W tej serii ukazały się następujące książki

BRIANA TRACY

- Jak przewodzą najlepsi liderzy

- Mów i zwyciężaj

- Psychologia sprzedaży

- Droga do bogactwa

- Droga do bogactwa w działaniu

JOHNA C. MAXWELLA

- Wszyscy się komunikują, niewielu potrafi się porozumieć

- Przywództwo. Złote zasady

TODDA M. DUNCANA

- Sprzedaż przez zaufanie

ZIGA ZIGLARA

- Żyj lepiej niż dobrze

Brian Tracy

Przemiana

Jak sprawić, by reszta twego życia była jeszcze lepsza

Przekład: Agnieszka Sobolewska

Tytuł oryginału: Reinvention. How to Make the Rest of Your Life the Best of Your Life

Przekład: Agnieszka Sobolewska

Redakcja: Monika Marczyk

Projekt okładki: Wladzimier Michnievic, PERFECT MAGENTA

Skład: Anna Surzycka-Kucharczuk

Copyright © 2009 by Brian Tracy.

All rights reserved.

Copyright © 2009, 2014 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

All rights reserved. This edition published in arrangement with AMACOM, a division of American Association, New York.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2015

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Jutrzenki 118, 02-230 Warszawa

tel./faks (22) 632 64 20

www.mtbiznes.pl

e-mail: sekretariat@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-872-2 (format e-pub)

ISBN 978-83-7746-873-9 (format mobi)

Opracowanie wersji elektronicznej:

Karolina Kaiser

Dedykacja

Dedykuję tę książkę moim przyjaciołom i wspólnikom, Johnowi McClellandowi i Billowi Rowlandowi – nie znam nikogo, kto zrobiłby więcej, by pomóc ludziom w tworzeniu siebie na nowo i dokonywaniu pozytywnych przemian życiowych

Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Przedmowa

5. WSTĘP Twój zmieniający się świat

6. ROZDZIAŁ 1 Jesteś wyjątkowy

7. ROZDZIAŁ 2 Kim jesteś?

8. ROZDZIAŁ 3 Czego chcesz?

9. ROZDZIAŁ 4 Ile jesteś wart?

10. ROZDZIAŁ 5 Jak zdobyć wymarzoną pracę – przy każdej koniunkturze gospodarczej

11. ROZDZIAŁ 6 Jak rozwijać się i awansować?

12. ROZDZIAŁ 7 Jak dawać z siebie wszystko?

13. PODSUMOWANIE Co teraz?

14. O autorze

Przedmowa

Temat życiowej zmiany jest bardzo bliski mojemu sercu. Kiedy miałem 21 lat, pracowałem jako robotnik na budowie. Wstawałem o piątej rano w środku mroźnej zimy i jechałem trzema autobusami, żeby harować przez cały dzień przy przenoszeniu materiałów budowlanych z jednego miejsca na drugie. Doznałem wtedy olśnienia, które odmieniło moje życie. Uświadomiłem sobie, że jestem odpowiedzialny za samego siebie i za wszystko, co się ze mną dzieje.

Siedziałem w moim jednopokojowym mieszkanku, kiedy uderzyła mnie ta myśl – jakby zapaliła się żarówka i wybuchła mi prosto w twarz. Coś takiego! Byłem odpowiedzialny. Wszystko, co chciałem osiągnąć od tego momentu, zależało wyłącznie ode mnie. Nikt mnie w tym nie wyręczy.

Postanowiłem wtedy zapomnieć o przeszłości i po raz pierwszy odmienić się, stworzyć siebie na nowo. Spojrzałem jak najdalej w przyszłość i zadałem sobie pytanie: „Co tak naprawdę chcę zrobić ze swoim życiem?”.

Oczywiście, pragnąłem tego, co większość ludzi: dobrze płatnej pracy, w której mógłbym robić coś, co lubię, szczęśliwych związków, dobrego zdrowia, no i niezależności finansowej.

Pamiętam, jak podczas przerwy na lunch na budowie chodziłem do księgarni i kupowałem książki na tematy, które, jak sądziłem, okażą się dla mnie pomocne. Zacząłem od książek biznesowych, następnie przeszedłem do lektur dotyczących psychologii, filozofii, ekonomii i sukcesu osobistego. Byłem kawalerem, więc miałem mnóstwo wolnego czasu i co wieczór przez kilka godzin czytałem i podkreślałem.

Im więcej się dowiadywałem, tym większej nabierałem pewności siebie. Zacząłem pisać do firm, ubiegając się o przyjęcie mnie w szeregi białych kołnierzyków. Przez długi czas nie było żadnego odzewu, ale w końcu ktoś zatrudnił mnie w bezpośredniej sprzedaży artykułów biurowych. To był początek mojej kariery.

Przez lata pracowałem na różnych stanowiskach i w różnych branżach, awansując z działu sprzedaży do zarządzania sprzedażą, aż w końcu zasiadłem w fotelu wiceprezesa międzynarodowej firmy, odpowiedzialnego za rozwój jej działalności w sześciu krajach. Później zdobyłem licencję i zostałem deweloperem nieruchomości – znajdowałem partnerów finansowych i realizowałem w ciągu paru lat inwestycje o wartości ponad stu milionów dolarów.

Zmieniłem się jeszcze w importera i dystrybutora – sprowadzałem japońskie samochody i założyłem 65 przedstawicielstw handlowych, by sprzedać auta o wartości dziesiątków milionów dolarów.

Na każdym etapie tych zawodowych przemian siadałem nad czystą kartką i podejmowałem decyzję dotyczącą mojego następnego kroku lub następnej profesji. A potem sięgałem po książki i artykuły, rozmawiałem z ludźmi, zadawałem pytania, dowiadywałem się jak najwięcej o danej branży i skakałem w sam środek.

Przekonałem się, że życiowe metamorfozy nie zachodzą płynnie, w długiej, prostej linii. Wiążą się z licznymi komplikacjami i trudnościami, a nawet z tymczasowymi porażkami. To, co wydaje się dobrym sposobem postępowania, często okazuje się ślepym zaułkiem, ale zawsze zza rogu wyłania się coś innego.

Nauczyłem się, że kluczem jest tu ciągła ofensywa. Zastanów się dobrze, co chcesz osiągnąć, i zacznij działać. Próbuj, próbuj ponownie i próbuj jeszcze raz. Nigdy się nie poddawaj. Przyj do przodu.

Dzięki tej książce poznasz najskuteczniejsze znane narzędzia psychologiczne, które pozwolą ci zaoszczędzić parę miesięcy, a może i lat życia przy tworzeniu nowego ja, by zostać takim człowiekiem, jakim zawsze chciałeś być.

Brian Tracy

WSTĘP
Twój zmieniający się świat

Gdziekolwiek jesteśmy, to tylko etap przejściowy w drodze dokądś indziej, a cokolwiek robimy, jakkolwiek dobrze byśmy to robili, to tylko przygotowanie do robienia czegoś innego, zupełnie odmiennego.

ROBERT LOUIS STEVENSON, SZKOCKI POWIEŚCIOPISARZ I POETA

Wiwat dobre czasy!

Przyszłość może być niepewna, ale kiedy czytasz tę książkę, jedna rzecz nie ulega wątpliwości: najlepsze dni jeszcze przed tobą. Wszystko, co osiągnąłeś do tej pory, to tylko cień tego, czego będziesz mógł dokonać w ekscytujących miesiącach i latach, które dopiero nadejdą. Powinieneś zrozumieć i czerpać z tej świadomości pociechę, że wszelkie zmiany w twoim życiu stanowią część szerszego planu, prowadzącego do realizacji twojego potencjału.

Albert Einstein wykładał na Uniwersytecie Princeton i właśnie przeprowadził egzamin w zaawansowanej grupie studentów fizyki. W drodze powrotnej do gabinetu niosący prace egzaminacyjne asystent zapytał:

– Doktorze, czy w zeszłym roku nie dał pan takich samych pytań na egzaminie dla tych samych studentów?

– Owszem – odparł Einstein.

Na co asystent, z respektem i podziwem dla największego fizyka XX wieku:

– Przepraszam, że pytam, doktorze Einstein, ale jak mógł pan zadać te same pytania tej samej grupie drugi rok z rzędu?

– Odpowiedzi się zmieniły – odparł po prostu Einstein.

W tamtych czasach w dziedzinie fizyki, kiedy ciągle dokonywano nowych, przełomowych odkryć, stan wiedzy zmieniał się tak szybko, że można było dwa lata z rzędu zadawać studentom te same pytania i wymagać innych odpowiedzi.

Co to ma wspólnego z tobą? Odpowiedzi w twoim życiu zmieniają się dziś szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Gdyby ktoś zapytał: „Jaki był twój największy problem albo najważniejszy cel rok temu?”, prawdopodobnie nawet nie umiałbyś powiedzieć. Bo byłoby to coś zupełnie innego od spraw, które zaprzątają cię dziś.

Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda sformułowali kiedyś trzy prognozy dotyczące przyszłości. Stwierdzili po pierwsze, że w nadchodzącym roku czeka nas więcej zmian niż kiedykolwiek wcześniej. Po drugie – można się też spodziewać znacznie większej konkurencji. Po trzecie wreszcie – pojawi się więcej niż dotychczas możliwości w twojej dziedzinie, bez względu na to, czym się zajmujesz. Będą to jednak inne możliwości od dzisiejszych.

Te prognozy przedstawiono w 1952 roku. Są dziś tak samo aktualne. A odpowiedzi raz jeszcze się zmieniły.

Oto kolejna prognoza: w ciągu następnych dwóch lat 72 procent obecnie pracujących osób znajdzie się na innych stanowiskach w tych samych lub innych firmach i będzie mieć inne obowiązki, wymagające innych zdolności i umiejętności, potrzebnych do osiągania innych wyników. Tych, którzy nie będą potrafili zareagować na wyzwania związane ze zmianami, dotkną one najbardziej.

Nasze społeczeństwo żyje w ciągłym pędzie, więc prawie każdy w którejś sferze swojego życia znajduje się w stadium przejściowym. To szybkie tempo zmian jest nieuchronne, nie da się ich uniknąć ani zatrzymać. Umiejętność skutecznego radzenia sobie ze zmianami stanowi podstawowy wymóg pomyślnego życia w najbardziej może fascynujących czasach w całej historii ludzkości.

Zmiana pracy

Najczęstszą chyba przyczyną przeobrażeń jest utrata lub zmiana pracy. Ze względu na dynamizm amerykańskiej gospodarki, co roku likwidacji lub restrukturyzacji ulega aż 20 milionów stanowisk. Na szczęście, każdego roku powstają także 22 miliony nowych miejsc pracy.

Niezależnie od tego, ile setek tysięcy nowych pracowników zalewa co roku rynek pracy, gospodarka dalej tworzy dla nich możliwości. Departament Pracy USA wyodrębnia obecnie w Stanach Zjednoczonych ponad 100 tysięcy kategorii zawodów, z podziałem na liczne podkategorie.

Może jesteś teraz w okresie przejściowym z powodu zmiany profesji. Przeciętna osoba zaczynająca dziś pracę będzie miała średnio jedenaście pełnoetatowych posad, na których przepracuje po co najmniej dwa lata, w pięciu lub więcej różnych branżach.

W Stanach Zjednoczonych ludzie dość często przenoszą się z jednej branży do drugiej i z jednej części kraju do innej, żeby rozpocząć nową pracę. Wiele osób całkowicie zmienia profesję. Czasami mija fascynacja danym zawodem i przyjemność z wykonywania go, więc pracownik decyduje się na istotny zwrot w karierze. Często z powodu zmieniających się warunków ekonomicznych, gustów konsumentów i krajowej lub międzynarodowej konkurencji całe branże ulegają redukcji czy likwidacji. Popyt na pracowników z danej kategorii zawodowej może spaść, a nawet zaniknąć w ciągu kilku lat.

Zanikające zawody i branże

Na początku XX wieku produkcja powozów i hodowla koni stanowiły ważne gałęzie przemysłu, w których zatrudnienie znajdowały setki tysięcy ludzi. Kiedy wynaleziono samochód, początkowo uznano go za chwilową modę, która szybko przeminie. Ale w ciągu kilku lat to konie i powozy oraz wszystkie związane z tymi branżami miejsca pracy odeszły do historii. Jednocześnie powstało kilkaset tysięcy – a w końcu miliony – nowych posad przy produkcji aut oraz części do nich. Była to praca czystsza, lepiej płatna, oferująca większe możliwości rozwoju i wyższy standard życia niż kiedykolwiek przedtem.

W 1990 roku jedną z najliczniejszych grup zatrudnionych stanowili w Ameryce pracownicy banków. Ale wraz z nadejściem ery komputerów i Internetu oraz pojawieniem się bankomatów potrzebnych było coraz mniej kasjerów i urzędników. Zwolniono miliony osób, które mogły poszukać ciekawszej, lepiej płatnej pracy w innych branżach.

Podczas boomu na rynku nieruchomości w latach 2004–2007 setki tysięcy pracowników napływały do tego sektora i jemu pokrewnych, związanych z kredytami hipotecznymi i ubezpieczeniami. Można było w krótkim czasie dużo zarobić. Ale jak zawsze, koniunktura się zmieniła. Liczba atrakcyjnych posad gwałtownie spadła, a wielu ludzi znalazło się w gorszej kondycji finansowej niż przedtem i kręci teraz z niedowierzaniem głową, zastanawiając się, jak do tego doszło.

Nieustanne zmiany stylu życia

Przechodzimy radykalne zmiany na różnych etapach tworzenia rodziny. Zawarcie małżeństwa, zwłaszcza po raz pierwszy, wymaga istotnego przewartościowania priorytetów w wielu dziedzinach życia. Rozwód, szczególnie kiedy w grę wchodzą dzieci, oznacza kolejną rewolucję. Śmierć małżonka lub małżonki, nagła czy nie, prowadzi do zmian w życiu owdowiałej osoby.

Narodziny dzieci i rozpoczęcie życia rodzinnego także stanowią punkt zwrotny. Na każdym etapie rozwoju dziecka rodzice muszą dostosować się do nowych obowiązków. Później, kiedy dzieci dorastają i opuszczają dom, znowu nadchodzi czas na zmiany. Czasem pozostali w pustym gnieździe rodzice decydują, że to szansa na radykalną odmianę życia i ją wykorzystują.

Pogorszenie sytuacji finansowej – szczególnie bankructwo – wymoże na tobie wprowadzenie mniej lub bardziej istotnych zmian. Może się zdarzyć, że będziesz musiał przewartościować niemal wszystkie ważne aspekty twojego życia.

Tempo zmian, napędzanych eksplozją informacyjną, nowymi technologiami i wszelkiego rodzaju konkurencją, nie spadnie. Wiedza, technologia i konkurencja wydają się mnożyć, podnosząc to tempo do zapierającego dech w piersiach poziomu.

Jeśli chcesz zapewnić sobie nieprzerwane pasmo sukcesów, powinieneś dążyć do zostania mistrzem zmian, a nie do stania się ich ofiarą. Wykorzystaj nieuniknione okresy przejściowe w twoim życiu, żeby nabrać dystansu i przygotować siebie na nowo na nadchodzące miesiące i lata.

Pomyśl o przyszłości

Jedną z cech wyróżniających najszczęśliwszych i odnoszących największe sukcesy ludzi jest to, że koncentrują się na przyszłości. Myślą o niej przez większość czasu. Nie chcą rozpamiętywać tego, co już się stało i czego nie można zmienić. Skupiają się za to na czynnikach, na które mają wpływ, i na ważnych działaniach, jakie mogą podjąć, żeby osiągnąć upragniony cel.

Osoby koncentrujące się na przyszłości mają szczególne nastawienie do życia. Wierzą, że najszczęśliwsze chwile i satysfakcjonujące doświadczenia są jeszcze przed nimi, czekają, by się nimi cieszyć. Wyglądają przyszłości, tak jak dziecko pierwszej gwiazdki: „Nie mogę się doczekać!”.

Żyjemy w najlepszych czasach w całej historii ludzkości. Nigdy tylu ludzi nie miało takich możliwości, by zarobić więcej, cieszyć się wyższym standardem życia, po prostu żyć dłużej i w lepszym zdrowiu, jak dziś. A w nadchodzących latach te warunki mogą się tylko poprawić.

Średnia długość życia w Ameryce wynosi dziś około 80 lat. Ludzie wiedzą coraz więcej o zdrowych nawykach, diecie i aktywności fizycznej, podchodzą też do tych spraw coraz rozsądniej. Mogą więc spokojnie oczekiwać, że przekroczą średnią i dożyją dziewięćdziesiątki albo nawet setki w dobrym zdrowiu.

Nowi 65-latkowie

Wielu ludzi zbliżających się do pięćdziesiątki czy sześćdziesiątki martwi się, że nie ma odłożonych wystarczająco dużo pieniędzy na wygodną emeryturę. Ale nie przejmuj się. Dziś 75 lat znaczy tyle, co dawniej 65. Przeciętny człowiek w wieku 65 lat często jest obecnie w znakomitej kondycji psychicznej i fizycznej. Będzie mógł wydajnie i z zyskiem pracować przez następne pięć czy dziesięć lat.

Dzisiejszy pięćdziesięciolatek znajduje się dopiero w połowie swojego produktywnego życia zawodowego. Masz więcej czasu, niż myślisz. Tym bardziej powinieneś przyjrzeć się swojemu życiu i pomyśleć o nowym ja na następne dekady.

Punkt zwrotny

Kilka lat temu przeprowadzono ankietę wśród trzystu mężczyzn i kobiet, którym w wieku trzydziestu i czterdziestu paru lat udało się zmienić zawód i osiągnąć sukces w nowej dziedzinie. Jedno z pytań brzmiało: „Co było punktem zwrotnym między Pana/Pani poprzednim życiem, z przeciętnymi wynikami w przeciętnej pracy, a nadzwyczajnym sukcesem, który stał się Pana/Pani udziałem w ostatnich latach?”. Wszyscy, oprócz jednego respondenta, przyznali, że takim zwrotnym punktem była „niespodziewana utrata pracy”.

Żyli sobie bez niespodzianek, spokojnie wykonując daną pracę, zarabiając zadowalająco, organizując sobie życie wokół tych dochodów i rok w rok robili swoje. Aż nagle stało się coś nieoczekiwanego. Mogła to być fuzja, przejęcie, bankructwo, gwałtowny spadek popytu na produkty lub usługi firmy czy choćby konflikt z szefem. Wyrzucono ich z posady i znaleźli się na bruku. W tym momencie wszyscy zadali sobie pytanie: „Co tak naprawdę chcę zrobić ze swoim życiem?”.

Często dysponowali czasem do namysłu i pewnymi zasobami finansowymi, w postaci odprawy lub oszczędności. Mieli odwagę spojrzeć w przyszłość i zastanowić się, co chcieliby zrobić inaczej niż przedtem.

Niespodziewana utrata pracy stała się punktem zwrotnym dla tych ludzi, a także dla wielu innych. Jeśli przeanalizujesz swoje życie, możesz sobie uświadomić, że również dla ciebie był to impuls do istotnych zmian zawodowych lub życiowych. Z perspektywy czasu możesz patrzeć na tę zmianę z wdzięcznością, mimo że była nieoczekiwana, a być może także niepokojąca.

Adaptacja, przystosowanie, reakcja

Karol Darwin powiedział: „Przetrwa niekoniecznie najinteligentniejszy czy najsilniejszy osobnik gatunku, ale ten, który potrafi najlepiej zaadaptować się do zmian”.

Zdolność do spojrzenia z dystansu na własne życie, a następnie wymyślenia się na nowo, stworzenia nowego ja, może tak radykalnie poprawić twoje zdrowie, szczęście i podnieść poziom satysfakcji, że stanowi jedną z najważniejszych umiejętności.

W dalszej części książki przeprowadzę cię krok po kroku przez proces przemiany, który możesz wykorzystać na dowolnym etapie życia i do którego możesz wracać, kiedy twoje życie znów się zmieni, co jest nieuniknione.

ROZDZIAŁ 1
Jesteś wyjątkowy

Możemy osiągnąć niemal wszystko, na miarę naszych możliwości, jeśli tylko będziemy myśleć, że potrafimy.

GEORGE MATTHEW ADAMS, FELIETONISTA, PISARZ I WYDAWCA

Jesteś wyjątkową osobą, obdarzoną niezwykłymi cechami. Masz więcej talentów i zdolności, niż zdołałbyś wykorzystać, nawet gdybyś żył sto razy dłużej. Począwszy od dzisiaj, możesz zrobić wszystko ze swoim życiem, a ogranicza cię tylko twoja własna wyobraźnia.

Twój mózg zawiera około stu miliardów neuronów, z których każdy jest połączony z dwudziestoma tysiącami innych komórek, tworząc złożoną sieć zwojów i wypustek nerwowych. Oznacza to, że liczba myśli i ich kombinacji, jakie mogą ci przyjść do głowy, wynosi jeden z ośmioma stronami zer. To więcej niż istnieje cząsteczek w całym znanym wszechświecie.

Dr Wayne Dyer, znany prelegent i autor książek o samorozwoju, mówi: „Każde dziecko przychodzi na świat z tajemnymi rozkazami”. To znaczy, że urodziłeś się z jedynym w swoim rodzaju przeznaczeniem, w danym miejscu i czasie, w pewnych okolicznościach, w wyjątkowej sytuacji. Znalazłeś się na Ziemi, by zrobić coś wspaniałego ze swoim życiem, coś, czego nie potrafi zrobić nikt inny.

Jesteś wyjątkowy w każdym sensie tego słowa. Nie ma nikogo na świecie, w całej historii ludzkości, z takim połączeniem talentów, zdolności, wiedzy, doświadczenia, myśli, uczuć, pragnień, ambicji, nadziei i marzeń, jakie są twoim udziałem. I nigdy nie będzie.

Największej satysfakcji i radości doświadczysz, kiedy doznasz cudownego uczucia, że w pełni realizujesz swój potencjał i stajesz się wszystkim tym, czym jesteś zdolny się stać. Jedyne pytanie brzmi: jesteś optymistą czy pesymistą? Widzisz szklankę w połowie pełną czy w połowie pustą?

Najlepiej płatna praca

Jaka jest najlepiej płatna praca w Ameryce? Niektórzy będą szukać odpowiedzi w sporcie, show-biznesie, wśród dyrektorów generalnych z listy Fortune 500 albo jeszcze gdzie indziej. W rzeczywistości najważniejszą ze wszystkich prac jest myślenie.

Im sprawniej myślisz, tym lepsze decyzje podejmujesz. Im trafniej decydujesz, tym precyzyjniejsze będą twoje działania. A im lepsze działania, tym lepsze wyniki. Od jakości twojego myślenia w dużej mierze zależy jakość twojego życia. Wszyscy odnoszący sukcesy, szczęśliwi ludzie umieją ruszyć głową.

Myślenie jest tak istotne między innymi ze względu na konsekwencje. Jak określić, czy coś jest ważne? Jeśli może mieć istotne konsekwencje, pozytywne lub negatywne.

Jakość twojego myślenia mierzy się głównie tym, czy umiesz przewidzieć prawdopodobne konsekwencje tego, że coś zrobisz albo czegoś nie zrobisz, a następnie poświęcisz czas i wysiłek na działania mające najistotniejsze potencjalne konsekwencje.

Cechą szczególną ludzi skoncentrowanych na przyszłości jest to, że myślą długofalowo. Planują kolejne dni, tygodnie, miesiące, a nawet lata i, zanim cokolwiek zrobią, dokładnie rozważają prawdopodobne konsekwencje danego sposobu postępowania.

Im większą masz jasność co do tego, czego pragniesz w przyszłości, tym lepsze decyzje możesz podejmować teraz i tym większe masz szanse na osiągnięcie celu.

Twoja praca opiera się dziś na wiedzy. Im więcej jej zdobędziesz i im wyższej będzie ona jakości, tym więcej będziesz mieć do dyspozycji narzędzi, aby kształtować swoje myślenie, szlifować umiejętność podejmowania decyzji i zapewnić sobie lepsze wyniki. Na szczęście krytycznego myślenia można się nauczyć. Trening czyni mistrza.

Umiejętność myślenia w XXI wieku

Istnieje kilka zasad myślenia, które musisz opanować, żeby odnieść sukces w niespokojnym, szybko zmieniającym się świecie.

1. Ponowna ocena. Dokonujesz jej, kiedy poświęcasz czas na analizę wszystkich szczegółów dotyczących twojego życia, zwłaszcza jeśli właśnie uległo radykalnej zmianie. Poznasz, że czas na taką ocenę, gdy będziesz odczuwać stres, frustrację, doznasz porażki, rozczarowania, spotkasz się z oporem lub innymi trudnościami. Jeśli w pracy albo życiu prywatnym ciągle czujesz się rozdrażniony, zły lub nieszczęśliwy, to znak, że pora spojrzeć z dystansu i dokonać ponownej oceny sytuacji w oparciu o stan obecny.

Jack Welch powiedział kiedyś, że najważniejsza w przywództwie jest zasada rzeczywistości. Definiował ją jako „postrzeganie świata takim, jaki jest, a nie takim, jakim chcielibyśmy go widzieć”. Słynął z tego, że przychodził na zebrania poświęcone rozwiązywaniu problemów i z miejsca pytał: „Jaką mamy rzeczywistość?”.

Ludzie silni stają z rzeczywistością twarzą w twarz. Bardziej obchodzi ich to, co jest słuszne, niż to, kto ma rację czy też to, by rację mieli właśnie oni. Stanowczo podchodzą do dowiadywania się prawdy i stawiają czoło problemom, zamiast ich unikać albo mieć nadzieję, że same znikną. Dokonują oceny sytuacji w oparciu o bieżące realia.

2. Ponowne przemyślenie. Jakość myślenia zależy w dużej mierze od ilości informacji, jakie masz i od jakich możesz wyjść. Kiedy chcesz ponownie przemyśleć sytuację, dokładasz starań, aby, jak to ujął Harold Geneen z ITT, „ustalić fakty”. Zadajesz jak najwięcej pytań dotyczących danej osoby, problemu lub sytuacji, aby móc podjąć decyzję w oparciu o fakty, a nie emocje.

Zadawanie pytań jest jednym z najlepszych sposobów na zachowanie spokoju i jasności umysłu. Co dokładnie się stało? Jak do tego doszło? Kiedy? Kto brał w tym udział? Jakie są prawdopodobne konsekwencje tej sytuacji? Co można natychmiast zrobić, żeby rozwiązać problem lub zminimalizować koszty?

Pomocne może się także okazać zapisanie wszystkich szczegółów na kartce. Przy przelewaniu myśli na papier dzieje się coś cudownego. Im więcej szczegółów zapiszesz, tym spokojniej się czujesz, jaśniej myślisz i skuteczniej działasz. Bardzo często właściwy sposób postępowania sam ci się narzuci, kiedy sprecyzujesz sobie stan rzeczy na piśmie.

3. Reorganizacja. Celem organizowania sobie życia osobistego lub zawodowego jest zapewnienie jego bezproblemowego funkcjonowania. Ponieważ czasy, ludzie i sytuacje się zmieniają, zwłaszcza w niespokojnym świecie, musisz ciągle poddawać swój sposób życia, pracy i prowadzenia biznesu wnikliwej ocenie. Bądź przygotowany na konieczność organizowania i reorganizowania procesów, procedur i działań, aby podnieść płynność funkcjonowania i wydajność pracy lub życia prywatnego.

W okresach przemian wielu ludzi dokonuje całkowitej reorganizacji swojego życia. Przeprowadzają się z miasta na wieś, z domu na przedmieściach do mieszkania w bloku – albo odwrotnie. Reorganizują swoje firmy lub życie osobiste, tak aby mogli lepiej funkcjonować w nowej rzeczywistości.

4. Restrukturyzacja. Ponieważ nigdy nie ma wystarczająco dużo czasu i pieniędzy na wszystko, czym chciałbyś być, co chciałbyś mieć i robić, musisz oszczędzać. Restrukturyzacja oznacza przesunięcie czasu, pieniędzy i zasobów z obszarów działalności o niższej wartości do tych o wartości wyższej.

W biznesie przeprowadza się restrukturyzację poprzez przypisanie najlepszych pracowników i zasobów do działań w tych obszarach, które wiążą się z największymi możliwościami. W życiu prywatnym poświęcaj więcej czasu na to, co daje ci najwięcej szczęścia i satysfakcji. Może temu towarzyszyć postanowienie skoncentrowania się na górnych 20 procentach działań zawodowych, tych przynoszących ci większość dochodów, tak aby mieć więcej wolnego czasu, który można spędzić z rodziną albo przeznaczyć na zajęcia niezwiązane z pracą.

5. Przeprojektowanie (ang. reengineering). To popularne narzędzie stosowane w zarządzaniu ma na celu uproszczenie i polega na ciągłym szukaniu sposobów na zmniejszenie stopnia skomplikowania lub liczby etapów w dowolnym procesie.

Upraszczać można poprzez delegowanie zadań i czynności o niskiej wartości – przekazywanie ich innym osobom, których stawka godzinowa jest niższa od twojej lub które mogą wykonać je taniej albo lepiej od ciebie.

Możesz przeprojektować swoje życie, zlecając zewnętrznym wykonawcom całą pracę, która nie ma kluczowego znaczenia dla twojej działalności biznesowej lub życia prywatnego, a w której specjalizuje się inna firma lub osoba. Zlecanie zadań o niskiej wartości wyspecjalizowanym firmom jest w istocie tańsze i przynosi lepsze efekty niż wykonywanie ich samodzielnie.

Inny sposób uproszczenia pracy nazywa się rozszerzeniem odpowiedzialności przez konsolidację zadań. Polega na łączeniu obowiązków kilku osób i wykonywaniu ich samodzielnie albo przekazaniu ich jednemu pracownikowi zamiast podzieleniu ich między różne osoby.

Ostatnia metoda przeprojektowania życia, jego radykalnego uproszczenia, polega po prostu na całkowitym wyeliminowaniu pewnych czynności i zadań. Codziennie robisz wiele rzeczy, które kiedyś mogły być ważne, ale teraz, w porównaniu z innymi sposobami wykorzystania czasu, mają znikomą wartość.

6. Tworzenie siebie na nowo (ang. reinventing). To jeden z najbardziej fascynujących i rewolucyjnych sposobów myślenia, jaki poznasz. Polega na odkreśleniu przeszłości grubą kreską i wyobrażeniu sobie, co mógłbyś zrobić, gdybyś zaczynał dziś od zera, w dowolnej dziedzinie życia, z czystym kontem.

Gdyby twoja firma doszczętnie spłonęła i musiałbyś założyć ją od nowa, w nowym miejscu, co odbudowałbyś natychmiast, a do czego już byś nie wrócił?

Gdyby twoja praca, firma, branża albo dziedzina specjalizacji znikła, upadła albo została zdelegalizowana, a ty musiałbyś zaczynać życie zawodowe zupełnie od zera, jaką pracę byś wybrał? Gdzie byś ją wykonywał? Jakie nowe umiejętności lub kwalifikacje chciałbyś zdobyć? Gdybyś mógł całkowicie zmienić swoje życie, czym różniłoby się od obecnego?

Stosuj takie myślenie od zera (ang. zero-based thinking) w każdej dziedzinie życia. Zadawaj sobie pytanie: „Gdybym wcześniej wiedział to, co wiem dzisiaj, czy w ogóle zaczynałbym coś, co robię obecnie, jeślibym miał to zrobić jeszcze raz?”. To jedno z najbardziej efektywnych narzędzi w tworzeniu nowego ja.

Gdybyś wiedział to, co wiesz dzisiaj, czy w pewne relacje, osobiste lub zawodowe, nie zaangażowałbyś się w ogóle? Czy jest jakaś część twojej działalności biznesowej, jakiś produkt lub usługa, pro ces, procedura lub wydatek, na które byś się nie zdecydował ponownie, mając obecną wiedzę?

Czy gdybyś wiedział to, co wiesz dzisiaj, nie dokonałbyś ponownie którejś inwestycji czasu, pieniędzy lub emocji? Wyobraź sobie, że masz czarodziejską różdżkę i możesz całkowicie odmienić dowolną dziedzinę swojego życia. Co byś zmienił? Co byś zrobił inaczej?

7. Odzyskiwanie kontroli. Kiedy przechodzisz okres poważnych życiowych zmian, często możesz się czuć jak łódeczka, miotana przez wicher na wodzie. Czasem masz poczucie, że się miotasz, w sensie i fizycznym, i emocjonalnym. W tej zawierusze możesz wykazywać reakcję „walki lub ucieczki”, to atakując, to się wycofując. Czujesz się jak na emocjonalnej huśtawce. Właśnie w takim momencie musisz odzyskać kontrolę na sobą, nad swoimi uczuciami i działaniami.

Psycholodzy opracowali teorię poczucia umiejscowienia kontroli. Według niej każdy z nas ma albo zewnętrzne, albo wewnętrzne umiejscowienie kontroli, ewentualnie coś pośredniego. Różnimy się pod tym względem między sobą. Wewnętrzne umiejscowienie kontroli oznacza poczucie panowania nad własnym życiem i nad sytuacją. W efekcie taka osoba potrafi zachować większy spokój, jasność umysłu i myśleć pozytywnie, kiedy coś pójdzie nie tak.

Osoby z zewnętrznym umiejscowieniem kontroli czują, że to, co się z nimi dzieje, zależy w dużej mierze od innych ludzi, okoliczności i zdarzeń. Czują się pozbawione kontroli, a w rezultacie ich udziałem staje się stres, negatywne myślenie, często także choroby psychosomatyczne.

Sześć etapów odzyskiwania kontroli

Psycholog Elisabeth Kübler-Ross zaobserwowała etapy, przez jakie przechodzi osoba opłakująca śmierć kogoś bliskiego, zwłaszcza małżonka lub dziecka. Przez podobne fazy przechodzimy także wtedy, gdy doświadczamy niespodziewanych trudności lub niekorzystnego obrotu spraw w pracy bądź życiu osobistym.

1. Pierwszym etapem jest zaprzeczenie. „Nie wierzę! To niemożliwe!” – to częsta reakcja w tej fazie. Zaprzeczenie – odmowa stawienia czoła rzeczywistości – powoduje znaczące cierpienie psychiczne i poczucie nieszczęścia.

2. Drugi etap radzenia sobie ze śmiercią bliskiej osoby lub z niepowodzeniem to gniew. Kiedy już staje się jasne, co się stało, cierpiący człowiek reaguje gniewem skierowanym ku osobie lub sytuacji, którą uważa za odpowiedzialną za dane zdarzenie.

3. Gniew szybko przechodzi w trzeci etap, obwinianie. Osoba, która doświadczyła traumatycznego przeżycia lub straty, zaczyna kogoś lub coś obwiniać o to, co się stało. Przekonuje samą siebie i innych, że jest niewinna i tłumaczy, dlaczego winę za jej nieszczęście ponosi ktoś inny.

Człowiek znajdujący się w fazie zaprzeczenia, gniewu lub obwiniania nie jest w stanie spojrzeć spokojnie i racjonalnie na sytuację ani sobie z nią poradzić. Te negatywne emocje działają paraliżująco, mogą cię unieruchomić, jakbyś był przykuty do ziemi. Nie da się zrobić żadnych postępów.

4. Następnym etapem radzenia sobie z traumatycznym przeżyciem jest poczucie winy. Zaczynasz czuć, że zrobiłeś lub zaniedbałeś coś, co doprowadziło albo przyczyniło się do problemu. Poczucie winy szybko zmienia się w negatywne emocje, poczucie niższości i depresję. Możesz chcieć się poddać albo zacząć użalać się nad sobą. Łatwo popaść w samooskarżanie.

5. Prawdziwym antidotum na zaprzeczenie, gniew i obwinianie jest akceptacja odpowiedzialności. Dopiero kiedy zaakceptujesz swoją odpowiedzialność za sprawę i za swoją reakcję na to, co ci się przydarzyło, możesz poradzić sobie z problemem i zapanować nad sytuacją.

Istnieje bezpośredni związek między przyjęciem odpowiedzialności a poczuciem kontroli. Co więcej, poczucie kontroli wiąże się bezpośrednio z pozytywnymi emocjami. Im bardziej akceptujesz odpowiedzialność za siebie i za sytuację, tym większe będziesz mieć poczucie kontroli i tym szczęśliwszą, bardziej pozytywną osobą się staniesz.

Wiele lat temu zadziwiła mnie moc, jaką mają te proste słowa: „Jestem odpowiedzialny”. Nie można dalej odczuwać gniewu ani obwiniać innych o swoje problemy, kiedy się mówi: „Jestem odpowiedzialny”. Im częściej powtarzasz sobie te słowa, tym skuteczniej wyłączasz negatywne emocje, które cię unieszczęśliwiają i utrudniają ci trzeźwą ocenę sytuacji.

Możesz tutaj chcieć się spierać, przypominając wszystko, co inni zrobili, by cię skrzywdzić i wskazując, dlaczego twój gniew jest w pełni usprawiedliwiony. Warto jednak zapamiętać niezwykle trafne pytanie, postawione kiedyś przez psychologa Jeralda Jampolsky'ego: „Chcesz mieć rację, czy chcesz być szczęśliwy?”.

Za prawie każdą negatywną sytuację lub niepowodzenie w życiu osobistym bądź zawodowym ponosisz przynajmniej częściową odpowiedzialność. Czasem jesteś odpowiedzialny całkowicie, co wzmaga twój gniew. Pewne twoje działania lub ich brak doprowadziły do nieoczekiwanego i niekorzystnego zdarzenia. Nie zrobiłeś pewnych rzeczy albo nie zauważyłeś oznak świadczących o tym, że coś jest nie tak. W istocie im bardziej byłeś odpowiedzialny za to, co się stało, tym większą będziesz mieć początkowo tendencję do atakowania innych i obwiniania ich za swoje problemy.

Ale to nic nie da. Przyjęcie odpowiedzialności to czysty egoizm. Akceptujesz ją z jednego powodu: abyś mógł odzyskać poczucie spokoju, kontroli oraz jasność umysłu. Zamiast czuć gniew, niezadowolenie i frustrację, przyjmujesz odpowiedzialność i od razu robisz się spokojny i zrelaksowany.

Są oczywiście sytuacje, w których jesteś zupełnie niewinny, kiedy to, co się stało, nie miało z tobą absolutnie nic wspólnego. Jak w ulicznej strzelaninie, byłeś ofiarą okoliczności, nad którymi nie miałeś kontroli. Ale nadal odpowiadasz za swoje reakcje. Pamiętaj, to nie to, co ci się przydarza, ale to, w jaki sposób reagujesz na te zdarzenia, decyduje o tym, czy jesteś szczęśliwy, czy nieszczęśliwy. Jak napisał Szekspir: „Rzeczy nie są dobre czy złe same w sobie. Są takie, jakimi nam się wydają”[1].

6. Jednym z najskuteczniejszych narzędzi, jakich można użyć do odzyskania kontroli nad własnym umysłem, jest przeramowanie (ang. reframing). To, jakie uczucia wywołuje w tobie dana sytuacja, zależy w dużej mierze od twojego stylu atrybucyjnego, dotyczącego wyjaśniania rzeczywistości – od tego, jak sobie interpretujesz dane zdarzenie, w sposób pozytywny czy negatywny.

W przeramowaniu chodzi o pozytywną interpretację zdarzenia, nadanie mu nowych ram. Trzeba zmienić swój język. Zamiast definiować coś jako problem, zaczynasz używać pojęcia sytuacja. Problem to coś denerwującego i stresującego. Sytuacja to coś, z czym trzeba sobie po prostu poradzić.

Jeszcze lepiej przeramować sytuację na wyzwanie. Wyzwanie dzielnie podejmujesz, wydobywa z ciebie najlepsze cechy. To pozytywne doświadczenie, na które czekasz z niecierpliwością.

Najlepiej interpretować niespodziewane trudności jako okazję. Problem cię sporo kosztuje, pod względem czasowym, finansowym i emocjonalnym. Na okazję się rzucasz, żeby ją wykorzystać.

Pamiętasz, jak pisałem, że 299 na 300 osób, które w życiu dużo osiągnęły, przypisywało swój sukces niespodziewanej utracie pracy? Zamiast zaprzeczać, gniewać się i obwiniać szefa albo firmę, która ich zwolniła, dostrzegły one w swojej wolności wyzwanie i okazję do życiowej przemiany.

7. Odrodzenie. Kiedy już przyjmiesz odpowiedzialność, zreinterpretujesz negatywne zdarzenie w pozytywny sposób oraz odzyskasz pełną kontrolę nad swoim umysłem i emocjami, jesteś gotowy, by znów piąć się w górę. Jak powiedział Napoleon Hill: „Jedynym prawdziwym lekarstwem na zmartwienie jest zdecydowane działanie w dążeniu do ustalonego celu”.

Pogodziłeś się z tym, co się stało, uznając to za nieuchronne i nieodwracalne. Nie chcesz tracić nawet minuty na martwienie się przeszłością ani czymś, czego nie da się zmienić. Zamiast tego koncentrujesz się na przyszłości, na niemal nieograniczonej liczbie otwierających się przed tobą możliwości i szans na stworzenie sobie wspaniałego życia.

Pytania do przemyślenia

1. W jakiej jednej, konkretnej dziedzinie życia powinieneś dokonać rzetelnej ponownej oceny sytuacji na podstawie aktualnego stanu rzeczy?

2. Jak mógłbyś zreorganizować swoje życie lub pracę, aby bardziej harmonizowały z twoimi pragnieniami, oczekiwaniami i tym, co daje ci szczęście?

3. Jak mógłbyś zrestrukturyzować swoje życie lub pracę, aby poświęcać więcej czasu na robienie rzeczy, które przynoszą ci największą satysfakcję?

4. Jak mógłbyś uprościć swoje życie poprzez delegowanie, redukowanie, konsolidowanie lub eliminowanie zadań i czynności o niskiej wartości?

5. Gdybyś mógł za dotknięciem czarodziejskiej różdżki całkowicie odmienić swoje życie, jakich zmian byś dokonał?

6. W których dziedzinach życia musisz przyjąć pełną odpowiedzialność, aby móc zacząć robić postępy?

7. Jakie jedno działanie podejmiesz natychmiast dzięki temu, czego dowiedziałeś się z tego rozdziału?

Przypisy

[1] Hamlet, akt II, scena II, w przekładzie Stanisława Barańczaka.

Koniec wersji demonstracyjnej.