Christopher Green

Kit Y Chee

Zrozumieć ADHD
Kieszonkowy poradnik dla rodziców

Fragment

Przekład
Katarzyna Sobiepanek-Szczęsna

Laurum

Tytuł oryginału: THE POCKET GUIDE TO UNDERSTANDING ADHD A DOUBLEDAY BOOK

Przekład: Katarzyna Sobiepanek-Szczęsna

Redakcja: Milena Schefs

Projekt okładki: Amadeusz Targoński

Zdjęcie na okładce: Monolinea z serwisu iStockphoto.com

Skład: Shift-Enter

Text copyright © 2004 by Dr Christopher Green

Illustrations copyright © 1994, 2004 by Roger Roberts

All rights reserved. First published Random House Australia Pty Limited, Sydney, Australia. This edition published by arrangement with Random House Australia

Copyright © 2009 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2012

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Oksywska 32, 01-694 Warszawa

tel./faks (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: info@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-205-8

Plik ePub opracowany przez firmę eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl

O autorach

dr Christopher Green

Christopher Green jest pediatrą i honorowym konsultantem Children’s Hospital w Sydney. Przez ostatnie piętnaście lat intensywnie oddawał się wprowadzaniu nowoczesnego podejścia do leczenia ADHD w Australii, Nowej Zelandii i Wielkiej Brytanii.

dr Kit Chee

Kit Chee jest pediatrą w Sydney Learning Clinic oraz honorowym konsultantem w Children’s Hospital. Posiada tytuł doktora w zakresie zaburzeń języka, uczenia się i pisania u dzieci z ADHD.

Wstęp

Nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi (ang. attention deficit hyperactivity disorder – ADHD) jest spowodowana niewielką, ale widoczną różnicą w funkcjonowaniu mózgu. Powoduje ona, że inteligentne dzieci nie dają sobie rady w szkole i mimo właściwego wychowywania sprawiają kłopoty w domu.

Kieszonkowe wydanie książki Zrozumieć ADHD dokonuje jasnego przeglądu faktów dotyczących tego stanu. Omawiamy tu główne zachowania dziecka z ADHD. Dziecka, które nie wie, kiedy nałożyć hamulce na swoje działania, które wkłada w to, co robi, bardzo dużo wysiłku, a osiąga niewielkie efekty, które często jest wszystkim znane i przez wszystkich nielubiane i które, co być może jest najbardziej istotne, sprawia, że kompetentne wychowywanie wydaje się niewłaściwe.

Przeszliśmy długą drogę w rozumieniu tej trudnej do zdefiniowania kondycji. Niebezpieczeństwo dla dzisiejszych rodziców i specjalistów tkwi we wciąż istniejących niejasnościach – wszyscy oni powinni skupić się na tym, co już wiemy, i używać tych informacji do pomagania dzieciom.

Gdyby radzenie sobie z ADHD było proste, nie byłoby potrzeby pisania tej książki. Celem przewodnika jest przybliżenie szerokiemu audytorium tego złożonego zjawiska. Radzimy, aby czytelnik po zapoznaniu się z niniejszą publikacją sięgnął po bardziej szczegółowe informacje, zawarte w rozszerzonej wersji książki Zrozumieć ADHD (znajdują się w niej również wnioski z najnowszych badań).

Rozdział 1
ADHD – fakty

Obserwowane współcześnie ogromne zainteresowanie tematem ADHD skłania do myślenia, że jesteśmy dotknięci epidemią. Jednak ADHD nie występuje obecnie częściej niż w przeszłości – staliśmy się po prostu lepsi w rozpoznawaniu tego bardzo realnego stanu, na który wcześniej nie zwracano uwagi lub który błędnie diagnozowano.

ADHD to różnorodny bagaż zachowań związanych z deficytem uwagi, nadaktywnością, uczeniem się i tak dalej. Rozdział ten dokonuje przeglądu faktów dotyczących ADHD.

Fakty na temat ADHD

Dziecko z ADHD znacząco odstaje od innych dzieci będących na tym samym poziomie rozwojowym i wychowywanych w takim samym standardzie.

Dieta nie jest już postrzegana jako ważny czynnik przy ADHD.

Czasami nauczyciele opisują takie dziecko jako „znane wszystkim, ale nielubiane przez nikogo”.

W przypadku ADHD trudne dziecko sprawia, że dobrzy, kompetentni rodzice wydają się nieudolni.

Stymulanty pomagają dziecku skupić się i słuchać oraz ułatwiają nawiązanie z nim kontaktu.

- ADHD jest rzeczywistym stanem chorobowym, który do pewnego stopnia dotyka w przybliżeniu od 2 do 5% wszystkich dzieci.

- ADHD to biologiczny stan mózgu, którego przyczyną jest niewielki błąd w precyzyjnym dostrojeniu normalnego mózgu (drobna dysfunkcja mózgu).

- Uważa się, że ADHD jest związane z brakiem równowagi pomiędzy neuroprzekaźnikami noradrenaliną i dopaminą. Nierównowaga ta pojawia się w głównej mierze w tych częściach mózgu, które są odpowiedzialne za samoobserwację i nakładanie hamulców na niemądre zachowania.

- ADHD objawia się na dwa sposoby: poprzez impulsywne, słabo kontrolowane zachowanie (zachowanie nadaktywno-impulsywne) oraz problemy z uwagą, pamięcią krótkotrwałą i uczeniem się (problemy deficytu uwagi i uczenia się). Dziecko może przejawiać jeden z tych objawów osobno, ale najczęściej ADHD obejmuje połączenie obu elementów.

- Zachowania te i problemy z uczeniem się nie występują wyłącznie przy ADHD. Wszyscy mamy z nimi do czynienia, ale w dużo mniejszym stopniu.

- ADHD jest stanem silnie dziedzicznym. Większość dzieci z ADHD posiada bliskiego krewnego (zazwyczaj płci męskiej), dotkniętego tym samym problemem. Dysleksja rozwojowa, często związana z ADHD, również często bywa dziedziczona.

- ADHD jest głównie „chłopięcym” problemem. Chłopcy są sześć razy częściej przysyłani po pomoc niż dziewczynki. Mówi się jednak, że rzeczywisty wskaźnik ADHD w społeczeństwie wynosi trzech chłopców na jedną dziewczynkę. Wiele dziewczynek pozostaje niezdiagnozowanych, ponieważ z natury są one mniej destrukcyjne i nie skarżą się tak często, jak płeć męska. Często zdarza się, że mimo problemów w szkole nie są przysyłane do kliniki, ponieważ nie przejawiają złego zachowania.

- ADHD jest stanem długoterminowym, który wpływa na uczenie się i zachowanie w latach szkolnych. Około 60–70% dzieci zabiera ze sobą ów stan w dorosłość.

- Niektóre przedszkolaki są błędnie opisywane jako „nadaktywne”. W rzeczywistości nie mają one żadnego innego problemu poza normalną ruchliwością i brakiem zdrowego rozsądku, charakterystycznym dla tak młodego wieku. (Więcej na temat tej grupy wiekowej znajdziesz w książce Poskramianie małego dziecka).

- Większość rodziców po raz pierwszy zaczyna podejrzewać, że ich dziecko z ADHD odstaje od innych dzieci, kiedy maluch ma od dwóch i pół do trzech lat. Jednak w związku z bardziej swobodnym, mniej wymagającym życiem przedszkolnym większość z tych dzieci radzi sobie dobrze aż do pierwszego lub drugiego roku szkoły.

- Nauczyciele dzieci z ADHD mówią nam, że w szkole „takie dzieci są roztargnione, destrukcyjne i potrzebują indywidualnego opiekuna, aby realizować program”. Są zdezorientowani, kiedy inteligentne dziecko źle się zachowuje i nie wykorzystuje swojego intelektu.

- Typowe problemy szczególnie dobrze widać na placu zabaw, ponieważ dziecko błędnie odczytuje sygnały społeczne, podchodzi do zabawy ze zbyt dużym zaangażowaniem i przesadnie reaguje na dokuczanie. Ma to ogromne implikacje dla poczucia własnej wartości malucha.

- Dzieci z ADHD nie planują złego zachowania. Wydaje się, że ono po prostu im się przytrafia, a po incydencie odczuwają naprawdę wielką skruchę.

- W przybliżeniu połowa dzieci, które prezentują zachowania charakterystyczne dla ADHD, dotknięta jest również innymi problemami związanymi z uczeniem się, na przykład dysleksją, zaburzeniami mowy albo trudnościami w uczeniu się matematyki. Nie są to problemy powodowane przez ADHD, tylko stany powiązane albo współwystępujące. Leczenie ADHD nie leczy specyficznych trudności z uczeniem się, ale sprawia, że dziecko staje się bardziej otwarte na pracę korekcyjną.

- W szkole dwa elementy ADHD (zachowanie nadaktywno-impulsywne oraz problemy z deficytem uwagi i uczeniem się) objawiają się na różne sposoby. Nadaktywne, impulsywne, niekontrolowane zachowania powodują, że dziecko spieszy się z wykonywaniem zadań, wolno uspokaja się po przerwie, stuka i wierci się, krzyczy w klasie i nie jest w stanie sprawdzić pracy, zanim odda ją nauczycielowi. Problemy z deficytem uwagi dotyczą organizacji, rozpoczynania pracy, umiejętności słuchania, kończenia zadań, tendencji do rozpraszania się i pamięci krótkotrwałej.

- Słaba kontrola impulsów sprawia, że dziecko z ADHD jest narażone zarówno na wypadki fizyczne, jak i werbalne. Wciąż potyka się, przewraca, sprawia wrażenie głupiego i popełnia gafy. Dzieci z ADHD od świtu do zmierzchu nudzą i żądają – ta nieustanna presja generuje wielkie napięcie.

- Większość dzieci z ADHD posiada społeczną i emocjonalną dojrzałość dziecka w wieku dwóch trzecich ich własnego wieku. Częstymi zarzutami wobec nich jest brak emocjonalnego rozumienia, niezależności i zdrowego rozsądku.

- Leczenie ADHD obejmuje poradnictwo behawioralne, wsparcie w szkole i zastosowanie lekarstw stymulujących.

- Dzieci z ADHD działają bez zastanowienia, a nagrody przynoszą im mniej satysfakcji. To sprawia, że techniki behawioralne, które działają tak dobrze w przypadku innych zaburzeń dziecięcych, są dużo mniej efektywne w odniesieniu do maluchów z ADHD.

- Podawanie lekarstwa stymulującego jest decydujące w leczeniu ADHD. Korzyści z wykorzystania stymulantów w kuracji są dobrze znane od ponad pięćdziesięciu lat. Podczas dużego, odbywającego się w wielu ośrodkach badania, przeprowadzonego w 1999 roku w Ameryce Północnej, przeanalizowano relatywne korzyści różnych kombinacji kuracji medycznych, edukacyjnych i psychologicznych, stosowanych w przypadku ADHD. Rezultaty sugerują, że bez początkowego podania lekarstwa większość innych technik jest stosunkowo nieskuteczna.

- Korzyści z kuracji stymulującej są często błędnie przedstawiane w mediach, a także przez źle poinformowanych specjalistów, jednak jest to bez wątpienia najskuteczniejsza forma terapii ADHD.

- Stymulanty metylofenidat (Ritalin) i dekstroamfetamina są stosowane od czterdziestu lat. Ponad 170 kontrolowanych testów wykazało ich skuteczność i bezpieczeństwo.

- Lekarstwo stymulujące nie uzależnia. Lek ten sprawia, że rozkojarzonemu dziecku udaje się skoncentrować na rzeczywistości, a nikt jeszcze nie uzależnił się od rzeczywistości.

- Naturalne środki są często promowane jako bezpieczniejsze od stymulantów i równie skuteczne. Jednak nie zostały one poddane takim samym naukowym próbom i testom bezpieczeństwa, jakie są wymagane w przypadku lekarstw. To, że produkt ma pochodzenie roślinne, nie oznacza, że jest bezpieczny: opium, naparstnica, grzybki halucynogenne i tabaka to też naturalne substancje.

- Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rozdział 2
ADHD – ponownie odkryte

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 3
ADHD – przyczyny

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 4
Zachowania, które sprawiają problemy rodzicom

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 5
ADHD – czteroczęściowy problem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6
Stany współwystępujące

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 7
Znaczenie dobrego i złego wychowania

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8
ADHD – stawianie diagnozy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9
Stresy rodziców i rodzeństwa

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10
Jak poprawić zachowanie dziecka

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11
Praktyczne rozwiązania typowych problemów z zachowaniem

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12
Poprawianie wyników w szkole

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 13
Lekarstwa – fakty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 14
Przepisywanie stymulantów

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 15
Podnoszenie poczucia własnej wartości

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 16
Dorośli z ADHD

Dostępne w wersji pełnej

Zrozumieć ADHD Kieszonkowy poradnik dla rodziców

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

O autorach

Wstęp

Rozdział 1 ADHD – fakty

Rozdział 2 ADHD – ponownie odkryte

Rozdział 3 ADHD – przyczyny

Rozdział 4 Zachowania, które sprawiają problemy rodzicom

Rozdział 5 ADHD – czteroczęściowy problem

Rozdział 6 Stany współwystępujące

Rozdział 7 Znaczenie dobrego i złego wychowania

Rozdział 8 ADHD – stawianie diagnozy

Rozdział 9 Stresy rodziców i rodzeństwa

Rozdział 10 Jak poprawić zachowanie dziecka

Rozdział 11 Praktyczne rozwiązania typowych problemów z zachowaniem

Rozdział 12 Poprawianie wyników w szkole

Rozdział 13 Lekarstwa – fakty

Rozdział 14 Przepisywanie stymulantów

Rozdział 15 Podnoszenie poczucia własnej wartości

Rozdział 16 Dorośli z ADHD