Projekt okładki i stron tytułowych: Karolina Michałowska

Redaktor prowadzący: Bożena Zasieczna

Redaktor techniczny: Sylwia Rogowska-Kusz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Zespół

© for the Polish edition by MUZA SA, Warszawa 2015

© text by Andrzej Bubrowiecki

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, przechowywana jako źródło danych i przekazywana w jakiejkolwiek formie zapisu bez pisemnej zgody posiadacza praw.

ISBN 978-83-7758-943-4

MUZA SA

Warszawa 2015

Wydanie I

FRAGMENT

Spis treści

WSTĘP

I Psychologia pozytywna

II Zjawisko adaptacji hedonistycznej

III Reguły szczęścia

IV Cele prowadzące do szczęścia

V Życie teraźniejszością

VI Właściwości psychiczne

VII Wiek i inteligencja a poczucie szczęścia

VIII Poczucie szczęścia a dojrzałość psychiczna („mądrość”)

IX Szczęście a aktywność

X Szczęście a altruizm

XI Praktykowanie religii a poczucie szczęścia

XII Wybór działań budujących szczęście

XIII Umiejscowienie kontroli i zasada odpowiedzialności

XIV Zaradność życiowa

XV Poczucie własnej wartości i skuteczności

XVI Siła przesądów

XVII Emocje sukcesu i szczęścia

XVIII Stres

XIX Lęk

XX Żal po stracie

XXI Depresja

XXII Modele inteligencji emocjonalnej

XXIII Szczęśliwy mózg

XXIV Nawyki sukcesu

XXV Prawa umysłu

NA ZAKOŃCZENIE

Bibliografia

Podziękowania

Przypisy

WSTĘP

Poczucie szczęścia sprawia, że ludzie tworzą bardziej udane związki, dobrze im się wiedzie w życiu zawodowym, osiągają swoje cele. Stają się bardziej towarzyscy, chętnie pomagają innym, a do tego są zdrowsi i dłużej żyją. Takie wnioski można wysnuć na podstawie badań naukowych i tego, co podpowiada nam nasza intuicja. Ale badania z kilkunastu ostatnich lat prowadzone przez ekspertów w dziedzinie psychologii szczęścia, wybitnych naukowców, takich jak: Sonja Lyubomirsky, Ken Sheldon, Edward Diener, David Schkade, Richard Wiseman, Roy Baumeister, David Lykken, odkrywają przed nami wiedzę, która rzuca zupełnie nowe światło na temat „szczęścia” w życiu człowieka.

Otóż okazało się, że poczucie szczęścia jest w dużej części dziedziczone. Nasza genetycznie zaprogramowana norma szczęścia wyjaśnia około 50 procent różnic poziomu odczuwalnego szczęścia pomiędzy nami i wszystkimi innymi ludźmi. Każdy z nas rodzi się z zaprogramowaną normą szczęścia – z indywidualnym potencjałem, który jest poza naszą kontrolą. W 10 procentach odczuwane szczęście związane jest z czynnikami zewnętrznymi i sytuacją życiową. To znacznie mniejsza wartość od tej, którą większość nas przypisuje znaczeniu tych czynników. I najważniejsza dla nas informacja z frontu badań naukowych – aż w 40 procentach poziom odczuwanego przez każdego z nas szczęścia uzależniony jest od naszych nawyków umysłowych, zachowań i reakcji oraz celowych działań. Dlatego właśnie podniesienie swojego domyślnego poziomu szczęścia jest jak najbardziej możliwe. Aby to osiągnąć, trzeba zaakceptować fakt, że dzięki określonym strategiom można wywrzeć ogromny wpływ na swoje życie, a potem zacząć ćwiczyć – regularnie, codziennie i z zaangażowaniem. O tym, jak to zrobić, dowiesz się z tej publikacji.

Życzę sukcesów

Andrzej Bubrowiecki

I Psychologia pozytywna

Wiedza zawarta w tej książce w dużym stopniu opiera się na osiągnięciach psychologii pozytywnej, która jest stosunkowo nowym nurtem w badaniach i praktyce psychologicznej. Określenia „psychologia pozytywna” pierwszy raz użył Abraham Maslow, jeden z twórców psychologii humanistycznej. W książce Motywacja i osobowość poddał on krytyce to, czym zajmuje się psychologia klasyczna i wysunął pewne postulaty co do kierunku przyszłych badań. Koncentrowały się one na umożliwieniu ludziom lepszego zrozumienia i wspierania samorealizacji. Sugerował, że główne zmiany w psychologii powinny dotyczyć:

• zrównoważenia dotychczas dominującego nastawienia na badanie niekorzystnych form funkcjonowania wiedzą o tym, co konstruktywne;

• podejmowania w psychologii tematów naprawdę istotnych z punktu widzenia wiedzy o samorealizacji;

• szukania istoty zjawisk zamiast zadowalania się badaniem ich powierzchni – pytania o pozytywne funkcjonowanie w zaburzeniach psychicznych.

Psychologia pozytywna jako formalny kierunek, który skupia się przede wszystkim na dobrych stronach ludzkiego życia i badaniu szczęścia, powstała w Stanach Zjednoczonych pod koniec XX wieku, a jednym z jego głównych twórców jest Martin E.P. Seligman (trzy inne postacie ważne dla powstania tego nurtu to: Ed Diener, Mihaly Csikszentmihalyi, Charles Richard Snyder). Sam określił, że: Psychologia pozytywna koncentruje się na tym, co sprawia, że życie warte jest życia. Jej badania i praktyka mają wyjaśnić tajemnicę ludzkiej siły i przyczyniać się do jej wzrostu (Seligman, 2002). Zadaniem nadrzędnym psychologii pozytywnej jest dostarczać takiej psychologicznej praktyki, która umożliwi ludziom osiągnięcie większego dobrostanu psychicznego i lepszego zdrowia fizycznego (Keyes, 2002). Psychologia pozytywna stawia sobie za cel wyjaśnienie, jak człowiekowi – pomimo trudności – udaje się wieść szczęśliwe i sensowne życie, i wspieranie go, aby jego dążenie do szczęścia było łatwiejsze i skuteczniejsze (Sheldon i King, 2001).

Psychologia pozytywna, chociaż korzysta z wiedzy zaczerpniętej z różnych orientacji teoretycznych, nie jest przywiązana do żadnego kierunku. Najwięcej czerpie jednak z poznawczo-społecznej psychologii osobowości i jest uzupełnieniem podejścia koncentrującego się na zaburzeniach. W tym znaczeniu stanowi propozycję nowego spojrzenia na człowieka, które ma służyć rozpoznaniu i rozwijaniu najlepszych ludzkich możliwości.

Ewa Trzebińska w książce Psychologia pozytywna zwraca uwagę na jej charakterystyczne elementy:

• W psychologii pozytywnej zwraca się uwagę przede wszystkim na to, że ludzie są produktywni i twórczy, że cieszą się życiem i z powodzeniem wychodzą z życiowych opresji, choć nie pomija się faktu, że doświadczają też stresu, cierpią, zapadają na zaburzenia psychiczne i czasem potrzebują pomocy. To, co ludziom utrudnia dobre życie, nie jest przedmiotem uwagi w ramach psychologii pozytywnej, w której dąży się do tego, aby do wiedzy o ludzkich słabościach i niepowodzeniach dodać zrozumienie ludzkiej siły i sukcesów.

• Spośród różnych przesłanek dobrego życia psychologia pozytywna koncentruje się na tych, które należą do trwałego psychicznego wyposażenia człowieka, a nie na tych, które mogą być dostępne incydentalnie lub tkwią poza nim. W psychologii pozytywnej chodzi bowiem o odpowiedź na pytanie, na czym w sobie samym człowiek może polegać przy rozwiązywaniu swoich życiowych zadań.

• W psychologii pozytywnej dąży się do rzetelnego empirycznego uzasadnienia założeń i twierdzeń. Psychologia pozytywna wyłoniła się z głównego nurtu psychologii, w którym obowiązują rygorystyczne standardy empirycznej argumentacji. Ponadto jej przedstawiciele stawiają sobie za cel wprowadzenie do praktyki na szeroką skalę takich oddziaływań pomagających ludziom osiągać dobre życie, które mają naukowe podstawy.

II Zjawisko adaptacji hedonistycznej

Większość ludzi sądzi, że szczęście przyniesie im coś, czego aktualnie nie posiadają; że szczęście ma swoje źródło gdzieś poza nimi. Wielu z nas koncentruje się na pogoni za różnymi dobrami i na zmienianiu uwarunkowań życiowych w nadziei, że te zmiany zapewnią nam długotrwałe poczucie szczęścia. Niestety, jak dobitnie pokazują badania, to wszystko może nam przynieść tylko chwilową radość i nie ma większego wpływu na utrzymywanie ogólnego, trwałego stanu zadowolenia z życia. Bardzo szybko przyzwyczajamy się do tego, co posiadamy. Nowe nabytki, choćby nie wiadomo jak były cenne i w jakimś okresie przez nas pożądane, powszednieją i wracamy do poprzedniego stanu ducha. Występuje tu tak zwany afekt pozytywny po osiągnięciu celu, którego doświadczamy po zdobyciu czegoś, do czego dążyliśmy. To odczucie przybiera postać zadowolenia, krótkotrwałego poczucia ulgi związanego ze spadkiem poziomu aktywności lewej kory przedczołowej. Każde kolejne przyjemne doświadczenie podnosi nasz poziom szczęścia w coraz mniejszym stopniu. Niezależnie od tego, co się dzieje w naszym życiu, mamy tendencję do powracania do ustalonego poziomu szczęścia. Odwołując się do słów psychologa Davida Myersa: „Dzięki naszej zdolności przyzwyczajania się do sławy i pieniędzy wczorajsze luksusy dzisiaj stają się zwyczajne, a jutro – przestarzałe”. Dzieje się to za sprawą specyficznej siły, którą psycholodzy nazywają adaptacją hedonistyczną. Swoje źródło ma ona w historii naszego gatunku. Ewolucja człowieka przebiegała w taki sposób, że szybko przyzwyczajamy się lub przystosowujemy do sytuacji, które sprawiają nam przyjemność, ponieważ była to cecha adaptacyjna naszych przodków, myśliwych i zbieraczy (Buss, 2000; Frederick, Lowenstein, 1999). Za zjawisko adaptacji hedonistycznej odpowiadają przede wszystkim dwa główne czynniki. Pierwszym z nich jest wzrost aspiracji. Jeżeli nabyłeś nowy komputer, wzrosły znacznie twoje dochody, cieszysz się posiadaniem wymarzonego telefonu komórkowego, to po pewnym czasie twój nowy stan posiadania zacznie ci się wydawać naturalny i zaczniesz chcieć większych zarobków, lepszego komputera, większego mieszkania itd. Brickman i Campbell (1971) nazwali to zjawisko „hedonistycznym kołowrotem”. Proces ten w pewnym stopniu wynika z właściwości komórek nerwowych. Neurony reagują żywo na nowe bodźce, jednak stopniowo „przyzwyczajają się” i przejawiają coraz słabsze reakcje na bodźce, do których przywykły. Zmiana niesie ze sobą istotne informacje.

Drugi z tych czynników to tendencja do porównywania się z innymi w najbliższym otoczeniu. Jeżeli mają oni coś wartościowego, to w naturalny sposób możemy odczuwać potrzebę posiadania tego samego. Porównywanie się z innymi jest powszechne i może być korzystne, gdy dostrzeganie różnic pomiędzy nami i innymi ludźmi motywuje nas do osiągania ambitnych celów i pokonywania własnych słabości. Ten proces porównań społecznych w dawnych czasach był przystosowawczy, ponieważ skłaniał do rywalizacji oraz posiadania najlepszych zasobów. Najczęściej jednak obserwowanie tego, co robią i mają inni ludzie, jest szkodliwe. Badania pokazują, że osoby przywiązujące zbyt dużą wagę do porównań z innymi są wrażliwsze na sygnały negatywne, czują się zagrożone i niepewne. Gdy mierzymy na przykład swój sukces według prezentowanych w mediach standardów dotyczących modeli stylu życia, atrakcyjności fizycznej, poziomu doskonałości w pracy, sporcie i związkach międzyludzkich, może to nas unieszczęśliwić, ponieważ nie możemy takich standardów osiągnąć (Buss, 2000).

W efekcie działania obu czynników nasze potrzeby materialne systematycznie rosną, natomiast nasz poziom szczęścia się nie zmienia.

Liczne badania opisują mechanizm adaptacji hedonistycznej i pokazują, jak potężna kryje się za nim siła.

Jedno z nich przeprowadził w 1970 roku Philip Brickman wraz z kolegami z Uniwersytetu Northwestern. Celem badania było dowiedzenie się, co dzieje się z poczuciem szczęścia u osób, których marzenia o bogactwie się spełniły. Brickman nawiązał kontakt z ludźmi, którzy wygrali duże sumy w stanowej loterii w Illinois. W grupie kontrolnej znaleźli się mieszkańcy Illinois przypadkowo wybrani z książki telefonicznej. Każdy uczestnik miał ocenić, jak bardzo jest szczęśliwy w danym momencie, oraz przewidzieć, jak szczęśliwy będzie w przyszłości. Osoby z grupy kontrolnej poproszono również o ocenienie, jak wiele radości sprawiają im drobne codzienne przyjemności.

Wbrew intuicji i powszechnemu przekonaniu osoby, które wygrały na loterii, nie były ani mniej, ani bardziej szczęśliwe niż uczestnicy badania z grupy kontrolnej. Między obiema grupami nie stwierdzono także różnicy istotnej statystycznie w kwestii tego, jak ich członkowie przewidywali własne szczęście w przyszłości. Ujawniła się natomiast tylko jedna znacząca rozbieżność; w porównaniu z grupą kontrolną ludzie, którzy wygrali na loterii, o wiele mniej cieszyli się drobnymi przyjemnościami codziennego życia. Profesor Tomasz Zaleśkiewicz, psycholog biznesu, ekspert w dziedzinie neuroekonomii, w artykule dla „Wprost” (wydanie internetowe z 20.06.2014 r.) napisał: „Kiedy jesteśmy już dosyć bogaci, poziom szczęścia już tak szybko nie rośnie. Okazuje się, że pieniądze bardzo nasilają koncentrację ludzi na własnej osobie, zaczynają ludzi izolować od świata społecznego, wzrasta w nas poczucie władzy i siły. Niekoniecznie musi to powodować, że będziemy usatysfakcjonowani tym, że zarabiamy coraz więcej pieniędzy […]. Efekty psychologiczne, które wywołują pieniądze, mogą więc w pewien sposób blokować odczuwanie satysfakcji z zarabiania pieniędzy”.

Rezultaty dotychczasowych badań wskazują, że pieniądze działają na nasz mózg podobnie jak narkotyki. Gdy o nich myślimy w kategoriach możliwych zysków, mózg aktywuje się w obszarach podkorowych bogatych w receptory reagujące na dopaminę będącą jednym z neuroprzekaźników. Aktywacja dokonuje się przede wszystkim w rejonie jądra półleżącego (Elliott, Friston, Dolan 2000; Knutson i in. 2007), które stanowi kluczową część układu nagrody w mózgu, a sama dopamina nazywana jest substancją przyjemności. Aktywacja jądra półleżącego nasila się na przykład wtedy, gdy człowiek oczekuje na doznawanie przyjemności związanej z seksem lub zażywaniem narkotyków. Wbrew temu, co mogłoby się wydawać, maksymalna aktywacja jądra półleżącego nie następuje, gdy już zdobędziemy nagrodę (np. zysk finansowy), ale w fazie oczekiwania na potencjalny zysk. Po jego osiągnięciu nasilenie aktywacji spada (Kuhen i Knutson 2005).

Sonja Lyubomirsky w książce Wybierz szczęście. Naukowe metody budowania życia, jakiego pragniesz przywołuje wyniki innych badań związanych ze zjawiskiem adaptacji hedonistycznej, związanych z poczuciem szczęścia, jakie niesie ze sobą małżeństwo. W ramach szeroko zakrojonego projektu badawczego co roku przez piętnaście lat przeprowadzano ankietę wśród 25 tysięcy mieszkańców Niemiec Wschodnich i Zachodnich: obywateli, imigrantów i rezydentów zagranicznych. W badanym okresie 1761 ankietowanych wzięło ślub i pozostawało w związku małżeńskim. Na podstawie materiału badawczego naukowcy stwierdzili, że zawarcie małżeństwa ma tylko przejściowy wpływ na poziom odczuwanego szczęścia. Można powiedzieć, że ślub jest dla obu stron zastrzykiem radości mniej więcej na dwa lata. Po tym okresie współmałżonkowie wracają do swojego bazowego poziomu szczęścia – do genetycznie zaprogramowanej normy.

W latach 1990–1991 zostało przeprowadzone przez World Values Survey badanie zależności między produktem krajowym brutto a szczęściem. Polegało ono na ankietowaniu mieszkańców wielu państw, którzy określali swoje poczucie szczęścia przy użyciu standardowej dziesięciopunktowej skali od „bardzo nieszczęśliwy” do „bardzo szczęśliwy”. Podawane wyniki korelowano następnie z produktem narodowym brutto (PKB) danego kraju. Wyniki pokazują, że ludzie żyjący w bardzo biednych krajach nie są tak szczęśliwi jak mieszkańcy krajów bogatych. Co ciekawe, różnice te zanikają, gdy dane państwo osiągnie pewien – dość skromny nawet – poziom PKB. Podobne wyniki dają badania zależności pomiędzy szczęściem a wysokością pensji, zmianą domu na większy, poprawą urody oraz poprawą zdrowia. Dowody przemawiające za adaptacją hedonistyczną, zwłaszcza w odniesieniu do zmian na lepsze, są bardzo przekonujące.

Mechanizm „przyzwyczajania się” dotyczy nie tylko szczególnych dóbr, ale również naszych mniej spektakularnych działań. Generalnie szczęście buduje różnorodność. Zmiany w myśleniu i działaniu są z natury przyjemne i stymulujące. Różnicowanie działań jest kolejnym skutecznym sposobem podnoszenia ich efektywności i uniknięcia ryzyka, że one nam szybko spowszednieją. Jeśli zajmujesz się w ramach pracy na przemian to jednym, to drugim zadaniem, jeśli zmieniasz formy spędzania wolnego czasu, jeśli różnicujesz swoje rodzaje wykonywanych ćwiczeń ruchowych, korzystasz z różnorodnych metod medytacji, wyrażasz wdzięczność za rzeczy dotyczące różnych obszarów życia czy nawet zmieniasz trasę, którą poruszasz się do pracy lub spacerujesz, efektem tych zmian będzie podniesienie poziomu zadowolenia i odczuwanego szczęścia.

Kontinuum szczęścia

Marci Shimoff, trenerka zajmująca się przemianami osobistymi, autorka książki Sekret szczęścia. 7 fundamentów życiowej radości, stworzyła prosty schemat, który tłumaczy, jakie mogą być „poziomy” odczuwanego szczęścia, od czego zależą i z jakimi wiążą się konsekwencjami dla naszego życia. Stwierdziła, że istnieje coś takiego, jak kontinuum szczęścia.

Nieszczęśliwy. Stan w miarę normalnego funkcjonowania, w którym życie jest męką. Dominuje na co dzień niepokój, zmęczenie, uczucie przygnębienia i smutku, poczucie bezsilności, brak perspektyw, wyzwań, aczkolwiek nie jest tożsamy z kliniczną depresją.

Szczęśliwy z niewłaściwego powodu. Kiedy ludzie są nieszczęśliwi, często starają się poprawić sobie samopoczucie, angażując się w działania lub zachowania, które poprawiają im nastrój na chwilę, jednak w dłuższej perspektywie przynoszą więcej szkody niż pożytku. Szukają szczęścia i zapomnienia w narkotykach, alkoholu, hazardzie, zakupoholizmie, przejadaniu się.

Szczęście z dobrego powodu. To, co zwykle ludzie uważają za szczęście – zdrowie, dobra praca, bezpieczeństwo finansowe, ładny dom i samochód, dobre relacje rodzinne. Przyjemność czerpiemy z tego, że mamy w życiu rzeczy będące spełnieniem naszych pragnień. Poczucie szczęścia opiera się na zewnętrznych okolicznościach.

Szczęście bez powodu. Stan spokoju i dobrego samopoczucia, pełnia energii, poczucie pasji związanej ze swoim życiem i celami, stałe uczucie wdzięczności, bycie w pełni obecnym w teraźniejszości, i to wszystko niezależnie od zewnętrznych uwarunkowań. Szczęście bez powodu nie jest tylko kolekcjonowaniem przyjemnych doświadczeń, to nie to samo, co stan uniesienia, euforii, podniesienia nastroju. Nie oznacza uśmiechania się przez 24 godziny na dobę, nie jest tylko przeżywaniem emocji pozytywnych. Jest to stan, w którym możemy odczuwać również smutek, lęk, gniew lub ból – nie zakłóca to jednak w większym stopniu głębokiego wewnętrznego spokoju i dobrostanu. „Kiedy jesteś szczęśliwy bez powodu, wnosisz szczęście do swoich zewnętrznych doświadczeń, zamiast starać się je z nich wydobyć. Nie musisz manipulować światem dookoła ciebie, by uczynić się szczęśliwszym. Żyjesz, czerpiąc z poczucia szczęścia, zamiast się o nie ścigać” – pisze Shimoff w książce Sekret szczęścia. 7 fundamentów życiowej radości.

KONCEPCJE SZCZĘŚCIA

hedonizm i eudajmonizm

Z dwóch starożytnych systemów filozoficznych – hedonistycznego i eudajmonistycznego – wywodzą się dwa sposoby wartościowania życia.

Hedonistyczne ujęcie dobra (pierwszą teorię hedonistyczną sformułował Arystyp z Cyreny) koncentruje się na przyjemności życia i przyjmuje, że człowiek ma szczęśliwe życie, jeśli odczuwa zadowolenie i nie pytamy, dlaczego je odczuwa. Przyjemności duchowe są pełniejsze od cielesnych, przyjemności innych ludzi są nam potrzebne tak samo jak własne. Nie należy jednak korzystać z przyjemności, które mogą przyczynić się do przykrości.

Z eudajmonistycznego punktu widzenia przyjmujemy, że człowiek ma udane, szczęśliwe życie, jeśli może wykazać się posiadaniem wartościowych przymiotów i nie pytamy, czy jest z tego zadowolony. Podstawową myślą eudajmonizmu jest to, że „szczęście jest jedyną rzeczą, która sama przez się posiada wartość lub posiada wartość większą niż wszystkie inne”.

Współczesna psychologia pozytywna stara się integrować oba podejścia, reprezentując arystotelesowską zasadę „złotego środka”. Takie podejście prezentuje Ken Sheldon (2005), który proponuje, aby jakość życia wiązać ze stopniem integracji wszystkich poziomów regulacji organizmu: neurobiologicznej, psychicznej i społeczno-kulturowej. W takim ujęciu hedonistyczne i eudajmonistyczne wartości życia to dwa odmienne aspekty tego samego procesu samoregulacji – im sprawniej on przebiega, tym większe zadowolenie i tym korzystniejsze formy funkcjonowania osoby.

W modelu Sheldona najwyższy poziom hierarchii i standardów kontrolujących funkcjonowanie jednostki to normy i wartości społeczno-kulturowe, a następnie w kolejności: „ja”, cele i cechy osobowości.

III Reguły szczęścia

Badania prowadzone między innymi przez Richarda Wisemana wykazują, że to, czy komuś dopisze szczęście, nie ma związku ze zdolnościami parapsychicznymi ani innymi zewnętrznymi siłami, ani inteligencją. Okazuje się, że to, czy należymy do grupy „szczęściarzy”, czy do grupy „pechowców”, zależy od tego, w jakim stopniu my sami jesteśmy odpowiedzialni za kreowanie pozytywnych i negatywnych wydarzeń w naszym życiu – naszym podejściem do życia odpowiadamy za większość pomyślnych i niepomyślnych zrządzeń losu, które stają nam na drodze. Nasze oczekiwania będą decydować, czy podejmiemy wyzwanie, czy będziemy wytrwali w obliczu niepowodzeń, jak będą układały się relacje z innymi ludźmi.

Badania nad osobowością i szczęściem wykazują, że szczęśliwi i nieszczęśliwi ludzie mają wyróżniające się profile osobowości (Diener i in., 1999). Najszczęśliwsi ludzie:

• optymistycznie patrzą w przyszłość,

• zgłębiają relacje z bliskimi, poświęcają bardzo wiele czasu rodzinom i przyjaciołom,

• okazują wdzięczność za wszystko, co mają,

• starają się żyć bieżącą chwilą, rozkoszują się przyjemnościami życia,

• regularnie wykonują ćwiczenia fizyczne,

• radzą sobie z dużym stresem, znoszą kryzysy i potrafią pokonywać nawet bardzo duże trudności,

• chętnie pomagają innym,

• ambitnie, z zaangażowaniem realizują cele życiowe.

David Myers, amerykański socjolog badający zjawisko szczęścia, sporządził listę tego, co może mieć największy wpływ na odczuwane poczucie szczęścia. Oto ona:

• zdrowie i dobra kondycja fizyczna,

• pozytywna samoocena,

• poczucie posiadania kontroli,

• optymizm,

• towarzyska natura,

• akceptacja ze strony otoczenia,

• realistyczne cele i oczekiwania,

• oddani przyjaciele,

• bliski, intymny związek partnerski,

• ambitna praca,

• rekreacja i odpowiednia ilość relaksu,

• wiara, która prowadzi do celu.

Wydaje się, że największą przeszkodą w budowaniu szczęścia są funkcjonujące na ten temat mity; błędne przekonania o tym, co nas uszczęśliwia. Zostały nam one wpojone przez rodziców, krewnych, znajomych i wiele innych znaczących dla nas osób. Prof. Sonja Lyubomirsky zwraca uwagę na trzy mity o szczęściu, którym najczęściej ulegamy.

Mit pierwszy: „Szczęście trzeba odnaleźć”

Pierwszy z mitów mówi, że szczęście jest czymś, co trzeba odnaleźć, że gdzieś jest, poza naszym zasięgiem, i tam na nas czeka. Mamy szansę je odnaleźć tylko wtedy, gdy znajdziemy wymarzoną pracę, kupimy luksusowy dom lub samochód, zamieszkamy w takim, a nie innym miejscu, jeśli poślubimy naszą prawdziwą i jedyną miłość.

Mit drugi: „Szczęście zależy od uwarunkowań, w jakich żyjemy”

Inne powszechne i błędne przekonanie mówi, że możemy być szczęśliwi tylko wtedy, gdy zmienią się warunki, w jakich żyjemy. To jest typ myślenia w stylu: „Będę szczęśliwy, jeśli ……” albo „Będę szczęśliwy, kiedy ……”. Jak pisze Sonja Lyubomirsky w książce Wybierz szczęście. Naukowe metody budowania życia, jakiego pragniesz: „To logika tych z nas, którzy kiedyś zaznali w życiu prawdziwego szczęścia, ale są przekonani, że nigdy nie odtworzą warunków, w których doświadczali tego stanu […]. Rzeczywistość jest taka, że czynniki, które determinowały nasze szczęście w przeszłości i od których zależy nasze szczęście w przyszłości, są z nami w każdej chwili, gotowe do wykorzystania”.

Mit trzeci: „Szczęście albo się ma, albo nie”

Przekonanie, że ktoś jest w „czepku urodzony” albo „rodzi się pod szczęśliwą (nieszczęśliwą) gwiazdą”, jest powszechne. Wiele osób jest przekonanych, że ich los jest gdzieś zapisany i zdeterminowany czynnikami od nich niezależnymi – zwłaszcza wśród tych niezbyt szczęśliwych. Tymczasem badania w coraz większym stopniu udowadniają, że nasz wpływ na odczuwany dobrostan jest o wiele większy, niż mogłoby się nam wydawać, i że człowiek jest w stanie zmieniać swoją zaprogramowaną normę genetyczną.

Prof. Richard Wiseman przez kilka lat zajmował się badaniem ludzi, którzy w wyjątkowy sposób cieszą się w życiu przychylnością fortuny. Na ich podstawie zidentyfikował i opisał psychologiczne mechanizmy, leżące u podstaw głównych różnic między dwiema grupami ludzi – „szczęściarzami” i „pechowcami”. Te prawa i zasady, wzbogacone o wyniki badań również wielu innych psychologów, składają się na coś, co możemy nazwać regułami szczęścia.

* * *

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

MUZA SA

ul. Marszałkowska 8

00-590 Warszawa

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz