Haruki Murakami

1Q84

tom 1

* * *

darmowy fragment

Redakcja

Tytuł oryginału: 1Q84
ichi-kew-hachi-yon

Projekt serii: Agnieszka Spyrka

Projekt okładki: Anna Pol
Redaktor prowadzący: Małgorzata Burakiewicz
Redakcja techniczna: Zbigniew Katafiasz
Konwersja do formatu EPUB: Robert Fritzkowski
Korekta: Maria Nowakowska

Zdjęcie wykorzystane na okładce:
Eva Serna/sxc.hu

Copyright © Haruki Murakami 2009. All rights reserved
© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2011
© for the Polish translation by Anna Zielińska-Elliott

ISBN 978-83-7495-928-5

Warszawskie Wydawnictwo Literackie
MUZA SA
Warszawa 2011
Wydanie I

Spis treści

Rozdział pierwszy – Aomame
Rozdział drugi – Tengo

It’s a Barnum and Bailey world,
Just as phony as can be,
But it wouldn’t be make-believe
If you believed in me.

It’s Only a Paper Moon

(E.Y. Harburg & Harold Arlen)

Księga 1

(kwiecień–czerwiec)

Rozdział pierwszy – Aomame

Proszę się nie dać zwieść pozorom

Z radia płynęły dźwięki muzyki klasycznej. Stacja FM nadawała Sinfoniettę Janáčka. Nie była to może najodpowiedniejsza muzyka do słuchania w stojącej w korku taksówce. Kierowca nie wydawał się szczególnie w nią wsłuchany. W milczeniu obserwował niekończące się rzędy samochodów przed sobą. Wyglądał zupełnie jak doświadczony rybak, który, stojąc na dziobie, usiłuje dostrzec, gdzie łączą się niebezpieczne prądy. Aomame zapadła głęboko w siedzenie i lekko zmrużywszy oczy, słuchała.

Ilu ludzi na świecie potrafiłoby rozpoznać Sinfoniettę Janáčka, słysząc zaledwie jej początek? Prawdopodobnie ich liczba mieściła się gdzieś pomiędzy „bardzo niewielu” albo „prawie nikt”. Ale Aomame z jakiegoś powodu się to udało.

Janáček skomponował ten krótki utwór w 1926 roku. Pierwsza część została napisana jako fanfara na jakieś zawody sportowe. Aomame wyobraziła sobie Czechosłowację w 1926 roku. Pierwsza wojna światowa niedawno dobiegła końca, naród został wreszcie wyzwolony spod długiego panowania dynastii Habsburgów, ludzie pili w kawiarniach piwo pilzneńskie, produkowali zimne i całkowicie realne karabiny maszynowe i cieszyli się krótkotrwałym pokojem, który zapanował w Europie Środkowej. Franz Kafka odszedł z tego świata dwa lata wcześniej w niefortunnych okolicznościach. Niebawem miał pojawić się nie wiadomo skąd Hitler i w jednej chwili łakomie pożreć ten zaciszny, piękny kraj, ale wówczas jeszcze nikt nie wiedział, że dojdzie do takich strasznych wydarzeń. Być może najważniejszą prawdą, jakiej uczy nas historia, jest to, że „nikt nigdy nie wie, co będzie dalej”. Słuchając muzyki, Aomame wyobrażała sobie łagodny wietrzyk na równinach Czech i rozmyślała o tym, czym jest historia.

W 1926 roku zmarł Jego Cesarska Mość cesarz Taishō i rozpoczęła się era Shōwa. W Japonii też lada chwila miał nadejść mroczny, zły okres. Kończyło się krótkie intermezzo modernizmu i demokracji, rozprzestrzeniał się faszyzm.

Aomame kochała historię na równi ze sportem. Raczej nie czytała powieści, pochłaniała za to niezliczone książki związane z historią, w której szczególnie podobało jej się to, że wszystkie fakty z zasady łączyły się z określoną datą i miejscem. Dość łatwo przychodziło jej zapamiętywanie historycznych dat. Nawet jeżeli nie wykuła ich na pamięć, automatycznie same się nasuwały, kiedy zrozumiała kontekst wydarzeń. W gimnazjum i liceum Aomame miała ze sprawdzianów z historii najlepsze stopnie w klasie. Zawsze dziwiła się ludziom mającym trudności z zapamiętywaniem historycznych dat. Dlaczego nie potrafią czegoś tak prostego, myślała.

Naprawdę miała na nazwisko Aomame. Dziadek ze strony ojca pochodził z prefektury Fukushima i podobno w jego rodzinnym miasteczku, a może wsi w górach, naprawdę żyło kilka osób noszących nazwisko Aomame. Ona sama nigdy tam nie była. Zanim się urodziła, ojciec zerwał stosunki z domem rodzinnym. Tak samo matka. Dlatego Aomame nigdy nie poznała swoich dziadków ani babć. Rzadko podróżowała, ale kiedy miała okazję zatrzymać się gdzieś w hotelu, przeglądała książki telefoniczne, żeby sprawdzić, czy nie znajdzie kogoś o nazwisku Aomame. Jednak w żadnym mieście ani miasteczku nikogo takiego nie znalazła. Zawsze czuła się wtedy tak samotna, jak rozbitek na bezkresie oceanu.

Przedstawianie się było dla niej kłopotliwe. Gdy tylko wymieniała swoje nazwisko, rozmówca patrzył na nią zaskoczony albo speszony. Pani Aomame? Tak. Pisze się jak aoi, czyli zielony, i mame, czyli fasolka. Ao-mame. Kiedy pracowała w firmie, często używała wizytówek i za każdym razem kwestia jej nazwiska urastała do rangi problemu. Rozmówca wpatrywał się zazwyczaj w biały kartonik, zupełnie jakby nieoczekiwanie otrzymał list pełen złych wiadomości. Gdy zaś Aomame przedstawiała się przez telefon, bywało, że rozmówca chichotał. Kiedy wywoływano ją po nazwisku w poczekalniach urzędów czy szpitali, ludzie podnosili głowy i gapili się na nią. Zupełnie jakby chcieli zobaczyć, jak wygląda ktoś o nazwisku „Aomame”.

Niektórzy omyłkowo nazywali ją Edamame. Zdarzało się też, że zwracano się do niej per pani Soramame[1]. W takich wypadkach poprawiała ich, mówiąc: „Nie Edamame (czy Soramame) tylko Aomame. Rzeczywiście to podobnie brzmi”. Wtedy rozmówca uśmiechał się krzywo i przepraszał, dodając: „Ale to jednak rzadkie nazwisko”. Ile razy słyszała to w swoim trzydziestoletnim życiu? Ile razy musiała znosić głupie żarty z tego powodu? Gdybym się nie urodziła z takim nazwiskiem, być może moje życie inaczej by się potoczyło, myślała. Gdybym miała jakieś popularne nazwisko jak Satō, Tanaka albo Suzuki, może byłabym mniej zestresowana, patrzyłabym na świat trochę bardziej tolerancyjnie? Może.

Zamknęła oczy i wsłuchała się w muzykę. Wypełniła umysł pięknymi dźwiękami grających unisono instrumentów dętych. Nagle Aomame coś sobie uświadomiła. Jakość dźwięku była zbyt dobra jak na zwykłe radio w taksówce. Choć grało raczej cicho, dźwięk miał głębię, wyraźnie słychać było półtony. Otworzyła oczy, pochyliła się i spojrzała na stereofoniczny radioodtwarzacz. Był czarny i dumnie lśnił. Nie mogła dostrzec marki, ale wyglądał na urządzenie wysokiej klasy. Miał wiele pokręteł, na panelu wyświetlały się eleganckie zielone liczby. To musiało być coś z najwyższej półki. Zwykle korporacje taksówkowe nie instalują takich wspaniałych systemów nagłaśniających.

Aomame omiotła wzrokiem wnętrze samochodu. Od czasu kiedy do niego wsiadła, była zatopiona w myślach, dopiero teraz zauważyła, że najwyraźniej nie jest to zwyczajna taksówka. Wyposażenie było eleganckie, siedzenia wyjątkowo wygodne. A przede wszystkim we wnętrzu panowała cisza. Na pewno wyłożono je czymś dźwiękochłonnym, bo z zewnątrz prawie nie dochodził hałas. Zupełnie jak w studiu nagraniowym. To musiała być prywatna taksówka. Niektórzy kierowcy naprawdę nie żałują pieniędzy na wyposażenie. Dyskretnie poszukała wzrokiem tabliczki z numerem licencji i nazwiskiem kierowcy, ale nigdzie jej nie dostrzegła. Taksówka nie wyglądała jednak na jeżdżącą bez zezwolenia. Miała normalny licznik, który dokładnie pokazywał, ile trzeba zapłacić. Widniała na nim suma 2150 jenów. Ale nigdzie nie było tabliczki z nazwiskiem taksówkarza.

– Elegancki samochód. I bardzo cichy – zwróciła się Aomame do pleców kierowcy.

– Toyota crown royal saloon – odrzekł krótko.

– Świetnie słychać muzykę.

– To cichy samochód. Dlatego między innymi go wybrałem. Szczególnie w dziedzinie wyciszania technologia Toyoty nie ma sobie równych na świecie.

Aomame przytaknęła i znów odchyliła się na oparcie siedzenia. W sposobie mówienia kierowcy było coś niezwykłego. Jakby nie mówił wszystkiego, nie dopowiadał czegoś ważnego. Na przykład (oczywiście to tylko przykład) jakby sugerował, że w dziedzinie wyciszania nie można Toyocie nic zarzucić, ale z czymś innym mają problemy. A kiedy skończył mówić, zapanowało milczenie pełne ukrytego znaczenia. Unosiło się w niewielkiej przestrzeni samochodu jak miniaturowa wyimaginowana chmurka. Przez to Aomame poczuła się lekko podenerwowana.

– Rzeczywiście cichy – powiedziała, jakby chcąc odgonić tę chmurkę. – Ten zestaw stereo też jest chyba wysokiej klasy.

– Kupienie go wymagało determinacji – powiedział kierowca tonem emerytowanego oficera sztabowego opowiadającego o dawnych strategiach. – Ale ponieważ spędzam w samochodzie dużo czasu, lubię dźwięk jak najlepszej jakości, poza tym…

Aomame czekała na dalszy ciąg. Jednak dalszego ciągu nie było. Znów przymknęła oczy i wsłuchała się w muzykę. Nie wiedziała, jakim człowiekiem był Janáček w życiu prywatnym. Ale na pewno nie wyobrażał sobie, że ktoś będzie słuchał jego muzyki w Tokio, w 1984 roku, w cichym wnętrzu toyoty crown royal saloon, na strasznie zatłoczonej stołecznej autostradzie.

Ale skąd od razu wiedziałam, że ta muzyka to Sinfonietta Janáčka? – wciąż nie mogła się nadziwić Aomame. I jakim cudem pamiętałam, że została skomponowana w 1926 roku?

Nie była szczególną wielbicielką muzyki klasycznej. Nie miała żadnych osobistych wspomnień związanych z Janáčkiem. A mimo to, gdy tylko usłyszała początkowe takty pierwszej części utworu, w jej głowie, chyba wskutek jakiegoś odruchu, pojawiły się różne urywki informacji. Jakby stadko ptaków wleciało do pokoju przez otwarte okno. Ta muzyka wywołała też w niej dziwne uczucie – jakby coś ją skręcało. Nie było w tym nic bolesnego ani nieprzyjemnego. Miała tylko wrażenie, że wszystkie części jej ciała są pomału wykręcane. Aomame nie wiedziała, co się dzieje. Czy to muzyka Janáčka wywołuje we mnie to niepojęte uczucie?

– Janáček – mruknęła Aomame prawie nieświadomie. Ale zaraz pożałowała, że to powiedziała.

– Słucham?

– Janáček. To on napisał ten utwór.

– Pierwsze słyszę.

– Czeski kompozytor.

– Coś takiego… – powiedział kierowca jakby z podziwem.

– Czy to jest prywatna taksówka? – zapytała Aomame, chcąc zmienić temat.

– Tak – odparł kierowca i milczał przez chwilę. – Prywatnie jeżdżę. To już mój drugi samochód.

– Siedzenia są bardzo wygodne.

– Dziękuję. Czy pani – zaczął kierowca, lekko odwracając głowę w jej stronę – przypadkiem się śpieszy?

– Jestem z kimś umówiona w Shibuya. Dlatego poprosiłam, żeby pan jechał autostradą.

– O której jest pani umówiona?

– O pół do piątej – odparła Aomame.

– Jest trzecia czterdzieści pięć. Nie zdąży pani.

– Bo taki straszny korek?

– Wygląda na to, że gdzieś przed nami musiał być poważny wypadek. To nie jest zwykły korek. Od pewnego czasu prawie się nie posuwamy.

Dlaczego kierowca nie przełączył radia na informacje drogowe, zastanawiała się zaskoczona Aomame. Tkwił przecież w beznadziejnym korku na autostradzie. Normalny taksówkarz chciałby się dowiedzieć, co się dzieje, i na pewno nastawiłby radio.

– Skąd pan wie? Słuchał pan wiadomości drogowych? – zapytała Aomame.

– Wiadomościom nie można wierzyć – powiedział głucho kierowca. – To w połowie kłamstwa. Zarząd Dróg nadaje to, co mu pasuje. Trzeba wszystko zobaczyć na własne oczy i samemu ocenić, co się tu naprawdę dzieje.

– No i według pana oceny ten korek się szybko nie skończy?

– Potrwa dłuższy czas – powiedział kierowca, powoli kiwając głową. – Gwarantuję pani. Jak się tak zakorkuje, autostrada zmienia się w istne piekło. Czy to pani spotkanie jest ważne?

Aomame zastanowiła się. – Tak, bardzo ważne. Bo to spotkanie z klientem.

– No to mamy kłopot. Przykro mi, bo pewnie pani nie zdąży – powiedział kierowca i pokręcił głową w taki sposób, jakby rozluźniał mięśnie. Zmarszczki na jego karku poruszyły się jak jakieś pierwotne stworzenie. Patrząc trochę bezmyślnie na te ruchy, Aomame nagle przypomniała sobie bardzo ostry przedmiot leżący na dnie jej torby na ramię. Poczuła, że ma lekko spocone dłonie.

– To co powinnam zrobić?

– Nic pani nie może zrobić. Jesteśmy na stołecznej autostradzie, więc nic nie poradzę, póki nie dojedziemy do następnego zjazdu. To nie jest zwykła ulica, gdzie mogłaby pani sobie wysiąść i złapać pociąg na najbliższej stacji.

– A następny zjazd?

– W Ikejiri, ale wątpię, czy dotrzemy tam przed zmrokiem.

Przed zmrokiem? Aomame wyobraziła sobie, że do wieczora będzie tkwiła uwięziona w tej taksówce. Wciąż nadawali utwór Janáčka. Na pierwszy plan wysunęły się teraz przytłumione smyczki, jakby próbowały opanować podniecenie. To wcześniejsze uczucie, że w środku ją skręca, znacznie osłabło. Co to mogło być?

Złapała tę taksówkę niedaleko Kinuta i w Yōga kierowca wjechał na autostradę numer 3. Na początku rzeka samochodów płynęła wartko, lecz przed Sangenjaya nagle zaczął się korek, wkrótce prawie przestali się posuwać. Na wyjeździe z miasta ruch przebiegał bez zahamowań, tylko pasy wiodące do centrum tak tragicznie się zakorkowały. Zazwyczaj o trzeciej po południu nie było tu korków. Dlatego Aomame poprosiła kierowcę, żeby jechał właśnie tędy.

– Na autostradzie do opłaty nie dolicza się czekania – powiedział kierowca, patrząc na nią w lusterku. – Więc o to może się pani nie martwić. Ale będzie pani miała kłopot, jeśli się spóźni na to spotkanie, prawda?

– Oczywiście, że będę miała kłopot, ale przecież nic się chyba na to nie poradzi?

Kierowca zerknął na nią w lusterku. Nosił niezbyt ciemne okulary przeciwsłoneczne. Z powodu kąta padania światła, Aomame nie widziała, jaki ma naprawdę wyraz twarzy.

– Wie pani, może i znalazłby się sposób… Oznaczałoby to podjęcie nadzwyczajnych środków, ale wtedy mogłaby pani dojechać stąd pociągiem do Shibuya.

– Nadzwyczajnych środków?

– Zwykle głośno się o tym nie wspomina.

Aomame milczała i zmrużywszy oczy, czekała, co powie kierowca.

– Tam, tam dalej można zjechać na pobocze, widzi pani? – zapytał, wskazując nieco oddalony punkt przed nimi. – Tam, na wysokości tej dużej reklamy Esso.

Aomame wytężyła wzrok. Po lewej stronie dwupasmowej jezdni dostrzegła miejsce wyznaczone do awaryjnego postoju samochodów. Stołeczna autostrada nie miała pobocza, więc tu i tam zbudowano na niej zatoki z żółtymi telefonami awaryjnymi, z których można było zadzwonić po pomoc drogową. W tej chwili nie stał tam żaden samochód. Na dachu budynku po drugiej stronie autostrady znajdował się duży billboard z reklamą benzyny Esso. Uśmiechnięty tygrys trzymał wąż dystrybutora.

– Prawdę mówiąc, tam są schody, po których można zejść na dół. Żeby w razie pożaru albo trzęsienia ziemi kierowcy mogli porzucić swoje samochody i dostać się jakoś na poziom ulicy. Zwykle korzystają z nich ludzie od robót drogowych. Jeżeli zejdzie pani po tych schodach, niedaleko będzie pani miała stację linii Tōkyu. A jak już pani wsiądzie do pociągu, raz-dwa będzie pani w Shibuya.

– Nie wiedziałam, że na autostradzie są schody awaryjne – powiedziała Aomame.

– Ludzie tego zazwyczaj nie wiedzą.

– Ale to nie jest żaden nagły wypadek. Jeśli tak po prostu skorzystam sobie z tych schodów, nikt nie będzie miał do mnie pretensji?

Kierowca milczał przez chwilę. – Sam nie wiem. Nie znam dokładnie przepisów Zarządu Dróg. Ale przecież nikomu tym pani nie zaszkodzi, więc w razie czego na pewno przymkną na coś takiego oczy. Poza tym nikt tam nie pilnuje. Ci z Zarządu Dróg są znani z tego, że zatrudniają mnóstwo ludzi, ale mało kto naprawdę pracuje.

– A jakie to schody?

– Jakby je określić? Podobne do przeciwpożarowych. Często są takie na tyłach starych budynków. Nie są szczególnie niebezpieczne. Mają wysokość dwupiętrowego domu, ale da się normalnie po nich zejść. Wejście jest niby zagrodzone, ale bramka nie jest wysoka i jak pani zechce, to łatwo przejdzie pani górą.

– A pan kiedyś z nich korzystał?

Nie było odpowiedzi. Kierowca uśmiechnął się blado w lusterku. Ten uśmiech można było różnie zrozumieć.

– Decyzja należy tylko do pani – powiedział kierowca, postukując palcami w kierownicę w takt muzyki. – Ja nie mam nic przeciwko temu, żeby pani tu sobie siedziała i spokojnie słuchała muzyki z dobrych głośników. Choćbym wyłaził ze skóry, nigdzie się stąd nie ruszę, więc w takiej sytuacji pozostaje tylko pogodzić się z losem. Chodzi mi tylko o to, że jeśli pani ma ważną sprawę, to istnieje taki nadzwyczajny środek.

Aomame skrzywiła się lekko, zerknęła na zegarek, a potem podniosła głowę i spojrzała na otaczające ich samochody. Po prawej stronie stał lekko zakurzony czarny mitsubishi pajero. Młody mężczyzna na siedzeniu pasażera otworzył okno i znudzony palił papierosa. Długowłosy, opalony, w wiśniowej wiatrówce. Z tyłu leżało kilka starych i brudnych desek surfingowych. Dalej z przodu stał szary saab 900. Przyciemnione szyby były szczelnie pozamykane i z zewnątrz nie było widać, kto jest w środku. Naprawdę ładnie go wywoskowano. Gdyby podeszła bliżej, pewnie mogłaby się przejrzeć w karoserii.

Przed taksówką Aomame stało czerwone suzuki alto z wgniecionym tylnym zderzakiem. Miało rejestrację z dzielnicy Nerima. Za kierownicą siedziała młoda matka. Znudzone małe dziecko stało na siedzeniu i kręciło się niespokojnie. Matka zwracała mu uwagę w taki sposób, jakby miała wszystkiego dosyć. Przez szybę można było odczytać ruchy jej warg. Wszystko wyglądało dokładnie tak samo jak dziesięć minut wcześniej. W ciągu tych dziesięciu minut samochody nie przesunęły się nawet o metr.

Aomame zastanawiała się przez dłuższą chwilę. Porządkowała w głowie różne elementy według hierarchii ich ważności. Wyciągnięcie wniosków nie zajęło jej dużo czasu. Utwór Janáčka, jakby jej towarzysząc, właśnie wkraczał w ostatnią część.

Wyjęła z torby niewielkie okulary przeciwsłoneczne firmy Ray Ban. Z portmonetki wyciągnęła trzy banknoty tysiącjenowe i podała kierowcy.

– Wysiądę tu. Bo nie mogę się spóźnić – powiedziała.

Kierowca skinął głową i przyjął pieniądze. – Chce pani rachunek?

– Nie, dziękuję. Reszty też nie trzeba.

– Dziękuję pani. Wieje chyba silny wiatr, proszę uważać, żeby się pani nie potknęła.

– Będę uważała.

– A poza tym – powiedział kierowca, patrząc w lusterko – proszę pamiętać o jednej rzeczy: nie wszystko jest takie, jak się wydaje.

Nie wszystko jest takie, jak się wydaje, powtórzyła w myślach Aomame. Lekko zmarszczyła brwi. – O co panu chodzi?

Kierowca odpowiedział, starannie dobierając słowa: – Krótko mówiąc, chodzi mi o to, że teraz zamierza pani zrobić coś niezwykłego. Prawda? Zazwyczaj w biały dzień ludzie nie schodzą po schodach przeciwpożarowych ze stołecznej autostrady. Szczególnie kobiety nie robią takich rzeczy.

– Pewnie ma pan rację – odparła Aomame.

– No a jak się zrobi coś takiego, to potem sceny życia codziennego, jakby to powiedzieć, mogą zacząć wyglądać troszeczkę inaczej. Mnie też się coś takiego przydarzyło. Więc proszę się nie dać zwieść pozorom. Rzeczywistość jest zawsze tylko jedna.

Aomame zastanawiała się nad dziwnymi słowami kierowcy. Utwór Janáčka dobiegł końca, natychmiast wybuchły oklaski. To musiało być nagranie jakiegoś koncertu. Długie, entuzjastyczne oklaski. Czasami rozlegały się też okrzyki: „Brawo!”. Wyobraziła sobie, jak uśmiechnięty dyrygent wielokrotnie kłania się stojącej publiczności. Podnosi głowę, pozdrawia gestem, ściska dłoń pierwszego skrzypka, odwraca się i unosząc ręce, wyraża uznanie orkiestrze, potem znów zwraca się ku publiczności i składa głęboki ukłon. Kiedy długo słucha się nagranych oklasków, z czasem przestają brzmieć jak oklaski. Jakby człowiek wsłuchiwał się w niekończącą się burzę piaskową na Marsie.

– Rzeczywistość w każdej sytuacji jest tylko jedna – powtórzył powoli kierowca, jakby podkreślał ważne zdanie z jakiejś książki.

– Oczywiście – odparła Aomame. Zgadza się. Jeden i ten sam obiekt w jednej i tej samej chwili może być tylko w jednym miejscu. Dowiódł tego Einstein. Dowiódł, jak bezgranicznie beznamiętna i samotna jest rzeczywistość.

Aomame wskazała radioodtwarzacz. – Bardzo dobra jakość dźwięku.

Kierowca przytaknął i zapytał: – Jak się nazywał ten kompozytor?

– Janáček.

– Janáček – powtórzył. Jakby zapamiętywał ważne hasło. Potem pociągnął dźwignię i otworzył drzwi z tyłu. – Proszę uważać. Mam nadzieję, że zdąży pani na spotkanie.

Aomame wysiadła, trzymając w ręku swoją dużą skórzaną torbę. W radiu nadal trwały nieprzerwane oklaski. Odwróciła się w stronę oddalonej o jakieś dziesięć metrów zatoki i ostrożnie ruszyła skrajem autostrady. Za każdym razem kiedy po drugiej stronie przejeżdżała duża ciężarówka, Aomame czuła drżenie jezdni pod swoimi wysokimi obcasami. Przypominało to raczej falowanie. Jakby szła po pokładzie lotniskowca unoszącego się na wzburzonym morzu.

Mała dziewczynka w czerwonym suzuki alto wystawiła głowę przez okno po stronie pasażera i z otwartą buzią przyglądała się Aomame. Następnie odwróciła się i zapytała matkę: – Mamo, co robi ta pani? Gdzie idzie? Ja też chcę wysiąść i pochodzić. Mamusiu, słyszysz? Ja też chcę wysiąść. Słyszysz, mamusiu? – domagała się głośno i uparcie. Matka tylko w milczeniu potrząsnęła głową, a potem rzuciła Aomame jakby karcące spojrzenie. Lecz poza tym nikt inny się nie odzywał, nie zauważyła żadnej reakcji. Kierowcy palili papierosy i z lekko zmarszczonymi brwiami, jakby raził ich oczy ten widok, odprowadzali wzrokiem Aomame idącą pewnie między samochodami a balustradą. Zdawało się, że postanowili poczekać nieco z wydawaniem sądów. Człowiek chodzący po stołecznej autostradzie to było niecodzienne wydarzenie, nawet jeśli się weźmie pod uwagę, że samochody tkwią w korku. Uświadomienie sobie, że naprawdę widzą coś takiego, musiało zająć kierowcom trochę czasu. Szczególnie, że ta osoba była młodą kobietą w mini i na wysokich obcasach.

Aomame podniosła głowę, utkwiła wzrok przed sobą, wyprostowała plecy i szła pewnym krokiem, czując na sobie te wszystkie spojrzenia. Czerwonobrązowe pantofle od Charlesa Jourdana postukiwały sucho o asfalt, wiatr unosił brzeg jej płaszcza. Zaczął się już kwiecień, ale wiatr był wciąż zimny, jakby zapowiadał jakieś gwałtowne wydarzenia. Aomame miała na sobie zielony kostium od Junko Shimady z cienkiej wełny, beżowy wiosenny płaszcz, do tego czarną skórzaną torbę na ramię. Włosy do ramion, dobrze obcięte i zadbane. Nie nosiła żadnej biżuterii. Miała 168 centymetrów wzrostu, ani grama zbędnego tłuszczu, wszystkie mięśnie starannie wyćwiczone, ale tego akurat pod płaszczem nie było widać.

Gdyby dokładnie przyjrzeć się z przodu jej twarzy, dostrzegłoby się, że kształt i wielkość jej lewego ucha znacznie różnią się od prawego. Lewe było większe i miało nieregularny kształt. Ale nikt takich rzeczy nie zauważał, bo jej uszy były zawsze ukryte pod włosami. Usta wyglądały jak równa kreska i wskazywały na trudny charakter, który niełatwo pozwalał się jej do czegokolwiek dostosować. Potwierdzały to także, każde z osobna, wąski, drobny nos, nieco wystające kości policzkowe, szerokie czoło i długie, proste brwi. Lecz wciąż była to owalna twarz o ładnych rysach. Oczywiście, to kwestia gustu, ale chyba można ją było nazwać piękną. Wadą jej urody było natomiast to, że na twarzy nie odbijały się żadne emocje. Mocno zaciśnięte usta nie rozchylały się w uśmiechu, o ile nie zaszła prawdziwa potrzeba. Oczy były niezmiennie chłodne jak u doskonale wytrenowanego marynarza siedzącego w bocianim gnieździe. Przez to jej twarz nigdy nie robiła na ludziach szczególnego wrażenia. Często uwagę i zainteresowanie innych przyciąga nie uroda czy jej brak, a naturalność i urok ożywionych emocjami rysów.

Większość ludzi nie umiała zapamiętać jej twarzy. Kiedy przestawali na nią patrzeć, nie potrafili opisać, jak wygląda. Miała raczej nietypową urodę, lecz mimo to charakterystyczne cechy nie zostawały nikomu w pamięci. W tym sensie była podobna do owada potrafiącego się zręcznie zakamuflować: zmienić kolor i kształt, by wtopić się w otoczenie, w miarę możliwości nie wyróżniać się i nie dać łatwo zapamiętać. Do tego właśnie dążyła Aomame. Robiła to od dzieciństwa, chcąc się chronić przed światem.

Jednak kiedy z jakiegoś powodu się krzywiła, jej obojętna twarz zmieniała się nieomal dramatycznie. Mięśnie rozciągały się mocno w każdym kierunku, niesymetryczność rysów z lewej i prawej strony zostawała ekstremalnie podkreślona, tu i tam tworzyły się głębokie zmarszczki, oczy w jednej chwili zapadały się w głąb, nos i usta gwałtownie się zniekształcały, broda skręcała, a spomiędzy wywiniętych warg ukazywały się duże białe zęby. W jednej chwili stawała się zupełnie inną sobą, zupełnie jakby pękł sznurek podtrzymujący maskę i ta opadła. Na widok tej straszliwej metamorfozy ludzi ogarniało przerażenie. Była to zadziwiająca zmiana. Od prawie całkowitej anonimowości do zapierającej dech w piersiach ohydy. Obserwator czuł się tak, jakby wpadał w bezdenną przepaść. Dlatego Aomame starała się pod żadnym pozorem nie krzywić w obecności obcych. Zniekształcała swe rysy wyłącznie wtedy, kiedy była sama albo kiedy chciała przestraszyć mężczyznę, który jej się nie podobał.

Doszła do zatoki awaryjnej, zatrzymała się, rozejrzała i poszukała schodów ewakuacyjnych. Znalazła je od razu. Tak jak mówił kierowca, na ich szczycie znajdowała się zagradzająca wejście furtka z metalowej siatki, sięgająca Aomame nieco powyżej bioder. Była zamknięta. Przełażenie przez tę metalową siatkę w dopasowanej spódniczce mini będzie trochę kłopotliwe, ale jeśli tylko zignoruje gapiów, nie powinno się to okazać szczególnie skomplikowane. Bez wahania zdjęła buty i wepchnęła je do torby. Jeśli pójdzie boso, prawdopodobnie podrze rajstopy. Ale może sobie gdzieś kupić drugie.

Ludzie w milczeniu przyglądali się, jak zdejmuje buty i płaszcz. Tło muzyczne stanowił wysoki głos Michaela Jacksona dobiegający z otwartego okna stojącej zaraz obok toyoty celiki. Billie Jean. Czuję się jak striptizerka, pomyślała. A niech tam. Niech się gapią, ile chcą. Na pewno nudno tkwić w tym korku. Ale, drodzy państwo, dalej się nie rozbieram. Dziś tylko buty i płaszcz. Przykro mi.

Nie chcąc upuścić torby, Aomame założyła ją na plecy jak tornister. W oddali widziała czarną toyotę crown royal saloon, którą tu przyjechała. W blasku popołudniowego słońca przednia szyba lśniła oślepiająco jak lustro. Nie było widać twarzy kierowcy, choć na pewno patrzył w tę stronę.

Proszę się nie dać zwieść pozorom. Rzeczywistość jest zawsze tylko jedna.

Aomame zrobiła głęboki wdech i powoli odetchnęła. Słuchając Billie Jean, przelazła przez siatkę. Spódnica podwinęła mi się do bioder, ale nic mnie to nie obchodzi, pomyślała. Jak chcą się gapić, niech się gapią. Z tego, że zobaczą coś pod spódnicą, nie wynika, że mogą przejrzeć mnie na wylot. A poza tym szczupłe, piękne nogi były jej największym powodem do dumy.

Stanęła po drugiej stronie siatki, obciągnęła spódnicę, otrzepała dłonie, włożyła z powrotem płaszcz i powiesiła torbę na ramieniu. Poprawiła na nosie okulary przeciwsłoneczne. Miała przed sobą schody ewakuacyjne. Były metalowe, pomalowane na szaro. Proste i niewymyślne, zadbano w nich jedynie o funkcjonalność. Nie bu-dowano ich dla kobiet w opiętych spódnicach mini i w rajstopach, a do tego bosych. Junko Shimada też nie projektowała kostiumów z myślą o tym, że kobiety będą w nich chodziły po schodach ewakuacyjnych przy autostradzie stołecznej numer 3. Po przeciwnej stronie przejechała wielka ciężarówka i schody się zatrzęsły. Wiatr gwizdał między szparami metalowej konstrukcji. No ale przynajmniej udało się znaleźć schody. Trzeba tylko zejść po nich na ziemię.

Aomame obejrzała się po raz ostatni i jak ktoś, kto po zakończeniu wykładu stoi na katedrze i rozgląda się po słuchaczach, oczekując pytań, przebiegła wzrokiem tam i z powrotem po ciągnących się nieprzerwanie rzędach samochodów. W ogóle się nie poruszyły. Uwięzieni w nich ludzie, nie mając nic innego do roboty, obserwowali każdy jej ruch. Co ta kobieta robi? – zastanawiali się pełni podejrzeń. Na Aomame stojącej po drugiej stronie siatki skupiły się spojrzenia, w których mieszały się zainteresowanie i obojętność, zazdrość i pogarda. Uczucia patrzących wahały się niczym szalki wagi, jakby nie wiedziały, w którą stronę się przechylić. Powietrze wypełniło ciężkie milczenie. Nikt nie podniósł ręki, żeby zadać pytanie (choć oczywiście Aomame nie miała zamiaru odpowiadać, nawet gdyby ją o coś zapytano). Ludzie jakby czekali tylko w milczeniu na jakąś okazję. Na próżno. Aomame lekko uniosła głowę, przygryzła dolną wargę i zza ciemnych zielonych okularów przeciwsłonecznych pobieżnie oceniła obserwatorów.

Na pewno nawet sobie nie wyobrażacie, kim jestem, dokąd teraz idę i co zamierzam zrobić, powiedziała, nie poruszając wargami. Jesteście tam uwięzieni i nigdzie nie możecie się ruszyć. Prawie wcale się nie posuwacie, ale cofnąć też wam się nie uda. Ale ja to co innego. Ja mam ważną pracę do wykonania. Misję do spełnienia. Dlatego ruszam w drogę przed wami.

Miała ochotę na koniec wykrzywić się do nich wszystkich, ale jakoś udało jej się powstrzymać. Nie mogła sobie pozwolić na takie kaprysy. Kiedy się krzywiła, ponowne przybranie zwykłego wyrazu twarzy nie było wcale takie łatwe.

Odwróciła się plecami do niemych gapiów i czując pod stopami szorstki chłód metalu, zaczęła ostrożnie schodzić po schodach ewakuacyjnych. Chłodny kwietniowy wiatr rozwiewał jej włosy i czasami odsłaniał lewe ucho o nieregularnym kształcie.

Rozdział drugi – Tengo

Trochę inny pomysł

Najwcześniejsze wspomnienie Tengo pochodziło z okresu, kiedy miał półtora roku. Jego matka zdjęła bluzkę, zsunęła ramiączko białej halki i jakiemuś mężczyźnie, który nie był jego ojcem, dała pierś do ssania. W łóżeczku leżało małe dziecko – musiał to być Tengo. Lecz patrzył na siebie samego z zewnątrz. A może to był jego brat bliźniak? Nie, nie. To jednak chyba on sam w wieku półtora roku. Instynktownie to czuł. Dziecko miało zamknięte oczy i spało, miarowo oddychając. To było najwcześniejsze wspomnienie Tengo. Trwająca dziesięć sekund scena została wyraźnie utrwalona na kliszy jego świadomości. Nie było nic przed nią ani po niej. To wspomnienie stało samotnie jak wystająca nad mętną wodą wysoka wieża w mieście zalanym wielką powodzią.

Gdy tylko trafiała się okazja, Tengo pytał ludzi, z jakiego okresu życia pochodzą ich najwcześniejsze wspomnienia. U większości był to wiek czterech czy pięciu lat. Najwcześniej trzech. Nikt nie pamiętał nic wcześniejszego. Podobno dopiero dzieci trzyletnie potrafią postrzegać rozgrywające się wokół sceny i są w stanie je zrozumieć jako mające pewien logiczny sens. We wcześniejszym stadium wszystkie wydarzenia to niezrozumiały chaos. Świat przypomina rozgotowany kleik ryżowy: jest lepki, pozbawiony szkieletu, niedający się uchwycić. Nie tworzy w mózgu wspomnień, przesuwa się tylko za oknem.

Oczywiście półtoraroczne dziecko nie potrafiłoby ocenić znaczenia tego, że mężczyzna, który nie jest jego ojcem, ssie pierś jego matki. To było jasne. Dlatego założenie, że to wspomnienie jest prawdziwe, oznaczałoby, że widziana scena wypaliła się prawdopodobnie na siatkówce Tengo, choć nie umiał ocenić jej znaczenia. Tak samo jak aparat fotograficzny mechanicznie utrwala na filmie przedmioty jako kombinację światła i cienia. I wraz z rozwojem świadomości ten zapamiętany, utrwalony obraz był po trochu analizowany i nadane mu zostało znaczenie. Ale czy coś takiego w ogóle może się naprawdę zdarzyć? Czy w mózgach malutkich dzieci mogą zostać zachowane obrazy?

A może to jest po prostu fałszywe wspomnienie? I świadomość Tengo stworzyła sobie to wszystko później, mając w tym jakiś cel czy sekretny plan. Czy był to wymysł pamięci? Tengo wiele się zastanawiał nad taką możliwością. Lecz w końcu doszedł do wniosku, że prawdopodobnie nie. Wspomnienie było zbyt żywe, zbyt przekonujące jak na coś wymyślonego. Miało w sobie światło, zapachy, puls. Wydawało się tak przytłaczająco rzeczywiste, że nie można go było uznać za twór wyobraźni. A poza tym założenie, że taka scena naprawdę miała miejsce, pozwalało wyjaśnić różne rzeczy. Z logicznego i emocjonalnego punktu widzenia.

Tę wyraźną zaledwie dziesięciosekundową wizję miewa od czasu do czasu i bez uprzedzenia. Nic jej nie zapowiada, nie można jej uniknąć. Nie anonsuje swego nadejścia pukaniem. Pojawia się nieoczekiwanie, kiedy Tengo jedzie pociągiem, pisze wzory na tablicy, je, rozmawia z kimś (tak jak tym razem). Nadchodzi niepowstrzymana i bezgłośna jak tsunami. Nagle Tengo się orientuje, że już stoi mu przed oczami i przesłania wszystko, a jemu cierpną ręce i nogi. Czas się zatrzymuje. Powietrze wokół się rozrzedza, trudno mu oddychać. Wszyscy otaczający go ludzie i przedmioty przestają mieć z nim związek. Ta ciekła ściana pochłania go całego. Świat staje się ciemny i zamyka się przed nim, lecz Tengo jest w pełni świadomy wszystkiego. Tylko zwrotnica kieruje go na inne tory. Część świadomości wręcz mu się wyostrza. Nie czuje strachu. Nie może jednak otworzyć oczu. Powieki ma mocno zaciśnięte. Dźwięki wokoło oddalają się. I ta dobrze znana wizja przewija się scena po scenie na ekranie świadomości. Cały jest zlany potem. Wie, że koszulę ma mokrą pod pachami. Zaczyna lekko drżeć. Serce bije mu szybciej i mocniej.

Kiedy ktoś jest przy tym obecny, Tengo udaje, że ma zawroty głowy. I rzeczywiście ten stan bardzo je przypomina. Po pewnym czasie wszystko wraca do normy. Tengo wyjmuje z kieszeni chusteczkę, przyciska do ust i siedzi nieporuszony. Podnosi uspokajająco rękę, dając rozmówcy znak, że to nic, nie ma się czym przejmować. Bywa, że mija po trzydziestu sekundach, bywa też, że trwa ponad minutę. W tym czasie ma przed oczami, jakby nastawiony na automatyczne powtarzanie, ten sam fragment kasety wideo. Matka spuszcza ramiączko halki, jakiś mężczyzna ssie jej naprężony sutek. Ona zamyka oczy i głęboko wzdycha. W powietrzu unosi się lekki, wytęskniony zapach jej mleka. U niemowląt węch jest najbardziej wyostrzonym zmysłem. Wiele rzeczy poznają za pomocą węchu. Czasami węch jest wszystkim. Nic nie słychać. Powietrze jest jak zawiesista ciecz. Tengo czuje jedynie bicie własnego serca.

No, patrz, mówią mu. Tylko na to popatrz, mówią mu. Tu jesteś i nigdzie nie pójdziesz, mówią mu. Ta wiadomość powtarza się wiele, wiele razy.

Tym razem atak trwał długo. Tengo nie wiedział dokładnie ile. Zamknął oczy, jak zwykle przycisnął do warg chusteczkę i mocno ją przygryzł. Kiedy wszystko dobiegło końca, po zmęczeniu ciała poznał, że trwało długo. Czuł się strasznie wyczerpany. Pierwszy raz czuł się tak wykończony. Minęło trochę czasu, zanim udało mu się unieść powieki. Świadomość pragnęła się jak najszybciej obudzić, lecz mięśnie i kolejne układy organizmu stawiały opór. Czuł się jak zwierzę, które zbudziło się za wcześnie ze snu zimowego, w nieodpowiedniej porze roku.

– Hej, Tengo – wołał ktoś od pewnego czasu. Głos dobiegał niewyraźnie z głębi jakiegoś tunelu. Tengo zdał sobie sprawę, że to jego własne imię. – Co się stało? Znowu tamto? Dobrze się czujesz? – powiedział głos. Tym razem zdawał się trochę bliższy.

Tengo w końcu otworzył oczy i skoncentrował wzrok na własnej prawej dłoni ściskającej brzeg stolika. Upewnił się, że świat nadal istnieje, nie rozpadł się, a o sam znajduje się na nim jako on. Dłoń była jeszcze trochę ścierpnięta, ale miał przed sobą na pewno swoją własną prawą rękę. Poczuł zapach potu. Dziwnie dziki zwierzęcy zapach, jaki unosi się przy klatkach w zoo. Lecz niewątpliwie to on sam go wydzielał.

Zaschło mu w gardle. Wyciągnął rękę, podniósł ze stolika szklankę wody i uważając, żeby nie rozlać, wypił połowę. Odpoczął chwilę, uspokoił oddech, a potem wypił resztę. Świadomość stopniowo wróciła na swoje miejsce, a zmysły do normalnego stanu. Odstawił pustą szklankę i wytarł chusteczką usta.

– Przepraszam. Już przeszło – powiedział. Upewnił się, że naprzeciwko niego siedzi Komatsu. Umówili się w kawiarni niedaleko dworca Shinjuku. Rozmowy innych gości brzmiały znowu jak zwykłe rozmowy. Dwie osoby przy sąsiednim stoliku patrzyły na nich, zastanawiając się, co mogło się zdarzyć. Obok stała zaniepokojona kelnerka. Może się martwiła, że on zaraz zwymiotuje. Tengo podniósł wzrok, uśmiechnął się do niej blado i kiwnął głową, jakby mówił: „Nie ma sprawy, niech się pani nie martwi”.

– To nie są chyba jakieś ataki, co? – zapytał Komatsu.

– To nic wielkiego. Jakby zawrót głowy. Tylko bardzo nieprzyjemny – odparł Tengo. Jego głos nie brzmiał jeszcze jak jego własny głos, ale był do niego coraz bardziej podobny.

– Jakby ci się to zdarzyło podczas jazdy samochodem, byłoby bardzo nieciekawie – powiedział Komatsu, patrząc mu w oczy.

– Nie jeżdżę samochodem.

– To świetnie. Mam znajomego, który jest uczulony na pyłek cedrów. Zaczął kichać podczas prowadzenia i walnął w słup elektryczny. Ale to twoje jest znacznie gorsze niż kichanie. Za pierwszym razem się przestraszyłem. Za drugim razem trochę się człowiek przyzwyczaja.

– Przepraszam, głupio mi.

Tengo podniósł filiżankę i wypił łyk tego, co się tam znajdowało. Nie miało żadnego smaku. Czuł tylko w przełyku letnią ciecz.

– Może poproszę o więcej wody? – zaproponował Komatsu.

Tengo potrząsnął głową. – Nie, nie trzeba. Już przeszło.

Komatsu wyjął z kieszeni marynarki paczkę marlboro, włożył jednego do ust i zapalił reklamowymi zapałkami kawiarni. Potem zerknął na zegarek.

– O czym przedtem mówiliśmy? – zapytał Tengo. Musiał szybko doprowadzić się do ładu.

– Hm… o czym przedtem mówiliśmy? – powtórzył Komatsu. Zastanawiał się nad tym chwilę, patrząc w przestrzeń. A może tylko udawał, że się zastanawia. Tengo nie był pewien. W zachowaniu i wypowiedziach Komatsu było dużo teatralności. – Aa, tak, tak, rozmawialiśmy o dziewczynie, która się nazywa Fukaeri. I o Powietrznej poczwarce.

Tengo przytaknął. Rozmawiali o Fukaeri i o Powietrznej poczwarce. Zaczął coś tłumaczyć Komatsu, dostał „ataku” i rozmowa się urwała. Tengo wyjął z torby kilka skopiowanych maszynopisów i położył na stoliku. Oparł na nich dłoń, jakby chciał się na nowo upewnić, co poczuje pod palcami.

– Tak jak panu pokrótce mówiłem przez telefon, największą zaletą Powietrznej poczwarki jest to, że nikogo nie naśladuje. Przy debiucie rzadko się zdarza, że autor nie próbuje nikogo naśladować – mówił Tengo, starannie dobierając słowa. – Nie da się ukryć, że styl jest chropowaty, dobór słów infantylny. Już w samym tytule pomylona jest poczwarka z kokonem. Gdyby się uprzeć, wady można wymieniać bez końca. Ale w tej historii jest coś, co wciąga. Chociaż fabuła jest z gatunku fantastyki, opisy szczegółów są niesamowicie realne. Ten kontrast jest świetny. Nie wiem, czy należy to nazwać oryginalnością, czy czymś nieuniknionym. Pan pewnie powie, że utwór nie jest na odpowiednim poziomie, i rzeczywiście może to prawda. Ale kiedy człowiek dobrnie do końca, pogrąża się w brzemiennej znaczeniem ciszy. Jest w niej coś nieprzyjemnego, trudna do wytłumaczenia dziwna namacalność.

Komatsu przyglądał mu się w milczeniu. Chciał usłyszeć więcej.

Tengo mówił dalej: – Nie chciałbym, żeby odrzucono ten utwór tylko dlatego, że styl jest nieco infantylny. Pracuję dla pana od kilku lat i przeczytałem masę nadesłanych na konkurs tekstów. A raczej należałoby powiedzieć, że przeleciałem je wzrokiem, a nie przeczytałem. Niektóre były stosunkowo nieźle napisane, inne do niczego się nie nadawały – i tych drugich była oczywiście większość. W każdym razie przejrzałem wiele utworów, ale w tej Powietrznej poczwarce po raz pierwszy znalazłem coś naprawdę wartościowego. I po raz pierwszy mi się zdarzyło, że po przeczytaniu miałem ochotę zacząć od nowa.

– Hm… – mruknął Komatsu. Wydawał się mało zainteresowany. Wypuścił dym i wydął usta. Ale Tengo znał Komatsu nie od dzisiaj i nie dawał się zwieść jego minom. Ten człowiek często przybierał wyraz twarzy niemający nic wspólnego z tym, co naprawdę myślał. Dlatego Tengo cierpliwie czekał, aż zacznie mówić.

– Ja też to czytałem – powiedział Komatsu, odczekawszy chwilę. – Zacząłem zaraz po twoim telefonie. Wiesz, to jest jednak przerażająco źle napisane. Przypadki się nie zgadzają, w niektórych zdaniach nie wiadomo, o co chodzi. Zanim ta dziewczyna zabrała się do pisania powieści, powinna była od podstaw nauczyć się, jak to robić.

– Ale przeczytał pan do końca, prawda?

Komatsu się uśmiechnął. Był to uśmiech jakby wyciągnięty z głębi szuflady, której zwykle nie otwierał. – Tak. Rzeczywiście masz rację. Przeczytałem do końca. Aż sam się zdziwiłem. Bo nigdy się nie zdarza, żebym czytał całe utwory nadesłane na konkurs debiutów. Co więcej, część przeczytałem dwa razy. A to już jest równie rzadkie jak zbliżenie dwóch planet. Muszę przyznać.

– To znaczy, że ta powieść coś w sobie ma. Prawda?

Komatsu strzepnął popiół do popielniczki i podrapał się koło nosa środkowym palcem prawej ręki. Lecz nie odpowiedział na pytanie Tengo.

– Ta dziewczyna ma dopiero siedemnaście lat, licealistka. Po prostu nie dość jeszcze przeczytała i nie ma wprawy w pisaniu. Rzeczywiście pewnie trudno byłoby dać tej powieści nagrodę za debiut. Ale warto dopuścić ją do ostatniego etapu selekcji. Komuś z pana pozycją udałoby się to załatwić. Wtedy na pewno kiedyś jeszcze coś napisze.

– Hm… – ponownie mruknął Komatsu i ziewnął znudzony. Wypił łyk wody ze szklanki. – Słuchaj, Tengo, zastanów się dobrze. Jak można dopuścić coś tak nieociosanego do ostatniego etapu? Członkowie jury zemdleją. Mogą się wściec. A przede wszystkim do końca nie przeczytają. Wszyscy czterej jurorzy to pisarze. Wszyscy są zapracowani. Przelecą wzrokiem dwie pierwsze strony i odrzucą. To jest przecież jak szkolne wypracowanie na poziomie podstawówki, powiedzą. Kto mnie posłucha, jak zacznę tego gorąco bronić i pokornie tłumaczyć, że jakby to oszlifować, toby zaczął bić od tego blask. Nawet jeśli istotnie mam jakąś pozycję, wolę ją wykorzystać, kiedy będę widział lepsze perspektywy.

– To znaczy, że po prostu pan ten tekst odrzuci?

– Tego nie powiedziałem – odparł Komatsu, drapiąc się koło nosa. – Ja mam w związku z tym utworem trochę inny pomysł.

– Trochę inny pomysł – powtórzył Tengo. Dosłyszał w tym nieco złowieszczą nutę.

– Twierdzisz, że ona kiedyś jeszcze coś napisze – ciągnął Komatsu. – Ja oczywiście też mam taką nadzieję. Staranne i nieśpieszne rozwijanie młodych talentów to wielka radość dla redaktora. Kiedy człowiek powiedzie wzrokiem po czystym nocnym niebie i wcześniej niż inni zauważy nową gwiazdę, serce rośnie. Ale szczerze mówiąc, nie wydaje mi się, żeby ta dziewczyna rokowała jakiekolwiek nadzieje. Ja już dwadzieścia lat obracam się w tych kręgach, chociaż nie bardzo się do tego nadaję. Przez ten czas widziałem, jak wypływali i znikali różni pisarze. Dlatego nauczyłem się odróżniać tych, którzy jeszcze coś napiszą, od tych, którzy nie napiszą. I moim zdaniem ta dziewczyna nic więcej nie napisze. Przykro tak mówić, ale później też nie napisze. I jeszcze później też nie. Przede wszystkim jej styl nie poprawi się od tego, że poświęci dużo czasu na studiowanie pisania i zrobi postępy. Nic z tego nie będzie, choćby i długo czekać. To byłoby czekanie na próżno. A to dlatego, że ona nie ma najmniejszego zamiaru nauczyć się lepiej pisać. Z pisaniem jest tak, że albo ma się wrodzony talent, albo człowiek desperacko się stara i w końcu się nauczy. Nie ma innej możliwości. I ta Fukaeri nie należy ani do tych pierwszych, ani do tych drugich. Jak widać, nie ma wrodzonego talentu i nie wygląda na to, żeby zamierzała się wysilać. Nie wiem dlaczego. Ale wydaje mi się, że zasadniczo pisanie jako takie jej nie interesuje. Rzeczywiście, ma chęć opowiedzenia pewnej historii. I ta chęć jest dość silna. To jej muszę przyznać. Właśnie ta niepohamowana chęć tak zafascynowała ciebie, a i mnie kazała przeczytać do końca. Pod pewnymi względami to jest niemałe osiągnięcie. Jednak mimo to ta dziewczyna nie ma przyszłości jako powieściopisarka. Nie ma szans, nawet tyle co mucha nasrała. Przykro mi cię rozczarować, ale jeśli chciałeś usłyszeć moją prawdziwą opinię, to jest właśnie taka.

Tengo zastanawiał się nad tym. Zdawało mu się, że to, co mówi Komatsu, ma sens. Co jak co, jako redaktor Komatsu miał nosa.

– Ale chyba nieźle byłoby dać jej jednak jakąś szansę? – powiedział Tengo.

– Wrzucić na głęboką wodę i zobaczyć, czy zacznie pływać, czy utonie? O to ci chodzi?

– Krótko mówiąc.

– Do tej pory uśmierciłem bezsensownie wiele osób. Nie chcę więcej się przyglądać, jak ktoś tonie.

– No a co pan powie o mnie?

– Ty przynajmniej się starasz – powiedział Komatsu, dobierając słowa. – Z tego, co widzę, nie lenisz się. Jesteś wyjątkowo skromny w kwestii pisania. A dlaczego? Dlatego, że lubisz pisać. Ja to cenię. Lubić pisanie to najważniejsza rzecz dla kogoś, kto zamierza zostać pisarzem.

– Ale to nie wystarczy.

– Oczywiście. Samo to nie wystarczy. Trzeba jeszcze mieć w sobie „coś specjalnego”. A przynajmniej książka musi mieć coś, czego ja nie potrafię do końca zrozumieć. Bo wiesz, ja wśród powieści najbardziej cenię te, których nie mogę do końca zrozumieć. To, co potrafię zrozumieć, ani trochę mnie nie interesuje. To oczywiste, nie? Prosta sprawa.

Tengo milczał przez chwilę. Potem się odezwał: – A w tym, co napisała Fukaeri, jest coś, czego pan nie potrafi zrozumieć?

– Aa, tak, oczywiście, że jest. Ta dziewczyna ma w sobie coś ważnego. Nie wiem, co to jest, ale ona to na pewno ma. Wyraźnie widzimy to obaj. Każdy potrafi taką rzecz dostrzec, jak potrafi dostrzec dym unoszący się znad ogniska w bezwietrzne popołudnie. Ale wiesz, Tengo, ona prawdopodobnie nie może sobie sama z tym poradzić.

– Gdyby ją wrzucić do wody, nie byłoby nadziei, że wypłynie.

– Zgadza się – powiedział Komatsu.

– Dlatego nie dopuści jej pan do ostatniego etapu?

– Właśnie o to chodzi – rzucił Komatsu. Skrzywił usta i złożył dłonie. – Teraz muszę starannie dobierać słowa.

Tengo podniósł filiżankę i wpatrywał się w resztkę kawy. Następnie odstawił ją na stolik. Komatsu dalej milczał. Tengo odezwał się: – Teraz wyłoni się ten trochę inny pomysł, o którym pan wspominał?

Komatsu zmrużył oczy, jak nauczyciel stojący przed zdolnym uczniem. Powoli skinął głową. – Zgadza się.

Komatsu miał w sobie coś nieuchwytnego. Z jego twarzy i tonu głosu nie dawało się łatwo odczytać, co myśli i co czuje. Zdawało się też, że sam dosyć lubił dezorientować rozmówcę. Niewątpliwie był bardzo bystry. Należał do ludzi, którzy rozważają wszystko zgodnie z własną logiką i wydają sąd bez oglądania się na to, czego spodziewają się inni. Poza tym, chociaż się tym niepotrzebnie nie popisywał, czytał mnóstwo książek i posiadał dogłębną wiedzę w wielu dziedzinach. Ale miał nie tylko wiedzę – potrafił intuicyjnie przejrzeć na wylot ludzi i ich utwory. W jego podejściu było wiele uprzedzeń, ale dla niego uprzedzenia też stanowiły jeden z ważnych elementów prawdy.

Zazwyczaj nie mówił zbyt wiele, nie lubił wszystkiego wyjaśniać, kiedy jednak zaszła taka potrzeba, umiał przemyślnie i logicznie wyrażać własne opinie. Gdy chciał, potrafił być niezwykle wytrwały. Znajdował najsłabszy punkt przeciwnika i wiedział, jak go porazić jednym trafnym stwierdzeniem. Miał określone upodobania co do utworów i ludzi. Tych, których nie akceptował, było o wiele więcej niż tych, których akceptował. Nic więc dziwnego, że było o wiele więcej ludzi, którzy go nie lubili, niż tych, którzy go lubili. Ale jemu właśnie na tym zależało. Tengo miał wrażenie, że Komatsu lubił samotność i był bardzo zadowolony, kiedy ludzie trzymali się od niego z daleka albo wręcz go nie lubili, bo wierzył, że przyjazne otoczenie nie sprzyja przenikliwości.

Komatsu był od Tengo starszy o szesnaście lat, czyli miał czterdzieści pięć. Całe życie zawodowe był redaktorem magazynu literackiego i w tym środowisku znano go jako człowieka dość zaradnego. Nikt nie wiedział nic o jego życiu prywatnym. Choć utrzymywał stosunki z ludźmi w pracy, z nikim nie rozmawiał o sprawach osobistych. Tengo nie wiedział, gdzie Komatsu się urodził, gdzie dorastał i gdzie teraz mieszkał. Czasami prowadzili długie rozmowy, lecz prywatnych tematów nigdy nie poruszali. Komatsu robił niesympatyczne wrażenie, nie spotykał się z nikim na stopie towarzyskiej, zachowywał się, jakby pogardzał światem literackim, trudno więc było zrozumieć, jak udaje mu się pozyskać nowe teksty do druku. On zaś, na pozór bez wysiłku, zdobywał utwory słynnych pisarzy, kiedy tylko potrzebował. Często wyłącznie dzięki niemu udawało się oddać do druku kolejny numer magazynu. Dlatego, choć nie był lubiany, cieszył się poważaniem.

Mówiono, że kiedy w 1960 roku wybuchły rozruchy z powodu podpisania paktu o bezpieczeństwie ze Stanami Zjednoczonymi, Komatsu studiował na Wydziale Literatury Uniwersytetu Tokijskiego i należał do władz organizacji studenckiej zamieszanej w protesty. Widział na własne oczy, jak biorąca udział w demonstracji Michiko Kanba została brutalnie zaatakowana przez policję i zginęła. On sam też odniósł lekkie obrażenia. Nie wiadomo, na ile te plotki były prawdziwe. Ale znając Komatsu, zdawało się to całkiem prawdopodobne. Był wysoki, wychudzony, miał za duże usta i za mały nos, długie ręce i nogi, palce poplamione nikotyną. W czymś przypominał niedoszłego rewolucjonistę, inteligenta z dziewiętnastowiecznych powieści rosyjskich. Rzadko się śmiał, ale kiedy to robił, śmiała mu się cała twarz, choć nawet wtedy nie wydawał się szczególnie zadowolony. Wyglądał raczej jak starzejący się czarodziej, który chichocze, gotując się do wygłoszenia fatalnego proroctwa. Był schludny i dbał o wygląd zewnętrzny, lecz zawsze ubierał się prawie tak samo, pewnie po to, żeby pokazać światu, że nie interesuje go coś takiego jak strój. Tweedowa marynarka, biała oksfordzka koszula albo jasnoszara koszulka polo, brak krawata, szare spodnie i zamszowe buty stanowiły jakby jego umundurowanie. Można było sobie wyobrazić, że ma w szafie pół tuzina starannie wyczyszczonych i powieszonych tweedowych marynarek z trzema guzikami, lekko różniących się kolorem i wzorem materiału. Może nawet były dla rozróżnienia ponumerowane.

Przypominające cienkie druciki sztywne włosy zaczynały lekko siwieć nad czołem. Były potargane i prawie zakrywały mu uszy. O dziwo, zawsze miał je takiej długości, że wyglądały, jakby powinien był się ostrzyc tydzień wcześniej. Tengo nie rozumiał, jak coś takiego jest możliwe. Oczy Komatsu potrafiły czasem zajaśnieć przenikliwym światłem jak gwiazda mrugająca na zimowym niebie. Ale gdy raz z jakiegoś powodu zamilkł, milczał w nieskończoność niby skała na ciemnej stronie księżyca. Jego twarz robiła się całkiem bez wyrazu i wydawało się niemal, że obniża mu się temperatura ciała.

Tengo znał go od pięciu lat. Wysłał kiedyś utwór na konkurs debiutów do magazynu redagowanego przez Komatsu i doszedł do ostatniego etapu. Komatsu zadzwonił do niego i powiedział, że chciałby się z nim spotkać i porozmawiać. Umówili się w kawiarni w Shinjuku (tej samej, w której teraz siedzieli). Pewnie nie dostaniesz nagrody, powiedział mu Komatsu (i rzeczywiście Tengo nie dostał), ale mnie osobiście się ten utwór podobał, dodał. Nie mówię tego, żeby sobie zaskarbić twoją wdzięczność. Ja w ogóle bardzo rzadko mówię ludziom takie rzeczy. (Tengo wtedy tego nie wiedział, ale rzeczywiście tak było). Dlatego, jeśli napiszesz następny utwór, daj mi go przeczytać. Mnie pierwszemu, zanim pokażesz innym, powiedział Komatsu. Tengo odparł, że tak zrobi.

Komatsu chciał też wiedzieć, jakim Tengo jest człowiekiem. Gdzie się wychował, co teraz robi. Tengo opowiedział mu wszystko bardzo szczerze. Urodził się i wychował w mieście Ichikawa w prefekturze Chiba. Matka zachorowała wkrótce po jego urodzeniu i zmarła. A przynajmniej tak mu powiedział ojciec. Nie miał rodzeństwa. Ojciec drugi raz się nie ożenił i sam wychowywał syna. Pracował jako inkasent w telewizji NHK i chodząc po domach pobierał opłaty za abonament radiowo-telewizyjny. Ale teraz dotknięty chorobą Alzheimera mieszkał w domu opieki na południowym krańcu półwyspu Bōsō. Tengo skończył studia na Uniwersytecie Tsukuba i otrzymał dyplom ukończenia wydziału o dziwnej nazwie: „matematyka w dziale nauk przyrodniczych wydziałów grupy pierwszej”. Pracował w Yoyogi jako nauczyciel matematyki na kursach przygotowujących licealistów do egzaminów wstępnych i pisał powieści. Po studiach mógł dostać pracę jako nauczyciel w szkole prefekturalnej, ale wybrał uczenie na kursach, na których był raczej nienormowany czas pracy. Mieszkał sam w niewielkim mieszkaniu w Kōenji.

Sam nie wie, czy naprawdę chciałby zostać zawodowym powieściopisarzem. Nie jest też pewien, czy ma talent. Wie tylko jedno – nie może żyć bez pisania. Każdego dnia. Pisanie jest dla niego tym, czym oddychanie. Komatsu nie mówił, co o tym wszystkim myśli, lecz uważnie słuchał.

Wyglądało na to, że Tengo mu się spodobał, właściwie nie wiadomo dlaczego. Tengo był potężnie zbudowany (od gimnazjum do końca studiów uprawiał dżudo i był jednym z czołowych zawodników w drużynie). Miał spojrzenie wcześnie wstającego rolnika. Włosy krótko ostrzyżone, skórę zawsze jakby opaloną, uszy zniekształcone jak kalafiory – nie wyglądał ani na młodego literata, ani na nauczyciela matematyki. To też chyba przypadło Komatsu do gustu. Kiedy Tengo napisał drugą powieść, pokazał ją Komatsu. Ten ją przeczytał i powiedział, co o niej sądzi. Tengo zrobił poprawki zgodnie z jego sugestiami. Zaniósł Komatsu poprawiony utwór, a ten udzielił mu kolejnych wskazówek. Jak trener po trochu podnoszący poprzeczkę.

– W twoim przypadku to może potrwać – powiedział mu. – Ale nie ma się co śpieszyć. Musisz mocno przysiąść fałdów i pisać codziennie, nie odpuszczając sobie ani jednego dnia. Nie wyrzucaj tego, co napiszesz. Zachowuj. Bo może ci się kiedyś przydać. – Tengo obiecał, że będzie tak robił.

Komatsu podrzucał mu drobne zlecenia. Tengo pisał więc anonimowo do magazynu kobiecego publikowanego przez wydawnictwo Komatsu. Redagował nadsyłane listy, pisał krótkie artykuły recenzujące nowe filmy czy książki, a nawet pisywał horoskopy – robił wszystko, o co go poproszono. Wymyślane przez niego na poczekaniu horoskopy nierzadko się sprawdzały, więc cieszyły się popularnością. Kiedy pisał: „Proszę uważać – wcześnie rano będzie trzęsienie ziemi”, rzeczywiście pewnego dnia rano nadchodziło silne trzęsienie ziemi. Takie płatne zlecenia były cenne ze względu na dodatkowe dochody, ale stanowiły też praktykę w pisaniu. Tengo cieszył się, że jego teksty – wszystko jedno jakiego rodzaju – były drukowane i docierały do czytelników.

Wkrótce dostał zlecenie czytania utworów nadsyłanych na konkurs debiutów. Było rzeczą niezwykłą, że ktoś, kto sam wysyłał utwory na konkursy, jednocześnie przeprowadza wstępną selekcję konkursowych utworów. Tengo nie przejmował się jednak swoim dziwnym położeniem i z obiektywizmem przeglądał teksty innych. Czytając stosy źle napisanych, nudnych powieści, dogłębnie zrozumiał, czym jest źle napisany, nudny tekst. Za każdym razem czytał około stu utworów, wybierał mniej więcej dziesięć, w których można się było dopatrzeć jakiejś wartości, i zanosił je Komatsu. Do każdego dołączał kartkę ze swoimi refleksjami. W ostatnim etapie zostawało pięć utworów i czterech jurorów wybierało z nich jeden, który otrzymywał nagrodę za debiut.

Prócz Tengo były inne osoby robiące na zlecenie wstępną selekcję, a prócz Komatsu kilku innych redaktorów zajmowało się kolejną. Chodziło o zapewnienie obiektywizmu, ale nie było potrzeby uciekania się do takich środków. Bez względu na ogólną liczbę nadesłanych utworów, takich, które miały jakąkolwiek wartość, nie było więcej niż dwa lub trzy i żaden z czytających nie mógł ich przegapić. Utwór Tengo trzy razy doszedł do ostatniego etapu. Tengo oczywiście sam go nie wybrał, ale pozostałe dwie osoby oraz Komatsu, będący szefem działu redakcji, go dopuściły. Tengo nie czuł się rozczarowany, mimo że jego utwory nie zdobyły nagrody. Po pierwsze zapadły mu w serce słowa Komatsu, że „nie ma się co śpieszyć”, poza tym nie zależało mu na tym, żeby od razu zostać pisarzem.

Jeżeli dobrze ustawił sobie zajęcia na kursach, mógł przez cztery dni w tygodniu siedzieć w domu i robić, co chce. Od siedmiu lat uczył na tych samych kursach przygotowawczych i cieszył się wśród uczniów bardzo dobrą opinią. Trzymał się tematu, zrozumiale wszystko wyjaśniał i potrafił od razu odpowiedzieć na każde pytanie. Ku swemu zdziwieniu odkrył, że ma talent oratorski. Umiał dobrze tłumaczyć, głos miał donośny, potrafił też żartować i ożywić klasę. Zanim został nauczycielem, uważał się zawsze za złego mówcę. Nawet teraz rozmawiając z kimś, bywał podenerwowany i czasem nie mógł wykrztusić słowa. Kiedy znajdował się w kilkuosobowej grupie, ograniczał się raczej do słuchania. Jednak gdy stawał na katedrze przed grupą nieznanych słuchaczy, w głowie mu się rozjaśniało i mógł swobodnie mówić, jak długo chciał. Człowiek to naprawdę niepojęta istota, myślał.

Zarobki go satysfakcjonowały. Nie można ich było nazwać wysokimi, lecz kursy wynagradzały zdolnych wykładowców. Wśród uczniów regularnie przeprowadzano ankiety oceniające nauczycieli. Jeżeli ktoś został wysoko oceniony, podnoszono mu pobory, bo zachodziła obawa, że inne szkoły będą próbowały podkupić wybitnych nauczycieli (z Tengo rzeczywiście kilka razy kontaktowali się head-hunterzy). W normalnej szkole byłoby to niemożliwe. Pensje były ustalane według stażu pracy, przełożony kontrolował życie osobiste nauczycieli, a zdolności i popularność nie miały znaczenia. Praca na kursach przygotowawczych sprawiała Tengo przyjemność. Większość uczniów przychodziła w jasno określonym celu – chcieli dostać się na studia – więc pilnie słuchali wykładów. Toteż nauczyciel nie musiał robić nic poza uczeniem. Tengo bardzo się z tego cieszył. Nie było potrzeby zawracania sobie głowy głupimi problemami, takimi jak uczniowskie wagary czy łamanie regulaminu szkolnego. Wystarczyło stać na katedrze i uczyć, jak rozwiązywać zadania matematyczne. A Tengo był z natury dobry w posługiwaniu się czystymi pojęciami, używając jako narzędzia matematyki.

W te dni, kiedy nie szedł do pracy, wstawał rano i pisał zwykle prawie do wieczora. Pióro wieczne Mont Blanc, niebieski atrament i kartki z miejscem na 400 znaków – jeżeli miał te trzy rzeczy, czuł, że niczego mu nie brakuje. Raz w tygodniu przychodziła do niego zamężna kochanka i razem spędzali popołudnie. Seks ze starszą o dziesięć lat mężatką był prosty, bo nie niósł żadnych zobowiązań i dawał satysfakcję. Popołudniami Tengo chodził na długie spacery, a kiedy się ściemniało, czytał, słuchając muzyki. Nie oglądał telewizji. Kiedy przychodził inkasent z NHK, mówił uprzejmie, że bardzo przeprasza, ale nie ma telewizora. Naprawdę nie mam. Może pan wejść i sprawdzić. Ale oni nigdy nie wchodzili do mieszkania. Inkasentom z NHK nie było wolno wchodzić do środka.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Przypisy

[1] Soramame i edamame to rodzaje zielonej fasoli (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

O Wydawcy

MUZA SA
00-590 Warszawa
ul. Marszałkowska 8

tel. 22 6297624, 22 6296524
e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360
Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl
Konwersja do formatu EPUB: MAGRAF s.c., Bydgoszcz