HARUKI MURAKAMI

Ślepa wierzba
i śpiąca kobieta

– fragment –

Tytuł oryginału japońskiego:

Mekura-yanagi-to, nemuru onna

Tytuł przekładu angielskiego: Blind Willow, Sleeping Woman

Projekt okładki i opracowanie graficzne:  Agnieszka Spyrka

Redaktor prowadzący: Małgorzata Burakiewicz

Redakcja techniczna: Zbigniew Katafiasz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Elżbieta Jaroszuk, Wojciech Górnaś

© 2006 by Haruki Murakami

MEKURAYANAGI TO, NEMURU ONNA (Blind Willow, Sleeping Woman) © by Haruki Murakami, 1996

BASUDEI GARU (Birthday Girl) © by Haruki Murakami, 2002

NYUYOKU TANKO NO HIGEKI (New York Mining Disaster) © by Haruki Murakami, 1983

HIKOKI ARUIWA KAREWA IKANISHITE SHI WO YOMUYOUNI HITORIGOTOWO ITTAKA

(Airplane: Or, How He Talked to Himself as if Reciting Poetry) © by Haruki Murakami, 1990

KAGAMI (The Mirror) © by Haruki Murakami, 1983

WARERANO JIDAINO FOKUROA (A Folklore for My Generation: A Pre-History of Late-Stage

Capitalism) © by Haruki Murakami, 1990

HANTINGU NAIFU (Hunting Knife) © by Haruki Murakami, 1985

KANGARU BIYORI (A Perfect Day for Kangaroos) © by Haruki Murakami, 1983

KAITSUBURI (Dabchick) © by Haruki Murakami, 1983

HITOKUI NEKO (Man-Eating Cats) © by Haruki Murakami, 1991

BINBO NA OBASAN NO HANASHI (A „Poor Aunt” Story) © by Haruki Murakami, 1983

OUTO 1979 (ICHIKYUNANAKYU) (Nausea 1979) © by Haruki Murakami, 1985

NANABANME NO OTOKO (The Seventh Man) © by Haruki Murakami, 1996

SUPAGETI NO TOSHI NI (The Year of Spaghetti) © by Haruki Murakami, 1983

TONY TAKITANI (Tony Takitani) © by Haruki Murakami, 1996

TONGARIYAKI NO SEISUI (The Rise and Fall of Sharpie Cakes) © by Haruki Murakami, 1983

KORIOTOKO (The Ice Man) © by Haruki Murakami, 1996

KANI (Crabs) © by Haruki Murakami, unpublished in Japan

HOTARU (Firefly) © by Haruki Murakami, 1984

GUZEN NO TABIBITO (Chance Traveller) © by Haruki Murakami, 2005

HANAREI BEI (Hanalei Bay) © by Haruki Murakami, 2005

DOKODEARE SOREGA MITSUKARISONA BASHO DE (Where I’m Likely

to Find It) © by Haruki Murakami, 2005

HIBI IDOSURU JINZO NO KATACHI WO SHITA ISHI (The Kidney-Shaped Stone That

Moves Every Day) © by Haruki Murakami, 2005

SHINAGAWAZARU (A Shinagawa Monkey) © by Haruki Murakami, 2005

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2008, 2013

© for the Polish translation by Anna Zielińska-Elliott

ISBN 978-83-7758-560-3

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Warszawa 2013

Wydanie I

Ślepa wierzba i śpiąca kobieta

Mekura-yanagi-to, nemuru onna

Kiedy zamknąłem oczy, poczułem zapach wiatru. Majowego wiatru napęczniałego jak owoc. Miał chropowatą skórkę, soczysty miąższ i małe pesteczki. Kiedy skórka pękła i miąższ rozprysnął się w powietrzu, pestki zamieniły się w miękki śrut i utkwiły w moich nagich ramionach. Wciąż czułem w nich leciutki ból.

– Słuchaj, która godzina? – zapytał mnie kuzyn. Różniliśmy się wzrostem o prawie dwadzieścia centymetrów, więc zawsze mówiąc do mnie, zadzierał głowę.

Spojrzałem na zegarek. – Dziesiąta dwadzieścia.

– Dobrze chodzi?

– Myślę, że tak.

Kuzyn chwycił mnie za nadgarstek i obejrzał zegarek. Palce miał długie i smukłe, silniejsze niż się z pozoru wydawały. – Drogi był?

– Nie był drogi. To tani zegarek – odpowiedziałem, ponownie spoglądając na tarczę.

Nie zareagował.

Spojrzałem na kuzyna – patrzył na mnie zakłopotany. Jego białe zęby widoczne spomiędzy warg wyglądały jak kości w stadium zaniku.

– To tani zegarek – powtórzyłem, patrząc na kuzyna i wyraźnie, powoli wymawiając słowa. – Tani, ale dobrze chodzi.

Kuzyn w milczeniu skinął głową.

Mój kuzyn źle słyszy na prawe ucho. Na początku szkoły podstawowej dostał piłką baseballową i od tego czasu ma kłopoty ze słuchem. Ale na co dzień praktycznie mu to nie przeszkadza. Dlatego chodzi do normalnej szkoły i prowadzi normalne życie. W klasie siada zawsze na samym przodzie po prawej, żeby słyszeć nauczycieli lewym uchem. Stopnie też ma niezłe. Bywają okresy, kiedy słyszy dźwięki z zewnątrz stosunkowo dobrze, ale czasami mu się pogarsza. Te okresy przychodzą na zmianę, jak przypływ i odpływ. Poza tym bardzo rzadko, może raz na pół roku, praktycznie przestaje słyszeć na oboje uszu. Jakby cisza z prawego ucha pogłębiała się i pochłaniała także dźwięki z lewego. W takich przypadkach oczywiście nie może już normalnie żyć i musi przestać na pewien czas chodzić do szkoły. Lekarze nie potrafią wytłumaczyć, dlaczego tak się dzieje. Nieznane są inne podobne przypadki. Oczywiście nie da się też tego leczyć.

– To, że zegarek jest drogi, wcale nie znaczy, że dobrze chodzi – powiedział kuzyn, jakby przekonywał sam siebie. – Mój poprzedni zegarek był dość drogi, a bez przerwy się spóźniał. Kupili mi go, jak poszedłem do gimnazjum, ale po roku go zgubiłem i od tego czasu nie mam w ogóle zegarka. Bo nie chcieli mi kupić drugiego.

– Bez zegarka jest zawracanie głowy, nie? – powiedziałem.

– Co?

– Zawracanie głowy jest. Bez zegarka, nie? – powtórzyłem, patrząc na niego.

– Niespecjalnie – powiedział kuzyn, potrząsając głową. – Nie żyję na pustyni, więc zawsze jest się kogo zapytać o godzinę.

– Też prawda.

Zamilkliśmy na pewien czas.

Wiedziałem, że powinienem życzliwiej z nim pogadać. Muszę choć trochę go uspokoić przed wizytą w szpitalu. Ale ostatni raz widziałem się z nim pięć lat temu. Po tych pięciu latach on miał teraz czternaście, a nie dziewięć, ja zaś dwadzieścia pięć, a nie dwadzieścia. Ta wyrwa czasowa utworzyła pomiędzy nami półprzezroczystą ścianę, przez którą nie mogłem się przedostać. Nawet kiedy musiałem coś do niego powiedzieć, nie mogłem znaleźć odpowiednich słów. Kiedy tak się wahałem i urywałem w pół zdania, kuzyn zawsze rzucał mi lekko zmartwione spojrzenie. Nachylał ku mnie lewe ucho.

– A teraz ile minut po? – zapytał.

– Dziesiąta dwadzieścia dziewięć – odpowiedziałem.

Autobus przyjechał o dziesiątej trzydzieści dwie.

Był bardziej nowoczesny niż w moich czasach licealnych. Z powodu wielkiej przedniej szyby wyglądał jak duży bombowiec z urwanymi skrzydłami. I był bardziej zatłoczony, niż się spodziewałem. Nikt nie stał w przejściu, ale nie znaleźliśmy dwóch wolnych miejsc obok siebie. Dlatego postanowiliśmy nie siadać, tylko stanęliśmy przy tylnych drzwiach. Niezbyt daleko jechaliśmy. Nie mogłem zrozumieć, dlaczego o tej porze jest pełen ludzi. Autobus robił pętlę od dworca na eleganckie osiedla na wzgórzach i z powrotem na dworzec, po drodze nie było żadnych szczególnych atrakcji turystycznych, punktów usługowych ani sklepów. Na trasie znajdowało się kilka szkół, więc w godzinach porannych był dość duży tłok, ale w dzień powinno być pusto.

Jeden z nas trzymał się uchwytu, drugi poręczy. Autobus lśnił nowością, wyglądał jak prosto z fabryki. Na metalowych częściach nie było nawet pyłku, dało się wręcz w nich przejrzeć. Siedzenia były porządnie wypchane, nawet nad najmniejszą śrubką unosiło się właściwe nowym urządzeniom optymistyczne poczucie dumy.

Speszył mnie trochę ten nowy autobus i nieoczekiwany tłok. A może zmienili trasę, a ja nic o tym nie wiem? Rozejrzałem się i popatrzyłem przez okno. Widać było tylko krajobraz podmiejskiego osiedla, taki sam jak zawsze.

– To dobry autobus, prawda? – zapytał zaniepokojony kuzyn. Pewnie się zmartwił, bo od kiedy wsiedliśmy, na mojej twarzy musiała się malować niepewność.

– Nie martw się – powiedziałem, chcąc także przekonać samego siebie. – Na pewno dobry. Tędy nie kursuje żaden inny.

– Kiedyś jeździłeś nim do liceum?

– Tak.

– Lubiłeś szkołę?

– Niezbyt lubiłem – odparłem szczerze. – Ale mogłem się spotykać z przyjacielem i chodzenie do szkoły aż tak bardzo mi nie przeszkadzało.

Kuzyn zastanawiał się nad moimi słowami.

– Teraz też się z nim widujesz?

– Nie, już od dawna się nie widujemy – odpowiedziałem, dobierając słowa.

– Dlaczego? Dlaczego już się nie widujecie?

– Bo się bardzo od siebie oddaliliśmy.

Nie była to prawda, ale nie dało się tego inaczej wyjaśnić.

Niedaleko mnie siedziała grupa starszych ludzi. Musiało ich być z piętnaścioro. To z ich powodu autobus był zatłoczony. Wszyscy opaleni. Nawet karki mieli brązowe. I wszyscy bez wyjątku szczupli. Większość mężczyzn miała na sobie grube flanelowe koszule, a kobiety proste, pozbawione ozdób bluzki. Wszyscy trzymali na kolanach plecaczki, chyba wybierali się na niewielką wycieczkę w góry. Wydawali się zadziwiająco podobni do siebie. Zupełnie jakby ktoś przyniósł tu całą szufladę pełną rzędów posegregowanych próbek. Ale to dziwna sprawa. Na tej trasie nie ma ani jednego szlaku górskiego. Dokąd oni mogą jechać? Zastanawiałem się nad tym, bujając się na uchwycie, lecz nie przyszło mi do głowy żadne wytłumaczenie.

– Myślisz, że ten zabieg będzie bolał? – zapytał mnie kuzyn.

– Nie wiem. Nie podali mi żadnych szczegółów.

– Byłeś kiedyś u lekarza od uszu?

Potrząsnąłem głową. Jak się zastanowić, nigdy w życiu nie byłem u lekarza od uszu. – A przedtem zabiegi były bolesne? – zapytałem.

– Nie, nie bardzo – odparł kuzyn, lekko się krzywiąc. – Oczywiście nie jest tak, że nic nie boli, bywa, że dosyć boli. Ale nie boli strasznie.

– No to pewnie i tym razem będzie tak samo. Z tego, co mówiła twoja mama, będą chyba robić mniej więcej to, co zwykle.

– Ale jeśli będą robić mniej więcej to samo, co zwykle, to pewnie tak samo nic nie pomoże.

– Nie wiadomo. Różnie to bywa.

– Tak samo jak przy wyciąganiu korka? Czasem łatwo się udaje? – zapytał kuzyn. Zerknąłem na niego, ale nie wydawało się, żeby mówił z ironią.

– Przy innym lekarzu inaczej się człowiek czuje, a zdarza się, że niewielka różnica w wykonaniu zabiegu może mieć duże znaczenie. Myślę, że nie powinieneś z góry się poddawać.

– Nie poddaję się.

– Ale masz już tego dość?

– No tak – powiedział kuzyn i westchnął. – Najgorsze jest to, że się boję. Od rzeczywistego bólu gorsze jest to banie się i wyobrażanie sobie możliwego bólu. Rozumiesz, o co mi chodzi?

– Myślę, że tak – odpowiedziałem.

Tamtej wiosny wiele się wydarzyło. Z pewnych powodów odszedłem z małej firmy reklamowej w Tokio, w której pracowałem dwa lata. Mniej więcej w tym samym czasie rozstałem się też z dziewczyną, z którą chodziłem od czasów studenckich. W następnym miesiącu babcia umarła na raka jelita, więc z niewielką torbą wróciłem po pięcioletniej przerwie do rodzinnego miasta na pogrzeb. W domu mój pokój się nie zmienił. Na półce stały rzędem książki, które kiedyś czytałem, było tu łóżko, na którym kiedyś spałem, biurko, którego kiedyś używałem, i stare płyty, których kiedyś słuchałem. Wszystko wyschnięte, już dawno utraciło barwy i woń. Tylko czas nieomal magicznie stał w miejscu.

Zamierzałem odpocząć ze dwa, trzy dni po pogrzebie babci i wrócić prosto do Tokio. Znalazłem pewne kontakty dające szansę na nową pracę, więc chciałem je wykorzystać. Miałem też ochotę się przeprowadzić, bo potrzebna mi była jakaś zmiana. Jednak wraz z upływem czasu stopniowo coraz mniej chciało mi się stąd ruszyć. A raczej, ściślej mówiąc, nawet gdybym chciał, nie potrafiłem. Przesiadywałem sam w pokoju, słuchałem starych płyt, czytałem na nowo stare książki, czasami pieliłem w ogrodzie. Z nikim się nie spotykałem, nie rozmawiałem z nikim spoza rodziny.

Pewnego dnia przyszła ciotka i zapytała, czy nie pojechałbym z kuzynem na zabieg do szpitala, bo teraz będzie chodził do nowego lekarza. Miała sama go zawieźć, ale tego dnia wypadło jej coś ważnego do załatwienia. Szpital znajdował się niedaleko mojego dawnego liceum, miałem też czas, nie było powodu odmawiać. Ciotka dała mi pieniądze w kopercie, mówiąc, żebyśmy potem poszli coś zjeść.

Kuzyn miał chodzić do innego szpitala, ponieważ dotychczasowe leczenie nie dawało prawie żadnych efektów. Cykl powrotów utraty słuchu stał się wręcz krótszy niż przedtem. Kiedy niezadowolona ciotka poruszyła tę sprawę z lekarzem, powiedział jej, że przyczyny choroby nie są natury fizjologicznej i być może mają związek z sytuacją w domu. Doszło więc do kłótni. Szczerze mówiąc, nikt się nie spodziewał, że dzięki zmianie szpitala słuch kuzyna z miejsca się poprawi. Oczywiście nie mówiono tego głośno, lecz całe jego otoczenie w połowie straciło już nadzieję na poprawę. Dawniej mieszkaliśmy blisko siebie, ale z powodu dziesięcioletniej różnicy wieku nie byliśmy sobie szczególnie bliscy. Kiedy rodziny się spotykały, czasem gdzieś go zabierałem, bawiłem się z nim, to wszystko. Mimo to nie wiadomo kiedy wszyscy zaczęli nas uważać za bardzo zżytych. Uznali, że szczególnie mu przypadłem do gustu i sam bardzo go lubię. Przez długi czas nie rozumiałem z jakiej przyczyny. A teraz, kiedy patrzyłem, jak przekrzywia głowę, nachyla ku mnie lewe ucho, dziwnie ścisnęło mi się serce. Wszystkie jego nieporadności wydały mi się bliskie i znajome, jak dźwięk deszczu słyszany dawno temu. Chyba trochę rozumiałem, dlaczego krewni uważali, że łączą nas bliższe stosunki.

Po siedmiu czy ośmiu przystankach kuzyn znowu spojrzał na mnie zaniepokojony.

– Daleko jeszcze?

– Jeszcze trochę dalej. To wielki szpital, nie da się przegapić.

Bezmyślnie przyglądałem się starszym ludziom i obserwowałem, jak wpadający przez okna wiatr muska ich czapki i chusteczki na szyjach. Kim oni są? I dokąd się mogą wybierać?

– Słuchaj, czy ty będziesz pracował w firmie mojego ojca? – zapytał kuzyn.

Spojrzałem na niego zdziwiony. Jego ojciec, a mój wuj, prowadził w Kobe dość dużą drukarnię. Ale ja nawet się nie zastanawiałem nad taką możliwością ani nikt mi jej nie sugerował.

– Nic o tym nie słyszałem – odparłem. – Dlaczego pytasz?

Kuzyn poczerwieniał. – Tak tylko pomyślałem, że może przypadkiem. Przecież byłoby świetnie. Mógłbyś wtedy na stałe tu zostać. Wszyscy by się cieszyli.

Głos z taśmy podał nazwę następnego przystanku. Nikt nie nacisnął guzika na żądanie. Ani nikt nie czekał na autobus.

– Po powrocie do Tokio mam różne rzeczy do zrobienia – powiedziałem. Kuzyn w milczeniu kiwnął głową.

Nie mam absolutnie nic do zrobienia. Ale tu na pewno nie mogę zostać.

Autobus wjeżdżał po zboczu góry i domy stały się coraz rzadsze, a gęstwina gałęzi rzucała na drogę coraz głębszy cień. Pokazały się też pomalowane i otoczone niskimi płotami domy cudzoziemców. Wiatr stał się chłodniejszy. Na każdym zakręcie drogi ukazywało się i znikało morze. Podziwialiśmy widoki aż do samego szpitala.

Kuzyn powiedział, że zabieg trochę potrwa i sam da sobie radę, więc mam gdzieś na niego poczekać. Przywitałem się zdawkowo z lekarzem prowadzącym, wyszedłem z gabinetu i skierowałem się do stołówki. Rano prawie nie jadłem śniadania, toteż byłem głodny, ale nie miałem ochoty na żadną potrawę z jadłospisu. W końcu zamówiłem tylko kawę.

Może dlatego, że było wczesne popołudnie w dzień powszedni, prócz mnie była tu tylko jedna rodzina. Ojciec, chyba czterdziestoparoletni, miał na sobie piżamę w granatowe paski oraz plastikowe kapcie. W odwiedziny przyszła matka z małymi bliźniaczkami. Dziewczynki w takich samych białych sukieneczkach siedziały pochylone nad stolikiem i z namaszczeniem piły sok pomarańczowy. Obrażenia czy dolegliwości ojca nie wyglądały na zbyt poważne i zarówno rodzice, jak i dzieci, wyglądali z każdą chwilą na coraz bardziej znudzonych.

Za oknem rozciągał się trawnik. Tu i tam obracały się z szumem zraszacze i rozpryskiwały na trawę kropelki białego światła. Nad trawnikiem przeleciały, krzycząc, dwa ptaki o długich ogonach, wkrótce zniknęły z pola widzenia. Za ogrodem widać było korty tenisowe, lecz siatki pozdejmowano i nie było tam żywego ducha. Po drugiej stronie kortów rósł rząd brzostownic, między ich gałęziami przezierało morze. Drobne fale tu i tam odbijały oślepiający blask słońca wczesnego lata. Wiatr nadlatujący spomiędzy drzew poruszał świeżymi liśćmi i odrobinę wyginał regularne linie rozprysku zraszaczy.

Zdawało mi się, że dawno temu widziałem gdzieś podobny widok. Rozległy ogród z trawnikiem, bliźniaczki piły sok pomarańczowy, dokądś leciały ptaki z długimi ogonami, za kortami bez siatek widać było morze… To złudzenie. Bardzo realne i silne, ale dobrze wiedziałem, że to tylko złudzenie. Byłem w tym szpitalu po raz pierwszy.

Położyłem nogi na sąsiednim krześle, odetchnąłem i zamknąłem oczy. W ciemności dostrzegłem białą bryłę. Rosła i kurczyła się, jak mikroorganizm widziany przez mikroskop. Zmieniła kształt, rozpadła się, przeobraziła się w drobne cząsteczki i znów połączyła w całość.

Do tamtego szpitala pojechałem osiem lat temu. Niewielki szpital niedaleko morza. Z okna stołówki było widać jedynie oleandry. W starym budynku zawsze pachniało deszczem. Dziewczyna mojego przyjaciela przeszła operację klatki piersiowej i pojechaliśmy ją odwiedzić. Było to lato w drugiej klasie liceum.

Niezbyt poważna operacja – prawidłowo ustawili jej jedno z żeber, które było z natury za bardzo wklęśnięte. Zabieg nie był wtedy konieczny, ale skoro i tak kiedyś musieliby go przeprowadzić, to równie dobrze mogli od razu. Sama operacja trwała bardzo krótko, lecz dziewczyna musiała po niej leżeć, więc spędziła w szpitalu aż dziesięć dni. Pojechaliśmy tam we dwóch na motorze Yamaha 125 cc. W tamtą stronę prowadził przyjaciel, z powrotem ja. Prosił, żebym z nim pojechał. – Nie chcę sam jechać do szpitala – powiedział.

Wstąpił do cukierni przed dworcem i kupił pudełko czekoladek. Jedną ręką trzymałem go za pasek, a w drugiej ściskałem te czekoladki. Dzień był upalny, koszule robiły się nam mokre od potu, potem wiatr je suszył i tak w kółko się to powtarzało. Prowadząc motor, śpiewał okropnym głosem jakąś bezsensowną piosenkę. Jeszcze pamiętam zapach jego potu tego dnia. Ten przyjaciel wkrótce zmarł.

Miała na sobie niebieską piżamę, a na nią narzuciła coś w rodzaju cienkiego szlafroka do kolan. Siedzieliśmy we trójkę przy stoliku w stołówce, paliliśmy short hope’y, piliśmy colę i jedliśmy lody. Ona miała straszny apetyt, więc zjadła dwa pączki posypane pudrem i wypiła kakao, dodając dużo śmietanki. Ale dalej wydawała się głodna.

– Wychodząc ze szpitala, będziesz gruba jak świnia – powiedział przyjaciel zrezygnowany.

– Nie szkodzi, to okres rekonwalescencji – odparła, wycierając serwetką zatłuszczone pączkami palce. Podczas gdy oni rozmawiali, ja patrzyłem na oleandry za oknem. Wielkie krzewy tworzyły nieomal zagajnik. Słychać też było szum fal. Klamka okna zardzewiała od morskiego wiatru. Pod sufitem wisiał przypominający antyk wentylator, mieszający duszne powietrze. W stołówce pachniało szpitalem. Potrawy i napoje też pachniały szpitalem, jakby się zmówiły. Góra jej piżamy miała dwie kieszonki na piersi. W jednej z nich tkwił mały złoty długopis. Kiedy dziewczyna się pochylała, w wycięciu piżamy widać było nieopalone, drobne, białe piersi.

Moje myśli nagle tu się zatrzymują. Co było dalej – zastanawiam się. Piłem colę, patrzyłem na oleandry, na jej piersi, a co było potem? Poprawiam się na plastikowym krześle i z brodą podpartą na dłoni odkopuję warstwy wspomnień. Jakbym wydłubywał cienkim ostrzem korek z butelki.

… odwróciłem wzrok i spróbowałem sobie wyobrazić, jak lekarze rozcinają jej pierś, wkładają do środka palce w gumowych rękawiczkach i zmieniają położenie kości. Lecz wydawało mi się to strasznie nierzeczywiste. Przypominało jakąś alegorię.

Tak, potem rozmawialiśmy o seksie. Mówił mój przyjaciel. Co mówił? Pewnie coś o mnie. O tym, jak próbowałem bezskutecznie poderwać dziewczynę – chyba opowiedział jakąś taką historię. W rzeczywistości nie było to żadne ważne wydarzenie, ale on je rozdmuchał i dowcipnie relacjonował, więc dziewczyna śmiała się, krzywiąc z bólu. – Jak się śmieję, to mnie jeszcze boli.

– Gdzie cię boli? – zapytał przyjaciel.

Przycisnęła palcem piżamę powyżej serca, między mostkiem a lewą piersią. Przyjaciel zażartował na ten temat, a ona znowu się roześmiała.

Patrzę na zegarek. Jedenasta czterdzieści pięć, kuzyn jeszcze nie wrócił. Zbliżała się pora obiadu i w stołówce zaczął się robić tłok. Różne dźwięki i głosy rozmów zmieszały się i wypełniły pomieszczenie jak dym. Jeszcze raz wracam na teren wspomnień. Myślę o małym złotym długopisie w kieszonce na piersi jej piżamy.

… słusznie, narysowała nim coś na odwrocie papierowej serwetki.

Narysowała obrazek. Serwetka była za miękka i czubek długopisu zaczepiał o papier. Mimo to narysowała wzgórze. Na szczycie wzgórza mały domek. W tym domku śpi samotna kobieta. Wokół rozrosły się ślepe wierzby. Ślepe wierzby ją uśpiły.

– Co to u licha są ślepe wierzby? – zapytał przyjaciel.

– Są takie drzewa.

– Nigdy nie słyszałem.

– Ja je wymyśliłam – uśmiechnęła się. – Wytwarzają pyłek o dużej mocy. Pokryta tym pyłkiem mała muszka dostaje się do ucha i usypia kobietę.

Wzięła nową serwetkę i narysowała ślepą wierzbę. Była mniej więcej wielkości krzewu azalii. Kwitnie, lecz kwiaty są całkowicie ukryte w gąszczu grubych zielonych liści. Liście wyglądają jak pęki jaszczurczych ogonów. Ślepa wierzba niezbyt przypomina wierzbę.

– Masz papierosa? – zapytał mnie przyjaciel. Rzuciłem mu nad stolikiem mokre od potu pudełko short hope’ów i zapałki.

– Ślepa wierzba wygląda na małą, ale ma strasznie długie korzenie – wyjaśniła dziewczyna. – Prawdę mówiąc, po osiągnięciu pewnego wieku przestaje rosnąć w górę i rośnie tylko w dół i w dół. Zupełnie jakby żywiła się ciemnością.

– I muszka z tym pyłkiem wierzby dostaje się do ucha kobiety i usypia ją, tak? – zapytał przyjaciel, z trudem zapalając papierosa wilgotnymi zapałkami. – A potem… co ta muszka robi?

– Zjada od wewnątrz ciało kobiety, oczywiście.

– Mniam, mniam.

Tak, tego lata ona napisała długi wiersz o ślepych wierzbach i opowiedziała nam, o co w nim chodzi. Była to jej jedyna praca domowa na te wakacje. Historię tę wymyśliła na podstawie snu, który miała pewnej nocy, i przez tydzień spędzony w łóżku napisała długi wiersz. Przyjaciel powiedział, że chciałby przeczytać, ale ona odmówiła pokazania go, mówiąc, że jeszcze nie dopracowała szczegółów, i zamiast tego narysowała obrazek i wyjaśniła, o czym jest ten wiersz.

Pewien młody mężczyzna wszedł na wzgórze, chcąc uratować kobietę uśpioną pyłkiem ślepej wierzby.

– To na pewno ja – wtrącił przyjaciel.

Ona potrząsnęła głową. – Nie, to nie ty.

– A skąd wiesz? – zapytał przyjaciel.

– Wiem – odpowiedziała z poważną miną. – Nie wiem, skąd wiem. Ale wiem. Przykro ci?

– Oczywiście – powiedział przyjaciel, na wpół żartobliwie marszcząc brwi.

Młodzieniec wspinał się powoli na wzgórze, rozgarniając ślepe wierzby, których gęste gałęzie zagradzały mu drogę. Prawdę mówiąc, od czasu gdy rozrosły się ślepe wierzby, nikt się tu nie zapuszczał. Szedł z czapką głęboko nasuniętą na oczy, odgarniając ręką rojące się muszki. Chciał znaleźć śpiącą dziewczynę. Chciał ją obudzić z długiego, głębokiego snu.

– Ale okazało się, że ciało dziewczyny na szczycie wzgórza było już całkowicie zjedzone przez muchy, tak? – zapytał przyjaciel.

– W pewnym sensie – odparła.

– Jeżeli było w pewnym sensie całkowicie zjedzone przez muchy, musi to być w pewnym sensie smutna historia.

– Właściwie tak – powiedziała ona po krótkim namyśle. – A ty jak sądzisz? – zapytała mnie.

– Brzmi jak smutna historia – odpowiedziałem.

Kuzyn wrócił o dwunastej dwadzieścia. Pojawił się w drzwiach stołówki z jakąś niewyraźną miną, niósł torebkę z lekarstwami. Dość dużo czasu upłynęło, zanim spostrzegł mój stolik i podszedł. Nieporadnie stawiał kroki, zdawało się, że nie może złapać równowagi. Usiadł naprzeciw mnie i wziął głęboki oddech, jakby przedtem był na to zbyt zajęty.

– Jak było? – zapytałem.

– Uhm – powiedział. Czekałem przez chwilę, aż zacznie mówić, ale się nie odzywał.

– Zgłodniałeś?

W milczeniu skinął głową.

– To zjemy tutaj? Czy pojedziemy autobusem do miasta i tam zjemy? Co wolisz?

Kuzyn bez przekonania rozejrzał się po sali, ale powiedział, że może być tu. Zamówiłem dwa zestawy obiadowe i zapłaciłem. Do czasu, kiedy przyniesiono nam jedzenie, kuzyn w milczeniu wyglądał przez okno, podziwiając ten sam krajobraz, co ja przed chwilą: morze, rząd brzostownic, zraszacze.

Przy sąsiednim stoliku schludnie ubrane małżeństwo w średnim wieku zajadało kanapki; rozmawiało o znajomym leżącym w szpitalu z rakiem płuc. Że pięć lat temu przestał palić, ale musiało już być za późno, że rano miał straszny krwotok – tego typu rozmowy. Żona zadawała pytania, a mąż odpowiadał. Rak to w pewnym sensie skondensowany tryb życia danej osoby, wyjaśniał mąż.

Na obiad zamówiliśmy kotlet mielony i smażoną białą rybę. Do tego podali sałatkę i bułki. Zjedliśmy w milczeniu, siedząc naprzeciw siebie. W tym czasie para obok dalej rozprawiała z zapałem o tym, jak rak się zaczyna, dlaczego ostatnio jest więcej przypadków, dlaczego nie ma skutecznego lekarstwa i tak dalej.

– Wszędzie jest mniej więcej tak samo – powiedział kuzyn nieco bezdźwięcznym głosem, patrząc na swoje dłonie. – Wszyscy o to samo pytają i robią takie same badania.

Czekaliśmy na autobus na ławce przed bramą szpitala. Co jakiś czas wiatr potrząsał zielonymi liśćmi nad naszymi głowami.

– Czasami całkiem przestajesz słyszeć? – zapytałem kuzyna.

– Tak. Nic nie słyszę.

– A jakie to uczucie?

Kuzyn zastanawiał się z przechyloną głową. – Nagle się orientuję, że nie słyszę żadnych dźwięków. Ale dość dużo czasu upływa, zanim się zorientuję. Kiedy się orientuję, już nic nie słyszę. Jakbym siedział na dnie głębokiego morza z korkami w uszach. I to trwa przez pewien czas. Przez ten czas rzeczywiście nic nie słyszę, ale to nie ogranicza się do uszu. Utrata słuchu to tylko część tego.

– Czy to jest nieprzyjemne?

Kuzyn krótko; zdecydowanie potrząsnął głową. – Nie wiem dlaczego, ale nie jest nieprzyjemne. Tylko z różnych względów niewygodne.

Zastanowiłem się, ale nie bardzo potrafiłem sobie to wyobrazić.

– Widziałeś Masakrę Fortu Apache Johna Forda? – zapytał kuzyn.

– Bardzo dawno temu.

– Ja niedawno widziałem, bo pokazywali w telewizji. Bardzo ciekawy film.

– Uhm – przytaknąłem.

– Na początku do fortu na Dzikim Zachodzie przyjeżdża nowo mianowany generał[1]. Tego generała wita kapitan weteran, to był John Wayne. Ten generał niewiele wie o sytuacji na Zachodzie. Wokół fortu buntują się Indianie.

Kuzyn wyjął z kieszeni białą złożoną chusteczkę i otarł nią usta.

– Po przyjeździe do fortu generał mówi do Johna Wayne’a: – Widziałem po drodze kilku Indian. – A wtedy John Wayne z kamienną twarzą odpowiada: – W porządku. Skoro pan generał widział Indian, to znaczy, że tam Indian nie ma. – Nie pamiętam dokładnie, co powiedział, ale mniej więcej coś takiego. Wiesz, o co mu chodziło?

Nie pamiętałem tego dialogu z Masakry Fortu Apache. Wydawało mi się to trochę zbyt skomplikowane, jak na dialog z filmu Johna Forda. Ale widziałem ten film bardzo dawno temu.

– Chodzi o to, że jeśli każdy to widzi, to nie może być nic ważnego? Nie jestem pewien.

Kuzyn zmarszczył brwi. – Ja też nie rozumiem, ale wiesz, jak mi ktoś współczuje z powodu uszu, za każdym razem sobie to przypominam. „Skoro pan widział Indian, to znaczy, że tam Indian nie ma”.

Zaśmiałem się.

– Bawi cię to?

– Bawi – powiedziałem. Kuzyn też parsknął śmiechem. Dawno się nie śmiał.

Po krótkiej przerwie odezwał się, jakby wyznawał jakiś sekret. – Słuchaj, mógłbyś mi zajrzeć do ucha?

– Mam ci zajrzeć do ucha? – zapytałem lekko zdziwiony.

– Wystarczy, że trochę spojrzysz z zewnątrz – odparł kuzyn, czerwieniąc się. – Chciałem, żebyś zobaczył, jak tam wygląda.

– Dobra. Zobaczę.

Kuzyn usiadł do mnie tyłem i skierował ku mnie prawe ucho. Było bardzo kształtne. Raczej drobne, lecz płatek miało pulchny, jak świeżo upieczona magdalenka. Po raz pierwszy przyglądałem się uważnie czyjemuś uchu. Kiedy je tak obserwowałem, miałem wrażenie, że w porównaniu z innymi organami ciała w uchu jest coś morfologicznie niezrozumiałego. W różnych miejscach było nieomal absurdalnie powyginane, miało wklęsłości i wypukłości. Może w procesie ewolucji naturalnie przybrało taki kształt, starając się udoskonalić funkcje gromadzenia dźwięków i ochrony wnętrza. Otoczony takimi powyginanymi ściankami otwór był ciemny jak wejście do tajemniczej jaskini.

Pomyślałem o maleńkich muszkach gnieżdżących się w jej uchu. Z sześcioma nóżkami oblepionymi słodkim pyłkiem wślizgiwały się w jej ciepłą ciemność, jadły jej jasnoróżowe ciało, siorbały soki, składały w mózgu małe jajeczka. Ale nie było ich widać. Nie było słychać szelestu.

– Już wystarczy – powiedział kuzyn.

Odwrócił się przodem i poprawił się na ławce. – No i jak? Coś było nie tak?

– Z zewnątrz wszystko wydaje się zupełnie normalne.

– Może coś specjalnego wyczułeś, albo coś w tym rodzaju?

– Zupełnie normalne ucho.

Kuzyn wyglądał na rozczarowanego. Pewnie powiedziałem nie to, co trzeba.

– Zabieg był bolesny? – zapytałem.

– Nieszczególnie. Tak samo jak przedtem. Zawsze gmerają w tym samym miejscu i wydaje mi się, że tam mi się już wszystko wytarło. Jakby to nie było moje ucho.

– 28 – powiedział kuzyn nieco później, zwracając się w moją stronę. – Musimy wsiąść w autobus 28, prawda?

Zamyśliłem się nad czymś, a kiedy na jego słowa podniosłem głowę, zobaczyłem, jak autobus zwalnia na zakręcie pod górę. Nie był to autobus nowego typu, lecz stary, taki, jakie pamiętałem. Z przodu miał numer „28”. Chciałem się podnieść z ławki, ale nie udało mi się. Nie mogłem poruszyć ręką ani nogą, zupełnie jakbym znalazł się w wodzie z silnym prądem.

Myślałem wtedy o pudełku czekoladek, jakie zanieśliśmy jej tego lata, idąc z wizytą do szpitala. Kiedy uradowana podniosła pokrywkę, okazało się, że tuzin czekoladek był kompletnie rozpuszczony – poprzywierały do pokrywki i papierowych przegródek. W drodze do szpitala zatrzymaliśmy się nad morzem. Położyliśmy się na plaży i gadali o różnych rzeczach. Zostawiliśmy wtedy pudełko czekoladek w bezlitosnych promieniach sierpniowego słońca. I tak przez naszą nieuwagę i nonszalancję zniszczyliśmy czekoladki. Rozpłynęły się i przepadły. Powinniśmy coś z tego powodu poczuć. Ktoś, wszystko jedno kto, powinien był powiedzieć coś, co miałoby jakieś znaczenie. Ale tamtego popołudnia nie czuliśmy nic, poopowiadaliśmy sobie głupie dowcipy i rozstaliśmy się. A wzgórze porośnięte gęsto ślepymi wierzbami pozostawiliśmy samo sobie.

Kuzyn mocno chwycił mnie za ramię.

– Wszystko w porządku? – zapytał.

Wróciłem do rzeczywistości i podniosłem się z ławki. Tym razem udało mi się wstać. Znów poczułem na skórze majowy wiatr, za którym tęskniłem. Potem jeszcze przez kilka sekund byłem w dziwnym, mrocznym miejscu. W miejscu, w którym nie istnieje to, co widać, a istnieje to, czego nie widać. Lecz wkrótce stanie mi przed oczami realny autobus numer 28, otworzą się jego realne drzwi. Wsiądę do niego i pojadę gdzieś indziej.

Położyłem rękę na ramieniu kuzyna. – W porządku – powiedziałem.

Jej urodziny

Bāsudei-gāru

W dniu swoich dwudziestych urodzin jak zwykle pracowała jako kelnerka. W piątki zawsze na nią wypadało, ale w normalnej sytuacji w ten piątek nie musiałaby pracować. Inna kelnerka zgodziła się ją zastąpić. No tak, przecież roznoszenia do stolików gości gnocchi z nadzieniem z dyni czy fritto misto z owoców morza przy akompaniamencie wrzasków wściekającego się kucharza nie da się uznać za dobry sposób na spędzenie dwudziestych urodzin[2]. Ale koleżanka, która miała ją zastąpić, przeziębiła się i właśnie jej się pogorszyło. Podobno miała prawie czterdzieści stopni gorączki, biegunkę i musiała zostać w łóżku, więc w ostatniej chwili okazało się, że jednak musi iść do pracy.

– Nie przejmuj się – powiedziała do telefonu, chcąc pocieszyć koleżankę, która ją przepraszała. – Prawda, że to moje dwudzieste urodziny, ale nie mam żadnych specjalnych planów.

Prawdę mówiąc, nie była bardzo rozczarowana. Między innymi dlatego, że kilka dni wcześniej poważnie pokłóciła się z chłopakiem, z którym miała spędzić urodzinowy wieczór. Chodziła z nim od szkoły średniej. Powodem sprzeczki była jakaś drobnostka, lecz nieoczekiwanie rozmowa się skomplikowała, żadne z nich nie chciało pozostać drugiemu dłużne, przez pewien czas trwała gwałtowna kłótnia, aż oboje odnieśli wrażenie, że zerwały się więzy, które ich do tej pory łączyły, i nie da się tego naprawić. Coś w niej skamieniało, umarło. Od czasu tej kłótni nie dzwonił, ona też nie miała ochoty telefonować do niego.

Pracowała w dość znanej włoskiej restauracji w Roppongi[3]. Lokal istniał od połowy lat sześćdziesiątych i choć potrawy, które w nim podawano, nie odzwierciedlały może najnowszych trendów kulinarnych, były jednak zupełnie przyzwoite i nie nudziły się klientom. Atmosfera też nie była sztywna, tylko relaksująco spokojna. Większość stałych klientów stanowili ludzie starsi, wśród nich kilku słynnych aktorów i pisarzy.

W restauracji zatrudniano dwóch etatowych kelnerów pracujących sześć dni w tygodniu. Ona i ta druga studentka dorabiały sobie na zmianę po trzy dni w tygodniu. Poza tym był kierownik sali. Przy kasie siedziała chuda kobieta w średnim wieku[4]. Podobno siedziała tam bez przerwy od chwili powstania restauracji. Nigdy się z tego miejsca nie ruszała, jak ponura staruszka w Małej Dorrit Dickensa. Przyjmowała od klientów pieniądze i odbierała telefony. Nie robiła nic poza tym. Odzywała się, tylko kiedy to było konieczne. Zawsze nosiła czarną sukienkę. Miała w sobie jakiś chłód, coś nieugiętego. Gdyby ją wrzucić nocą do morza, biada statkowi, który by się z nią zderzył – zatonąłby.

Czterdziestoparoletni kierownik sali był wysoki, szeroki w ramionach, za młodu prawdopodobnie miał sylwetkę sportowca, ale teraz na brzuchu i pod brodą zaczęło mu przybywać niepotrzebnego ciała. Krótkie sztywne włosy nieco się przerzedziły na czubku głowy. Otaczał go zapach charakterystyczny dla starzejących się kawalerów. Jakby woń szuflady, do której ktoś włożył na pewien czas gazety i drażetki na kaszel. Tak samo pachniał jej samotny wujek.

Kierownik sali zawsze nosił czarny garnitur, białą koszulę i muszkę. Nie przypinaną, a prawdziwą, wiązaną. Potrafił ją zręcznie zawiązać bez patrzenia w lustro. Był z tego dumny. Do jego obowiązków należało orientowanie się, kto wchodzi i kto wychodzi z restauracji, pamiętanie rezerwacji i nazwisk stałych klientów, witanie ich z uśmiechem, kiedy się pojawiali, wysłuchiwanie w skupieniu zażaleń gości, udzielanie w miarę możliwości szczegółowych odpowiedzi na ewentualne pytania dotyczące win, nadzorowanie pracy kelnerów i kelnerek. Dzień za dniem zawsze taktownie wypełniał te obowiązki. I jeszcze jeden dodatkowy – zanosił kolację właścicielowi.

– Właściciel miał mieszkanie na piątym piętrze w tym samym budynku. Mieszkanie, a raczej biuro – mówi.

Jakoś zgadało nam się o dwudziestych urodzinach. O tym, jak każde z nas je spędziło. Większość ludzi dokładnie pamięta ten dzień. Od jej dwudziestych urodzin minęło już ponad dziesięć lat.

– Ale z jakiejś przyczyny właściciel nigdy nie pokazywał się w restauracji. Widywał się z nim tylko kierownik sali i do niego należało dostarczanie szefowi posiłków. Dlatego nikt z nas, niżej postawionych pracowników, nigdy go nie widział.

– To znaczy, że ten właściciel codziennie zamawiał kolację z własnej restauracji?

– Tak – odpowiada ona. – Codziennie po ósmej kierownik sali zanosił kolację właścicielowi. O tej porze w restauracji panował największy tłok i było nam bardzo nie na rękę, że kierownik właśnie wtedy znikał, ale od dawna tak się przyjęło, więc nie było rady. Potrawy stawiano na wózku, takim jak te używane przez room service w hotelach, kierownik sali z usłużną miną popychał wózek, wsiadał z nim do windy, a po piętnastu minutach wracał. Po godzinie znowu szedł na górę i przywoził wózek z pustymi talerzami i szklankami. Codziennie dokładnie tak samo, jak w zegarku. Kiedy to pierwszy raz widziałam, wydało mi się strasznie dziwne. Zupełnie jak jakaś religijna ceremonia, prawda? Ale wkrótce przywykłam i więcej o tym nie myślałam.

Właściciel zawsze jadł kurczaka. Sposób przyrządzenia i jarzyny, które do niego podawano, codziennie nieco się różniły, ale główną potrawą musiał być kurczak. Młody kucharz powiedział mi w zaufaniu, że kiedyś przez tydzień posyłał szefowi takiego samego pieczonego kurczaka, ale szef wcale nie narzekał. Każdy kucharz, jak to kucharz, chce wymyślić coś nowego, w przeszłości różni kucharze modyfikowali sposób przyrządzania, zmieniali dodawane składniki, wypróbowywali wszelkie możliwe potrawy z kurczaka. Do nich wymyślne sosy. Wypróbowywali też różnych dostawców kurczaków. Lecz te wysiłki szły na marne. Nie było absolutnie żadnej reakcji. I w końcu każdy kucharz poddawał się i zaczynał dzień po dniu robić najzwyklejsze potrawy. Wymagano od niego jedynie tego, że ma być kurczak.

W dzień swoich urodzin, siedemnastego listopada, rozpoczęła jak zwykle pracę na swojej zmianie. Po dwunastej zaczął kropić deszcz, a późnym popołudniem zmienił się w straszną ulewę. O piątej zwołano pracowników i kierownik sali wyjaśnił im, jakie specjalności zakładu będą serwowane tego dnia. Kelnerzy i kelnerki musieli wszystko zapamiętać słowo w słowo. Bez ściągawek. Cielęcina milanese, makaron z sardynkami i kapustą, mus z kasztanów. Czasami kierownik udawał gościa i zadawał jakieś pytanie, a oni musieli odpowiadać. Potem podawano pracownikom posiłek. Tak zwany posiłek regeneracyjny. Trzeba było za wszelką cenę uniknąć sytuacji, że kelnerowi oferującemu gościom wyjaśnienia na temat menu burczy w brzuchu.

Restaurację otwierano o szóstej, lecz z powodu ulewy klienci zaczęli się pojawiać później niż zwykle. Odwołano kilka rezerwacji. Kobiety nie lubią, kiedy mokną im sukienki. Kierownik sali z niezadowoleniem zacisnął usta, kelnerzy z nudów polerowali solniczki i rozmawiali z kucharzem o gotowaniu. Ona, rozglądając się po sali z jednym zajętym stolikiem, przysłuchiwała się dobiegającym z głośników pod sufitem tonom klawesynu. Restaurację wypełniał deszczowy zapach późnej jesieni.

Kierownik poczuł się źle po pół do siódmej. Chwiejnie opadł na krzesło i przez pewien czas przyciskał dłonie do brzucha. Zupełnie jakby ktoś go postrzelił. Czoło miał zroszone potem. Chyba lepiej jechać do szpitala, powiedział z trudem. Nigdy się nie zdarzyło, żeby kierownik niedomagał. Nie opuścił ani jednego dnia pracy, od kiedy zatrudniono go w tej restauracji ponad dziesięć lat temu. Nigdy nie chorował, nawet nigdy się nie skaleczył. Z tego też był dumny. Teraz wykrzywiona bólem twarz była dowodem na to, że sytuacja jest dość poważna.

Dziewczyna wyszła z parasolką na ulicę i złapała taksówkę. Jeden z kelnerów, podtrzymując kierownika, prowadził go to taksówki i zamierzał zawieźć do pobliskiego szpitala. Zanim wsiadł, kierownik zwrócił się do niej chrapliwym głosem: – O ósmej zanieś kolację do 604. Wystarczy, że naciśniesz dzwonek, powiesz, że przyniosłaś kolację, i zostawisz.

– Do 604 – powtórzyła.

– Punktualnie o ósmej – podkreślił kierownik. Potem znów się skrzywił. Automatyczne drzwi taksówki zamknęły się i odjechali.

Po odjeździe kierownika deszcz nie zelżał, a gości nadal nie przybywało. Zajęty był tylko jeden czy dwa stoliki. Dlatego fakt, że ubyło jednego kelnera i kierownika, nie stanowił problemu. Deszcz okazał się szczęściem w nieszczęściu. Bo przecież zdarzało się nieraz, że nawet kiedy wszyscy byli na stanowiskach, nie dawali sobie rady, jeśli panował tłok.

O ósmej kolacja dla właściciela była gotowa, więc dziewczyna wsiadła z wózkiem do windy i pojechała na piąte piętro. Częściowo odkorkowana mała butelka czerwonego wina, dzbanek kawy, potrawa z kurczaka, jarzyny na gorąco, bułeczki i masło, jak zawsze. Ciasna winda wypełniła się duszącym zapachem mięsnej potrawy. Zmieszała się z nim woń deszczu. Ktoś musiał jechać windą z mokrą parasolką, bo na podłodze była niewielka kałuża. Dziewczyna podeszła korytarzem do drzwi z napisem 604 i jeszcze raz sprawdziła w pamięci, że to dobry numer. 604. Chrząknęła i nacisnęła dzwonek.

Nie było odpowiedzi. Stała tak przed drzwiami około dwudziestu sekund. Kiedy zamierzała jeszcze raz zadzwonić, drzwi nagle się otworzyły i ukazał się w nich szczupły drobny staruszek. Musiał być z dziesięć centymetrów niższy od niej. Miał na sobie ciemny garnitur i krawat. Do białej koszuli krawat w kolorze jesiennych liści. Ubranie było bardzo schludne, bez jednego zagniecenia, siwe włosy starannie ułożone, wyglądał, jakby wybierał się na jakieś wieczorne przyjęcie. Na czole wyżłobione kilka zmarszczek. Przypominały głębokie doliny na zdjęciach lotniczych.

– Przyniosłam kolację – powiedziała zachrypniętym głosem. Potem jeszcze raz lekko chrząknęła. Kiedy była zdenerwowana, zawsze dostawała chrypy.

– Kolację?

– Tak. Kierownik nagle źle się poczuł, więc dziś ja przyniosłam w jego zastępstwie.

– Aha – powiedział staruszek z dłonią na klamce, jakby sam siebie chciał przekonać. – Coś takiego. Źle się czuje?

– Tak. Nagle rozbolał go brzuch. Więc pojechał do szpitala. Mówił, że to może być wyrostek robaczkowy.

– To niedobrze – powiedział staruszek. Przesunął palcami po zmarszczkach na czole. – To bardzo niedobrze.

Ona znów chrząknęła. – Eee… czy mam wnieść kolację do środka?

– A, tak, oczywiście – odparł staruszek. – Oczywiście. Proszę bardzo. Jeśli sobie życzysz.

Jeśli sobie życzę? Bardzo dziwnie powiedziane, pomyślała. Niby czego ja mogę sobie życzyć?

Staruszek otworzył szeroko drzwi, a ona wepchnęła wózek do mieszkania. Podłogę wyłożono szarą, cienką wykładziną i wchodząc do środka, nie zdejmowało się butów[5]. To miejsce służyło chyba raczej za biuro niż za mieszkanie, znajdował się tu duży gabinet. Za oknem w niewielkiej odległości widać było podświetlone Tokyo Tower. Przy oknie stało duże biurko, a obok niego – niewielki zestaw wypoczynkowy. Staruszek wskazał stolik przy kanapie. Był to długi i wąski niski stolik pokryty laminatem. Ustawiła na nim potrawy, ułożyła białą serwetkę i sztućce. Dzbanek z kawą i filiżanka, wino i kieliszek, bułki i masło oraz talerz z pieczonym kurczakiem i warzywami na gorąco.

– Pozwolę sobie przyjść za godzinę. Czy mógłby pan jak zawsze wystawić naczynia na korytarz? – zapytała.

Staruszek przez chwilę przyglądał się potrawom na stoliku, a potem, jakby sobie o niej przypomniał, odpowiedział: – A, oczywiście. Wystawię na korytarz. Postawię na wózku. Za godzinę. Jeśli tego sobie życzysz.

Tak, w tej chwili tego sobie życzę, pomyślała. – Czy mogę jeszcze czymś panu służyć?

– Nie, niczego więcej mi nie trzeba – powiedział po namyśle staruszek. Miał pięknie wypastowane czarne buty. Były to bardzo szykowne buty w małym rozmiarze. Elegancko się ubiera, pomyślała. Jak na swój wiek bardzo prosto się trzyma.

– W takim razie pozwolę sobie już odejść.

– Nie, poczekaj chwilę – powiedział staruszek.

– Tak? Czym mogę służyć?

– Panienko, mogłabyś mi poświęcić pięć minut? Chciałbym z tobą porozmawiać.

Panienko? Na to słowo mimowolnie się zaczerwieniła. – Tak, myślę, że mogę. To znaczy, na pięć minut.

Przecież to on jest moim pracodawcą, płaci mi stawkę godzinową. Nie może tu być mowy o moim poświęcaniu czasu jemu czy zabieraniu mnie czasu przez niego. A poza tym staruszek nie wyglądał na kogoś, kto ma złe zamiary.

– Nawiasem mówiąc, ile masz lat? – zapytał, stojąc obok biurka z założonymi rękami i patrząc jej prosto w oczy.

– Skończyłam dwadzieścia – odparła.

– Skończyłaś dwadzieścia – powtórzył. Zmrużył oczy, jakby zaglądał w jakąś szparę. – Skończyłaś, to znaczy, że niedawno skończyłaś, tak?

– Tak, dopiero co skończyłam – powiedziała, a po krótkim wahaniu dodała: – Właściwie dziś są moje urodziny.

– Aha – powiedział staruszek usatysfakcjonowany i pogładził brodę. – Ach tak? Aha. To znaczy, że dzisiejszy dzień jest dniem twoich dwudziestych urodzin?

W milczeniu przytaknęła.

– Dokładnie dwadzieścia lat temu przyszłaś na świat.

– Tak, proszę pana.

– Aha, aha. To bardzo dobrze. Wszystkiego najlepszego.

– Dziękuję bardzo – odpowiedziała.

Właściwie on jako pierwszy składał jej dziś życzenia urodzinowe. Chociaż, jak wróci do domu, może na sekretarce będzie wiadomość od rodziców, którzy mieszkali w prefekturze Ōita.

– Wszystkiego najlepszego – powtórzył staruszek. – To naprawdę wspaniale. No jak, panienko, może napijemy się czerwonego wina za twoje zdrowie?

– Dziękuję bardzo. Ale jestem w pracy.

– Jeden łyczek nie zaszkodzi. Skoro ja cię częstuję, nikt nie będzie mógł mieć do ciebie pretensji. Wystarczy tylko symbolicznie za pomyślność.

Staruszek wyciągnął korek z butelki, nalał jej trochę wina do kieliszka, z małej szafki ze szklanymi drzwiczkami wyjął zupełnie zwyczajną szklaneczkę i nalał sobie; wzniósł toast.

– Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin – powiedział. – Żeby twoje życie, panienko, było owocne i bogate. Żeby nic nie rzucało na nie cienia.

Żeby nic nie rzucało na nie cienia, powtórzyła w myślach słowa staruszka. Dlaczego on używa takich trochę niezwykłych wyrażeń?

– Tylko raz w życiu ma się dwudzieste urodziny. To jest dzień, którego niczym nie da się zastąpić, panienko.

– Tak – odpowiedziała. Potem ostrożnie wypiła łyk wina.

– W taki szczególny dzień specjalnie się fatygowałaś, żeby mi przynieść kolację. Zupełnie jak dobra wróżka.

– Ja przecież tylko wykonałam polecenie przełożonego.

– Ale i tak to się liczy – oznajmił staruszek. Usiadł na pokrytym skórą krześle przy biurku, a jej wskazał kanapę. Przycupnęła więc na brzeżku z kieliszkiem wina w dłoni. Ustawiła równo stopy, obciągnęła spódnicę na kolanach. I znowu chrząknęła. Krople deszczu rysowały linie na szybie. W pokoju było zadziwiająco cicho.

– Dziś akurat są twoje dwudzieste urodziny, a do tego przyniosłaś mi ciepły, wspaniały posiłek – powiedział staruszek jeszcze raz, jakby chcąc się upewnić. A potem z głośnym stuknięciem odstawił szklaneczkę na stół. – Los musiał tak zrządzić. Nie uważasz?

Kiwnęła głową bez przekonania.

– Więc – powiedział staruszek, dotykając węzła krawata o barwach jesiennych liści – chciałbym ci, panienko, dać prezent urodzinowy. W dwudzieste urodziny, w takim specjalnym dniu, potrzebna jest przecież specjalna pamiątka.

Potrząsnęła pośpiesznie głową. – Bardzo proszę nie brać sobie tego do serca. Przełożony mi kazał i ja po prostu dostarczyłam posiłek.

Staruszek obronnym gestem wyciągnął przed siebie obie dłonie. – Nie, nie, to ty sobie nie bierz do serca. Powiedziałem prezent, ale to nie jest nic materialnego. Nic nie kosztuje. Chodzi o to… – powiedział staruszek, kładąc dłonie na biurku. Powoli zaczerpnął powietrza. – Chodzi o to, że spełnię twoje życzenie, miła panienko, dobra wróżko. Chciałbym ci dać to, czego sobie życzysz. Wszystko jedno co. Może być dowolne życzenie. Oczywiście pod warunkiem, że masz jakieś życzenia.

– Życzenia? – powtórzyła bezdźwięcznie.

– Takie w rodzaju „chciałabym, żeby…”. To, czego sobie życzysz, panienko. Jeżeli masz jakieś życzenia, spełnię jedno. Mogę ci dać na urodziny taki prezent. Ale ponieważ możesz wyrazić tylko jedno życzenie, dobrze, dobrze się zastanów – powiedział staruszek, podnosząc palec. – Tylko jedno. Nie będziesz mogła później zmienić zdania i wycofać się.

Oniemiała. Życzenie? Deszcz niesiony wiatrem nieregularnie uderzał w okno. Milczeli, a staruszek patrzył dziewczynie w oczy. W jej uszach czas pulsował nierównomiernie.

– Mam sobie czegoś życzyć i to się spełni?

Staruszek nie odpowiedział. Dłonie położył na biurku, tylko się do niej uśmiechnął. Był to bardzo naturalny, przyjazny uśmiech.

– Masz jakieś życzenie, panienko? Czy nie masz? – zapytał łagodnie.

Spogląda na mnie. – To mi się naprawdę zdarzyło. Nie wymyśliłam sobie tego.

– Oczywiście, że nie – odpowiadam. Nie jest typem osoby, która wymyśla byle co. – I wypowiedziałaś wtedy jakieś życzenie?

Patrzy na mnie przez pewien czas. Potem lekko wzdycha. – Przecież nie mogłam przyjąć tego, co mówi, za prawdziwe. Miałam już dwadzieścia lat, życie nie jest bajką. Ale jeśli to miał być żart, był całkiem dowcipny. Staruszek szybko się orientował, miał klasę i postanowiłam mu się nie sprzeciwiać. Przecież to moje dwudzieste urodziny. Nie wszystko musi być tak jak zawsze. Tak sobie pomyślałam. Nie chodziło o to, czy mu wierzę, czy nie.

Kiwam głową.

– Rozumiesz chyba, jak się czułam? Dzień się kończył na niczym: nic się nie działo, nikt mi nie składał życzeń, podawałam tylko tortelini z sosem z anchois. Mimo że to były moje dwudzieste urodziny.

Ponownie kiwam głową. – Rozumiem – mówię.

– Dlatego, tak jak mi kazał, wypowiedziałam jedno życzenie.

Staruszek przez pewien czas w milczeniu patrzył jej w oczy. Obie dłonie dalej trzymał na biurku. Leżało też na nim kilka grubych teczek, jakby ksiąg rachunkowych, przybory do pisania i kalendarz, stała lampa z zielonym abażurem. Jego drobne dłonie wyglądały tam jak część wyposażenia. Krople deszczu niezmiennie uderzały o szyby, za oknem widać było rozmazane światła Tokyo Tower.

Zmarszczki staruszka trochę się pogłębiły. – To znaczy, że takie jest twoje życzenie?

– Tak. Tak jest.

– Zdaje mi się, że to niezwykłe życzenie jak na dziewczę w twoim wieku – powiedział staruszek. – Prawdę mówiąc, wyobrażałem sobie, że poprosisz o coś innego.

– Jeżeli to jest niedobre, wybiorę coś innego – odrzekła dziewczyna. Chrząknęła. – Może być coś innego. Coś wymyślę.

– Nie, nie – staruszek podniósł dłonie i potrząsnął nimi w powietrzu jak chorągiewkami. – Nie, wcale nie jest niedobre. Tylko po prostu się zdziwiłem, panienko, że nie życzysz sobie czegoś innego. Na przykład… że chciałabyś być ładniejsza albo mądrzejsza, albo bogata. Nie chcesz nic takiego, tak? Rzeczy, których życzą sobie zwyczajne dziewczęta.

Niespiesznie szukała właściwych słów. Przez ten czas staruszek spokojnie czekał w milczeniu. Jego dłonie znowu spoczęły spokojnie na biurku.

– Oczywiście chciałabym być piękna i mądra, i bogata też. Ale nie bardzo potrafię sobie wyobrazić, jaka bym się stała, gdyby coś takiego miało się sprawdzić. To mogłoby być dla mnie za dużo. Jeszcze nie bardzo uchwyciłam sens życia. Naprawdę. Nie bardzo rozumiem, na czym polega.

– Aha – splótł palce i rozplótł. – Aha.

– Czy może być takie życzenie?

– Oczywiście – odparł staruszek. – Oczywiście. Mnie to zupełnie nie przeszkadza.

Nagle wpatrzył się w jakiś punkt w przestrzeni. Jeszcze bardziej pogłębiły mu się zmarszczki na czole. Zupełnie jak zmarszczki mózgu pochłoniętego myśleniem. Zdawało się, że patrzy na coś unoszącego się w powietrzu, jakby mikroskopijne piórko niewidzialne gołym okiem. Następnie rozłożył ręce, lekko uniósł się na krześle i energicznie uderzył dłońmi jedną o drugą. Rozległo się krótkie głuche klaśnięcie. Potem znów opadł na krzesło. Powiódł palcami po zmarszczkach na czole, jakby je zmiękczał, i spokojnie się uśmiechnął.

– No dobrze. Twoje życzenie zostało spełnione.

– Już zostało spełnione?

– Tak, już zostało spełnione. To była prosta sprawa. Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin, śliczna panienko. Wystawię wózek na korytarz, nie martw się. Wracaj do pracy.

Wsiadła do windy i wróciła do restauracji. Może dlatego że wracała z pustymi rękami, czuła się dziwnie lekka, jakby stąpała po czymś nieznanym i miękkim jak puch.

– Co się stało? Wyglądasz, jakbyś była trochę nieprzytomna – zawołał młodszy z kelnerów.

Uśmiechnęła się wymijająco i potrząsnęła głową. – Tak? Nic się nie stało.

– Słuchaj, jaki jest ten właściciel?

– Nie wiem. Nie bardzo zwróciłam uwagę – zbyła go.

Półtorej godziny później poszła zabrać puste naczynia. Stały na wózku na korytarzu. Podniosła pokrywę i zobaczyła, że wszystko zostało do czysta zjedzone, butelka po winie i dzbanek też były puste. Drzwi z numerem 604 stały przed nią zamknięte i obojętne. Przez pewien czas patrzyła na nie w milczeniu. Zdawało jej się, że w każdej chwili mogą się otworzyć. Lecz się nie otworzyły. Zjechała z wózkiem windą na dół i zaniosła naczynia do mycia. Na widok jak zawsze opróżnionych do czysta talerzy kucharz obojętnie kiwnął głową.

– Nigdy więcej nie widziałam właściciela – mówi. – Okazało się, że kierownik miał zwykły ból brzucha i od następnego dnia znów sam dostarczał mu jedzenie, a ja od nowego roku zrezygnowałam z pracy. Odtąd tam nie byłam. Nie wiem dlaczego, ale miałam wrażenie, że lepiej się do tego miejsca nie zbliżać. Miałam takie nieuzasadnione przeczucie.

Rozmyślając nad czymś, bawi się papierową podstawką pod szklankę. – Czasami zdaje mi się, że wszystko, co się zdarzyło w te dwudzieste urodziny, było tylko złudzeniem. Coś tam jakoś zadziałało i zaczęłam myśleć, że zdarzyło się coś, co nigdy nie miało miejsca. Ale to niewątpliwie miało miejsce. Nawet teraz wyraźnie pamiętam ze szczegółami wszystkie meble i przedmioty z tego mieszkania numer 604. To się w rzeczywistości stało i prawdopodobnie miało wielkie znaczenie.

Milkniemy na chwilę, każde z nas pije swojego drinka i każde z nas pewnie myśli o czymś innym.

– Czy mogę ci zadać jedno pytanie? Ściśle mówiąc, to będą dwa pytania.

– Proszę – odpowiada ona. – Wyobrażam sobie, że pewnie po pierwsze chciałbyś wiedzieć, jakie wyraziłam wtedy życzenie, prawda?

– Ale wyglądasz, jakbyś nie bardzo miała ochotę o tym mówić.

– Tak wyglądam?

Kiwam głową.

Odkłada podstawkę pod szklankę i mruży oczy, jakby wpatrywała się w coś daleko stąd. – Życzeń chyba nie wolno nikomu powtarzać.

– Nie mam zamiaru na siłę tego z ciebie wyciągać. Chciałbym po pierwsze wiedzieć, czy to życzenie naprawdę się spełniło. A poza tym, mniejsza o to, czego sobie życzyłaś, ale chcę wiedzieć, czy nie żałowałaś, że wybrałaś właśnie to. To znaczy, czy nie myślałaś: „Szkoda, że nie poprosiłam o coś innego”?

– Odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi yes i no. Bo jeszcze wiele życia przede mną i nie wiem, jak wszystko w końcu się ułoży.

– Spełnienie tego życzenia zajmuje wiele czasu?

– Tak. Czas pełni w nim ważną rolę.

– Jak w przyrządzaniu pewnych potraw?

Kiwa głową.

Zastanawiam się nad tym przez chwilę, lecz przychodzi mi do głowy tylko obraz olbrzymiej zapiekanki w cieście piekącej się powoli w niezbyt gorącym piekarniku.

– A jeśli chodzi o drugie pytanie?

– Jakie było drugie pytanie?

– Czy nie żałowałaś, że wybrałaś właśnie to życzenie?

Na chwilę zapada milczenie. Patrzy na mnie pozbawionymi głębi oczami. W kącikach jej ust majaczy cień bladego uśmiechu. Przywodzi mi na myśl coś w rodzaju cichej rezygnacji.

– Jestem żoną trzy lata starszego ode mnie księgowego, mamy dwoje dzieci. Chłopca i dziewczynkę. I setera irlandzkiego. Jeździmy audi, dwa razy w tygodniu gram z koleżankami w tenisa. Takie jest teraz moje życie.

– Wydaje się nie najgorsze – mówię.

– Nawet jeśli zderzak audi jest wgięty w dwóch miejscach?

– Przecież zderzak jest po to, żeby się wginał.

– Powinny być takie nalepki na zderzak. „Zderzaki są do wginania”.

Patrzę na jej usta.

– Chodzi mi o to – odzywa się cicho. Potem drapie się w płatek ucha. To płatek ucha o bardzo ładnym kształcie. – Że człowiek już taki jest; choćby nie wiem, czego sobie życzył, dokąd by pojechał, zostanie tylko sobą. To wszystko.

– Taka nalepka też byłaby niezła: „Człowiek już taki jest, że choćby nie wiem, dokąd pojechał, zostanie tylko sobą” – mówię.

Wybucha wesołym śmiechem. I ten cień bladego uśmiechu, który jeszcze przed chwilą gościł na jej ustach, gdzieś znika.

Opiera łokcie o bar i patrzy na mnie. – Słuchaj, gdybyś był na moim miejscu, o co byś poprosił? Jak myślisz?

– W swoje dwudzieste urodziny?

– Uhm.

Długo się nad tym zastanawiam. Ale nie przychodzi mi do głowy żadne życzenie. – Nic mi nie przychodzi do głowy – mówię szczerze. – Poza tym za dużo czasu już minęło od moich dwudziestych urodzin.

– Naprawdę nic?

Kiwam głową.

– Nic?

– Nic – odpowiadam.

Jeszcze raz na mnie patrzy. To bardzo bezpośrednie spojrzenie prosto w oczy. – Pewnie dlatego, że już wypowiedziałeś swoje życzenie – mówi.

– Ale ponieważ możesz wyrazić tylko jedno życzenie, dobrze, dobrze się zastanów. Miła panienko, dobra wróżko. – Gdzieś w ciemności drobny staruszek w krawacie o barwach jesiennych liści unosi w powietrzu palec. – Tylko jedno. Nie będziesz mogła potem zmienić zdania i wycofać się.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

[1] W rzeczywistości jest to podpułkownik (wszystkie przypisy pochodzą od tłumacza).

[2] Dwudzieste urodziny to w Japonii tradycyjny próg dorosłości, jak osiemnaste w Polsce.

[3] Roppongi – tokijska dzielnica rozrywkowa, gdzie znajduje się wiele klubów, restauracji i barów.

[4] W Japonii płaci się w restauracjach w kasie przy wyjściu.

[5] W Japonii zawsze zdejmuje się buty zaraz po wejściu do mieszkania.

MUZA SA

ul. Marszałkowska 8

00-590 Warszawa

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Konwersja do formatu EPUB: MAGRAF s.c., Bydgoszcz