów Connceticut. Po około minucie usłyszałem energiczne pukanie do drzwi, w których ukazał się Bud.

– Cześć Tom. Dzięki, że przyszedłeś – powiedział z szerokim uśmiechem i wyciągnął rękę na powitanie. – Proszę, siadaj. Mogę ci zaproponować coś do picia? Kawa, sok?

– Nie, dziękuję – odparłem. – Już dzisiaj rano piłem.

Usiadłem na krześle pokrytym czarną skórą, które stało tuż obok mnie i czekałem na Buda, który nalewał dla siebie wodę przy barku stojącym w kącie. Wrócił z wodą dla siebie, niosąc też dzbanek i dodatkową szklankę. Postawił je na stole pomiędzy nami. – Tu może być chwilami gorąco. Mamy dziś dużo do zrobienia. Częstuj się, gdy tylko będziesz miał ochotę.

– Dziękuję – wyjąknąłem. Byłem mu wdzięczny za ten gest, ale poczułem jeszcze większą niepewność całej sytuacji.

– Tom – powiedział nagle, bardzo zdecydowanie Bud. – Poprosiłem cię o przybycie dzisiaj z jednego powodu. Z bardzo ważnego powodu.

– W porządku – odparłem spokojnie, starając się ukryć odczuwany lęk.

SPIS TREŚCI

STRONA TYTUŁOWA.

STRONA REDAKCYJNA.

PRZEDMOWA.

CZĘŚĆ PIERWWSZA. OSZUKIWANIE SAMEGO SIEBIE I "PUŁAPKA"

Rozdział 1. Bud.

Rozdział 2. Problem.

Rozdział 3. Oszukiwanie samego siebie.

Rozdział 4. Problem ukryty pod innymi problemami.

Rozdział 5. Skuteczne przywództwo.

Rozdział 6. Głęboko świadomy wybór, który przesądza o skutkach.

Rozdział 7. Ludzie albo przedmioty.

Rozdział 8. Wątpliwość.

CZĘŚĆ DRUGA. JAK WPADAMY W PUŁAPKĘ.

Rozdział 9. Kate.

Rozdział 10. Pytania.

Rozdział 11. Sprzeniewierzenie się sobie.

Rozdział 12. Cechy charakterystyczne sprzeniewierzenia się sobie.

Rozdział 13. Życie w pułapce uprzedzeń.

Rozdział 14. Zmowa.

Rozdział 15. Skupienie na pułapce.

Rozdział 16. Problemy z pułapką.

CZĘŚĆ TRZECIA. JAK UWALNIAMY SIĘ Z PUŁAPKI.

Rozdział 17. Lou.

Rozdział 18. Przywództwo z uprzedzeniami.

Rozdział 19. Droga do wyjścia z pułapki.

Rozdział 20. Ślepe zaułki.

Rozdział 21. To, co robisz.

Rozdział 22. Przywództwo wolne od uprzedzeń.

Rozdział 23. Narodziny przywódcy.

Rozdział 24. Następna szansa.

MOŻIWOŚCI WYKORZYSTANIA KSIĄŻKI PRZYWÓDZTWO I OSZUKIWANIE SAMEGO SIEBIE.

O INSTYTUCIE ARBINGERA