Tytuł oryginału: The Year I Met You

Projekt okładki: Irina Pozniak

Redakcja: Dorota Kielczyk

Redakcja techniczna: Anna Sawicka-Banaszkiewicz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Marzena Cieśla, Iwona Szustowicz

Copyright © Cecelia Ahern 2014

All rights reserved.

Zdjęcie na okładce © Corbis/Profimedia

© for this edition by MUZA SA, Warszawa 2015

© for the Polish translation by Agata Kowalczyk

ISBN 978-83-287-0021-5

Wydawnictwo Akurat

Warszawa 2015

Wydanie I

FRAGMENT

Mojej przyjaciółce Lucy Stack

Kiedy gąsienica myślała już, że świat się skończył,

stała się motylem…

Największa chwała nie w tym, żeby nigdy nie upaść,

ale w tym, żeby się podnieść za każdym razem.

Konfucjusz

Spis treści

ZIMA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

WIOSNA

14

15

16

17

18

19

LATO

20

21

22

23

24

25

26

JESIEŃ

27

28

Podziękowania

Przypisy

ZIMA

Pora roku między jesienią a wiosną, na półkuli północnej obejmuje najzimniejsze miesiące: grudzień, styczeń i luty.

Okres braku aktywności, zamierania życia.

1

Miałam pięć lat, kiedy dowiedziałam się, że umrę.

Do tej pory nie przyszło mi do głowy, że nie będę żyć wiecznie. Dlaczego miałoby przyjść? Nikt nie wspominał mimochodem o mojej śmierci.

Moja wiedza na jej temat wcale nie była taka mała: złote rybki umierały, o czym przekonałam się osobiście. Umierały, kiedy się ich nie karmiło, ale umierały też, kiedy się je przekarmiło. Psy umierały, kiedy wbiegły pod pędzący samochód; myszy umierały, kiedy skusiły się na czekoladowe ciasteczka w łapce ustawionej w naszej szatni pod schodami; króliki umierały, kiedy uciekały z klatek i padały ofiarą złych lisów. Odkrywanie ich śmierci nie budziło we mnie żadnego osobistego niepokoju; już jako pięciolatka wiedziałam, że to tylko futrzaste zwierzątka, które popełniają głupstwa – głupstwa, jakich ja nie miałam zamiaru popełniać.

Bardzo więc mną wstrząsnęła informacja, że śmierć znajdzie też mnie.

Według mojego źródła, jeśli będę miała „farta”, umrę tak jak dziadek. Stary. Śmierdzący fajkowym dymem i bąkami, ze strzępkami chusteczki higienicznej przyklejonymi do szczeciny nad górną wargą od wydmuchiwania nosa. Z czarnymi kreskami brudu pod paznokciami od pracy w ogrodzie; z oczami żółknącymi w kącikach, podobnymi do szklanej kulki z kolekcji wujka; moja siostra lubiła ssać taką kulkę i czasami ją połykała, wtedy tata pędził do niej, obejmował ją od tyłu i ściskał jej brzuch, dopóki kulka nie wyskoczyła z powrotem. Stary. W brązowych spodniach podciągniętych grubo powyżej pasa, aż po obwisłą pierś; z miękkim brzuchem i jajkami ściśniętymi po jednej stronie szwu, rysującymi się pod materiałem. Stary. O nie, nie chciałam umrzeć tak jak dziadek, ale śmierć ze starości, jak twierdziło moje źródło, była najlepszą opcją.

O mojej nieuchronnej śmierci dowiedziałam się od starszego kuzyna, Kevina, w dniu pogrzebu dziadka. Siedzieliśmy na trawie na końcu długiego dziadkowego ogrodu, z plastikowymi kubkami czerwonej lemoniady w dłoniach, możliwie daleko od naszych smutnych rodziców, którzy wyglądali jak żuczki gnojarki w ten chyba najgorętszy dzień lata. Trawa była pełna dmuchawców i stokrotek i o wiele wyższa niż zwykle – choroba nie pozwoliła dziadkowi dopieszczać ogrodu przez ostatnie tygodnie. Pamiętam, że zrobiło mi się smutno z tego powodu, żal dziadka, że właśnie tego dnia, kiedy miał najlepszą okazję pochwalić się swoim pięknym dziełem przed sąsiadami i znajomymi, ogród nie wyglądał idealnie. Dziadek dążył do ideału. Nie przejmowałby się tym, że jego samego tu nie ma – nie lubił dużo mówić – ale na pewno zależałoby mu na tej wielkiej prezentacji. Zaszyłby się gdzieś, żeby po kryjomu słuchać pochwał, może na górze, przy otwartym oknie. Udawałby, że to go nie obchodzi, ale obchodziłoby; na twarzy miałby ten swój oszczędny uśmiech, miałby kolana zielone od trawy i czarne paznokcie. Ktoś, jakaś starsza pani z różańcem ciasno owiniętym na kostkach palców, powiedziała, że czuje w ogrodzie obecność dziadka, ale ja nie czułam. Byłam pewna, że jego tu nie ma. Wygląd tego miejsca by go denerwował, nie mógłby tego znieść.

Babcia przerywała długie chwile ciszy zdaniami:

– Jego słoneczniki wspaniale rosną, niech spoczywa w spokoju. – Albo: – Nie zobaczył, jak kwitną jego petunie.

Na co mój pyskaty kuzyn Kevin wymamrotał:

– No, teraz on sam jest nawozem.

Wszyscy zachichotali. Wszyscy zawsze się śmiali z tego, co mówi Kevin, bo Kevin to fajny chłopak, bo Kevin jest najstarszy, pięć lat starszy ode mnie, i jako dziesięcioletni dorosły wygadywał wredne, okrutne rzeczy, jakich żadne z nas nie ośmieliłoby się powiedzieć. Nawet jeśli nas nie śmieszyły, wiedzieliśmy, że trzeba się śmiać, bo inaczej sami natychmiast stalibyśmy się obiektem jego okrucieństwa – i właśnie tak się stało ze mną tamtego dnia. Akurat tym razem nie wydało mi się zabawne, że martwe ciało dziadka pod ziemią pomaga rosnąć jego petuniom, i nie uważałam, że to okrutne. Widziałam w tym pewne piękno. Urocze dopełnienie i harmonię. Właśnie to podobałoby się dziadkowi teraz, kiedy jego grube jak kiełbaski palce nie mogły już przyczynić się do kwitnienia w długim, ślicznym ogrodzie – centrum jego wszechświata.

To przez zamiłowanie dziadka do ogrodnictwa dostałam imię Jasmine. Bo właśnie jaśmin przyniósł mamie, kiedy odwiedził ją w szpitalu w dniu moich narodzin: pęk kwiatów zerwanych z drewnianej kraty, którą sam zrobił, pomalował na czerwono i zamocował na cienistej, tylnej ścianie domu. Pęk kwiatów owinięty gazetą i przewiązany sizalowym sznurkiem, z tuszem z niedokończonej krzyżówki z „Irish Timesa” rozpuszczonym od wody z łodyżek. To nie był letni jaśmin, który wszyscy znamy z drogich zapachowych świec i wymyślnych odświeżaczy powietrza; urodziłam się zimą, więc dostał mi się zimowy jaśmin z małymi gwiazdkami kwiatów – bujnie kwitł w ogrodzie i rozświetlał burą zimę. Nie wydaje mi się, żeby dziadek się zastanawiał nad znaczeniem tego gestu, i nie wiem, czy czuł się jakoś szczególnie uhonorowany tym, że mama dała mi imię kwiatów, które przyniósł. Pewnie uważał, że to dziwne imię dla dziecka – odpowiednie dla roślin w jego ogrodzie, ale nigdy dla osoby. Sam miał na imię Adalbert po świętym misjonarzu w Irlandii, a na drugie – Mary, więc na pewno nie przywykł do imion nie z Biblii. Poprzedniej zimy, kiedy urodziła się moja siostra, przyniósł liliowy wrzos, dlatego dostała imię Heather – Wrzos. Wtedy to był po prostu bukiet w prezencie, ale zastanawiam się, czy w moim przypadku dziadek nie wybrał kwiatów celowo. Kiedy bliżej przyjrzałam się sprawie, odkryłam, że zimowy jaśmin jest bliskim krewnym kwitnącego zimą wrzosu – kolejnego barwnego akcentu zimowych ogrodów. Nie wiem, czy to przez to, jaki był dziadek, ale chyba zawsze miałam nadzieję, że milczący ludzie są strażnikami magii i wiedzy, której brak mniej powściągliwym osobom; że nie mówią, bo w ich głowach dzieją się ważniejsze rzeczy. Że ta pozorna prostota skrywa mozaikę dziwacznych myśli, wśród których znalazła się również intencja dziadka Adalberta, żebym dostała imię Jasmine.

Wtedy w ogrodzie Kevin wziął mój brak rozbawienia jego żartem o śmierci za dezaprobatę, a tej nie cierpiał i bał się najbardziej na świecie, więc zwrócił na mnie swoje dzikie spojrzenie i oznajmił:

– Ty też umrzesz, Jasmine.

Siedzieliśmy w kółeczku. Parę kroków dalej moja siostra wirowała szczęśliwa aż do zawrotów głowy i upadku. A ja, najmłodsza z całej szóstki, z wiankiem ze stokrotek na kostce, czułam tak ogromną gulę w gardle, jakbym połknęła jednego z wielkich trzmieli ucztujących w kwiatowym bufecie, i usiłowałam pomieścić w głowie swój przyszły zgon. Pozostali byli zszokowani, że Kevin to powiedział, ale zamiast stanąć w mojej obronie i zaprzeczyć temu strasznemu stwierdzeniu, które brzmiało jak przepowiednia, wbili we mnie smutne spojrzenia i pokiwali głowami. Tak, to prawda, potwierdzili tym jednym spojrzeniem. Umrzesz, Jasmine.

Kevin wykorzystał moje długie milczenie i rozwinął temat, żeby mnie dobić. Nie tylko umrę, ale wcześniej dostanę czegoś, co się nazywa okres i do końca życia co miesiąc powoduje koszmarny ból i nieziemskie cierpienie. Potem oświecił mnie, jak się robi dzieci: podał dokładny opis, który wydał mi się tak wstrętny i zbereźny, że przez tydzień ledwie mogłam spojrzeć rodzicom w oczy. A na koniec, żeby nasypać soli na moje otwarte rany, oznajmił, że Święty Mikołaj nie istnieje.

Człowiek stara się zapomnieć, ale tego zapomnieć się nie da.

Dlaczego opowiadam ten epizod ze swojego życia? Bo wtedy powstałam Ja. Wtedy uformowałam się Ja, taka, jaką znam siebie i jaką znają mnie wszyscy inni. Moje życie zaczęło się, kiedy miałam pięć lat. Wiedza, że umrę, obudziła we mnie coś, co noszę w sobie do dziś: świadomość, że choć czas jest nieskończony, to mój czas, owszem – mój czas ucieka. Zdałam sobie sprawę, że moja godzina i godzina kogokolwiek innego nie są sobie równe. Nie możemy jej spędzić tak samo, nie możemy o niej myśleć tak samo. Wy róbcie ze swoimi, co wam się podoba, ale mnie w to nie wciągajcie; ja nie mam godzin do stracenia. Jeśli chcesz coś zrobić, musisz to zrobić teraz. Jeśli chcesz coś powiedzieć, musisz to powiedzieć teraz. A co ważniejsze, musisz to zrobić osobiście. To twoje życie, to ty umrzesz, to ty stracisz wszystko. Moim sposobem bycia stało się działanie, wprowadzanie myśli w czyn. Zawrotne tempo czasami pozbawiało mnie tchu; ledwie udawało mi się nadążyć za samą sobą. Często goniłam samą siebie, może rzadko doganiałam; byłam szybka.

Tamtego wieczoru po spotkaniu na trawie, kiedy wracaliśmy do domu za spalonymi słońcem żałobnikami, zabrałam ze sobą bardzo wiele, i to nie były tylko wianki na nadgarstkach, kostkach i we włosach. Wtedy czułam w sercu ogromny lęk, ale niedługo potem, kiedy już przetrawiłam wszystko, na ile potrafi to zrobić pięciolatka, lęk mnie opuścił. Odtąd zawsze myślałam o śmierci jako o dziadku Adalbercie Mary pod ziemią, który wciąż dba o swój ogród, choć go w nim nie ma, i czułam nadzieję.

Zbierasz to, co zasiejesz, i dotyczy to nawet śmierci. Więc zabrałam się za sianie.

2

Zostałam zwolniona z pracy – wylana – sześć tygodni przed Bożym Narodzeniem, a to według mnie jest bardzo niegodna pora, żeby zwalniać kogokolwiek. Wynajęli kobietę, która wyrzuciła mnie w ich imieniu. Wzięli ją z jednej z tych zewnętrznych agencji od pozbywania się niechcianych pracowników w odpowiedni sposób, żeby uniknąć sceny, pozwu czy też własnego zażenowania. Zabrała mnie na lunch do cichej knajpki, pozwoliła zamówić sałatkę cesarską, choć sama poprosiła tylko o czarną kawę, i patrzyła, jak niemal dławię się grzanką na wiadomość o mojej nowej sytuacji zawodowej. Larry na pewno zdawał sobie sprawę, że nie przyjmę tej nowiny od niego ani od nikogo innego, że będę go próbowała przekonać, by zmienił zdanie, że trzasnę mu o stół pozwem sądowym albo po prostu trzasnę jego. Dał mi szansę polec z godnością, ale nie czułam się zbyt godnie, kiedy odchodziłam. Zwolnienie z pracy to sprawa publiczna, musiałam powiedzieć ludziom. A jeśli nie musiałam, to tylko dlatego, że już wiedzieli. Czułam się zażenowana. Wciąż się tak czuję.

Karierę zawodową zaczęłam jako księgowa. Dość wcześnie, bo w wieku dwudziestu czterech lat, podjęłam pracę w Trent&Bogle, dużej korporacji, w której zostałam przez rok, a potem niemal z dnia na dzień przeniosłam się do Start It Up, gdzie zajmowałam się doradztwem finansowym; pomagałam osobom, które chciały założyć firmę. Nauczyłam się wtedy, że każda historia ma dwie wersje: oficjalną i prawdziwą. Moja oficjalna wersja brzmi: odeszłam, żeby rozkręcić własny interes, ludzie przewijający się przez moje biuro tak mnie zainspirowali, że zapragnęłam zrealizować swoje pomysły. A naprawdę: irytowało mnie oglądanie nieudaczników, a że zawsze miałam parcie na efektywność, założyłam własną firmę. Odniosła duży sukces i ktoś zaproponował mi, że ją kupi. Więc mu sprzedałam. Potem założyłam drugą i znów sprzedałam. Natychmiast wpadłam na kolejny pomysł. Tym razem nie miałam nawet czasu go rozwinąć, bo komuś spodobała się sama koncepcja, a raczej nie spodobało się to, że byłaby silną konkurencją dla jego przedsięwzięcia, więc wykupił ją na pniu. To doprowadziło mnie do spółki z Larrym, do najnowszego start-upu i jedynej pracy, z której zostałam wylana. Pomysł na biznes był jego, nie mój, ale rozwijaliśmy go razem i dbałam o tę nową firmę jak o rodzone dziecko. Pomagałam mu rosnąć. Patrzyłam, jak dojrzewa, jak się rozwija ponad nasze najśmielsze oczekiwania, a potem zaczęłam je przygotowywać do chwili, kiedy je sprzedamy. Ale tego się nie doczekałam. Zostałam wywalona.

Nasz biznes nazywał się Idea Factory – Fabryka Pomysłów. Pomagaliśmy firmom wprowadzać innowacje. Nie świadczyliśmy usług konsultingowych. My braliśmy czyjś pomysł i ulepszaliśmy albo wymyślaliśmy własny, rozwijaliśmy go, wdrażaliśmy i pilotowaliśmy od początku do końca. Pracowaliśmy nad różnymi rzeczami: od „Daily Fix”, kawiarnianej gazetki z lokalnymi newsami, która wspiera miejscowych przedsiębiorców, pisarzy i artystów, po sex shop, gdzie sprzedaje się lody, co – jako mój własny projekt – okazało się wielkim sukcesem i osobistym, i zawodowym. W czasie kryzysu nie walczyliśmy o przetrwanie, byliśmy na topie. Bo jeśli cokolwiek mogło pomóc firmom utrzymać się przy takiej koniunkturze, to tylko wyobraźnia. Sprzedawaliśmy naszą wyobraźnię i ja to uwielbiałam.

Teraz, kiedy nie mam co robić, analizuję to wszystko i widzę, że nasza relacja z Larrym zaczęła się sypać już jakiś czas temu. Ja, może na ślepo, parłam drogą „sprzedać firmę”, tak jak robiłam to już trzy razy, a Larry zamierzał ją zatrzymać. Spory problem, jak tak spojrzeć z perspektywy. Zdaje się, że za mocno naciskałam, szukałam ewentualnych kupców, choć w głębi duszy wiedziałam, że on nie jest zainteresowany sprzedażą. Czuł zbyt dużą presję. Chciał ciągle rozwijać firmę, a dla mnie liczyło się tylko, żeby doprowadzić ją do pewnego momentu, sprzedać i zacząć coś nowego. Ja dbałam o firmę z myślą, że kiedyś się z nią pożegnam, on – że ją zatrzyma. Gdybyście widzieli, jak zachowywał się wobec żony i nastoletniej córki, rozumielibyście, że w zasadzie do wszystkiego stosował tę filozofię. Trzymać, nie dawać, moje. Niczego nie wolno wypuszczać z rąk. Ale do rzeczy.

Mam trzydzieści trzy lata, w Idea Factory pracowałam od czterech. Nigdy nie wzięłam zwolnienia, nigdy nie było żadnej skargi, żadnego zażalenia, upomnienia, nigdy nie pozwoliłam sobie na niewłaściwy romans – a w każdym razie nie na taki, który mógłby przynieść szkodę firmie. Oddałam pracy wszystko. Owszem, dla własnego zysku i z własnej woli, ale spodziewałam się, że machina, dla której się poświęcam, jakoś mi się odwdzięczy, odpowie troską na troskę. Moje wcześniejsze przekonanie, że w zwolnieniu pracownika nie ma nic osobistego, wynikało z faktu, że do tej pory sama nigdy nie znalazłam się w takiej sytuacji. To ja zwalniałam innych. Teraz rozumiem, że to jest osobiste, bo praca była moim życiem. Przyjaciele i koledzy okazali mi niesamowite wsparcie, w pewnym sensie; teraz już wiem, że jak kiedyś zachoruję na raka, podejmę leczenie sama, nikomu nic nie powiem. Przez nich czułam się jak ofiara. Patrzyli na mnie tak, jakby się spodziewali, że zaraz wskoczę do samolotu do Australii i zostanę jeszcze jedną zbyt wysoko kwalifikowaną pracownicą na plantacji melonów. Minęły zaledwie dwa miesiące, a ja już kwestionuję swoją wartość. Nie mam celu, nie mam niczego, czemu mogłabym się poświęcić każdego kolejnego dnia. Czuję się tak, jakbym tylko brała od świata. Wiem, że to tymczasowe, że niedługo znów wskoczę w swoją rolę, ale w tej chwili nic z siebie nie daję. Mówiąc krótko, minęły prawie dwa miesiące, a ja się nudzę. Jestem człowiekiem czynu, a ostatnio nie działałam zbyt wiele.

Zrobiłam już wszystko, o czym marzyłam podczas wypełnionych pracą, stresujących dni. A większość tych marzeń zrealizowałam w pierwszym miesiącu. Tuż przed świętami wybrałam się w tropiki, więc teraz jestem opalona i zmarznięta. Spotkałam się z koleżankami – świeżo upieczonymi matkami na urlopach macierzyńskich, wychowawczych, śmawczych i jakichkolwiek, byle tylko nie musiały wracać do pracy. Umówiłam się z nimi na kawę o takiej porze, o jakiej nigdy dotąd nie piłam kawy w miejscu publicznym. To przypominało całodniowe wagary, było cudowne – kilka razy. Potem czar prysł, więc zaczęłam się skupiać na osobach, które podają kawę, myją stoliki, nakładają pieczywo. Na pracownikach. Wszyscy pracowali. Polubiłam słodkie dzieciaki swoich przyjaciółek, chociaż większość to bobasy – leżą na kolorowych matach i jedyne, co robią, to unoszą tłuste nóżki, łapią za palce stóp, turlają się na boki i wysilają, żeby przeturlać się z powrotem. To jest zabawne, jak się na to patrzy pierwszych dziesięć razy.

Dwa razy w ciągu siedmiu tygodni poproszono mnie na matkę chrzestną: rola w sam raz dla niepracującej koleżanki. Cóż, miłe propozycje, byłam wzruszona, ale gdybym pracowała, nikt by do mnie z tym nie zadzwonił, bo nikogo nie odwiedzałabym tak często i pewnie w ogóle nie poznałabym tych dzieci. Tym sposobem, koniec końców, wszystko sprowadza się do faktu, że nie mam pracy. Teraz więc to do mnie przyjaciółki dzwonią, kiedy już dostają szału z dzieciakiem, kiedy mają tłuste strąki na głowie, śmierdzą potem i niemowlęcymi wymiotami, i przyciszonym głosem, od którego dostaję gęsiej skórki, mówią mi, że boją się, co za chwilę zrobią. No to pędzę do nich i zajmuję się dzieckiem, dzięki czemu mogą wziąć dziesięciominutowy prysznic. Przekonałam się, że dziesięciominutowy prysznic i możliwość posiedzenia w toalecie bez tykającej bomby przywraca młodym matkom coś więcej niż świeżość ciała.

Spontanicznie wpadam do siostry, czego nigdy wcześniej nie mogłam robić. To ją strasznie wytrąca z równowagi, dlatego kiedy z nią jestem, bez przerwy pyta, która godzina, tak jakbym popsuła jej zegar wewnętrzny. Świąteczne zakupy robiłam bez najmniejszego pośpiechu. Kupiłam prawdziwe kartki świąteczne i wysłałam je na czas – wszystkie dwieście. Wzięłam nawet na siebie zakupy dla taty. Jestem ultraefektywna, jak zawsze. Oczywiście potrafię też siedzieć bezczynnie – uwielbiam dwutygodniowe wakacje, ubóstwiam leżeć na plaży i nic nie robić – ale tylko wtedy, kiedy ja chcę, na moich warunkach, kiedy wiem, że coś na mnie czeka. Po urlopie potrzebuję celu. Potrzebuję kierunku. Potrzebuję wyzwania. Potrzebuję sensu. Muszę dawać coś z siebie. Muszę coś robić.

Kochałam swoją pracę, ale skoro nie mogę jej wykonywać, dla poprawy samopoczucia staram się skupić na tym, za czym nie będę tęsknić.

Pracowałam głównie z mężczyznami. W większości palantami, niektórzy byli zabawni, paru wydawało się całkiem miłych. Nie lubiłam spędzać z nimi czasu poza godzinami pracy i wiem, że w tym kontekście kolejne zdanie nie powinno mieć sensu, ale ma. Z dziesięcioosobowego zespołu poszłam do łóżka z trzema facetami. Z tych trzech żałuję, że przespałam się z dwoma; ten, z którym seksu nie żałuję, bardzo żałuje, że uprawiał seks ze mną. Dość niefortunna sytuacja.

Za ludźmi z pracy tęsknić nie będę. Ludzie to coś, co najbardziej mi w życiu przeszkadza. Przeszkadza mi, że tak wielu z nich jest pozbawionych zdrowego rozsądku, że potrafią być tak niesamowicie rozczarowujący, zacofani, niedoinformowani, a ich poglądy bywają tak błędne, pełne uprzedzeń i niebezpieczne, że nie mogę ich słuchać. Nie, nie jestem po prostu wredna. Lubię niepoprawne politycznie żarty w kontrolowanym środowisku, gdzie takie rzeczy są na miejscu i kiedy jest oczywiste, że śmiejemy się z ignoranta, który wygaduje głupstwa. Kiedy niepoprawną politycznie puentę wygłasza ktoś, kto szczerze wierzy w jej słuszność, wtedy nie jest dowcipna – jest obraźliwa. Nie lubię zdrowej dyskusji o tym, co ma być dobre, a co złe; wolałabym, żeby wszyscy to wiedzieli od urodzenia. Test Guthriego[1], potem szczepionka z rozumu.

Brak pracy zmusił mnie do konfrontacji z tym, czego najbardziej nie lubię w świecie i w samej sobie. W pracy mogłam się schować, myśleć o czymś innym. Bez pracy muszę stawiać czoło sprawom, myśleć o sprawach, rozpatrywać sprawy, szukać sposobu, jak podejść do spraw, których od dawna unikałam. Te sprawy to na przykład sąsiedzi – moi od czterech lat, z którymi do tej pory nie miałam prawie nic wspólnego.

Te sprawy obejmują również to, co się dzieje w nocy. Nie wiem, czy wcześniej jakimś cudem potrafiłam nie zwracać na to uwagi, czy jednak nastąpiła eskalacja, czy też może moja bezczynność doprowadziła mnie do niemal obsesyjnej fascynacji tym zjawiskiem. Tak czy inaczej, jest dziesiąta wieczorem i na swoją nocną rozrywkę muszę poczekać jeszcze parę godzin.

Sylwester. Po raz pierwszy w życiu spędzam go sama. Zdecydowałam się na to z kilku powodów: po pierwsze, pogoda jest tak okropna, że za nic bym nie wyszła; wystarczy, że omal nie zabiły mnie własne drzwi, kiedy je otworzyłam, żeby odebrać chińszczyznę od dzielnego człowieka, który walczył z żywiołami, by dostarczyć mi jedzenie. Chipsy krewetkowe prawie się rozpłynęły, a sos do pierożków rozlał się na dnie torby, ale nie miałam serca narzekać. Długie, tęskne spojrzenie dostawcy w głąb bezpiecznego, ciepłego domu powstrzymało mnie od komentarza na temat stanu mojego zamówienia.

Na dworze szaleją huraganowe podmuchy, aż strach, czy nie zerwą dachu. Furtka sąsiada bez przerwy trzaska, zastanawiam się, czy nie wyjść i jej nie zamknąć, ale wiatr pewnie zacząłby mną miotać tak, jak miota kubłami na śmieci, które tłuką się o siebie w przejściu między domami. To najpotężniejsza wichura, jaką ten kraj – Irlandia – widział od kto wie jak dawna. W Anglii to samo, a i Stanom nieźle się dostaje. W Kansas minus czterdzieści, wodospad Niagara zamarzł, na Nowy Jork natarła lodowata masa powietrza, zwana wirem polarnym, przyczepy kempingowe lądują na szczytach klifów w Kerry, a owce, które zwykle pewnie trzymają się na stromych urwiskach, przegrywają walkę i lądują na plażach obok wielorybów wyrzuconych na brzeg. Wydano ostrzeżenia przed powodzią; nieszczęśni przemoczeni reporterzy z sinymi wargami, nadający z wybrzeża, doradzają mieszkańcom nadmorskich terenów, żeby nie wychodzili z domów. Droga, którą dojeżdżam w większość ważnych dla mnie miejsc, jest zalana od dwóch dni. W ten dzień, kiedy chciałam – bardzo chciałam – być zajęta, Matka Natura dała mi szlaban. Wiem, co robi: próbuje mnie zmusić do zastanowienia się i wygrywa. Dlatego wszystkie refleksje na swój temat zaczynam od „być może”… bo teraz myślę o sobie tak, jak nie myślałam nigdy do tej pory, i wcale nie jestem pewna, czy obrałam właściwy kierunek.

Szczekanie psa po drugiej stronie ulicy ledwie słychać w wyjącym wietrze; zdaje się, że doktor Jameson znów zapomniał go wpuścić. Robi się trochę roztrzepany, a może się na niego rozzłościł. Nie wiem, jak pies ma na imię, ale to terier jack russel. Widuję go, jak gania po moim ogrodzie, czasami wali kupę; parę razy wpadł do mojego domu i musiałam ganiać małego drania, żeby odnieść go na drugą stronę ulicy szacownemu dżentelmenowi. Nazywam doktora „szacownym dżentelmenem”, bo to nobliwy pan po siedemdziesiątce, emerytowany lekarz, który dla rozrywki został prezesem wszystkich możliwych klubów: szachowego, brydżowego, golfowego, krykietowego, a teraz prezesuje naszej wspólnocie osiedlowej, odpowiedzialnej za sprzątanie liści, wymianę żarówek w latarniach, straż sąsiedzką i tak dalej. Zawsze wygląda nieskazitelnie: idealnie odprasowane spodnie i koszule, pulowery w serek, wypucowane buty i uczesane włosy. Mówi do mnie tak, jakby wygłaszał zdania ponad moją głową, z uniesionym podbródkiem i rozdętymi nozdrzami, niczym aktor w teatrze amatorskim, ale nigdy nie jest nieuprzejmy, więc i ja nie mam powodu być nieuprzejma; po prostu zachowuję dystans. To jedyne, co mogę zrobić wobec kogoś, kogo nie potrafię rozgryźć. Jeszcze miesiąc temu nie wiedziałam nawet, że doktor Jameson ma psa, ale ostatnio zaczynam wiedzieć stanowczo za dużo o swoich sąsiadach. Im głośniej terier szczeka na wietrze, tym bardziej się martwię, że doktor Jameson się przewrócił albo został zwiany do czyjegoś ogrodu za domem, tak jak trampoliny, które w czasie burzy przeskakują z ogródka do ogródka. Słyszałam, że jakaś dziewczynka rano znalazła w ogrodzie huśtawkę i zjeżdżalnię i myślała, że Święty Mikołaj przyszedł jeszcze raz, ale okazało się, że to rzeczy porwane przez sztormowe podmuchy i należą do ludzi, którzy mieszkają pięć domów dalej.

Nie słyszę przyjęcia przy naszej ulicy, choć je widzę. Państwo Murphy’owie jak co roku urządzili wielki rodzinny spęd. Przyjęcie zawsze zaczyna się i kończy irlandzkimi pieśniami ludowymi: pan Murphy gra na bodhránie[2], a pani Murphy śpiewa z takim smutkiem, jakby siedziała pośrodku pola pełnego czarnych, zgniłych ziemniaków. Goście dołączają do nich, jak gdyby bujali się z boku na bok na burzliwym morzu, na statku głodujących w drodze do Ameryki. Nie narzekam, że wiatr zabiera te dźwięki w inną stronę, słyszę za to imprezę, której nie widzę, prawdopodobnie parę ulic dalej; oderwane słowa szaleńców, którzy zdecydowali się zapalić na dworze, wpadają mi przez komin wraz z odległym rytmem tanecznej muzyki, a potem wiatr znów porywa wszystko w dal. Dźwięki i liście wirują jak obłąkane na moim progu.

Byłam zaproszona na trzy imprezy, ale trudno mi sobie wyobrazić coś gorszego niż przemieszczanie się z jednej na drugą, szukanie taksówek w sylwestra, w taką pogodę, w takim humorze. Poza tym w telewizji mają lecieć fajne rzeczy, a ja po raz pierwszy w życiu chcę je oglądać. Opatulam się szczelniej kaszmirowym kocem, wypijam łyczek czerwonego wina, zadowolona ze swojej decyzji, żeby siedzieć samotnie, i myślę, że wszyscy tam na dworze, na tej zawierusze, są nienormalni. Wiatr znów zrywa się z rykiem, więc sięgam po pilot, żeby zrobić głośniej, ale w tej chwili wszędzie gasną światła. Obraz z telewizora znika. Połyka mnie ciemność, w której gniewnie piszczy domowy alarm.

Szybkie rozpoznanie, co się dzieje za oknem, i już wiem, że cała ulica nie ma prądu. W odróżnieniu od sąsiadów nie zawracam sobie głowy świeczkami. To kolejny powód, żeby po omacku wejść po schodach i położyć się do łóżka o dziesiątej. Oczywiście wychwytuję ironię tej sytuacji – wysiadło mi zasilanie, dosłownie i w przenośni. Oglądam sylwestrowy program na iPodzie; ikonka pokazuje zatrważająco niski stan baterii, a energii ubywa tak szybko, że nie mam prawie żadnej przyjemności ze słuchania piosenek. Przełączam się na laptop, a kiedy on też zdycha, mam ochotę się rozpłakać.

Słyszę samochód – tak, zaczyna się akcja.

Wstaję z łóżka, rozsuwam zasłony. Na całej ulicy gęsty mrok; tylko migotanie świeczek w paru domach, ale poza tym czarno – większość moich sąsiadów jest po siedemdziesiątce i leży już w łóżkach. Mogę stać w oknie bez zasłon i bez żenady oglądać spektakl, który zaraz się zacznie.

Wyglądam na dwór. I widzę ciebie.

3

Nie jestem podglądaczką, ale zachowujesz się tak, że trudno cię nie podglądać. Jesteś jak jednoosobowy cyrk i nie mogę nie być twoją publicznością. Mieszkamy dokładnie naprzeciwko siebie w tej podmiejskiej ślepej uliczce w Sutton, w północnym Dublinie. Ulicę zabudowano w latach siedemdziesiątych, wzorując się na amerykańskich przedmieściach. Mamy duże ogródki od frontu, bez żadnych żywopłotów czy innych krzaków, które oddzielałyby nas od chodnika, żadnych furtek, nic, co przeszkodziłoby człowiekowi z ulicy podejść pod nasze okna. Ogródki przed domem są większe niż te z tyłu, więc tutejsi mieszkańcy postawili sobie za punkt honoru jak najlepiej je utrzymać, dlatego są wystrzyżone, wyczesane, nawiezione i podlane niemal na śmierć. Wszyscy na naszej ulicy z wyjątkiem mieszkańców twojego i mojego domu są emerytami. Spędzają w ogródkach długie godziny, więc doskonale wiedzą, kto wchodzi, kto wychodzi i o której godzinie. Tylko my nie jesteśmy ogrodnikami ani emerytami. Ty jesteś chyba z dziesięć lat starszy ode mnie, ale i tak obniżyliśmy średnią wieku w sąsiedztwie o jakieś trzy dekady. Masz troje dzieci. Nie wiem dokładnie, w jakim wieku, ale jedno jest chyba nastolatkiem, a dwoje pozostałych nie skończyło jeszcze dziesięciu lat.

Nie wydajesz się dobrym ojcem, nigdy cię z nimi nie widuję.

Mieszkałeś naprzeciwko od zawsze, od kiedy się tu wprowadziłam, i zawsze okropnie mi przeszkadzałeś, ale praca i wszystko, co się z nią wiązało – brak czasu oraz świadomość, że na świecie są ważniejsze rzeczy – pozwalały mi się nie przejmować, nie uskarżać; inaczej pewnie bym tam pomaszerowała i dała ci w zęby, aż byś się nogami nakrył.

Teraz czuję się tak, jakbym mieszkała w akwarium: jedyne, co widzę i słyszę z każdego okna domu, to ty. Ty, ty, ty. Więc dziś, o wpół do trzeciej w nocy, co jak na ciebie jest całkiem przyzwoitą godziną powrotu do domu, sterczę w oknie z łokciami na parapecie, z podbródkiem opartym na dłoniach i czekam na kolejną chryję. Wiem, że będzie niezła, bo to sylwester, a ty jesteś Matt Marshall, prezenter w największej irlandzkiej stacji radiowej, i choć wcale nie chciałam, słuchałam twojej audycji na telefonie, zanim on też mi padł. Okazała się tak samo nachalna, niesmaczna, obrzydliwa, niestrawna, ohydna, wstrętna i wymiotna jak wszystkie. Mikrofon Matta Marshalla, nadawany od jedenastej do pierwszej w nocy, ma więcej słuchaczy niż jakakolwiek inna audycja w Irlandii. Prowadzisz ten nocny talk-show od dziesięciu lat. Kiedy się wprowadzałam, nie miałam pojęcia, że mieszkasz naprzeciwko, ale pewnego dnia z drugiej strony ulicy dobiegł mnie twój głos i natychmiast się zorientowałam, że to ty. Każdy się orientuje, kiedy cię słyszy, i zwykle tym się jara, ale mnie odrzuciło.

Reprezentujesz wszystko, czego nie lubię w ludziach. Wkurzają mnie twoje poglądy, opinie, dyskusje, które w żaden sposób nie łagodzą problemów – choć rzekomo starasz się im zaradzić – wręcz przeciwnie, tylko rozkręcają szał prymitywnego tłumu. Jesteś tubą dla rasizmu i wściekłości, ale przedstawiasz to jako wolność wypowiedzi. Z tych powodów cię nie lubię. Z osobistych powodów gardzę tobą, ale o nich później.

Zajechałeś pod dom jak zwykle, pędząc sześćdziesiąt na godzinę naszą cichą, zamieszkaną przez seniorów ulicą. Ty kupiłeś dom od starszego małżeństwa – chcieli zmienić lokum na mniejsze. Ja kupiłam swój od zmarłej wdowy, a raczej od jej dzieci, które potrzebowały zastrzyku gotówki. Nieźle na tym wyszłam, bo wtedy akurat nieruchomości stały najniżej, ludzie brali, ile się dało, a potem ceny znowu poszły w górę. Teraz mój cel to spłata hipoteki – od piątego roku życia miałam ambicję, żeby wszystko, co jest moje, naprawdę było moje, żebym nie musiała być na łasce innych ludzi i ich błędów. Nasze domy wyglądają jak z Cudownych lat. Oboje zarządziliśmy sporo przeróbek, o każdą wykłócaliśmy się ze wspólnotą, która nas oskarżała, że psujemy wygląd ulicy. Udało nam się wynegocjować kompromis. Nasze domy wyglądają jak z Cudownych lat, ale w środku zostały mocno przebudowane. Ja złamałam umowę w kwestii ogródka od frontu, za co wciąż jeszcze płacę. Ale o tym później.

Podjeżdżasz niebezpiecznie blisko pod bramę swojego garażu, jak zwykle, i wysiadasz z samochodu, zostawiasz kluczyki w stacyjce, drące się radio i silnik na chodzie. Nie wiem, czy zapomniałeś wyłączyć, czy nie zamierzasz tu zostać. Reflektory oczywiście też włączone – teraz to jedyne światło na ulicy. To jeszcze bardziej podkreśla teatralność tej sceny, niemal jakbyś stał w świetle jupiterów. Mimo wiatru, który trochę przycichł, słyszę z auta każde słowo Paradise City Guns N’ Roses; tysiąc dziewięćset osiemdziesiąty ósmy to musiał być dla ciebie dobry rok. Ja miałam wtedy osiem lat, ty pewnie z osiemnaście. Założę się, że nosiłeś koszulki z Gunsami i miałeś ich wizerunek na szkolnej torbie. Założę się, że ryłeś ich nazwę na zeszytach, chodziłeś do The Grove, paliłeś i tańczyłeś całą noc, i wykrzykiwałeś w nocne niebo każde słowo ich piosenek. Musiałeś się wtedy czuć wolny i szczęśliwy, bo puszczasz to zawsze, kiedy przyjeżdżasz do domu.

Widzę światło w sypialni doktora Jamesona; to latarka, bo jasny punkt skacze po pokoju, jakby trzymał ją ktoś mocno zdezorientowany. Pies szczeka teraz jak oszalały; ciekawe, czy doktor zdąży go wpuścić, zanim jakaś dziewczynka obudzi się rano i ucieszy, że Święty Mikołaj podrzucił jej do ogródka ogłupiałego jacka russela. Patrzę, jak snop światła wędruje po pokojach na piętrze. Doktor Jameson podobno lubi mieć nad wszystkim kontrolę. Wiem to od sąsiada obok, pana Malone’a, który zapukał kiedyś do moich drzwi, żeby powiedzieć, że zaraz przyjedzie śmieciarka, a on zauważył, że zapomniałam wystawić kubły. Wyczuwam, że pan Malone i doktor Jameson rywalizują ze sobą o to, kto powinien stać na czele wspólnoty. Zapomniałam wystawić kubły, bo przez to niechodzenie do pracy często mylę dni, ale najście sąsiada, żeby mi o tym przypomnieć, zirytowało mnie. Siedem tygodni później już by mi nie przeszkadzało. Uznałabym to za uczynność. Wtedy jednak działało mi na nerwy wszystko, co sąsiedzkie i uczynne. Nie czułam w sobie ducha wspólnoty. I nie dlatego, że odwróciłam się od swojej lokalnej społeczności – po prostu nie miałam czasu. Nie wiedziałam, że istnieje, i nie była mi do niczego potrzebna.

Chwytasz za klamkę swoich drzwi i wydajesz się bezgranicznie zdumiony, że są zamknięte na klucz, żebyś nie mógł wejść do domu. Ty lub jakiś zamaskowany, uzbrojony bandzior. Wciskasz guzik dzwonka. Twoje dzwonienie nigdy nie zaczyna się grzecznie. Zawsze jest chamskie, natarczywe. Liczba dzwonków, ich długość – to brzmi jak seria z karabinu. Twoja żona nigdy nie otwiera od razu. Dzieci też nie lecą natychmiast. Ciekawe, czy są już tak przyzwyczajeni, że po prostu ich to nie budzi, czy może ona kuli się z nimi w którymś z pokoi i mówi szlochającym pociechom, żeby nie zwracały uwagi na przerażające odgłosy za progiem. Tak czy inaczej, nikt nie otwiera. Zaczynasz łomotać. Lubisz łomotać, łomoczesz przez większość nocy, dajesz upust napięciu i gniewowi. Obchodzisz cały dom, pukając i tłukąc w każde okno, którego możesz dosięgnąć. Wołasz żonę drwiącym, śpiewnym głosem: „Wiem, że tam jesteś”, tak jakby udawała, że jej nie ma. Moim zdaniem nie udaje; raczej wysyła ci całkiem jasny sygnał. Zastanawiam się, czy śpi, czy leży z otwartymi oczami i ma nadzieję, że sobie pójdziesz. Obstawiam to drugie.

Potem wrzeszczysz głośniej. Wiem, że ona nie cierpi wrzasków, bo są dla niej żenujące bardziej niż wszystko inne, może dlatego, że każdy rozpoznaje twój głos – choć i tak nie pomyślelibyśmy, że jakakolwiek inna para na naszej ulicy zachowuje się w ten sposób. Nie rozumiem, dlaczego jeszcze na to nie wpadłeś i nie zaczynasz od krzyków. Ona pozostaje nieugięta po raz pierwszy, od kiedy jestem świadkiem podobnych scen. Więc robisz coś nowego. Wracasz do samochodu i zaczynasz trąbić.

Widzę, jak latarka Jamesona schodzi z piętra do salonu, i mam nadzieję, że starszy pan nie zamierza wyjść i próbować cię uspokoić. Z pewnością posunąłby się do jakichś drastycznych czynów. Frontowe drzwi doktora otwierają się; zakrywam twarz dłońmi, szybko rozważam, czy pobiec tam i go powstrzymać, czy jednak się nie mieszać. Postanawiam patrzeć i wkroczyć dopiero, kiedy dojdzie do przemocy, choć nie mam pojęcia, co zrobię. Jameson się nie pokazuje. Terier pędzi wokół domu jak szalony, omal nie potyka się o własne nogi na mokrej trawie, tak mu się spieszy, żeby dostać się do środka. Wbiega do domu i drzwi się zamykają. Wybucham śmiechem z zaskoczenia.

Musiałeś usłyszeć trzaśnięcie drzwi i pomyśleć, że to twoja żona, bo przestajesz trąbić i słychać już tylko Guns N’ Roses. Oddycham z ulgą. To trąbienie pobiło wszelkie twoje najbardziej wkurzające zachowania. Ona jakby czekała, aż się uspokoisz; doprowadzona do szału wychodzi na dwór w szlafroku. Widzę czyjś czarny cień za jej plecami. Przez chwilę martwię się, że poznała kogoś innego, i poważnie się niepokoję, co się teraz stanie, ale potem załapuję, że to twój najstarszy syn. Wygląda poważnie jak na swoje lata, opiekuńczo – mężczyzna w domu. Ona mówi mu, żeby został w środku, więc chłopiec posłusznie zostaje. To dobrze. Ostatnia rzecz, jakiej ci trzeba, to jeszcze bardziej pogorszyć sytuację. Kiedy tylko dostrzegasz żonę, wyskakujesz z samochodu i zaczynasz na nią wrzeszczeć, że zamknęła przed tobą dom. Zawsze jej to wykrzykujesz. Próbuje cię uspokoić i idzie do otwartych drzwiczek twojego jeepa, po czym wyciąga kluczyk, co ucisza muzykę, gasi silnik i reflektory. Potrząsa przed tobą kluczykami i tłumaczy, że masz klucz do domu w swoim komplecie. Mówiła ci to już wcześniej. No jasne.

Ale ja wiem, tak jak i ona wie, że praktyczne myślenie idzie u ciebie w parze z trzeźwością, a teraz twoje miejsce zajął ten oszalały desperat. Zawsze ci się wydaje, że zostałeś odcięty, że ktoś z rozmysłem zamknął przed tobą drzwi. To twoja walka z całym światem, a raczej z domem: musisz się dostać do środka przy użyciu wszelkich możliwych sposobów.

Milkniesz na chwilę i gapisz się na klucze dyndające ci przed nosem. Potem zataczasz się, gdy sięgasz po żonę, przyciągasz do siebie i dusisz objęciami i pocałunkami. Nie widzę twojej twarzy, ale widzę jej twarz. To żywy obraz rozdarcia, wewnętrznego milczącego cierpienia. Mijasz syna, czochrasz mu włosy i śmiejesz się, jakby ta cała akcja była żartem, a ja nienawidzę cię jeszcze bardziej, bo nie potrafisz przeprosić. Nigdy nie przepraszasz – a przynajmniej ja tego nie kojarzę. W chwili, kiedy wchodzisz do domu, z powrotem włącza się prąd. Odwracasz się i dostrzegasz mnie w oknie, w świetle pozapalnych lamp sypialni, które zdemaskowały mnie w całej mojej zdradzieckiej chwale.

Patrzysz gniewnie, sekundę później z hukiem zatrzaskujesz drzwi, i po tym wszystkim, co dzisiaj nawyrabiałeś, to ja się czuję nienormalna.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

[1] Test pozwalający wykryć fenyloketonurię u noworodków, wprowadzony na szeroką skalę w latach 60. XX wieku w Europie i Ameryce Północnej (wszystkie przypisy pochodzą od redakcji).

[2] Bodhrán – irlandzki bęben, bardzo popularny w muzyce celtyckiej.

Wydawnictwo Akurat

imprint MUZA SA

ul. Marszałkowska 8

00-590 Warszawa

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz