Daniel Bergner

Czego pragną kobiety

O kobiecym pożądaniu w przełomowych badaniach seksuologów

PRZEKŁAD
Anna Owsiak

Tytuł oryginału: WHAT DO WOMEN WANT? ADVENTURES IN THE SCIENCE OF FEMALE DESIRE

Przekład: Anna Owsiak

Redakcja: Monika Marczyk

Korekta: Elżbieta Wojtalik-Soroczyńska

Projekt okładki: Amadeusz Targoński, targonski.pl

© Netfalls – Remy Musser | Shutterstock.com

Skład: Studio Magenta, Nadzieja Michnievič 

Copyright © 2013 by Daniel Bergner.

All rights reserved.

Copyright © 2014 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Warszawa 2015

MT Biznes sp. z o.o.

ul. Jutrzenki 118, 02-230 Warszawa

tel. 22 632 64 20

www.mtbiznes.pl

sekretariat@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-7746-781-7 (format e-pub)

ISBN 978-83-7746-780-0 (format mobi)

Opracowanie wersji elektronicznej:

Karolina Kaiser

Dla Georgii

Rozdział pierwszy
Zwierzęta

Meredith Chivers musiała wymazać cywilizowany świat, aby móc podjąć temat kobiet i seksu. Społeczne konwenanse, lista grzechów, wszelkie niedające się uchwycić wpływy musiały zniknąć. „Mnóstwo czasu – powiedziała – poświęciłam próbom powrotu w mojej wyobraźni do takiego życia, jakim było ono dla naszych praprzodków”.

Siedem lat temu, kiedy spotkaliśmy się po raz pierwszy, Chivers była po trzydziestce. Miała na sobie czarne kozaki na wysokim obcasie, które sięgały jej prawie do kolan, a także wąskie, stylowe, prostokątne okulary. Jej blond włosy opadały na czarny top z zaokrąglonym dekoltem. Była młodym, lecz liczącym się naukowcem w dziedzinie, której nazwa – seksuologia – brzmi niemal jak żart – niedopasowanie rdzenia i przyrostka, podstawy (seks) oraz erudyty – naukowca. A jednak połączenie to jest całkiem poważne – wyraża ambicje dziedziny, którą tak właśnie należy traktować. Także marzenia Chivers pokrywały się z takim podejściem. Kobieta ta pragnęła przyjrzeć się psychice, wejrzeć w nią, oddzielić wpływy związane z kulturą, wychowaniem, ze wszystkim, co wyuczone, i pojąć pierwotną cząstkę kobiecego ja: podstawowy zbiór prawd seksualnych, które istnieją w nim z natury.

Mężczyźni to zwierzęta. W kwestiach związanych z miłością erotyczną akceptujemy to niczym psychologiczny aksjomat. Mężczyźni są poskramiani przez społeczeństwo i w znacznej mierze trzymani w ryzach, a jednak podporządkowanie to nie jest na tyle silne, aby ukryć ich naturę, manifestującą się na nieskończenie wiele sposobów – przez pornografię, rozwiązłość, niezliczoną liczbę spojrzeń kierowanych ku zastępom ulotnych obiektów pożądania. Wszystko to mają rzekomo zawdzięczać umysłowi, którym – jeśli wierzyć licznym publikacjom popularnonaukowym – zarządzają niższe, mniej zaawansowane ośrodki nerwowe mózgu, a także siłom ewolucyjnym programującym ich tak, by wzbudzać w nich nieodparte pożądanie na widok pewnych fizycznych cech czy proporcji. Do proporcji tych należy współczynnik WHR (ang. waist to hip ratio), czyli stosunek rozmiaru kobiecej talii do bioder, wynoszący siedem dziesiątych, który rozpala heteroseksualnych mężczyzn na całej kuli ziemskiej, od Ameryki po Gwineę Bissau. Wspomniane siły ewolucyjne nakazują też mężczyznom zwiększać szanse na przetrwanie genów, zmuszając do rozsiewania nasienia i tym samym pożądania możliwie jak największej liczby kobiet ze współczynnikiem siedem dziesiątych.

A dlaczego nie mówimy, że kobiety również są zwierzętami? Chivers starała się dobrze poznać te zwierzęce realia.

Swoje badania prowadziła w różnych miastach: w Evanston w stanie Illinois, leżącym tuż obok Chicago, w Toronto, a ostatnio również w maleńkim, osamotnionym Kingston w prowincji Ontario. Lotnisko w tym miasteczku jest niewiele większe niż hangar. Jego architekturę, bazującą głównie na jasnym kamieniu, charakteryzuje pełna uroku solidność, która jednak nie niweluje wrażenia, że niewielkie śródmieście w pobliżu lodowatej Rzeki Świętego Wawrzyńca wypływającej z jeziora Ontario jest niewiele bardziej imponujące niż w XVII wieku, kiedy stanowiło założony przez Francuzów ośrodek handlu futrami. W Kingston znajduje się Uniwersytet Queen’s – stale rozwijający się, cieszący się renomą ośrodek uniwersytecki, w którym Chivers wykładała psychologię. Jednak miasteczko to jest na tyle małe i odludne, że łatwo wyobrazić sobie panującą tam niegdyś pustkę, gdy nie było jeszcze budynków, chodników, niczego poza iglastą roślinnością i śniegiem.

Taka też wizja zdawała się do mnie najlepiej przemawiać, gdy odwiedziłem Chivers w Kingston. Aby uzyskać wgląd, którego potrzebowała, musiała uczynić coś więcej, niż tylko pozbyć się kodów społecznych. Musiała pozbyć się wszystkich ulic, wszystkich struktur fizycznych, jak również bezcielesnych struktur, które oddziałują zarówno na to, co świadome, jak i na to, co nieświadome. Musiała odtworzyć pewną czystą, pierwotną sytuację, tak by mogła stwierdzić: „To właśnie znajduje się w samym sercu kobiecej seksualności”.

Oczywiście, nie miała szans stworzyć takich warunków do swoich badań. Niemal na pewno takie czyste warunki nigdy nie istniały, ponieważ praludzie, nasi Homo heidelbergensis i Homo rhodesiensis, przodkowie o niskim czole sprzed kilkuset tysięcy lat, mieli swoje prakultury. Jednak Chivers miała jedno: pletyzmograf, czyli miniaturową żarówkę z czujnikiem światła, którą umieszcza się w pochwie.

To właśnie robiły badane przez nią kobiety, siadając na brązowym, obitym skajem fotelu z oparciem, w jej małym, słabo oświetlonym laboratorium w Toronto, w którym po raz pierwszy opowiedziała mi o swoich eksperymentach. Każda z badanych kobiet w półleżącej pozycji oglądała filmy porno na starym, wypukłym monitorze komputera. Pięciocentymetrowa szklana rurka pletyzmografu oświetla ściany pochwy, rejestrując promienie odbitego światła. W ten sposób mierzy przepływ krwi do pochwy. Fale przepływającej krwi uruchamiają proces zwany przesączaniem pochwowym, czyli przenikaniem wilgoci przez komórki wyściółki kanału rodnego. Mówiąc krótko, pletyzmograf mierzy wilgotność pochwy. Był to sposób na ominięcie mroków umysłu, zakłóceń ze strony represyjnych wyższych obszarów mózgu, aby dowiedzieć się – na zupełnie prymitywnym poziomie – co podnieca kobiety.

Przed udziałem w badaniu kobiety deklarowały się jako heteroseksualne bądź lesbijki. Oto, co wszystkie zobaczyły podczas eksperymentu.

Kobieta o bujnych kształtach leży na plecach pod swoim kochankiem, w lesie, na zielonym wojskowym kocu. Włosy mężczyzny są krótko ostrzyżone, ramiona mocne. Podpiera swój tors na sztywnych ramionach i wślizguje się w nią. Kobieta unosi uda, obejmując mężczyznę ciasno swoimi łydkami. Rytm jego ruchów staje się coraz szybszy, mięśnie pośladków kurczą się, jej rozczapierzone palce chwytają jego triceps.

Po każdym dziewięćdziesięciosekundowym fragmencie filmu pornograficznego uczestniczki badania oglądały nagranie, które powodowało przywrócenie odczytu pletyzmografu z powrotem do stanu wyjściowego. Kamera kierowała się ku poszarpanym szczytom górskim i zatrzymywała się na spieczonym słońcem płaskowyżu.

Nagi mężczyzna spaceruje plażą. Jego plecy układają się w kształt litery V, a grzbiety mięśni schodzą ku pachwinom łączącym się z mocnymi udami. Mężczyzna chwyta w dłoń kamień i ciska go w morską pianę. Jego klatka piersiowa jest masywna, podobnie jak pośladki, pozbawione grama tłuszczu. Przechadza się wzdłuż skalistego urwiska. Jego penis, zrelaksowany, kołysze się z boku na bok. Podrzuca kolejny kamień, rozciągając swoje zjawiskowe plecy.

Smukła kobieta o delikatnej, owalnej twarzy i ciemnych, kręconych włosach przysiada na krawędzi dużej wanny. Jej skóra jest opalona, sutki ciemne. Druga kobieta wynurza się z wody, jej mokre blond włosy układają się za uszami. Wciska twarz pomiędzy uda brunetki i pieści ją językiem.

Klęczący mężczyzna z zarostem ujmuje ustami pokaźnych rozmiarów penisa unoszącego się poniżej delikatnego, umięśnionego podbrzusza.

Kobieta o długich, czarnych włosach opiera swoje ciało o podłokietnik dużego fotela tak, że jej gładkie pośladki unoszą się. Następnie sadowi się na białym obiciu. Jej nogi są długie, piersi pełne, uniesione. Dziewczyna liże końcówki palców i pociera nimi łechtaczkę. Unosi rozłożone kolana w górę. Trzyma w dłoni jedną pierś. Jej biodra zaczynają kołysać się i unosić.

Mężczyzna wchodzi w drugiego mężczyznę, który wydaje pełen błogości jęk. Naga kobieta robi nożyce podczas samotnej sesji gimnastyki. Umięśniony mężczyzna w okularach leży na plecach i masturbuje się. Mężczyzna unosi czarną tunikę i zaczyna pieścić językiem ubraną w nią kobietę. Kobieta siada okrakiem na drugiej kobiecie noszącej pas ze sztucznym członkiem.

Para małp bonobo turla się po trawiastym polu. Samiec ma wyraźną erekcję, o czym świadczy między innymi jaskraworóżowe zabarwienie. Samica szybko układa się na plecach, unosząc rozchylone nogi w powietrzu. Podczas gdy jej towarzysz wdziera się w nią w furiackim rytmie, wyrzuca swoje ręce ponad głowę w całkowitym erotycznym poddaniu.

Siedzące w skóropodobnym fotelu uczestniczki badania Chivers, hetero- i homoseksualne, natychmiast ulegały podnieceniu podczas każdego z opisanych ujęć, w tym tego z udziałem kopulujących małp. Dane zgromadzone przez pletyzmograf przedstawiały obraz anarchicznego podniecenia.

Było to moje pierwsze spojrzenie na seksuologiczne próby zgłębienia kwestii kobiecego pożądania. Przedstawił nas sobie mąż Chivers, psycholog, którego rozważania na temat seksu chętnie wykorzystałbym w mojej następnej książce. Wkrótce zacząłem uczyć się nie tylko od Chivers, lecz także od wielu badaczy, których nazywała „gromadzącą masą krytyczną” żeńskich naukowców zmotywowanych, by rozgryźć zagadkę erosa w życiu kobiet. Była wśród nich Marta Meana ze swoim zaawansowanym technologicznie systemem śledzenia ruchu źrenic oraz Lisa Diamond z niewymagającymi specjalnej technologii, długoterminowymi badaniami nad kobiecą egzystencją erotyczną oraz Terri Fisher z fałszywym wykrywaczem kłamstw. Również mężczyźni uczestniczyli w projekcie. Znaleźli się wśród nich Kim Wallen ze swoimi małpami i Jim Pfaus ze szczurami. Był i Adriaan Tuiten z genetycznymi badaniami przesiewowymi oraz specjalnie skomponowanymi afrodyzjakami: Lybrido i Lybridos, które skierowano do Agencji Żywności i Leków (FDA, Food and Drug Administration) w celu ich legalizacji.

Oprócz lekcji udzielanych mi przez badaczy w laboratoriach i miejscach obserwacji zwierząt miałem również okazję wysłuchać bardzo wielu zwykłych kobiet, które dzieliły się ze mną swoimi pragnieniami i zdumieniem, wyjaśniały, co potrafią, a czego nie mogą zrozumieć w sferze związanej z własną seksualnością. Część z opowiedzianych przez nie historii pojawi się na stronach tej książki. Była wśród tych kobiet Isabel, którą wkrótce po ukończeniu trzydziestego roku życia zaczęło dręczyć pewne zasadnicze pytanie: czy powinna wyjść za mąż za przystojnego i adorującego ją chłopaka, którego w pewnym momencie przestała pożądać? Co jakiś czas, gdy siedzieli przy barze, prosiła go: „Pocałuj mnie tak, jak gdybyśmy spotkali się po raz pierwszy”. Usłyszała głosik, niezwykle słaby, który natychmiast ucichł. Głos kpił z niej, udzielając jej stale tej samej rady: lepiej nie wyrażać takich próśb. „Nie mam jeszcze nawet trzydziestu pięciu lat – powiedziała mi. – Czy już nigdy mam nie poczuć tego dreszczyku?”. Była też o dziesięć lat starsza od Isabel Wendy, która zgłosiła się do testowania Lybrido i Lybridos, aby sprawdzić, czy eksperymentalna pigułka może przywrócić jej, choćby do pewnego stopnia, pożądanie odczuwane niegdyś wobec męża, ojca dwójki jej dzieci.

Inne, z którymi rozmawiałem – jak Cheryl, która pomału, stopniowo odzyskiwała swoją zdolność do odczuwania pożądania po oszpecającej operacji związanej z chorobą nowotworową, albo Emma, która chciała, aby nasza pierwsza rozmowa odbyła się w klubie striptizowym, w którym dziesięć lat wcześniej zarabiała na życie – nie pojawiają się na łamach niniejszej książki, lecz w niewidoczny sposób wzbogacają ją. Rozmawiałem, rozmawiałem i rozmawiałem w nadziei na uzyskanie jeszcze większej liczby spojrzeń na tę samą kwestię. Ostatecznie najnowsze badania i wypowiedzi kobiet doprowadziły mnie do poniższych wniosków.

Kobiece pożądanie – jego nieodłączny zakres i wrodzona moc – to niedoceniona i poddawana represjom siła, nawet w obecnych czasach, w których mamy do czynienia z zalewem treści seksualnych, jak na razie całkowicie nieograniczonych.

Pomimo wyobrażeń stale wpajanych przez naszą kulturę, siła ta nie jest – w większości przypadków – wyzwalana ani podtrzymywana przez bliskość emocjonalną i poczucie bezpieczeństwa, co podkreśla Marta Meana, zarówno siedząc naprzeciw swojego urządzenia do śledzenia ruchu źrenic, jak i za kulisami sceny kasyna.

Wreszcie okazuje się, że jedno z naszych najbardziej uspokajających założeń, kojące może głównie dla mężczyzn, lecz uznawane za słuszne przez przedstawicieli obydwu płci, zgodnie z którym żeński eros jest bardziej stworzony do monogamii niż męskie libido, można spokojnie włożyć między bajki.

Monogamia należy do najbardziej cenionych i wzmacnianych ideałów w naszej kulturze. Możemy poddawać ją w wątpliwość jako standard, zastanawiając się, czy jest błędem, możemy też jej nie praktykować, lecz wciąż postrzegamy ją w kategoriach czegoś uspokajającego i po prostu właściwego. Definiuje ona nasze romantyczne dążenia, narzuca obraz naszych rodzin, a przynajmniej nadaje wygląd naszym domowym marzeniom. Kształtuje również nasze przekonania o tym, co to znaczy być dobrym rodzicem. Monogamia jest – albo przynajmniej takie odnosimy wrażenie – elementem najistotniejszego spoiwa, które buduje nasze społeczeństwo, chroniąc je przed rozpadem.

Uznaje się, że kobiety w sposób bardziej naturalny strzegą, chronią i bronią tych standardów, a ich seksualność jest, z punktu widzenia biologicznego, lepiej dostosowana do realizacji koncepcji wierności. Mocno wierzymy w tę bajkę. Pomaga nam w tym psychologia ewolucyjna, czyli dziedzina naukowa, której centralna teoria dotycząca seksualności – niepoparta żadnymi miarodajnymi dowodami – porównująca kobiety i mężczyzn, przenika naszą świadomość i łagodzi nasze lęki. Tymczasem firmy farmaceutyczne poszukują leku dla kobiet, który wyleczy je z monogamii.

Koniec wersji demonstracyjnej.