Helena Kowalik

Warszawa kryminalna II

* * *

fragment

Projekt okładki: Michał Korsun

Fotografia na okładce i wewnątrz: Izabela Bajda

Redaktor prowadzący: Bożena Zasieczna

Redaktor techniczny: Sylwia Kusz

Konwersja do formatu EPUB: Robert Fritzkowski

Korekta: Elżbieta Morawska

© tekst by Helena Kowalik

© for the Polish edition by Muza SA, Warszawa 2012

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, przechowywana jako źródło danych i przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu bez pisemnej zgody posiadacza praw.

ISBN 978-83-7758-254-1

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Warszawa 2012

Rozumny sędzia nie karze z tego powodu, że popełniono występek, ale w tym celu, aby go więcej nie popełniono

(Seneka)

MIŁOŚĆ, PISTOLET I KWAS SOLNY

Ciało podrzucone na komendę

Zabierz go sobie, ja mam dość! – 34-letnia Iwona* wykrzyczała z płaczem do słuchawki, gdy telefon odebrała Baśka.

– Coś ty, ja go nie potrzebuję, wystaw mu rzeczy na korytarz – usłyszała w odpowiedzi.

On, czyli Zenon S., stał obok. Przed chwilą pokłócił się z Iwoną A., swą przyjaciółką. Barbara to kobieta, u której mieszkał poprzednio. Obie panie znały się od dawna, czasem szły razem na kawę. Nie miały do siebie pretensji o „przechodniego” mężczyznę.

Bardzo zdenerwowana rozmową z Baśką Iwona wystukała w swej komórce numer Tomasza B., poprzedniego konkubenta, ojca ich dwojga dzieci: 13-letniego Darka i 11-letniej Zosi.

– Przyjedź zaraz, pomożesz mi wyrzucić Zenka, ten drań grozi, że mnie zabije – usłyszał błaganie.

– Nie mogę teraz, mam coś do załatwienia na mieście. Postaram się wyrobić do południa – odpowiedział.

Tomasz B. dotrzymał słowa. O godzinie 13.00 stał pod drzwiami lokalu wynajmowanego przez byłą konkubinę. Dzwonił, pukał, nikt nie odpowiadał. Przez godzinę stał bezradnie przed blokiem, aż zobaczył Darka i Zosię wracających ze szkoły.

Odetchnął z ulgą, że zaraz wszystko się wyjaśni. Choć z Iwoną rozstali się kilka lat temu i on założył nową rodzinę, nie zerwali ze sobą kontaktu. Przede wszystkim z powodu wspólnych dzieci, ale też dlatego, że Iwona nadal szukała u niego oparcia – zwierzała mu się, radziła.

– Tato, my nie mamy klucza, mama mówiła, że dziś nigdzie nie wychodzi, będzie czekała z obiadem – powiedział bliski płaczu Darek, bo zza zamkniętego okna dochodził skowyt jego ukochanego psa.

O godzinie 16.00 Tomasz B. postanowił nie czekać dłużej i wyważył drzwi. W mieszkaniu, które sprawiało wrażenie, że przeszedł przez nie tajfun, był tylko spanikowany pies. Rozkopana pościel na łóżku, na podłodze rozrzucone różne przedmioty. Otwarty, pusty barek, w którym Iwona trzymała kopertę z pieniędzmi, pierścionek i złoty łańcuszek z medalikiem, pamiątkę Pierwszej Komunii Darka.

– Czy mama wyszła w kapciach? – zdziwiła się Zosia, gdy znalazła zimowe buty Iwony. Było to zastanawiające, bo tego dnia, 15 stycznia, mróz na dworze był potężny.

– Ale zabrała kurtkę i torebkę – zauważył Darek, gdy zajrzeli do szafy.

Tomasz B. wahał się, czy już zawiadamiać policję, gdy dostał SMS: „Iwona. Nie. żyje. Ja. zaraz. też”.

Natychmiast oddzwonił na numer nadawcy wiadomości. Odezwał się Zenon S.:

– Ona jest koło mnie, ale martwa.

A Piotruś? Odebrałeś go z przedszkola? – nerwowo wypytywał B.

– Nie miałem do tego głowy.

I to był koniec rozmowy, bo na pytanie gdzie jest, jak go odnaleźć, Zenon S. wyłączył komórkę.

B. połączył się z policją.

***

Czteroletni Piotruś był dzieckiem Iwony i Ukraińca poszukiwanego międzynarodowym listem gończym. Mężczyzna chyba nawet nie wiedział, że ma syna.

Z Zenonem S. Iwona mieszkała od dwóch lat. Poznali się wcześniej, gdy ona, wtedy bezdomna, w ciąży z Piotrem, znalazła schronienie w Centrum Samotnej Matki. Niespełna 40-letni zdrowy mężczyzna też był pensjonariuszem tego ośrodka. Kobiety plotkowały, że facet ma fantazję – opowiadał każdej z osobna, że jest biznesmenem, chwilowo w krytycznej sytuacji, bo wykołowała go wspólniczka, ale doszli do ugody i lada dzień otrzyma zagrabione pieniądze.

Któregoś dnia zaprowadził nawet powątpiewającą w prawdziwość historii Iwonę pod blok, w którym rzekomo mieszkała owa wspólniczka. Miała w holu czekać na Zenka, który wróci z oddanym długiem. Nieobecność mężczyzny przeciągała się, więc Iwona, nie chcąc pukać do drzwi, za którymi zniknął, wróciła do ośrodka. Kilka dni później, gdy zwierzyła się ze swej wyprawy byłemu konkubentowi, roześmiał się jej w nos. Ależ naiwna! Dobrze znał ten blok, bo mieszkali w nim jego rodzice. Lokal pod wskazanym numerem zajmowała samotna staruszka, która nie tylko nie miała pieniędzy, ale i głowy do interesów.

Oszustwo Zenona wyszło na jaw, Iwona zerwała z nim znajomość i straciła go z oczu. Wkrótce wyprowadziła się z Domu Samotnej Matki, wynajęła kawalerkę na mieście. Na S. natknęła się dwa lata później, na pętli tramwajowej, gdy wracała z pracy w supermarkecie, gdzie za grosze wykładała towar na półki. Odniosła wrażenie, że wydoroślał, sam zresztą przyznał, że nie rozumie, co mu strzeliło do głowy, żeby opowiadać takie bzdury. Ale za szczeniacką brawurę już poniósł karę, bo ją stracił, a przecież był w niej zakochany.

Spotkanie na pętli uznał za zrządzenie losu. Teraz chciałby się zaopiekować Iwoną i jej dziećmi, pomóc finansowo, zapewnić im dach nad głową, bo zamierza kupić duże mieszkanie. Stać go, prowadzi dobrze prosperujące przedsiębiorstwo budowlane, właśnie wygrał przetarg jako jeden z wykonawców remontu Dworca Centralnego w Warszawie.

***

Młoda kobieta, samotnie wychowująca trójkę dzieci w ciasnej, wynajmowanej kawalerce zastanawiała się tylko tydzień. Zenon podobał się jej, a poza tym kalkulowała chłodno: nawet jeśli nie od razu kupi lokal i sprowadzi się do niej, we dwoje łatwiej opłacić komorne. To, że facet miał samochód, też miało znaczenie. Piotruś dostał miejsce w przedszkolu daleko od domu, musiała wstawać o piątej, aby jadąc z dzieckiem autobusami, zdążyć na czas do pracy.

– Przeprowadzaj się, dam ci klucz – powiedziała Iwona S. na drugiej randce.

Przyszedł z torbą i kwiatami. Obiecał, że się dołoży do opłat za mieszkanie, a dzieci będzie traktował jak własne. Iwona promieniała – uwierzyła, że od tej pory wszystko w jej życiu się wyprostuje. Postanowiła, że odejdzie z marketu, koleżanka załatwiła jej robotę w budce z przekąskami na Stadionie X-lecia.

Do pierwszej awantury z kochankiem doszło dwa miesiące później. Zorientowała się, że przybyła jej dodatkowa gęba do karmienia, bo kandydat na męża nie dokładał się do domowych wydatków. I nie miał żadnej firmy – gdy mówił, że idzie do biura, kłamał, bo tak naprawdę wałęsał się po mieście.

Kazała mu się wynosić. Odszedł niedaleko, na klatkę w tym samym bloku. Kilka nocy przespał pod grzejnikiem, potem podrzucał listy z błaganiem o litość nad nim, nieudacznikiem. Ugięła się. Znów dostał klucze.

Jeden miesiąc przeżyli w euforii. Zenon miał mnóstwo planów (jak mówił – „projektów”) na zarobienie pieniędzy. Ostatecznie uzgodnili, że za jej oszczędności kupią w hurtowni trochę odzieży i będą ją sprzedawać na bazarze w podwarszawskim Legionowie. Jest samochód, nie muszą nosić tobołów na plecach.

Handlowali tydzień. Później cały wysiłek S. sprowadzał się do szukania pretekstu, aby uniknąć stania na dworze przy polowym łóżku. Zarobili grosze, które wydał nie wiadomo na co.

Awantura wisiała w powietrzu. Wybuchła, gdy z barku zginął cenny dla Darka złoty łańcuszek. Chłopak zanosił się płaczem, jego matka krzyczała przez telefon do Tomasza B., że utrzymuje złodzieja, prosiła, by był świadkiem, gdy będzie go „podliczać”. Ściągnęła też Anetę, byłą żonę Zenona. Konkubent bronił się przed posądzeniem o kradzież, ale niepostrzeżenie położył łańcuszek na lodówce i po chwili go tam „znalazł”.

– Wynoś się, ale już! – zareagowała na to Iwona, rzeczy niewdzięcznika wyrzuciła przez okno.

Jednak po tygodniu przyjęła go z powrotem.

***

Tomasz B. 15 stycznia cały dzień alarmował policję, aby szukali Iwony i jej konkubenta. Pokazywał SMS od Zenona, informujący że kobieta nie żyje, a on zaraz popełni samobójstwo.

Na komendę zgłosiła się była żona poszukiwanego. Do niej też S. wydzwaniał z dziwnymi informacjami. Na przykład, że czeka na nią pod Kolumną Zygmunta na Starym Mieście i że Iwona leży w samochodzie, przykrył ją kurtką, aby nie zmarzła.

Po godzinie znów się odezwał z pytaniem, czy ma w lodówce wędlinę, i czy mogłaby mu ją przywieźć bo jest głodny. A, i jeszcze papierosy, najlepiej całą paczkę. Trzeci telefon tego dnia to prośba o 20 złotych. Chciał, by schowała je w gazecie koło śmietnika, on tam zaraz podjedzie, a przy okazji zostawi jej swój telefon komórkowy, bo już nie będzie mu potrzebny.

Kobieta wyniosła banknot ukryty w pakunku starych gazet i po godzinie sprawdziła, czy jeszcze tam leży. Nie znalazła go, a w ciemnościach nadepnęła na podrzucony telefon komórkowy.

Późnym wieczorem, około godz. 22.30, Zenon S. sam wpadł w ręce funkcjonariuszy tuż koło dzielnicowej komendy policji. Dyżurny oficer zobaczył przez okno, że pod wejście do budynku podjechał samochód, jakiego szukali w związku z zaginięciem Iwony A. Wyszedł, aby bliżej przyjrzeć się tablicy rejestracyjnej, i wtedy zobaczył, że wóz opuścił kierowca, który szybko znika między blokami.

Podczas przesłuchania Zenon S. tak opisał to, co zdarzyło się tragicznego styczniowego dnia. Od września Iwona nie mogła znaleźć pracy. On miał wprawdzie swoje przedsiębiorstwo budowlane, ale zima to martwy sezon w tej branży. Brakowało pieniędzy. Z tego powodu coraz częściej dochodziło między nimi do awantur – zawsze wywoływała je konkubina, która miała trudny charakter.

15 stycznia od rana czuł, że ona tylko czeka, aż starsze dzieci pójdą do szkoły, a mały znajdzie się w przedszkolu. Początkowo jeszcze łudził się, że jej przeszło, bo gdy zostali sami, zaparzyła kawę i usiedli przy stole. Wkrótce zorientował się, że Iwonie nie zależało na pogodzeniu się. Właśnie przy tej kawie stanowczo zażądała, aby się wyprowadził. Teraz i ostatecznie, nie będzie utrzymywać darmozjada. Oddała mu nawet pierścionek, który jej kupił.

„O, jak sobie życzysz” – odpowiedziałem jej – zeznawał S. podczas przesłuchania – i sięgnąłem do szuflady po swoje dokumenty. Nie było. Okazało się, że je schowała, jako zastaw. Powiedziała, że odda, gdy zapłacę za miesiąc pobytu w wynajmowanym przez nią mieszkaniu. Pociemniało mi w oczach, przecież to ja utrzymywałem tę rodzinę. Uderzyłem ją pięścią w głowę. Przewróciła się na łóżko i kopnęła mnie w krocze. Upadliśmy na podłogę, chwyciłem ją za gardło. Zobaczyłem, że tak dziwnie przewraca oczami, to potrząsałem nią, naciskałem na krtań, żeby złapała powietrze.

S. twierdził, że wziął bezwładną kobietę na ręce i pobiegł do samochodu. Chciał jechać do szpitala, dzwonić na pogotowie, ale zrezygnował, bo Iwona „przestała łapać powietrze, jej ciało było wiotkie”.

– Prosiłem, aby oddychała, ale w samochodzie była cisza. Gdy upewniłem się, że nie żyje, stanąłem w bocznej uliczce i płakałem.

Potem podjechał pod blok, w którym mieszkali, zaparkował. Martwa kobieta została w samochodzie, on poszedł na górę po swoje rzeczy. Stamtąd zadzwonił do byłej żony. Powiadomił ją, że zamierza popełnić samobójstwo i dlatego zostawia jej przy śmietniku swój telefon komórkowy oraz zabrane z mieszkania Iwony dokumenty fundacji, której był prezesem.

– W drodze powrotnej chciałem uderzyć samochodem w słup, żeby było po mnie, ale na tylnym siedzeniu leżała ona, a nie chciałem jej uszkodzić.

***

Śledczy zbierali informacje o Zenonie S… Najwięcej do powiedzenia miały jego kobiety. Była konkubina Barbara zapamiętała go jako człowieka nieodpowiedzialnego, utracjusza, stroniącego od pracy, „z piaskiem w rękawach”. Jeśli już zdarzyło się, że coś zarobił na boku, natychmiast przegrywał to na automatach.

Nie był zbyt przystojny, ale umiał kobietę podejść. Ona w końcu przejrzała na oczy i go wyrzuciła. Niestety, pożyczyła mu na odchodnym kilkaset złotych. Nie wie, dlaczego była taka lekkomyślna. Miał oddać za miesiąc, nie odezwał się, unikał jej. Iwonę znała ze Stadionu X-lecia – gdy się wywiedziała, że jest z tym trutniem, poszła do nich. Zenka nie było, podejrzewa, że gdy usłyszał jej głos w domofonie, prysnął na klatkę, ale A. otworzyła drzwi. Niestety, na odzyskanie pieniędzy nie było szans, tyle że ponarzekały na wspólny los. Trafił im się chłop pasożyt.

Anecie W., która była żoną Zenona przez trzy lata, pozostało wspomnienie permanentnego braku pieniędzy w domu, gdyż męża wciągnął hazard. Nie obchodziło go, że trzeba ubrać i nakarmić dzieci. Ciągle miał głowę pełną nowych „projektów” łatwego zarobku. Niestety, kończyło się na snuciu wizji. Miała tego dość, rozstali się. Jednak często do niej telefonował (dzieci wykreślił z pamięci), zwierzał się, obgadywał swe aktualne narzeczone, brał ją na litość, że ma pecha w życiu, a wszystko zaczęło się w dzieciństwie, gdyż był adoptowany.

Nabierała się na jego łzy, na te SMS-y z wykrzyknikami, że zaraz skoczy z mostu do Wisły, bo nie ma nawet na suchą bułkę, i zostawiała mu w zawiniątku koło śmietnika po 20–30 złotych.

Nieraz przeciągał strunę. Kiedyś zadzwonił, że miał wypadek samochodowy, a jechał z Barbarą. Ona nie żyje, on w ciężkim stanie na OIOM-ie w szpitalu, chyba nie doczeka jutra. Nie podał nazwy kliniki, telefon wyłączył. Dzwoniła na pogotowie ratunkowe, do komendy policji, różnych szpitali w Warszawie i okolicy.

Nikt nie słyszał o ofiarach z wypadku. Odnalazła go nazajutrz – był na dużym kacu, „wczorajszy”, nic nie pamiętał. Baśka była cała i zdrowa, nie jechała z nim samochodem, bo kilka dni wcześniej zerwali ze sobą.

– Dlaczego mnie nabrałeś, po co to wszystko? – zapytała Aneta, gdy już całkowicie wytrzeźwiał.

– Bo czułem się taki samotny, czy mogłabyś mi pożyczyć 30 zł?

– Odbierzesz tam, gdzie zwykle? – upewniła się.

Przytaknął z bolesnym uśmiechem.

Na liście przesłuchiwanych kobiet (kilka z nich Zenon S. poznał na randkowych portalach internetowych) była też 48-letnia Jadwiga F., prostytutka. 15 stycznia po południu na jej numer telefonu, który podawała w ogłoszeniach prasowych („spotkania sponsorowane”), zatelefonował mężczyzna, którego potem rozpoznała na pokazywanych jej na policji zdjęciach. Był to Zenon S. Zapamiętała tego klienta również dlatego, bo miał stłuczoną rękę. Opatrzyła ją w ramach ceny za usługę seksualną – 150 zł za godzinę. Nie zapytała, gdzie się tak uderzył, bo za wiele nie rozmawiali.

O tym, jak się układało w związku Iwony z Zenonem mógł też coś powiedzieć 13-letni Darek, syn ofiary.

– Często się kłócili, ten pan rzucał mamą po pokoju. Za karę musiał się wyprowadzić, ale po kilku dniach wracał z kwiatami i mama mu wybaczała. Kiedyś ukradł z barku 2 tysiące, były odłożone dla mnie i Zosi na początek roku szkolnego. Gdy się wydało, wystawiliśmy wszystkie rzeczy pana Zenka na klatkę. Ja się tylko martwiłem, że znów będzie nocował jak włóczęga koło zsypu, sąsiedzi wtedy nam przygadywali. Ale on trzasnął drzwiami i wyszedł przed blok. Było fajnie, tylko że następnego dnia rano, gdy spacerowałem z psem nad Wisłą, zobaczyłem go śpiącego w krzakach. Powiedziałem mamie i znów się ulitowała, zaraz tam pobiegła. Mówiła mi, że gdy ją zobaczył, padł na kolana.

***

Jeszcze przed procesem oskarżonego poddano badaniom psychiatrycznym i psychologicznym.

– W zachowaniach pacjenta, w przedstawianiu swojej sytuacji życiowej przesadna teatrologia – napisali w opinii dla sądu biegli. I że właściwie wszystko, co mówił, mijało się z rzeczywistością.

Twierdził, że przeżył traumę w dzieciństwie, ponieważ był porzucony, potem adoptowany. Tymczasem z dokumentów wynikało, że w ogóle nie mógł pamiętać pobytu w domu dziecka, gdyż został stamtąd zabrany w wieku niemowlęcym, a przybrani rodzicie kochali go jak własnego syna. O tym, że nie jest ich dzieckiem dowiedział się przypadkiem, gdy był już pełnoletni. Po śmierci tych, którzy go wychowali, odziedziczył dom na wsi. Szybko go sprzedał i w krótkim czasie po pieniądzach nie było ani śladu.

Natomiast pochodzenie z „bidula” wykorzystał, zostając prezesem pewnej fundacji. Można znaleźć ją w internecie jako organizację pożytku publicznego, uprawnioną do otrzymywania 1 procenta z podatków dobroczyńców.

Fundacja zbierała pieniądze na usamodzielnienie się wychowanków domów dziecka po osiągnięciu pełnoletności. W czasie procesu jeden ze świadków wspomniał o przekrętach w tej organizacji ujawnionych w audycji TVN i w „Super Expressie”. Dziennikarze posłużyli się prowokacją i zakupili od Zenona S. dary przeznaczone dla bezdomnych.

Oskarżony twierdził, że nie może spokojnie przejść koło czyjejś krzywdy, zwłaszcza jeśli dotknęła małego człowieka. A ma pięcioro własnych dzieci z poprzednich związków i był karany za niepłacenie alimentów.

W wywiadzie dla psychologa Zenon S. uparcie twierdził, że jego przedsiębiorstwo remontowe pozwala mu na godne życie, że miesięcznie zarabia na czysto 9 tys. zł. Ale nie potrafił przedstawić żadnych dokumentów na dowód, że taka firma w ogóle istnieje.

Biegli nie dopatrzyli się w zachowaniu oskarżonego owego tragicznego 15 stycznia „afektu fizjologicznego”. Był w pełni świadomy swoich czynów, musiał wiedzieć, że kilkakrotnie uderzając swoją ofiarę w głowę i dusząc ją, może doprowadzić do śmierci.

***

Na rozprawę główną (sędziowie Beata Ziółkowska i Elżbieta Gajowniczek) oskarżony przyszedł z bliznami po cięciach ostrym narzędziem na ramieniu. Było to samookaleczenie, którego dokonał w areszcie śledczym. O swoim związku z Iwoną A. mówił już inaczej niż w śledztwie, kiedy to podkreślał wielkie do niej uczucie.

– To był związek bardziej oparty na kwestiach ekonomicznych, ta kobieta miała troje dzieci, szukała mężczyzny, który by ją utrzymywał. Trafiło na mnie, bo wtedy dobrze zarabiałem.

Na pytanie o wysokość miesięcznych dochodów oskarżony podał inne kwoty niż w czasie wywiadu u psychologa: 3000–3500 zł. Na dowód, jak bardzo Iwona A. chciała go usidlić, opowiedział o ich wyjeździe (na pół roku przed śmiercią kobiety) do jej rodziców mieszkających w Opolu, gdzie przedstawiła go jako narzeczonego. Miesiąc później chciał się od niej wyprowadzić, ale rozpaczała, przepraszała i po tygodniu wrócił. Wtedy uzgodnili, że ona pójdzie do pracy, a on będzie się zajmował domem, odwoził małego do przedszkola.

Spokój nie trwał długo, bo „ta kobieta to był ciężki partner”. Gdy coś się jej nie podobało, zaraz dzwoniła do swego poprzedniego konkubenta, aby przyjeżdżał, i krzyczała do słuchawki, aby „wyrzucił z jej domu tego ch…”.

S. zmienił przed sądem swoje wyjaśnienia w śledztwie co do pobicia ofiary. Mówił, że uderzył tylko raz i nie dusił. Jednakże sekcja zwłok wykazała, że było więcej uderzeń, a obrażenia na szyi nie powstały w wyniku chaotycznej szarpaniny, lecz długotrwałego ucisku.

Na pytanie zaś, dlaczego z ciałem martwej kobiety jeździł po całej Warszawie przez dziesięć godzin, odpowiedział, że był przerażony, załamany, że nie potrafił jej uratować.

Z zeznań świadków wynikało jednak, że ta rzekoma chęć niesienia pomocy to tylko linia obrony oskarżonego. Ochroniarze z osiedla, gdzie A. wynajmowała kawalerkę, rozmawiali z Zenonem S. tuż po zbrodni (o której nie wiedzieli) i nie zauważyli w jego zachowaniu nic szczególnego. Nigdzie nie telefonował, na przykład na pogotowie czy do szpitala, nie był też zdenerwowany.

S. nie przyznał się do ograbienia swej ofiary z biżuterii i pieniędzy. Przekonywał sąd, że to, co było w barku, na pewno zabrał Tomasz B., gdy wyważył drzwi do mieszkania. On zaś przy sobie miał tylko pierścionek zaręczynowy Iwony, który oddała mu podczas kłótni. Sprzedał go w lombardzie za 150 złotych, a pół godziny później wydał te pieniądze w agencji towarzyskiej.

***

Sąd nie podzielił stanowiska obrony, że oskarżony działał pod wpływem silnego wzburzenia. Ale nie było też dowodów na to, że chciał pozbawić swą ofiarę życia. Zenon S. został skazany na 15 lat więzienia. W apelacji wyrok obniżono do 12 lat odosobnienia.

W zamkniętych już aktach sprawy pozostała fotografia z letniego grillowania Iwony, jej dzieci i Zenona. Ładna, szczupła kobieta w dżinsach przytula Zosię, która zaczyna być podobna do matki. Darek, trochę naburmuszony, patrzy na Zenona, którego twarz pozostaje w cieniu, bo pochyla się nad smażonymi kiełbaskami. Mężczyzna jest tylko w slipach – opalony, muskularny. Najmłodszy śliczny Piotruś siedzi w plastikowej wanience. Widać tylko mokrą głowę i bryzgi wody w powietrzu. On jeden śmieje się na całe gardło.

Zenon S. swoim czynem głęboko unieszczęśliwił te dzieci. Nie tylko straciły matkę – po jej śmierci okazało się, że nie mają prawa do renty rodzinnej, bo pracowała na czarno i nie była ubezpieczona. Ojciec starszego rodzeństwa, sam od lat żonaty z inną kobietą, a ponadto bezrobotny, wziął Zosię i Darka do siebie, 4-letni Piotr zaś jest w domu dziecka, poszukuje się dla niego rodziny zastępczej.

* Dane osobowe zmienione z uwagi na dobro dzieci.

Przeproś, bo zabiję

19 lutego 2009 roku dr Anna G. wróciła ze szpitala koło godziny 19.00. Na parkingu przed jej blokiem nie było wolnego miejsca, więc dość długo krążyła po osiedlowych uliczkach. Przy słabym świetle lampy nie dostrzegła Włodzimierza Z.

Tymczasem on wszedł do budynku, korzystając z tego, że jakiś lokator otwierał drzwi wejściowe. Gdy usłyszał jej kroki, był ukryty na klatce, na III piętrze.

Pierwsze kopniaki spadły na nią w chwili wyjmowania kluczy z torebki. Odwróciła się, zobaczyła jego wykrzywioną wściekłością twarz. Nie powiedzieli ani słowa. Anna G. upadła pod drzwiami własnego mieszkania, krew zalała jej oczy, nic już nie widziała, czuła tylko razy, uderzenia pięścią i dźgnięcia w głowę czymś ostrym.

Usiłowała się podnieść, wołając o pomoc. Wyjrzała sąsiadka i zaraz zatrzasnęła drzwi. Napastnik chyba się jednak wystraszył, bo zbiegł na półpiętro.

Anna G. znów sięgnęła po klucze i w tej chwili coś huknęło, oślepił ją błysk. Gdy się ocknęła, leżała na podłodze w swoim mieszkaniu, na głowie miała zakrwawiony ręcznik, a nad nią pochylały się twarze syna i znajomej z niższego piętra. – Zaraz będzie tu pogotowie – powtarzali.

W szpitalu stwierdzono złamanie lewej kości skroniowej i ranę postrzałową głowy – na szczęście kula nie dotarła do opony twardej. Na głowie 20 ran zadanych ostrym narzędziem.

Policjanci zabrali z korytarza kilka rzeczy zgubionych przez napastnika: okulary, pudełko po kremie Nivea. Anna G. od razu podała jego nazwisko: Włodzimierz Z. Znała też adres. Funkcjonariusze jednak nie zastali nikogo w domu, musieli wyważyć drzwi. Mieszkanie, mimo dużej powierzchni, było bardzo zagracone, brudne, wyglądało jak zapuszczony warsztat ślusarski.

Sąsiedzi nie potrafili wiele powiedzieć o tym lokatorze. Samotny emeryt po sześćdziesiątce, był nauczycielem matematyki w liceum. Z nikim nie utrzymywał kontaktów.

Cztery dni później policjanci z samochodowego patrolu na skraju rezerwatu leśnego w Warszawie dostrzegli skradającego się za drzewami mężczyznę. Zatrzymali go. Był to Włodzimierz Z., od 19 lutego ukrywający się w pobliskim szałasie. Miał przy sobie pręt metalowy, trzy scyzoryki i pudełko z nabojami. Od razu przyznał się do napadu na Annę G. Twierdził, że poszedł z własnoręcznie skonstruowanym pistoletem i metalowym szpikulcem pod blok, w którym mieszkała, „aby jeszcze raz ją zobaczyć”. W lesie zamierzał zostać kilka dni, póki mu się nie skończą pieniądze na jedzenie. Potem planował popełnić samobójstwo.

***

– Ciosy były słabe, takie z serca – to pierwsze słowa podejrzanego w czasie przesłuchania.

Emerytowany nauczyciel chętnie wyjaśnił śledczym, dlaczego chciał Annę G. „jeszcze raz zobaczyć”. Otóż poznali się wiosną 2004 roku za pośrednictwem internetu. Do listopada byli parą.

– To ja postanowiłem zerwać, bo czułem się przez nią zgnębiony psychicznie, zwłaszcza na tle finansowym – zeznał.

Powiedział jej: „To nasza ostatnia rozmowa”, ale łudził się, że „Anna się opamięta i zastanowi, co traci. Ale ona tylko na to czekała”. Odpowiadając na pytanie o „tło finansowe”, Z. nie zamierzał oszczędzać czasu prokuratora. Jego potrzeba zwierzania się nie miała granic.

Dostawał 1150 zł emerytury, a młodsza od niego o 4 lata dr Anna G. pracowała jako diagnosta laboratoryjny w klinice. Miała więc zdecydowanie więcej pieniędzy, a jeszcze mogła coś uszczknąć z wysokiej emerytury swego ojca, z którym mieszkała. Mimo to, tylko raz poczęstowała Włodzimierza Z. obiadem, podczas gdy każda jej wizyta w jego mieszkaniu zaczynała się od gorącego posiłku.

– Bezduszna egoistka – podał do protokołu przesłuchiwany. – Kiedy zorientowała się, że jestem biednym emerytem, zaczęła mnie traktować przedmiotowo, chodziło jej tylko o seks. W listopadzie powiedziałem jej, że to nasza ostatnia rozmowa, łudząc się, że przeprosi za wszystkie upokorzenia. A ona przestała odbierać telefony. I tak było przez trzy następne lata. Nie mogłem się z tym pogodzić.

– Chciałbym zaznaczyć – wyjaśnił w śledztwie – że jako mężczyzna byłem dla Anny idealny. Spełniałem wszystkie jej wymagania. Co do wykształcenia, wagi, wzrostu, umiejętności manualnych. Osobiście uważam, że jej nowy partner jest odrażający. Nigdy mi nie powiedziała, dlaczego nasz związek został tak brutalnie przerwany. Gdy zostawiałem jej pod drzwiami upominki w postaci słodyczy, odsyłała je z powrotem pocztą. Podobnie zrobiła z zamkiem do drzwi, który zmontowałem wiosną 2004 roku.

Z. zwierzył się funkcjonariuszowi, iż od początku podejrzewał, że Anna jest psychicznie chora. Ona miała straszny opór przed powiedzeniem „dziękuję” czy „przepraszam”. Chciał ją pod tym względem wychować, uświadamiając jej przede wszystkim, że istnieje ktoś, kto ją obserwuje. Rysował szminką na szybie jej samochodu serduszka, pod wycieraczką zostawiał karteczki, robił jej zdjęcia z oddali, tych fotek nazbierało się tysiące. Wysyłał setki e-maili.

Raz, w lipcu 2006 roku, przysiadł się do niej, gdy odpoczywała na ławce. Z kartki odczytał 40 powodów, dla których powinna mu być wdzięczna. Ale ona uznała sytuację za absurdalną i tylko dla świętego spokoju, jak twierdził, wydusiła z siebie oczekiwane przez niego słówko „przepraszam”. Nie był usatysfakcjonowany. („Jeszcze bardziej mnie zabolało, że tak na odczepnego”). Co go pchnęło do tak drastycznego kroku, jak napad na ukochaną kobietę?

– W lutym 2009 roku przyszedł list polecony od komornika, który grożąc egzekucją, zażądał aż 700 zł za niezapłacone w swoim czasie 400 zł grzywny. To przez Annę sąd niesłusznie skazał mnie na tak dotkliwą karę pieniężną. Ogarnęła mnie fala rozgoryczenia i przypomniałem sobie treść e-maila, który kiedyś wysłałem do jej syna: „Twoja matka jest niereformowalna, nawet gdyby pistolet jej przystawić do głowy, też nie potrafiłaby powiedzieć przepraszam”. Zabrałem się za skonstruowanie samopału. Naboje miałem z lat 80. bo uczeń bawił się nimi na lekcji.

Nazajutrz chciał zobaczyć Annę choćby z daleka. Pomachać jej, gdy podjedzie pod swój blok. Wziął więc ten amatorski pistolet i szpikulec, łudząco podobny do długopisu. Sam go kiedyś zrobił – tak na wszelki wypadek.

***

Anna G. poznała Z., gdy przygotowywał stronę internetową dla fundacji, w której działa. Zbliżyli się do siebie, mieli kontakty intymne. Jednakże już po kilku miesiącach była rozczarowana tą znajomością, chciała ją zerwać; tymczasem on usiłował za wszelką cenę zagnieździć się w jej mieszkaniu, życiu.

Nie pomogło ani „dawanie do zrozumienia”, ani zasadnicze rozmowy. W końcu powiedzieli sobie, że to już koniec, i ona wykreśliła jego numer telefonu ze swego notesu. Była szansa zapomnieć o niefortunnej znajomości, zwłaszcza że związała się z innym mężczyzną. Ale Włodzimierz Z. nie zapomniał… Stale kręcił się koło jej bloku. Nie podchodził, lecz z bezpiecznej odległości patrzył na nią z wyrzutem. Pozostawiał też znaki, że jest lub był w pobliżu. Na szybie samochodu znajdowała narysowane szminką serduszka, na antenie od radia zatknięty pączek lub burak. I te e-maile, kilkadziesiąt dziennie. W 2005 roku nadszedł tekst, który brzmiał jak pogróżka: „Tylko bezpośrednie przykre doświadczenie może sprawić, że coś do ciebie dotrze”.

Wkrótce potem zginęła jej sznaucerka, bardzo już stara, na spacerach nie odchodziła od nogi właściciela. Wyprowadził ją rano ojciec Anny. Gdy na moment zagadał się z sąsiadem, pies jakby zapadł się pod ziemię. Anna G. podejrzewała, że Włodzimierz Z. mógł mieć z tym coś wspólnego. Wiedział, jak bardzo była przywiązana do psiny. Może to miało być to „przykre doświadczenie”?

Psa znaleziono martwego w szybie windy. Ktoś go tam wepchnął. Pani doktor nie miała wrogów w swoim bloku. Zawiadomiła policję o złośliwym nękaniu jej przez Włodzimierza Z. Podejrzewany o takie okrucieństwo mężczyzna zaprzeczył, aby owego dnia był w pobliżu miejsca zamieszkania Anny G. Na tym dochodzenie zakończono.

E-maile od wzgardzonego kochanka nadal zapychały skrzynkę pocztową lekarki. Bezsensowne, irytujące. Fragmenty banalnych piosenek, takie „z mrugnięciem okiem”, jak:

Marianna Marianna
To cudna panna
Co zmysły moje mroczy
Działa na me oczy
Maniuśka moja Maniuśka
Chodźże ze mną… rwać jabłuszka
Aaaa zaintrygowałem Cię, co?

Cześć nieboraku.
Jak się masz kochanie jak się masz;
powiedz, kiedy znowu cię zobaczę?
Życzę ci abyśmy byli razem.

We dwoje być
I nie chcę więcej nic
I tego pragnę
we dwoje być.

Gdy się milczy, milczy
to apetyt rośnie wilczy.

A gdybym był krogulcem
to co być powiedziała???

Z. stale szukał pretekstu do przypominania o sobie. Uważał się za świetnego diagnostę od jej stanów psychicznych: „Cześć. Czy wiesz, że dziś jest dzień walki z depresją? Czy ja wiem, czym jest depresja i jak się z nią walczy? No, powiedziałbym. (…) Nawet kurtuazyjnie, gdy byłem u Ciebie jeszcze na etapie pobłażliwego akceptowania moich opinii w różnych sprawach, zgodziłaś się z tym twierdzeniem. Usiłowałem wielokrotnie powiedzieć Ci, jakie jest źródło Twoich depresji jesiennych, zimowych, wiosennych i letnich, ale to był daremny trud. Czy pamiętasz z tego choć trochę?”.

Ponieważ nie odpowiedziała na ten e-mail, wysłał jej rysunek muszli klozetowej, z której wystają ich głowy. Podpis: „Ach, jak przyjemnie kołysać się wśród fal…”.

Któregoś czerwcowego popołudnia, gdy kręcił się koło jej bloku, dostrzegł ją na osiedlowej ławce ze znajomą. Zapytał, czy może usiąść i porozmawiać. Zgodziła się, bo nie chciała sceny na oczach sąsiadów. Jeszcze tego wieczoru przysłał jej e-maila: „Widzisz, nie taki diabeł straszny. Może pójdziemy za ciosem i porozmawiamy kiedyś naprawdę. Nie daj się prosić, przecież czas ucieka. Potrzebujesz kogoś takiego jak ja, kto zna Cię od środka. W gruncie rzeczy jesteś bardzo samotna, boisz się starości i upływającego czasu, nie umiesz sobie z tym poradzić. A ja to potrafię. Wiem, że odbierasz mnie b. negatywnie… (…) Jak na to wpadłaś, że jestem odrażający? Roztoczyłem nad Tobą parasol ochronny, który pomaga Ci przejść przez ten trudny dla Ciebie okres, ale on coraz cięższy, tym bardziej że usiłujesz się spod niego wykręcić. Już czas, abyś się obudziła i szybko wydoroślała i mogła zbudować nowy parasol, pod którym schronimy się razem. Wyciągam do Ciebie rękę po raz ostatni”.

Wobec jej milczenia wysłał ponad sto aforyzmów wybranych z książek zawierających takie antologie. Każdy miał coś sugerować. Na przykład: „Nie rozcinaj liny, gdy można ją rozplątać”. I zaraz potem błaganie (jest już rok 2006, dwa lata po zerwaniu znajomości): „Aniu, bardzo Cię proszę, chciałbym się z Tobą spotkać. Obiecuję, że jeżeli po naszej rozmowie powiesz mi, że nie chcesz abym się Tobą interesował, to tak się stanie i będziesz miała święty spokój. W przeciwnym wypadku ciągle będę zakładał, że jednak chcesz, abym Cię nachodził i będę to robił znacznie skuteczniej niż dotychczas”.

Bez odpowiedzi.

Wtedy 100 jej znajomych, również zwierzchnicy w pracy dostali osobliwą korespondencję z jej adresu e-mailowego:

„– Puk, puk lustereczko. Powiedz przecie.

– Powiem.

– A zrobisz mi to, co kiedyś?

– Było mi wstyd, przeokropnie, nawet nie wiesz jak.

– Lustereczko. Powiedz przecie, kto jest najatrakcyjniejszy w świecie.

– Ty, Pani.

– Lustereczko, powiedz przecie, kto jest najinteligentniejszy w świecie.

– Ty, Pani.

– Dlaczego nikt mnie nie zauważa?

– Przecież masz tylu przyjaciół.

– Chodzi Ci o te babska wstrętne, z którymi muszę się nudzić w teatrze, kinie? Dlaczego mężczyźni mnie nie zauważają?

– Bo widzisz już tylko koniec własnego nosa, wszyscy, przeciwnie, widzą w Tobie to, czego Ty nie chcesz widzieć.

– Ja? A co takiego ja nie chcę widzieć?

– Widzą w tobie wieprza, ohydny bezduszny aparat biologiczny niezdolny do jakichkolwiek uczuć, kierujący się jednym priorytetem próżności, i własnej przyjemności. Masz kompleks wyższości. Sama nie zarabiasz wiele i żyjesz z wysokiej emerytury tatusia, ale zobacz, z jaką pogardą traktujesz emerytów. Odreagowujesz w ten sposób stres związany z tym, że musisz płaszczyć się w stosunku do tych, którzy mają nad tobą władzę. Nie potrafisz już ukryć swego cynizmu i otwartej niechęci do mężczyzn.

Z drugiej strony bardzo mi Ciebie żal, bo jesteś poważnie chora psychicznie, masz daleko posuniętą sklerozę, która zjadła Ci już ćwierć mózgu. Ludzie to widzą, ale nie mówią, chyba przez grzeczność i szacunek dla Twego dorobku naukowego”.

W marcu 2007 roku Anna G. zawiadamia policję o nękaniu jej. Dołącza e-maile i zdjęcia, które Z. robi jej z ukrycia, a potem przysyła jej ze złośliwymi komentarzami. Lekarka skarży się, że emerytowany nauczyciel nachodzi ją w szpitalu, gdzie pracuje.

Tym razem wszczęto postępowanie. Z. został ukarany 400 zł grzywny. Nie zapłacił. Nadal owładnięty chorym uczuciem w dotarciu do skamieniałego, jak pisze, serca Anny szuka pomocy u jej dorosłego syna. „Twoja mama – informuje go w e-mailu – potraktowała mnie jak worek treningowy. Gorzkie życie sobie zafundowała, ponieważ kieruje się skrajnym egoizmem. Jak będzie dalej takie życie wieść, to za dwa lata będzie rupieciem. Nie będę się interesował nią w nieskończoność. Mam w swoim otoczeniu kilka sympatycznych kobiet młodszych od Twojej mamy, które się mną jawnie interesują, ale nadal sądzę, że pod wieloma względami pasujemy z Twoją mamą do siebie. Ja jestem skłonny do daleko idących ustępstw. Od niej wymagam jedynie głupie: proszę, dziękuje i przepraszam za wszystko”.

Adresat popełnia tę nieostrożność, że odpowiada. Natychmiast dostaje zwrotną korespondencję:

„Twierdzisz, że matka odchodzi od zmysłów i prosisz abym się od niej odczepił.(…) Znosiłem wiele z pokorą, bo miałem nadzieje, że przyjdzie dzień, że coś w niej pęknie i zda sobie sprawę, ze problem leży w niej. Robiłem wszystko, co chciała. Mam listę 40 rzeczy, które dla niej wykonałem. Ani razu nie usłyszałem: dziękuję; ona władczo mną komenderowała i zaczęła pogardzać za to, że jej nie odmawiam. Oczywiście mogę się odczepić, i dać jej możliwość zapomnienia. Wtedy znajdzie dupka i zacznie się dokładnie to samo, dostanie od tego świra i wyląduje w wariatkowie. Chciałbym jej tego oszczędzić, bo nadal mam do niej wiele uczucia i myślę, że przy odrobinie wysiłku z jej strony mogłaby sobie ze mną ułożyć życie. Mam emeryturę, dodatkową pracę, prawo jazdy, własne mieszkanie, jestem zdrowy, zadbany, wykształcony, potrafię gotować, prać, mogę rozmawiać na dowolne tematy. Czego jeszcze może chcieć kobieta?”.

Drugiego lutego 2009 roku lekarka otrzymuje od swego dręczyciela krótki liścik na jej internetową skrzynkę odbiorczą: „Komu bije dzwon? Bije on Tobie”. Dwa tygodnie później Z. strzela do niej na klatce schodowej.

***

Włodzimierz Z. został zbadany przez biegłych psychologa i psychiatrę. Rutynowo padły pytania o dzieciństwo. Wyznał, że w siódmym roku życia został oddany przez rodziców do domu dziecka, „bo nie mieli własnego mieszkania”. Gdy dorastał, był przerzucany z domu jednych krewnych do drugich. Skończył studia matematyczne, pracował w szkole, ale czuł się permanentnie niedoceniony – przez lata nie miał etatu, tylko umowy-zlecenia. Dwa razy się żenił, oba związki nieudane. Jego drugie małżeństwo rozpadło się na skutek zdrady żony. Miał sprawę o znęcanie się nad nią. W 2000 roku zapadł nieprawomocny wyrok – 2 lata w zawieszeniu. Odwołał się i dotąd nie dostał zawiadomienia, czy apelacja został przyjęta.

Psycholog stwierdziła w swej opinii, że Z. starał się skierować wywiad na Annę G. Zwierzył się, że przeczytał poradnik Współżycie łatwe i trudne i zauważył, że jego była partnerka należy do opisanych w książce kobiet „bierek”, które nic od siebie nie dają mężczyźnie, chcą tylko brać. Ma na to dowody: współżyła z nim, bo chciała pozyskać tą drogą męskie hormony, dobre na cerę. Jako typowa „bierka” nawet gdy coś obieca, udaje potem, że nie pamięta. Zachęcała go do zrobienia prawa jazdy, ale nie pomogła przed egzaminem, musiał zdawać osiem razy.

Badanego cechuje wysoka inteligencja, ale jego osobowość ma cechy nieprawidłowe, które utrudniają właściwe przystosowanie społeczne. Egocentrycznie skupia się na własnych problemach, nie liczy się z innymi, nie bierze pod uwagę, że może kogoś swoim postępowaniem skrzywdzić.

Relacje Z. z innymi są ubogie i powierzchowne. Często czuje się nieakceptowany („Moim problemem jest zbytnia delikatność wobec kobiet. Nie potrafię się cenić i dobrze sprzedać”). Wobec otoczenia nastawiony podejrzliwie, że jest wykorzystywany. Przeżywa lęk przed odrzuceniem, co może wiązać się z przykrymi przeżyciami z dzieciństwa. Na krytykę reaguje silnym poczuciem krzywdy. Jest osobą mało refleksyjną, cechuje go obniżone poczucie odpowiedzialności za własne zachowanie. Mimo dobrej sprawności intelektualnej nie potrafi wyciągać wniosków z konsekwencji swoich działań, nie przeżywa poczucia winy, ma niską tolerancję na niepowodzenia, przerzuca odpowiedzialność na innych.

Wyższościowe traktowanie biegłego sądowego wskazuje na roszczeniowy stosunek do świata. Również w relacjach z Anną G. nie przyjmował do wiadomości faktu, że ona już nie chce się nim spotykać. Z psychologicznego punktu widzenia w chwili oddania strzału do Anny G. był w stanie silnych emocji, ale nie można tego określić jako afekt fizjologiczny.

W badaniu psychiatrycznym Włodzimierz Z. (pełna diagnostyka neurologiczna i obraz mózgu) nie stwierdzono choroby psychicznej, co oznaczało, że w dniu napaści miał pełną zdolność rozpoznania znaczenia swego czynu i pokierowania swoim postępowaniem.

***

Zamknięty w areszcie Z. nie uznał żadnej z tych opinii.

– Psycholog nie rozumiała mnie, pisząc bzdury, na przykład, że mam niską tolerancję na niepowodzenia, przerzucam odpowiedzialność na innych. To akurat pasuje do Anny, nie do mnie – zauważył.

Do prokuratura wysłał kilkadziesiąt stron wyjaśnienia w swojej sprawie. Twierdził, że wcześniej Anna G. na niego napadła. To zdarzyło się w grudniu 2007 roku, gdy stał pod jej domem, aby „wyrazić żal z powodu śmierci jej ojca”. Chciał uświadomić byłej kochance, że tolerowała ojca tylko z powodu wysokiej emerytury. Miał na to dowód – zrobił kiedyś zdjęcie, jak pan G. całuje córkę w głowę, a „ona go odgania rękami jak karalucha, widać zaciśnięte ze złości usta”. Napaść lekarki odbyła się z pomocą jej syna, który „ruszył jak jakieś dzikie zwierzę”. W związku z tym Z. sugerował prokuratorowi, aby zapytał rzekomo pokrzywdzoną, czy w jakimkolwiek stopniu poczuwa się do odpowiedzialności za to, co mogło się stać. Bo on obawia się, że nie.

Na końcu swego długiego elaboratu oskarżony stwierdził, że cel postępowania dochodzeniowego został osiągnięty. Udało mu się osiągnąć spokój wewnętrzny, jest przekonany, że już nigdy nie wejdzie w konflikt z prawem i nie chciałby wracać do tej sprawy z 19 lutego. Ma pewne plany na przyszłość, w których już nie ma miejsca dla Anny. Poddaje się karze bez przewodu sądowego – proponuje do 2,5 roku więzienia w zawieszeniu na 5 lat.

Wniosek został odrzucony. Sąd wyznaczył termin pierwszej rozprawy… Pokrzywdzona występująca jako oskarżyciel posiłkowy nie chciała zeznawać w obecności oskarżonego. Nie zamierzała też słuchać jego wyjaśnień. Zaoszczędziła 6 godzin. I sporo nerwów, bo odpowiedź Włodzimierza Z. na akt prokuratorski była jednym wielkim oskarżeniem lekarki.

– Nasz związek – zaczął były nauczyciel – miał być oparty na partnerstwie, wzajemnym zaufaniu i szczerości. Ta kobieta złamała wszystkie zasady, gdy ze mną zerwała. Chciałem się od niej dowiedzieć, dlaczego tak się stało, przecież pasowaliśmy do siebie idealnie. Uważam, że miała wobec mnie liczne zobowiązania. Ja to wszystko przedstawię sądowi w szczegółach…

W tym momencie sędzia Grzegorz Całkiewicz przypomniał oskarżonemu, jakie ciążą na nim zarzuty, i poprosił, aby wyjaśnienia dotyczyły przedmiotu sprawy. Z. jakby nie słyszał.

– Pierwsze nasze spotkanie było na Bemowie. Drugie w kinie Atlantyk. Potem pojechaliśmy do Krakowa. Byliśmy też na wsi… Lista była długa, oskarżony twierdził, że może okazać stosowną dokumentację, kilka tysięcy (tak!) zdjęć. Ale sąd nie chciał tych dowodów.

Następnie Z. wymienił 40 dobrych uczynków dla Anny G., za które nie podziękowała tak, jak oczekiwał. Mianowicie: zainstalował lepszą klawiaturę w jej komputerze. Także głośnik i fax. Zrobił projekt plakatu dla jej fundacji. Był z nią na zakupach w supermarkecie. Na spotkaniu z koleżankami w parku w Powsinie. U pewnej Ukrainki, aby zamówić sprzątanie. U pani P., której kupili kartofle. Na darmowym pokazie filmu „Otello”. Dwa razy na cmentarzu. W sklepie, gdy kupowała buty. U okulisty, na zebraniu PiS. W Teatrze Wielkim na „Braciach Karamazow”. Na basenie. Zmienił zamek w jej drzwiach, naprawił lampę i odkurzacz. Sprezentował jej książkę o Egipcie. Towarzyszył w niedzielnej wyprawie na pchli targ, gdzie kupiła dwa kieliszki. Ściął rogi stołu w jej mieszkaniu. Założył jej adres e-mailowy. Gościł w swoim mieszkaniu, gdzie częstował ją obiadem, a potem „robili inne rzeczy”. (Tu rzucona mimochodem uwaga: – „Muszę przyznać, że w łóżku zachowywała się ekscentrycznie. Przeważnie była to postawa bierna albo chciała w trakcie stosunku oglądać telewizję, powiedziała, że ma podzielną uwagę”). Pamiętał o deserze – lubiła melony, chałwę, czekoladę, pomarańcze. I o alkoholu. Wypili 6 butelek „balsamu pomorskiego”, czyli 3 litry. Z tego łatwo obliczyć, że wypijając po 2 kieliszki, czyli razem 100 gram, było 30 tych intymnych spotkań.

– Nie będę ingerował w wyjaśnienia, ale określmy czas ich składania do sześciu godzin, bo na korytarzu czekają świadkowie – zauważył sędzia.

Oskarżony puścił to mimo uszu i dalej wyliczał pozycje ze swej listy.

– Naprawiłem jej okulary po matce, także parasolkę, zrobiłem wykroje z Burdy. Kupiłem plan Warszawy. Raz zacerowałem rajstopy. Wielokrotnie robiłem jej depilacje. Zainstalowałem w komputerze myszkę.

Przerwał, aby po głębokim westchnieniu wyrzucić z siebie ze złością: „Człowiek, który tyle zrobił, zasługuje na coś więcej niż kopniak!”.

Na pytanie sędziego, czy te okoliczności mają znaczenie, Z. stwierdził, że tak. Bo nie potrafiła się zrewanżować. Chciała, aby poszukał sobie płatnego zajęcia, wszak zna się na informatyce, ale gdy on prosił, aby załatwiła mu taki etat w szpitalu, zimno poradziła, aby swoimi sprawami zajmował się sam. Z takim trudem przychodziło jej powiedzenie prostego słowa „dziękuję”, że gdy w 2008 roku powiesił jej na klamce prezent gwiazdkowy (cukierki w czekoladzie), odesłała go pocztą. A gdy dwa lata po rozstaniu, w rocznicę ich pierwszego spotkania ubrany w wizytowy garnitur, zaniósł jej do pracy czerwoną różę, postraszyła, że zawoła portiera…

Wreszcie sędziemu udało się pytaniami naprowadzić oskarżonego na wydarzenie z 19 lutego 2009 roku. Z. wyjaśnił:

– Zrobiłem samobój, żeby oddać przynajmniej jeden strzał. Chciałem odebrać sobie życie, ale przedtem miałem ochotę zobaczyć Annę, czekałem na nią pod blokiem kilka godzin. Gdy dotarłem na jej piętro, nie miałem świadomości, że mam ten pistolet przy sobie. Ona się obejrzała i to jakoś wyzwoliło moją agresję. Włożyłem rękę do kieszeni kurtki, wyczułem metal. To nie było zamierzone działanie. Ciosy zadawałem głównie szpikulcem, ale tak raczej z serca, chaotycznie, nie myślałem o konsekwencjach. Potem szedłem przez pół Warszawy do lasku, gdzie zostałem zatrzymany po czterech dniach. Policjant fotografował mnie jak jakiegoś bandziora.

– A dlaczego oskarżony ponad sto razy, jak twierdzi, podchodził pod blok Anny G., skoro ona sobie tego życzyła? – chciał wiedzieć sędzia.

– Nie podchodziłem, tylko zaznaczałem swoją obecność, również przez pisanie e-maili. To była metoda wychowawcza, bo nie zauważała, jakie przykrości wyrządza drugiemu człowiekowi. Gdy się chce kogoś wychować, czasem trzeba zrobić drobną przykrość, więc wysyłałem te listy przez internet. Co najmniej kilkaset. Żeby cokolwiek osiągnąć u pani G. trzeba do niej mówić całymi miesiącami.

– Czy zdaniem oskarżonego pani G. była zadowolona z otrzymywania e-maili?

– A czy była zadowolona z tego, co mi zrobiła? To, co postanowiła w listopadzie 2004 roku, było niezgodne z moimi odczuciami. Przez nią dostałem grzywnę. Nie miałem nic wspólnego z zaginięciem psa ani nękaniem jej.

– Co pan zwykle robił pod oknem pokrzywdzonej?

– Nic, po prostu stałem. Godzinę, czasem dłużej, starałem się, aby mnie zauważyła. Ale nigdy nie zbliżałem się do niej na wyciągnięcie ręki.

– Czego oskarżony oczekiwał?

– Przeprosin.

– A skoro tak, to dlaczego się oddalał, gdy podchodziła?

– Bo to miały być szczere przeprosiny. Ale ona miała wściekłość na twarzy. Do dziś nie ma świadomości, za co powinna przeprosić. Właśnie to były te działania wychowawcze, aby do niej dotarło.

– To znaczy co? – usiłował uściślić sędzia.

– To, co nas łączyło, bo nie była świadoma. Miała sobie uświadomić, do czego była jej potrzebna moja obecność.

– Do czego?

– Potrzebowała mężczyzny.

***

Gdy przyszedł czas na składanie zeznań przez Annę G., zgodnie z jej życzeniem oskarżony został wyprowadzony z sali.

– Zdarzyła mi się nierozważność – zaczęła 55-letnia lekarka o zdecydowanie młodszym wyglądzie, niż by to wynikało z jej metryki – nawiązania z panem Z. bliższych kontaktów. Winię się za to, jest mi wstyd. On się podjął zrobienia strony internetowej fundacji, w której działam, i tak to się zaczęło. Straciłam zainteresowanie nim już wcześniej, ale ponieważ była umowa-zlecenie na zrobienie tej strony, nie chciałam jej zrywać. Tymczasem wykonawca strasznie się grzebał, przeciągał terminy. I tak zeszło do listopada 2004 roku.

Poszkodowana, podobnie jak jej były partner, nie oszczędzała czasu sędziów, opowiadając w szczegółach, jak wyglądało psychiczne molestowanie jej przez Włodzimierza Z. Co do listy dobrych uczynków oskarżonego – tak, tłumaczył, że to element jakiejś jego koncepcji wychowawczej. Gdy doszli do punktu szesnastego nie wytrzymała groteskowej sytuacji. Wstała i odeszła.

O tym, co zdarzyło się wieczorem 19 lutego 2009 roku Anna G. powiedziała krótko: „Chciał mnie zabić”. Szczęśliwie przeżyła, ale nadal cierpi na silne bóle głowy i ma

40-procentową utratę słuchu. W wyjściu ze stanów lękowych pomaga jej psycholog.

Zaraz po rozprawie oskarżony zamówił do aresztu kopie protokołu z zeznań poszkodowanej i na kilkudziesięciu stronach napisał drobiazgowy komentarz do nich. Oto próbka: „Początek wypowiedzi o nierozważnym poznaniu mnie, to chyba podpowiedź jakiegoś spin doktora. »Nierozważne poznanie«. To ja powinien tak powiedzieć. Zostałem bezwzględnie wykorzystany – moje odczucia, moja inteligencja, wrażliwość. Gdy zaprosiłem ją do siebie, przed kąpielą jakby nigdy nic nasiusiała do wanny, a paznokcie obcinała do umywalki. Kiedyś ogoliła nogi moją maszynką, choć miała swoją. Gdy zauważyła w szafce nowy garnek, to choć mówiłem, że jest na lepsze czasy, natychmiast go użyła. A gdy coś się jej u mnie nie podobało, potrafiła obcesowo przerwać uwagą, że »wysiada z tego tramwaju«. A ja przecież po zerwaniu niczego więcej nie chciałem, tylko żeby mnie tak prawdziwie przeprosiła, dlatego chodziłem za nią przez 4 lata, aby usłyszeć to upragnione słowo”.

***

Niewiele wnieśli do sprawy świadkowie zarówno oskarżenia, jak i obrony. 79-letnia macocha Włodzimierza Z. zeznała, że z pasierbem dopiero niedawno ponownie nawiązała kontakt, bo po śmierci jego ojca a jej męża pokłócili się o spadek. Ostatnio Z. był u niej kilka razy na obiedzie. Żalił się, że poznał pewną lekarkę i z tego powodu ma spore wydatki, już go nie stać na zapłacenie czynszu…

30-letni syn Anny G. przedstawił treść e-maili od Włodzimierza Z., gdy ten rozstał się z jego matką. Nie było w nich gróźb, tylko wyznania w rodzaju „chcę pomóc Pana matce wrócić do normalności”. Świadek nie wiedział, co autor miał na myśli, ale widząc jak jego matkę denerwuje pojawianie się tego pana w pobliżu, stanowczo poprosił go, aby jej nie nachodził.

Sąd czekał na opinie biegłych od balistyki i chirurgii. Zdaniem tego pierwszego przyłożenie do skroni niegwintowanej lufy i wystrzelenie sportowego naboju nie mogło spowodować śmiertelnego skutku, gdyż energia wyrzucająca pocisk była za słaba, aby trafił w głąb czaszki.

Chirurg nie potrafił odpowiedzieć na pytanie prokuratora, co by się stało, gdyby oskarżony strzelił w klatkę piersiową albo w oko swej ofiary. Po ponownym zanalizowaniu dokumentacji pacjentki zmienił swą pierwotną opinię, że doszło do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (za co grozi kara pozbawienia wolności do lat 10). To był raczej przypadek „rozstroju zdrowia, naruszenia czynności narządu ciała”.

***

Proces przed sądem okręgowym dobiegł końca. Prokurator domagał się dla Włodzimierza Z. kary 15 lat więzienia. Dowodził, że oskarżony przygotowywał się do napadu i następnie zaatakował Annę G. z premedytacją.

– Można się obawiać – twierdził – że jeśli sprawca szybko wyjdzie na wolność, nadal będzie zagrażał pokrzywdzonej.

Obrońca oskarżonego przekonywał sąd, że gdyby jego klient chciał pozbawić życia ukochaną kobietę, którą niewątpliwie nękał, to by to zrobił. Przecież nie napotkał żadnej przeszkody w dotarciu do Anny G.

Włodzimierz Z. w ostatnim słowie prosił o przekwalifikowanie jego czynu z art. 148 kk (usiłowanie zabójstwa), bo taki postawiono mu zarzut, na art. 160 kk (narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu). Zapewniał, że już więcej nie będzie nachodził Anny G., chce o niej zapomnieć, spędzić resztę życia samotnie.

Sąd uwierzył oskarżonemu, że działał „w zamiarze ogólnego pokrzywdzenia” i nie chciał swej ofiary zabić. Zachowanie agresywne nie leżało w naturze tego mężczyzny, co potwierdziły obserwacje psychologiczne. Jak wynika z opinii biegłego przedstawionej na procesie, użyty pistolet nie mógł zabić. Pociski penetrowały tylko tkankę miękką, gdy trafiały w czaszkę, rozpłaszczały się.

Czy Włodzimierz Z. zdawał sobie sprawę z tych ograniczeń? Zdaniem sędziego Tomasza Całkiewicza – nie. Przecież zarówno w śledztwie, jak i na rozprawie mówił, że chciał się tym pistoletem (niewypróbowanym w działaniu) zabić. Z powodu zaniedbań w śledztwie co do ustalenia kąta strzału nie da się już wyjaśnić, czy sprawca strzelał, aby zabić, czy też coś mu przeszkodziło i kula poszła w bok, pod kątem ostrym do skroni.

Sąd okręgowy uznał, że oskarżony dopuścił się przestępstwa, ale brakuje dowodów na przypisanie mu zarzutu zamiaru ewentualnego zabójstwa. Dlatego wymierzył Włodzimierzowi Z. karę 6 lat pozbawienia wolności.

Prokurator zaskarżył wyrok w całości, gdyż sprawca, strzelając w głowę ofiary, raniąc ją w 20 miejscach, działał, co najmniej z „zamiarem ewentualnym” (termin prawny) pozbawienia życia. Nie przywiązywał wagi do tego, pod jakim kątem strzelał. Gdy uciekł z miejsca przestępstwa, nie wiedział, czy strzał był śmiertelny.

Sąd apelacyjny podzielił pogląd oskarżyciela.

– Uzasadnienie wyroku w pierwszym procesie jest nie do obrony – stwierdził sędzia Jan Krośnicki. – Jeśli ktoś przystawia ofierze broń palną do głowy, musi się liczyć z tym, że spowoduje skutek śmiertelny.

Proces zacznie się więc od nowa.

***

Zamknięty w celi Z. nadal wysyła Annie G. sygnały, że o niej myśli. Ostatni to paczuszka, którą przekazał przed Bożym Narodzeniem. Zawierała 12 cukierków w opakowaniu po Biseptolu i opłatek w chusteczce higienicznej. Adresatka odmówiła odebrania przesyłki.

Mówił mi córeczko

Rentgenologa z tytułami naukowymi Andrzeja B*. oskarżyły dwie kobiety: lekarka dopiero startująca w zawodzie, jego córka i warszawska dziennikarka z niszowego periodyku, z którą wiązały go kontakty intymne. Zawód pomawiających jest nie bez znaczenia; zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i przed sądem wykorzystywały swą fachową wiedzę, aby zarzuty wypadły przekonująco.

Między innymi dlatego dochodzenie prawdy przed sądem wlokło się latami i zniesławiony lekarz, będąc już u progu wytrzymałości psychicznej, wybuchł kiedyś na rozprawie rozpaczliwym pytaniem: – Dlaczego mi to robicie?

***

Koniec 1999 roku. Do warszawskiej prokuratury rejonowej przychodzi trzydziestokilkuletnia kobieta, aby złożyć zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa molestowania nieletniej przez lekarza. To Zofia S., z zawodu dziennikarka. Wie (choć nie jest prawnikiem), że w sprawach z art. 200 par. 1 kk. decydujące znaczenie ma to, co powie osoba poszkodowana.

Zatem Zofia S. zeznaje, że o molestowaniu dowiedziała się od Basi, swojej 10-letniej córki, gdy tknięta podejrzeniami zapytała dziecko, jak zachowuje się pomieszkujący z nimi „wujek” Andrzej B., gdy nikogo innego nie ma w pobliżu. „Początkowo – zaprotokołowano – dziewczynka wstydziła się mówić o szczegółach, ale potem otworzyła się”. Dalej następuje bardzo drastyczny opis zachowania „wujka”, z zawodu lekarza, gdy rano do łóżka, w którym spał z Zofią, wskakiwały przytulić się do nich jej dzieci – Basia i starszy o rok Rafał. Matka zostawiała ich razem, bo wychodziła do kuchni, aby przygotować śniadanie.

Kiedy nabrała podejrzeń, że coś złego dzieje się w sypialni? Gdy przeanalizowała pewne, dochodzące do niej od dłuższego czasu sygnały. Pierwszym była skarga syna, że „wujek” nie pozwala mu, tak jak Basi, zagrzać się w łóżku matki, gdyż rzekomo się rozpycha. Taki zarzut Rafał przyjmował z płaczem jako niesprawiedliwy, ale posłusznie wychodził z pokoju, zamykając za sobą drzwi.

Poza tym zauważyła, że gdy w sypialni była Basia, Andrzej B. po jakimś czasie wybiegał do łazienki. Choć miał na sobie piżamę, trudno było nie zauważyć, że jest podniecony. W takich sytuacjach jej córeczka jakby mimochodem informowała, że trzeba w łóżku zmienić prześcieradło, bo się zmoczyło.

Kolejny sygnał – 60-letni B. ciągle mówił o seksie. Propozycje, jakie w tym zakresie czynił Zofii S., uważała ona za wyuzdane i odrzucała je. Bardzo go podniecało, że ma partnerkę o dziewczęcym wyglądzie, często chciał, aby go dotykała „tymi małymi rączkami”. Jako lekarz radził, aby wychodziła „naprzeciw” (cokolwiek by to miało znaczyć) pierwszym nieświadomym jeszcze erotycznym potrzebom dorastającego syna.

Wreszcie – najważniejszy sygnał, a właściwie alarm, odezwał się po rozmowie z dorosłą córką Andrzeja B., Mariolą.

Od kilku lat Zofia mijała się z tą młodą kobietą, która najpierw jako studentka medycyny, a potem już lekarką na stażu przychodziła do warszawskiego gabinetu ojca. Często wizyty kończyły się głośnymi awanturami, bo nie dawał jej tyle pieniędzy, ile żądała na swe utrzymanie. Pewnego razu Mariola zagadnęła ją: „Masz piękną dorastającą córkę, nie zostawiaj jej samej z ojcem”.

Brzmiało to tak niepokojąco, że jesienią 1999 r. Zofia S. wdała się w dłuższą, szczerą rozmowę z młodą panią doktor. Dowiedziała się, że Mariola miała smutne dzieciństwo, gdyż jej matka zmarła w czasie porodu (mieszkali wtedy w Norwegii), ojciec wkrótce się ożenił, a macocha, również lekarka, z trudem tolerowała dziecko z pierwszego małżeństwa. W domu była jeszcze babcia, matka Andrzeja B., skonfliktowana ze swym synem, bo zawsze trzymała stronę wnuczki.

– Gdy miałam sześć lat – Mariola B. zwierzyła się Zofii S., odkąd zostały przyjaciółkami – ojciec zaczął się do mnie dobierać.

I używając medycznych terminów, chłodno opisała miejsca penetracji pożądliwych rąk doktora B. Wkrótce mężczyzna pozwalał sobie na więcej, licząc w swej bezkarności, że dziecko dochowa ich „małej tajemnicy”.

– Za każdym razem – szeptała Mariola B. – broniłam się, prosząc: „Nie tatusiu, nie”. A on na to, że nic złego nie robimy. Przychodził też w nocy, udawałam że śpię, ale mnie budził. Ciągnęło się to do 17 roku życia. Później przyjechałam na studia do Polski. Gdy byłam na drugim roku, zaproponował, że pozbawi mnie dziewictwa, zrobi to lepiej niż młody facet. Odmówiłam z obrzydzeniem.

Dopiero po latach, już jako dorosła kobieta Mariola B. doszła do wniosku, że molestowanie nieletniej córki przez ojca, zwłaszcza lekarza, który doskonale wie, co się dzieje w takiej sytuacji z psychiką dziecka musi być ukarane i dlatego zgłosiła sprawę do prokuratury norweskiej. Gdy opowiadała o tym Zofii S., sprawa była w toku.

W rewanżu za tak osobiste zwierzenia, redaktor S. wyznała młodej pani doktor, że od kilku lat jest związana z jej ojcem, ale właśnie straciła do niego zaufanie. Okłamywał ją, zapewniając o separacji z aktualną żoną. Liczyła na małżeństwo, ale tego lata wycofał się ze wszystkiego…

– Z doktorem Andrzejem B. nie mieszkamy już razem. – Zofia S., relacjonując bardzo osobistą rozmowę z panną B., poinformowała i o tym prokuratora. – Postawiłam mu warunek, że możemy się spotykać, ale na neutralnym gruncie. Obecnie moja córka jest pod opieką psychologa z Komitetu Obrony Praw Dziecka. Ja również spotykam się ze swoim psychoterapeutą.

***

Prokurator zarządził przesłuchanie Basi w obecności psychologa. Opinia wypadła dla oskarżycielki korzystnie. Biegła nie zauważyła u dziecka skłonności do konfabulacji: „Nieletnia początkowo nie chciała powiedzieć, z czym przyszła do mojego gabinetu. Później, mówiąc o tym, gdzie »wujek« ją dotykał, a także, jak w obrzydliwy sposób całował, nie potrafiła opanować zawstydzenia z towarzyszącym mu poczuciem krzywdy”.

Z zeznania Basi: „Wujek nigdy nie rozbierał się przy mnie, w łóżku był w piżamie. Nie kazał mi robić czegoś konkretnego. Ale zachowanie wujka było złe. Dotykał mnie tu (wskazała na intymne miejsca) i mówił, że te zabawy to będzie nasza tajemnica”.

Dziewczynka tłumaczyła, że starała się jak najszybciej wstać z łóżka, aby nie brać udziału w takich „zabawach”. Nie potrafiła wyjaśnić, dlaczego – choć nie podobało jej się to, co wujek robił (w nocy miała przykre sny, że ją goni) – nie zwierzyła się od razu mamie, przed którą dotąd nie miała tajemnic.

Powiedziała też, że czuła, iż „wujek” bardziej ją lubił niż Rafała. Ona też go lubiła, bo chciała, aby został mężem mamy. (W tym miejscu biegła odnotowała, że dziewczynka płacze).

O ile córka zeznawała zgodnie z oczekiwaniami matki, jej nowa przyjaciółka Mariola B. wezwana przez prokuratora zaprzeczyła, aby ostrzegała Zofię S. przed pedofilskimi skłonnościami doktora B.

– To pani redaktor pierwsza mnie zapytała – twierdziła – czy w dzieciństwie przeżyłam molestowanie. Myślałam, że zemdleję, bo ja starałam się wyprzeć to z pamięci. Gdy potwierdziłam dodając, że właśnie założyłam ojcu z tego powodu sprawę, opowiedziała mi o swych podejrzeniach co do wykorzystywania jej córki.

Do postawienia zarzutu potrzebne było jeszcze przesłuchanie podejrzanego lekarza. Rentgenolog stanął przed prokuratorem na początku 2000 roku. Usłyszał: „Między wrześniem 1996 a czerwcem 1999 w celu zaspokojenia własnego popędu płciowego podejmował wielokrotnie czynności seksualne wobec małoletniej Barbary S., dotykając jej piersi, krocza i całując ją w te miejsca, to jest czyn z art. 200 par. 1 kk”.

Doktor B. zareagował okrzykiem, że jest to kompletna bzdura. Z Zofią S., która jako redaktor naczelny pracowała w jego medycznym wydawnictwie, łączyły go tylko zależności służbowe. Nigdy nie doszło między nimi do kontaktów seksualnych. Już pierwszego dnia znajomości powiedział jej, że jest żonaty. Nie pamięta, aby kiedykolwiek zostawał u niej na noc; choć mogło się tak zdarzyć, gdyż czasem do późna pracowali nad redakcją numeru pisma. Od kilku miesięcy nie ma z Zofią S. kontaktu, ponieważ zwolnił ją za wyjątkowe lekceważenie obowiązków służbowych. Oskarżenie o molestowanie nieletniej to zemsta za to, że straciła intratne stanowisko.

Adwokat oskarżonego wniósł o ponowne przesłuchanie Basi z udziałem innych biegłych psychologów. Zorientował się bowiem, że pierwsze zeznania dziewczynka składała w obecności matki, która sterowała rozmową. Ponadto mecenas dołączył do wniosku listę osób, które miały wiedzę o szantażowaniu doktora B. przez Zofię S., gdy dowiedziała się, że wymawia jej pracę.

***

Zaczęły się przesłuchania świadków. Sekretarka w wydawnictwie doktora B. scharakteryzowała byłą redaktor naczelną jako osobę kierującą się wskazaniami wróżek, do których systematycznie chodziła. Kiedyś pewna wróżbitka przepowiedziała Zofii S., że wyjdzie za mąż za starszego bogatego pana, który kupi jej w stolicy mieszkanie. (S. przyjechała do Warszawy z dziećmi w ciemno, licząc na pomoc Andrzeja B., poznanego na południu Polski).

Świadek zapamiętała, że jesienią 1999 r. Zofia S. w reakcji na otrzymane wymówienie głośno odgrażała się B., że jeszcze ją popamięta. W tajemnicy zdradziła sekretarce – z którą wtedy była w dobrych stosunkach – że załatwi niewiernego kochanka szantażem. Powiadomi jego żonę w Norwegii, że mąż ją zdradza. I oskarży Andrzeja B. o molestowanie Basi. Mówiła, że jej dziecko, uzdolnione aktorsko, powie wszystko, co ona zechce.

Osobna lista świadków dotyczyła konfliktu doktora B. z jego dorosłą córką Mariolą.

Bliscy współpracownicy oskarżonego lekarza wielokrotnie słyszeli w biurze kłótnie ojca z córką, gdy przychodziła do niego z żądaniem wypłacenia coraz większych sum pieniędzy. Znali też przyczynę niebotycznych roszczeń. Młoda lekarka mieszkała z chłopakiem, który przyzwyczajony do wygodnego życia nie kwapił się do pracy. Utrzymywała go.

Gdy ojciec, chcąc postawić tamę tym wygórowanym żądaniom, nazwał narzeczonego córki wprost pasożytem, młoda para rozesłała do żony doktora B. i ich znajomych obelżywe anonimy. Oto fragment takiej korespondencji, która znalazła się w skrzynce e-mailowej doktora B. „Chcę ci uświadomić, jakim jesteś strasznym skurwysynem. (…) Uspokój się, nie podskakuj do niej, tak jak podskakujesz do wszystkich słabszych. Jesteś całkowitą kompromitacją jako lekarz, ojciec, biznesmen, członek społeczeństwa. Jesteś etycznie i moralnie bankrutem. Dla Marioli nie było pieniędzy, ale na utrzymywanie kochanki i jej dzieci, to owszem. Ty alfonsie zboczony. Ja jestem wysoko wyuczonym, inteligentnym, bystrym i szanowanym człowiekiem. Doszedłem do wszystkiego sam i jestem bardzo obrotny. Nie zadzieraj ze mną”. (Ta obraźliwa korespondencja była potem podstawą wytoczenia przeciwko chłopakowi Marioli B. sprawy o pomówienie z oskarżenia prywatnego jej ojca.)

Żona doktora B. zdecydowanie zaprzeczyła, aby pod jej okiem mogło dochodzić do molestowania pasierbicy, czego ona by nie zauważyła. Mariola była dzieckiem bardzo spontanicznym, otwartym, w jej naturze nie leżało utrzymanie takiej wstydliwej tajemnicy.

Również matka doktora B., choć ostentacyjnie mu nieprzyjazna (przy okazji pokazała śledczym notes syna z telefonami różnych kobiet na dowód, że zdradzał żonę), uznała za nieprawdopodobną sytuację, aby wnuczka była napastowana seksualnie przez ojca. Ona czuła się w obowiązku matkować osieroconej dziewczynce i znała każdy jej krok. Dlatego, gdy któregoś dnia 1999 r. wpadł jej w ręce list do Marioli od norweskiego psychologa, niedyskretnie otworzyła korespondencję. Dowiedziała się z niej, że oskarżenie syna o molestowanie własnej córki jest w toku. Gdy zapytała Mariolę czy to możliwe, usłyszała potwierdzenie. Nadal jednak trudno jej w to uwierzyć.

Brat Marioli, student medycyny, nie zawahał się ani przez chwilę, nazywając doniesienie siostry kompletną bzdurą. Był przekonany, że zrobiła to pod wpływem swojego chłopaka zawiedzionego, że „urwała się kasa od sponsora”.

***

Ponieważ w tym czasie proces sądowy doktora B. w Norwegii dobiegł końca, prokuratura w Polsce ściągnęła akta tej sprawy, włączając je do aktu oskarżenia wniesionego przez redaktor S.

Lektura przetłumaczonych akt wiele mówiła o intrydze panny B.

Już pierwszego dnia, gdy przyszła do siedziby norweskich organów ścigania zgłosić popełnienie przestępstwa przez ojca, w sposób bardzo fachowy, medyczny, przedstawiła, jakich czynności seksualnych dopuszczał się przez wiele lat doktor B. wobec niej, dorastającej córki. Z biegłą znajomością anatomii i fizjologii ludzkiego organizmu opisała inspektorowi kryminalnemu wszelkie symptomy molestowania. Przysłuchujący się tym zeznaniom psycholog z instytucji zajmującej się seksualnym wykorzystywaniem nieletnich odnotował w swym raporcie całkowity brak emocji u oskarżycielki. A także to, że gdy zeznawała, jak ojciec zmuszał ją, dziesięciolatkę, aby go masturbowała, używała terminów łacińskich.

Mariola B. twierdziła, że nawet gdy dorosła i ojciec stracił zainteresowanie jej cielesnością, nigdy z nim na ten drażliwy temat nie rozmawiała. Ale urazy psychiczne, jakich doznała, całkowicie zniszczyły jej beztroskie dzieciństwo i na całe życie pozostawiły ślady w jej psychice. Symptomy tej destrukcji opisała w sposób podręcznikowy: zmiany w nastrojach („mogę płakać w jednej chwili, później jestem szczęśliwa i znowu płaczę”), myśli samobójcze, skłonność do bulimii, to znów do anoreksji.

– Na szczęście, nie rzutuje to na uprawianie seksu z moim chłopakiem – dodała już rozluźniona pod koniec przesłuchania. Wyraźnie ucieszyła się, gdy powiadomiono ją, że wobec tak poważnych zarzutów jej ojciec zostanie w areszcie.

W aktach ze śledztwa w Norwegii znajduje się też informacja od Marioli B., że w Polsce toczy się podobne postępowanie przeciwko jej ojcu z oskarżenia kobiety, która była jego kochanką i poniewczasie zauważyła, że doktor wykorzystywał seksualnie jej kilkuletnią córkę.

Nie miejsce tu na relację z całego procesu sądowego Andrzeja B. w Norwegii. Gdy po pół roku został wypuszczony z aresztu, córka dorzuciła jeszcze oskarżenia natury finansowo-skarbowej. Ale i te nie dały oczekiwanego przez nią skutku. Sąd apelacyjny w Norwegii wyrokiem z lipca 2000 r. zmienił sentencję wyroku pierwszej instancji (wtedy B. został skazany na 3 lata) i unieważnił oskarżenie, a także odrzucił roszczenie odszkodowawcze rzekomo pokrzywdzonej.

Lekarz mógł wreszcie przekroczyć granice z Polską, choć w ojczystym kraju czekał go drugi proces, za sprawą oskarżeń Zofii S.

***

Przed polskim sądem doktor B. odmówił składania wyjaśnień; twierdził, że wszystko, co miał do powiedzenia, zostało zaprotokołowane w czasie śledztwa.

Za to oskarżającym go kobietom nie zamykały się usta. Zofia S. opisała ostatnie wakacje spędzone z doktorem B.: Miały być radosne, bo w czwartą rocznicę ich pożycia; była przekonana, że usłyszy deklarację o rychłym rozwodzie ukochanego i ustalą termin ślubu; tymczasem Andrzej B. nie tylko nie wystąpił z taką inicjatywą, ale wręcz zachowywał się tak, jakby był chory psychicznie; gdy nalegała, aby oświadczył się jej, wpadł we wściekłość; ponieważ, przeżywając tak bolesne rozczarowanie, nie mogła powstrzymać łez, na siłę wciskał jej do ust pastylki na uspokojenie.

Również Mariola B. przedstawiała przed sądem swego ojca jako kogoś nieobliczalnego: „Gdy mu powiedziałam, że wiem, że ma kochankę i na nią wydaje pieniądze, podbiegł i rzucił mną o ścianę. On nigdy zresztą nie miał dla mnie serca. Podczas studiów w Warszawie, prawie się nie spotykaliśmy. Nie dzwonił, nie był zainteresowany, co się u mnie działo. Po tej awanturze, gdy mu wypomniałam na kogo wydaje fortunę, musiałam zmienić w mieszkaniu zamki, o co też miał pretensje, bo faktycznie lokal należał do niego.

O ile w ocenie cech charakteru oskarżonego obie kobiety były zgodne, to na węzłowe dla procesu pytanie sędziego, która z nich pierwsza doszła do wniosku, że doktor Andrzej B. jest pedofilem, podobnie jak w śledztwie, padły odpowiedzi różne.

– To ona pierwsza zagadnęła mnie o kwestię molestowania – twierdziła Mariola B., wskazując na redaktor Zofię S. – Gdyby nie opowiedziała mi, co tak gorszącego działo się w jej sypialni, nigdy bym nie zgłosiła do norweskiej prokuratury doniesienia na ojca.

– Świadek myli kolejność wydarzeń – zaprzeczyła Zofia S. – Dla mnie impulsem do zaniepokojenia się o Basię była rozmowa z córką doktora B. Wcześniej niczego się nie domyślałam.

Wiarygodność oskarżeń córki i konkubiny podważyła w jakimś sensie żona doktora B., gdy przedstawiła sądowi obraźliwe listy, które przed wrześniem 1999 r. dostała od narzeczonego pasierbicy. Były tam różne wyzwiska, ale ani słowa o molestowaniu. A przecież Mariola B. twierdziła przed sądem, że o wszystkim opowiedziała swojemu partnerowi i dlatego doszło między nim a Andrzejem B. do gorszącej awantury.

***

Proces przedłużał się, gdyż czekano na następne opinie biegłych psychologów, a ci nie mieli wolnych terminów. Kolejna rozprawa odbyła się dopiero w styczniu 2006 r., z powodów proceduralnych skład sędziowski został zmieniony. Przewodniczyła mu sędzia Dorota Radlińska.

Andrzej B., 66-letni, już ze statusem emeryta, nadal konsekwentnie odmawiał składania wyjaśnień.

Zofia S., 45-letnia, nadal dziennikarka, nie związana na stałe z żadną redakcją, nie tylko podtrzymała oskarżenie, ale wyraźnie udramatyczniła swoje zeznania: „Wystarczyło, że na chwilę wyszłam z pokoju, zostawiając córkę z oskarżonym, natychmiast wykorzystywał sytuację, rozbierał się do naga, aby molestować niewinne dziecko”. Na uwagę adwokata doktora B., że oskarżenie nie jest oparte na dowodach, wszak rzekoma ofiara zawsze twierdziła, że „wujek” był w piżamie, pani redaktor z całą powagą wyjaśniła, że w jej życiu ważną rolę odgrywa intuicja: „Jeśli czuję jakiś niepokój, to traktuję go bardzo poważnie, bo jeszcze nigdy instynkt mnie nie zawiódł. A podejrzewam, że B. zdejmował spodnie”.

Dlatego we wrześniu 1999 r. po szczerej rozmowie z córką Andrzeja B. zaprowadziła Basię do Komitetu Obrony Praw Dziecka na terapię dla wykorzystywanych seksualnie.

Nadal twierdziła, że pierwsze konkretne potwierdzenie od córki, iż jest molestowana, uzyskała po rozmowie z Mariolą B. we wrześniu 1999 roku.

Nie podtrzymała tylko zeznania złożonego w śledztwie, że młoda lekarka wcześniej uprzedzała ją, aby nie zostawiała córki sam na sam z B. Na rozprawie tłumaczyła, że nie wie, dlaczego tak to powiedziała, widocznie źle umiejscowiła to w czasie.

Było jeszcze kłopotliwe pytanie adwokata oskarżonego, czy po rozstaniu się z doktorem B. rozliczyła się z nim z pieniędzy, które wpłacił na ich wspólne mieszkanie.

– Nie miałam moralnych oporów – odparła, patrząc na byłego konkubenta – aby potraktować to jako rekompensatę z tytułu niewywiązywania się B. z wcześniejszych obietnic. Wbrew temu, co oskarżony twierdził już w śledztwie, że łączyła nas tylko praca, mam świadków na to, że byliśmy parą.

Sędzia wysłuchała zeznań kilku koleżanek Zofii S., które widziały męski szlafrok i kapcie w warszawskim mieszkaniu pani redaktor, albo jak wychodziła rano z doktorem B. z pokoju hotelowego, to znów całowała się z nim w parku. Jedna z przyjaciółek podzieliła się z sądem też swymi spostrzeżeniami o dostrzeganych w miarę upływu czasu nieporozumieniach między zakochanymi. Zofia S. napierała na konkubenta, aby nie znikał tak często za granicą, skąd nawet nie chce mu się zatelefonować. Andrzej B. ponoć żalił się przyjaciółkom dziennikarki, że jest udręczony jej humorami; gdy wraca z podróży służbowej, daremnie oczekuje, że będzie mógł się zrelaksować.

Jedno tylko zaskoczyło zeznające kobiety – choć przez kilka lat były bardzo blisko z Zofią S., znały dokładnie jej życie, sekrety, zwierzenia, aż do czasu wezwania ich na świadków w 2006 r. (aby potwierdziły fakt nieformalnego związku z B.), nigdy nie słyszały od niej, że coś niepokojącego może się dziać między doktorem a Basią.

Również w Komitecie Ochrony Praw Dziecka, gdzie – jak twierdziła oskarżycielka – szukała pomocy terapeutycznej dla swego dziecka, nikt nie pamiętał takiej ofiary molestowania. Nie znaleziono też żadnej dokumentacji ze śladem prowadzenia terapii.

***

Pięć lat po oskarżeniu doktora B. na rozprawę stawiły się dzieci Zofii S., już dorosłe. Barbara skończyła 18 lat i nadal marzy o scenie – na razie kończy szkołę baletową. Jej brat jest kelnerem.

Zeznaniom tych świadków przysłuchiwało się aż troje biegłych. Wśród nich był znany seksuolog prof. Zbigniew Lew-Starowicz.

Barbara z determinacją wspierała oskarżenia swej matki. Jako dorosła dziewczyna nie miała zahamowań w opisywaniu szczegółów przebiegu molestowania jej, gdy była dzieckiem. Odnosiło się nawet wrażenie, że znajduje dziwne upodobanie w dokładnym informowaniu sądu, jakich drastycznych czynności dopuszczał się wobec niej były partner matki.

Pogubiła się, straciła pewność siebie dopiero, gdy musiała odpowiadać na pytania stron:

„Tak – przyznała – chciałam, aby B. był moim tatą, bo mówił do mnie córeczko. Trudno mi powiedzieć, dlaczego nie wychodziłam z sypialni, gdy się do mnie dobierał albo nie powiedziałam od razu o tym mamie. Chyba myślałam, że to wszystko dobrze się skończy. Albo może było mi wstyd. Nie pamiętam, aby mama niespodziewanie weszła z kuchni do pokoju i zastała nas w sytuacji, o której mówiłam w prokuraturze. Chyba coś mi się wtedy pomyliło.

Powiedziałam mamie o wszystkim dopiero dwa miesiące po tym, jak się rozstała z B. On przyjechał po swoje rzeczy i jeszcze żegnając się ze mną, nie powstrzymał się, aby pocałować mnie w taki obrzydliwy sposób. Mama jest świadkiem, zobaczyła to, wyglądając przez okno.

Oskarżony, słysząc o tej nowej okoliczności, która nigdy dotąd nie wypłynęła, stracił zimną krew niemego obserwatora procesu.

– Dlaczego mi to robisz, dlaczego mówisz nieprawdę? – zawołał w stronę dziewczyny.

Barbara nie speszyła się. Robiąc krok w stronę ławy oskarżonych odpowiedziała z wyraźną wrogością w głosie: – Ja, proszę pana, nigdy nie zmyślam.

Stronę siostry trzymał Rafał, zeznając, że w dzieciństwie był świadkiem molestowania: – Oskarżony robił to pod kołdrą, widziałem wybrzuszenia w miejscu, gdzie wodził rękami po ciele Basi. Początkowo myślałem, że to są takie zabawy, ale potem zorientowałem się, że o co innego chodzi. Niestety, nie informowałem mamy o moich spostrzeżeniach. Teraz żałuję, bo widząc na twarzy siostry niechęć wiedziałem, że jest to molestowanie seksualne…

Po chwili namysłu: – Prostuję, nie wiem…

Sędzia: – Czego świadek nie wie?

Rafał: – Za dużo powiedziałem w tej chwili. To nie były właściwie słowa, w wieku 13 lat nie znałem pojęcia molestowanie seksualne. To mama użyła tego słowa. Wytłumaczyła mi, co to znaczy.

Na pytanie adwokata Andrzeja B., czy pamięta moment, gdy skarżąc się mamie, że w sypialni stało się coś strasznego Basia płakała (bo tak zeznały matka i córka), odpowiedział, że niczego takiego sobie nie przypomina. Przeciwnie. Był zawiedziony, gdy B. przestał ich odwiedzać, bo miał nadzieję, że „coś z tego wyjdzie”. Nie tylko on tak to przeżywał. Gdy doktor definitywnie się od nich wyprowadził, Basia też posmutniała. „Ogólnie w domu panowało lekkie przybicie”.

W zgodnej ocenie dwóch biegłych psychologów zeznania Barbary przed sądem w styczniu 2007 r. zostały złożone z zimnym wyrachowaniem, bez ładunku emocjonalnego. Niektóre wypowiedzi były psychologicznie nieprawdopodobne. Dotyczyło to głównie zachowania dziewczynki wobec „wujka”, gdy zostawali sami: ona nawet odruchowo nie unikała takich sytuacji, choć w zeznaniach określała je jako okropne. Nie protestowała, pozostawała z oskarżonym w łóżku, póki nie zawołano ich na śniadanie. A przecież matka była w pobliżu, mogła do niej uciec. Niezrozumiałe, że choć dr B. „robił rzeczy obrzydliwe”, cały czas chciała, aby był jej przybranym ojcem. A ponadto nie odczuwała ulgi, gdy przestał do nich przychodzić. Niezrozumiałe, że matce zwierzyła się ze swej tajemnicy dopiero po jakimś czasie, choć zawsze wszystko mówiła jej bez ociągania. Wreszcie, zdaniem psychologów nieprzekonujące były odpowiedzi poszkodowanej na pytanie, czy mama kiedykolwiek mogła spostrzec przypadki niewłaściwego zachowania Andrzeja B., Barbara nie pamiętała takich sytuacji, a powinna, bo w jej ocenie były traumatyczne.

Zeznania dziewczyny złożone w postępowaniu przygotowawczym nie pasowały do jej odpowiedzi na te same pytania w sądzie. W śledztwie twierdziła, że B. lekceważył jej rozpaczliwe protesty, natomiast na procesie, że nie potrafi wyjaśnić, dlaczego była mu uległa, bierna.

Analiza biegłych kończy się wnioskiem, że zeznania Barbary S. należy traktować z dużą ostrożnością.

Natomiast jej bratu Rafałowi te same dwie specjalistki wystawiły następującą opinię: „Zahamowany, często nie odpowiada wprost na pytania. Spontanicznie podaje, że był świadkiem molestowania, ale z dalszej relacji wynika, że nie było warunków do dokonania takich spostrzeżeń. Nie opiera się na swoich spostrzeżeniach – ma tendencję do interpretacji sytuacji wedle relacji innych osób. Na przykład stwierdzenie, że siostra była molestowana słyszał od matki, a podaje jako swoje zdanie. Ponadto wygłasza sądy, których nie potrafi uzasadnić. Tak jest, gdy podaje, że z obserwacji zachowania siostry wnioskował, iż przymusowo poddawała się karygodnym zachowaniom Andrzeja B.!”.

Te opinie przypieczętował swoją oceną również przysłuchujący się zeznaniom prof. Zbigniew Lew-Starowicz. Biegły seksuolog doszedł do ostatecznego wniosku, że prawdopodobieństwo molestowania dziewczynki przez lekarza jest bliskie zeru. Nieletnia Basia na skutek manipulacji jej matki miała zakłócone wyobrażenie typowych zachowań między osobami bliskimi, zwłaszcza w relacji dorosły–dziecko.

Na prośbę sądu biegli przygotowali też opinię o zeznaniach Zofii S.

Dopatrzyli się w nich tendencji do odpowiedzi wymijających, nieadekwatnych do konkretnego tematu. Dziennikarka naciskana o wyjaśnienie rozbieżności w jej zeznaniach, uciekała w niepamięć. Mimo pozornie rzeczowego, pozbawionego emocji stosunku do zarzutów postawionych oskarżonemu, zamiast dowodów podawała swoje domysły i przypuszczenia.

Opinia powołanych przez sąd biegłych sugerowała, że Zofia S. zmieniła swój stosunek do Andrzeja B. z pełnego uwielbienia na wręcz wrogi nie dlatego, że była przekonana o krzywdzie córki, lecz że zawiódł ją, nie zamierzając rozwieźć się z żoną. Oskarżenie o rzekome molestowanie nieletniej było zemstą kobiety rozczarowanej, upokorzonej.

Wnikliwa sędzia Dorota Radlińska chciała jeszcze skonfrontować świeżo uzyskane opinie biegłych z tą, która przyszła z prokuratury po przesłuchaniu pokrzywdzonej Basi w obecności psychologa klinicznego.

Ale okazało się to niemożliwe. Biegła, która badała wówczas dziewczynkę, po latach z racji podeszłego wieku cierpiała na demencję. Nie udało się uzyskać od niej odpowiedzi, dlaczego w protokole z przesłuchania dziecka zataiła, że obok siedziała Zofia S. i sterowała odpowiedziami córki. A także, dlaczego dopuściła się w swej opinii przekłamania. We wnioskach bowiem odnotowała, że badana dziewczynka pierwsza postanowiła opowiedzieć matce, jak się zachowywał „wujek” w sypialni, a w drugim zdaniu podała, że nie ulega wątpliwości, iż to Zofia S. zainicjowała rozmowę z córką o niepokojącym zachowaniu „wujka”.

***

Pod koniec 2009 r. proces dobiegał końca. Oskarżyciel publiczny wnosił o 2 lata więzienia dla Andrzeja B. Obrońca, domagając się uniewinnienia, wypunktował słabe strony prokuratorskiego aktu oskarżenia. Przede wszystkim rozbieżności w zeznaniach oskarżycielki posiłkowej Zofii S.

Kłamała w sądzie mówiąc, że od dawna podejrzewała swego partnera o skłonności pedofilskie. Prawda była taka, że oskarżyła go o molestowanie zainspirowana przez córkę doktora B. Obie kobiety połączyła chęć zemsty na dobrze sytuowanym mężczyźnie, który z różnych powodów przestał je finansowo wspierać.

Kłamała w śledztwie, że widząc od dawna, co się święci, izolowała Basię od „wujka”. Zeznania dziennikarki na ten temat były chaotyczne, w określonym celu – miały wesprzeć oskarżenie, że doktor B. to nieuleczalny pedofil notorycznie, popełniający przestępstwa, który powinien być izolowany i wykastrowany chemicznie.

Sąd uniewinnił doktora B. W uzasadnieniu sędzia wyjaśniła, że w sprawach o przestępstwo z art. 200 par. 1 kk decydujące znaczenie mają zeznania świadków, a przede wszystkim osoby, wobec której miano się tego czynu dopuścić. Rozbieżności w kluczowych zeznaniach (tak jak się zdarzyło w konkretnej sprawie) muszą prowadzić do uniewinnienia oskarżonego.

Pod koniec ubiegłego roku sąd apelacyjny utrzymał wyrok w mocy.

Na ogłoszeniu wyroku Marioli B. nie było. Na telefon z sądu o terminie rozprawy odpowiedziała, że ma swoje problemy i ta sprawa już jej nie interesuje.

Dowiedziałam się, że pani doktor teraz mieszka w Szwecji, z nikim z rodziny nie utrzymuje kontaktów. Z redaktor Zofią S. również. Ich interesowna przyjaźń skończyła się zaraz po uniewinnieniu Andrzeja B. w norweskim sądzie. Z narzeczonym, autorem obelżywych listów do ojca, Mariola rozstała się kilka lat temu. Zerwane też zostały więzi z ukochaną kiedyś babcią. To stało się w czasie procesu, gdy sąsiadka matki doktora zeznała w sądzie, że starsza pani B. bardzo żałuje, iż pomówiła syna. Zawierzyła wnuczce, której prawdziwego charakteru nie znała.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

* Nazwiska i inicjały zostały zmienione.

Helena Kowalik jest autorką zbiorów reportaży: Wyjście z lasu (Iskry 1977 – wyróżnienie redakcji „Życia Literackiego” za książkę roku), Pan wiesz, skąd ja jestem (Iskry 1978), Chleb, który nie bodzie (KAW 1978), Mielizna (Iskry 1978), Mali ludzie Gierka (Omnibus 1990), Opolski exodus (Wojewódzki Ośrodek Informacji Naukowej w Opolu 1990).

Ponadto drukowała reportaże w serii Ekspres reporterów (KAW) oraz w serii wydawniczej Białe Plamy (Oficyna Literatów Rój).

W latach 2006–2007 wydawała swoje reportaże w cyklu Reporterzy na tropie (Ostrowy). Jest autorką powieści Człenio (Branta 2008) i Córka Kaina (Branta 2009). Za osiągnięcia reporterskie otrzymała I Nagrodę im. Ksawerego Pruszyńskiego oraz III nagrodę im. B. Prusa.

Za uporczywe i konsekwentne dążenie do prawdy w reportażach sądowych z pierwszego tomu książki „Warszawa kryminalna” otrzymała nagrodę w kategorii Inspiracja Roku 2010 w Ogólnopolskim Konkursie „Melchiory”.

Prowadzi stronę internetową z reportażami www.helenakowalik.pl

MUZA SA

00-590 Warszawa

ul. Marszałkowska 8

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Konwersja do formatu EPUB: MAGRAF s.c., Bydgoszcz