Projekt okładki: Katarzyna Konior/bluemango.pl

Redakcja: Ita Turowicz

Redaktor prowadzący: Małgorzata Burakiewicz

Redakcja techniczna: Anna Sawicka-Banaszkiewicz

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Monika Paduch

Zdjęcia wykorzystane na okładce:

© fot. bikeriderlondon/Shutterstock

© fot. iStockphoto.com/fanelie rosier

© by Wanda Majer-Pietraszak

© for this edition by MUZA SA, Warszawa 2015

ISBN 978-83-287-0183-0

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

Warszawa 2015

Wydanie I

FRAGMENT

Przyjaciołom, których bliskość trwa już tylko w mojej pamięci,

a za którymi tęsknię…

Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Dedykacja

Dom i dalekie ścieżki

Wydawca

Ostatnia filiżanka z kompletu. Samotna i stara, ze śladami dawnej piękności. Jak kobieta. Jest z cieniutkiej porcelany, mała i wymagająca. Trzeba delikatnie zacisnąć palce na jej dość nieporęcznym uszku. Nie wiem, czy zawsze była nieporęczna, zapomniałam przez te wszystkie odległe lata, teraz wiem, że taka jest. Lubię spotkania jej zblakłego brzegu z moimi ustami, tajemniczy chłód przy pierwszym dotyku. Niebieski Chińczyk nadal ma złośliwy wyraz malutkiej, pomarszczonej twarzy, ale ptaki nad nim jakby odlatują coraz dalej, zanurzając się w wyblakłą przestrzeń.

Myślę, że samotność pozwala nam czujniej zauważać te kruche rekwizyty dawnego życia, doceniać, godzić się, że czasem pogłębiają smutek retrospektywy, ale i nieodmiennie wzruszają.

Filiżanki nie pozwalam nikomu dotykać, parskam jak wściekły kot, gdy ktoś chce ją przestawić czy wziąć do ręki. Dotyczy to wszystkich moich drobiazgów, moich książek, fotografii i wspomnień. To rozrośnięte jak drożdżowe ciasto poczucie własności, hermetycznych praw do czasu przeszłego, ta kategoryczna niezgoda na najmniejsze nawet próby wdzierania się w mój świat, przypominają starego drapieżnego skąpca na stercie bezwartościowych szpargałów. Dla postronnego widza jest śmieszny lub odrażający, budzi litość lub każe wzruszyć ramionami. A kim jest dla mnie… dla siebie?

Ostrożnie odstawiam filiżankę z resztką herbaty i wygodnie opieram się o poduszki mojego fotela. Przymykam oczy, ale nie będę drzemać. Zanurzam się w czas, który należy tylko do mnie. I proszę…

Nie opuszczaj mnie, pamięci moja,

Nie zostawiaj w wyblakłych pejzażach,

Bądź jak skóra, jak pancerz, jak zbroja,

Nie każ błądzić po obcych twarzach.

Słowom – nie daj się splatać bezradnie,

Samotności – dopadać z ukrycia,

I być niżej, niż można być na dnie,

Nie zabieraj w niepamięć – życia…

*

Rytuałem każdej wizyty u Babki było otwieranie szafy z lustrami na wewnętrznej stronie drzwi. W lustrach odbijała się moja podekscytowana okrągła buzia. Wnętrze szafy ofiarowywało mi czar wiszących sukien, szali, bluzek z koronkowymi żabotami, szeleszczących spódnic z mieniącej się tafty, miękkość jedwabiu i szorstkość żorżety. Potem zdejmowane pudła, wyciągane szuflady, a z nich wydobywane lisy, kapelusze jak z bajki, toczki z woalkami, z ptakiem przycupniętym nad czołem ronda, z błyszczącymi oczkami koralików, rękawiczki, torebki, sztuczne kwiaty. I ten zapach! Zapach tajemnicy, niepokoju, przemijającego czasu i dziwnej słodyczy. A zapewne był to tylko środek przeciwko molom…

Czasem, na początku, pomagała mi w wyciąganiu tych bogactw Irmina, służąca i opiekunka Babki, ale za chwilę odchodziła do swoich zajęć. Wolałyśmy być same. Scalone swoim śmiechem, podekscytowaniem, budowaniem tej dziwnej chwili, gdy Babka rozrzewniała się jakimś wspomnieniem, a ja stawałam się kimś innym, wierząc w swoją urodę, gibkość ciała i niezmierzone możliwości na przyszłość. To był cudowny pierwszy teatr.

– O mon Dieu… – woła cicho Babka – nie, nie z takim dużym rondem! Prawie cię nie ma pod nim, Haniu!

Więc ja przykucam i sunę ku niej, i jestem samoidącym kapeluszem, na którym jak na klombie drżą pęki stokrotek. I kapelusz spada, gdy wskakuję na łóżko, by wtulić się w jej szczupłe ciało, połaskotać różowym liskiem, z którym się nie rozstaję. Śmiejemy się, a potem Babka popycha mnie delikatnie zdrową ręką i szepcze tajemniczo:

– Włóż ten toczek z fioletową woalką. Lubiłam go… Ale nisko na czoło. Musi być widać tylko oko. Oko, które mówi. Tyle mówi…

– Oko, które mówi?

– Wszystko mówi o tobie. Dlaczego patrzysz na tego, na kogo patrzysz, co czujesz, czego nie chcesz powiedzieć teraz, a może powiesz potem, jutro… lub nigdy. Nie, nie. Twarz nieruchoma. Może lekki uśmiech, jeżeli wiesz, co oznacza ten sposób wyrazu… lekceważenie, tajemnicę obietnicy… Ależ nie! Otóż zdawało się panu! Pogarda. Chłód pożegnania.

Twarz Babki jest wielkim zwierciadłem, w które wpatruję się, nie widząc swojego odbicia, ale odbicie tych wszystkich stanów, gier, rozmów bez słów. Delikatne, piękne, może troszeczkę żałośnie śmieszne.

– Babi… – szepczę.

– A widzisz! – Babka poprawia się na poduszkach. Zmęczyła się, ale jest lekko zaróżowiona z wysiłku i emocji. Daje mi znak i ja w toczku z fioletową woalką, gnom z dziecięcą twarzą, podaję jej letnią wodę z miodem i cytryną. Pije wolno, a potem pyta niespodziewanie:

– Kim chciałabyś być?

– Teraz?

– Nie, pączuszku róży. Kiedy dorośniesz.

Zamyślam się.

– Nie chciałabym być sobą, to na pewno – zaczynam z przekonaniem.

– Głuptasie – mówi – głuptasie.

Uśmiecha się ciepło, a ja czuję wzbierające w gardle łzy. To Marzena była śliczna, zgrabna i akceptowana absolutnie przez wszystkich.

– Jeżeli bardzo chcesz, to popłacz sobie, ale ładnie! Bo tak trzeba ronić łzy w kapeluszu, moja panno. I posłuchaj. Zawsze powinno się być sobą, a to prawdziwa sztuka… natomiast jest pewien zawód, który wymaga i prawdy, i udawania, zawód, w którym możesz się odnaleźć, bo masz serce, wrażliwość i twarz, z którą będzie można zrobić wszystko. Tak, w tym zawodzie możesz być wieloma kobietami… a masz jeszcze dużo czasu, wyrośniesz, nabierzesz figury, zmądrzejesz, a twoje oczy… są tak piękne jak oczy twego ojca, i nimi będziesz mogła tyle powiedzieć. Mon Dieu, sama kiedyś chciałam… ale cóż… Hanno, zostań aktorką.

*

Teraz budzę się nagle. A bywało jeszcze tak niedawno inaczej – wypływam wolno na powierzchnię, z wyraźnym uczuciem, jakby z mózgu powoli zsuwała się jakaś półkolista osłona, miękko, ciepło, od czoła do karku, tam w środku we mnie, i najpierw było to fizyczne odczucie, a potem dopiero rozplatały się myśli. Przygotowujące mnie łagodnie do powracających problemów czy niepokojów. Teraz przebudzenie jest szybkie jak krzyk, nagłe kaszlnięcie czy klaśnięcie niecierpliwych dłoni. Leżę trzeźwo bezbronna, zdana na wir kłębiących się napastliwych myśli, błahych często i niespójnych tematycznie. Dlaczego tak się budzę? Skąd ta nagła przytomność niespowodowana niczym, jeśli to nie jest krzyk ptaków za oknem, nagłe ostre czknięcie któregoś z białych pawi, daleko za naszym ogrodzeniem, czy słodkawe wstrzymanie oddechu, które obserwuję u siebie ze zdziwieniem. Czasem powracam w sen, jeżeli był to sen spokojny, jakoś tam przychylny, uprzednio rozpościerając przed zamkniętymi oczami obraz bieli. Nagiej białej powierzchni ściany. O szóstej wstaję, idę na krótko do łazienki, potem uchylam oba skrzydła okien balkonowych i biorę głęboki haust porannego powietrza. Jest cudowne. Wszystkie drzewa w ogrodzie, te w głębi i moje ulubione dwa grube kasztanowce, które wczorajsza ulewa pozbawiła kwiatów, śpią nieruchomo. Niewygaszone lampy w alejkach ocieplają zielone wnętrze sennym, żółtym światłem. Ptaki już nie śpią. Cicho idę przez mój malutki korytarzyk i przekręcam klucz w drzwiach. Mimo zakazu zamykam je co wieczór, ale teraz nie będzie problemu, gdy koło ósmej lub trochę później, bo mój pokój jest ostatnim w końcu korytarza, przyjdzie ze śniadaniem któraś z tych zadziwiająco młodych dziewuszek – puk, puk!

– Proszę.

– Dzień dobry. Śniadanie.

– Dzień dobry. Dziękuję.

– Zupka na mleku. Nie…?

– O nie!

– A mleko?

– Nie.

– A kakao?

– A bez kożuchów?

– Są malutkie.

– To nie!

Pytania są chyba rytuałem. Czy nie mogą zapamiętać raz na zawsze, czego nie pijam lub nie jadam? Wystarcza mi lurka herbaciana, zalatująca wielkim garem.

– Smacznego.

Tym też udręczona, dziękuję jednak codziennie. Ta straszliwa forma zachęty wydaje się niektórym elegancką, żeby nie powiedzieć – światową, a cóż z tego, że mnie odbiera apetyt, każąc doszukiwać się podstępu. Na dnie twarożku, bladej z trwogi kupki na talerzyku, czyha może trucizna, albo bobek mysi, chleb dotykany był brudnymi rękami i tak dalej, i tak dalej, ale to nic, nic. Nie trać apetytu, stara kobieto. Jedz!

Oczywiście wyolbrzymiam i gdybym nawet wiedziała na pewno, że tak istotnie jest, wyciągnęłabym rękę, otworzyła usta. Nie zastanawiać się i nie przyglądać.

Ta gadatliwa Ania przyniosła mi wczoraj kolację. Cztery półplasterki szynki na liściu sałaty polała keczupem i dwukrotnie polizała szyjkę butelki… Dlaczego nie powiedziałam „smacznego”? Pewno podziękowałaby, tak jak robię to ja. Wnioskując, że zlizywała sos po każdej czynności polewania szynki, a w naszym korytarzu ma nas sześcioro w swoich pokojach, sześć osób jadło sos razem z nią. Delikatnie rzecz ujmując. Ach, nie warto robić problemu. To zobaczyłam, a czego nie widzę codziennie? Tymczasem jem śniadania, kolacje, puk, puk, dzień dobry, smacznego, dobranoc…

Na obiad stawiam się raczej punktualnie o pierwszej, wraz z tym tysiącem lat drepczących wolniej, szybciej, samodzielnie i z pomocą, o lasce i przy poręczach ściennych, pokonujących potworne góry trzech schodków.

Jadalnia jest taka piękna. Rozświetlona wielkimi oknami, ogromna, z podestami po obu końcach, drewnianymi schodkami i poręczami na rzeźbionych balaskach. Wokół wielkie drewniane donice z wysoką zielenią, podchodzącą aż ku ciemnym portretom wspaniałych dawno nieobecnych… Między nimi cudowne stare talerze porcelanowe, kilka jest też moich, kiedyś moich, po Babce, i ja wchodzę tam zawsze z oczami zwróconymi w ich kierunku – mają dodać mi siły, żeby potem te martwe metalowe sztućce mogły się zagnieździć w mojej dłoni sięgającej po posiłek z fajansowego szkaradzieństwa. Z jednakową niechęcią ocieplam łyżkę w zupie i wtedy niosę ją do ust, wypełnioną płynem. Z jakiegoś powodu nie ma tu moich sztućców po Babce, które służyły mi przez całe życie moje i Romana. To były trzy srebrne komplety, bez dwóch złamanych nigdy nienaprawionych noży oraz bez szerokiej srebrnej łopatki do tortu z pozłacanymi lekko uniesionymi koronkowymi brzegami, której rączka z kości ściemniała przez minione lata chwały i zachwytów nad nią przy każdej tortowej okazji. Wrzucona przeze mnie do przepastnej szuflady kredensu, niewinna, a odtrącona na zawsze od chwili, gdy zobaczyłam ją w rękach nachylonego ku butom brata Romana, bawiącego u nas z przelotną wizytą.

– Co ty robisz?!

Znieruchomiał z łyżką do tortu, do połowy zanurzoną w swoim paskudnym bucie, boleśnie wygiętą przy jego pięcie i podniósł na mnie zdziwioną twarz, tę twarz tak karykaturalnie podobną do Romana.

– A to nie jest łyżka do butów?

Czy zrobił to specjalnie, czy naprawdę myślał, że…

*

Przy moim stoliku jada ze mną Kuligowski. Niegdysiejszy dyrektor teatru i aktywny działacz związkowy. Jego lekko nabrzmiała porowata twarz nieodmiennie przypomina mi kształtem i fakturą korek od butelki z winem. Z panem Arturem jesteśmy sobie przydzieleni od początku mojego tu zamieszkania. Niestety został zarażony powszechną w tym miejscu chorobą mówienia o sobie, jakby to przywoływanie miało sens, mogło jakoś ustawić w hierarchii tutejszej społeczności. Tu panuje mitomania na żałosną skalę, tłumaczona przeze mnie chęcią zatrzymania i udowodnienia sobie niemożliwego, przytrzymywania życia za uciekające nogi. Czuję, że odrzucają mnie w jakiś sposób, chłodni, zamknięci w grupkach, łatwiejsi w kontaktach pojedynczo. Jestem tu najkrócej, wcześniej zauważona przez nich w radio, filmie, telewizorze. Za karę trzymają mnie na dystans i krótko przy pysku. Przyczajeni czekają, żebym zgasła, spokorniała, przepełniła się bólem samotności, zapomnienia przez świat tam na zewnątrz, bym poznała bezsenne noce, choroby, spraweczki urastające do niebotycznych problemów i żebym to wylała przed ich uszy, obnażając twarz, a oni… oni z ulgą i w poczuciu zwycięstwa odwrócą się jeszcze bardziej, z otwartą litością karząc mnie bez skrupułów, bo musieli czekać na to, co znają doskonale w wydaniu swojego życia. Bo nie ma tu miejsca dla kogoś, kto chce być inny, choć trochę.

Kim może być ta przykucnięta postać w bruzdach zagonów ogrodowych? Wkładam okulary i uchylam szerzej szparę w zasłonach przy balkonowych drzwiach. Oczywiście… oczywiście to Hubertyna. Pielęgniarka, która widocznie ma dziś wolne, ale to posłannictwo pielęgniarskie nosi w sobie jak drugi kręgosłup, żołądek czy śledzionę, a więc odrywa się co chwilę od rozsady sałaty czy aksamitek, aby nie patrząc w stronę budynków, jednak ze świadomością obecności tych ukrytych tam w szparach firan i zasłon postaci, prostować się i szybkim ruchem wyrzucać ramiona przed siebie, na boki i robić parę skłonów przysadzistym tułowiem zapasionego, wielkiego owada. To dla nas to widowisko, dla nas leniwych i kruchych, którzy nie chcą lub zbyt ospale poddają się jej żarliwemu wtrącaniu się w naszą niedołężność. Usiłuje usprawni nasze rozciągnięte jak stare sprężyny mięśnie, wiotczejące niczym sznury od bielizny moknące od lat na deszczu, zlikwidować sztywność naszych stawów trzeszczących i obolałych, o które wszyscy trzęsą się w modlitwach do łaskawego losu, aby pozwolił wejść nogom na stopnie schodów, czy za każdym razem podnieść się samodzielnie z fotela. I żeby jak najpóźniej na piętro… do szpitalika. Bo stamtąd…

Hubertyna była kiedyś pielęgniarką w wojskowym szpitalu i trudno dociec, jak znalazła się w naszym Domu i jak w życiu milczącego ogrodnika i portiera w jednej osobie, pana Bolcia. Małego, jakby zawsze przestraszonego faceta bez wieku.

Pani Kicia Rozbuchowska dosiada się kiedyś do mnie na ławce pod klonami i patrząc z niesmakiem na pozostawioną w grzędach pomidorów polewaczkę Hubertyny, mówi z nieznanym mi błyskiem w oczach:

– Ona też dobra…

– Kto? – Nachylam się ku pani Rozbuchowskiej, ale nie na tyle, żeby pozwolić sobie na poufałość kontaktu i nie na tyle, by okazać zbyt małe zainteresowanie. Nie mam też śmiałości, by strącić z jej kolana pająka na chudych patykach nóg, wędrującego wśród mamiących go kwiatów jej sukni.

– No kto, kto. Nasza Hubertyna… pielęgniarzowa… caryca.

Odchylam się nieco, patrząc na korony nachylonych nad nami klonów. Ostre liście drżą od lekkiego wiatru.

– Musiała w tym woju baraszkować… żołnierz to lubi takich, co komenderują, raz dwa, raz dwa… a do tego baba jak armata… mam rację, co? Zgadza się pani ze mną, mam nadzieję. Co?

Śmieję się lekko, co jest odpowiedzią enigmatyczną.

Pani Rozbuchowska wyjęczała u naszego lekarza, żeby obronił ją przed Hubertyną, i nie musi już chodzić na spotkania rehabilitacyjne raz w tygodniu do sali w suterenie. Za to pewnie siostra Hubertyna nie okazuje litości pani Kici, gdy na jej dyżur przypada konieczność wbicia igły zastrzyku w chudy pośladek starej sopranistki.

Energicznie podejmuje mój śmiech.

– Prawda, co? Prawda?

Poprawia ładnym, wręcz dziewczęcym gestem kilka grzebyczków wpiętych w loczki siwych włosów. Maluje się jeszcze i oczy obwiedzione czarną kreską, z niebieskimi powiekami, małe, załzawione, robią wrażenie złowionych, zdychających rybek. Na przegubach wysuszonych rąk dźwięczą srebrne bransoletki. Ma na sobie czerwoną suknię w wielkie kwiaty, spiętą ładną kameą pod pooraną szyją, biały pasek, białe pończochy ze szramą oczka zaszytego na okrętkę, czarne wykrzywione pantofle z kokardkami. Prawą ręką kurczowo trzyma białą plastikową torebkę o ostrych końcach.

One wszystkie wychodzą do ogrodu czy na obiad z torebkami i przeważnie w kapeluszach, jakby gotowe do drogi. Kapelusze są słomkowe lub płócienne, ronda rzucają cień na ich blade czoła i czujne lub nieobecne oczy. Czasem są krzywo przypięte, osiągające niezamierzony komiczny lub żałosny wyraz, ruchome przy każdym poruszeniu, mimo kilkunastu widocznych zapinek, bo przy następnej zapominają o uprzednio wpiętej.

Nie muszę ani odpowiadać, ani podejmować tematu Hubertyny, bo oto idzie ku naszej alejce energicznym krokiem, stukając marszowo drewnianymi chodakami o kamienną mozaikę chodnika. Cienką witką gałązki uderza o brzeg swojej rozdymającej się spódnicy. Za nią biegnie jej czarny kundelek, jak zwykle polujący na pomarańczową plastikową polewaczkę.

Nie musimy się kłaniać, te pokorne uśmiechy wtulone fałszywie w nasze usta, życzenia dobrego dnia mamy już za sobą, po porannym spotkaniu.

– Kminek! Ani się waż! – woła bez entuzjazmu.

Przemaszerowała obok, nie poświęcając nam najmniejszej uwagi czy przelotnego spojrzenia, automatycznie chowamy stopy pod ławkę, choć nie były przeszkodą dla przemarszu, i patrzymy w ślad za oddalającą się. Jej zad kołysze się miarowo. Ileż ma w sobie hormonów, witamin, soli mineralnych. Nie najmłodsza, to prawda, ale jakże krzepka i odważna w ruchach.

Pies dopada konewki i zębami szarpie za pałąk przy sitku. Woda chlusnęła mu na czarny pysk, więc odskakuje zaskoczony. Hubertyna idzie z zadartą głową, jakby ciężar śmiechu przeważał ją do tyłu.

– Ty głupku! Ty mały głupku!

Patrzę bez uśmiechu, a pani Rozbuchowska wzdycha i mówi:

– Pani tu nie było jeszcze, kiedy on wypadł na szosę. – Wskazuje w kierunku bramy wjazdowej, widocznej przez drzewa w parku. – Może za kocurem, nie wiem… no i poturbowało go auto. Stracił ogonek. Tak wtedy krzyczał… a ja prawie płakałam. Ale dawno pięknie się zrosło, jak to na psie. To taki miły piesek. Milutki i wesoły. Pieseczek…

Świsnęłam cicho i nagle Kminek jak szalony ruszył w moim kierunku. Wskoczył z impetem na ławkę z rozdziawionym, wesołym pyskiem. Złapałam w obie ręce to szorstkie, czarne zwierzątko, pełne życia i ciepła. Jego uszka pachniały suszonymi grzybami i pustynią. Przymknęłam oczy… moja Merla też była taka cieplutka, jej uszka pachniały tak samo, a spojrzenie czarnych ślepi…

– Pobrudzi panią! – Pani Rozbuchowska z niezwykłą zwinnością wciska się w drugi koniec ławki. Jej zaciśnięte wąskie usta zniknęły, jakby się same zjadły.

– To nic… to nic… – szepczę, a Kminek delikatnie, niezwykle delikatnie chwyta moją rękę w zęby. Na chwilę jednak, bo nie bardzo wie, co z nią dalej zrobić, więc wycofuje się z tej zabawy w polowanie, zeskakuje i teraz niespodziewanie przednimi łapkami wspina się na chude kolana pani Kici. Na jej skrzywionej jak zsychający się ser twarzy widać przerażenie pomieszane ze wstrętem.

– Poszedł! Poszedł!! – krzyczy, wymachując torebką.

Jest w takiej panice, że nie myśli o Hubertynie, która mogła to obserwować. Pies zaskowyczał, odskoczył i pognał między drzewa. Hubertyny nie było w pobliżu.

– Wstrętny pies! Mógł mnie ugryźć! Chciał tego! Te kły… byłam bezbronna jak dziecko. To pani go sprowokowała! Jak można… trzeba mieć trochę wyobraźni. – Strzepnęła coś niewidocznego z torebki i dodała z dziecinnym zdziwieniem: – O… mokra… musiał dostać w nos.

Milczę, patrząc na ostre kanty paskudnej torebki ze sztucznego tworzywa.

– Pójdę się położyć – kłamię, ostrożnie wstając z ławki.

Zbierało się na deszcz, było mi dziwnie duszno i rozbolała mnie głowa. Bardzo chciałam, żeby spadł ulewny deszcz i żeby pani Rozbuchowska przemokła do suchej nitki. Mógłby nawet trzasnąć piorun w któreś z dalszych drzew, żeby się potężnie przestraszyła, ale nic takiego się nie stało, a ona podniosła się i ruszyła za mną.

*

Na wakacje jeździłam z matką, siostrą i niańką nad morze. Czasem powraca wspomnienie, zatrzymane we mnie, tamtej małej grubej dziewczynki, ubieranej przez znajomą krawcową w perkalikowe krótkie sukienki, spod których widać majtki z tego samego materiału. Tego nie pamiętam, to było na fotografiach, które już gdzieś się zapodziały. Zatrzymałam w sobie rozkoszną, ciepłą sypkość piasku i wielką falującą, bezkresną przestrzeń. Morze. Piękne i bezpieczne do czasu, gdy pociągnęło na swoje dno moją siostrę, gdy wypłynęła na gumowym materacu, „przy brzegu, przy brzegu!”, a potem zbyt długo nikt nie wyglądał z grajdołka… Ja budowałam zamki, beznadziejnie zatapiane przez zdradliwie nadpływające fale, pochłonięta tym całkowicie, gdy nagle zaczęli biegać jacyś ludzie, przewrócono mnie na rozdeptany zamek, potem pochwycono na ręce i zobaczyłam matkę, tak zabawnie biegającą przy brzegu, starającą się wbiec do wody, ktoś ją łapał, odciągał, a kiedy zaczęła rozdzierająco wyć, zemdlałam ze strachu.

To nie ja byłam ukochaną córeczką mamusi. Była nią Marzena. Starsza ode mnie, wybitnie uzdolniona do gry na skrzypcach, zgrabna, śliczna, której pod żadnym względem nie przypominałam.

Były to ostatnie nasze wakacje nad morzem, matka zamknęła się w sobie i jeszcze bardziej odsunęła ode mnie, małej, grubej brzyduli.

Niańka Zenobia zniknęła z naszego domu, przyszła panna Jadwiga, która przerażała mnie, gdy wieczorami ciężko opadała na kolana, by półgłosem modlić się za zmarłych w dramatycznych okolicznościach, i wymieniała imiona nieszczęśników pochłoniętych przez ogień, wodę i inne niespodziewane żywioły, na zakończenie groźnie przestrzegając swego Anioła Stróża, aby nigdy nie stracił czujności. Wobec niej.

Ojciec żegnał mnie przelotnie, jakiś spłoszony, i wyjeżdżał na długo w swoich sprawach czy interesach. Byłam samotnym dzieckiem, dobrze ubranym, z zabawkami i opiekunką. Kochała mnie tylko Babka, matka mojego ojca. Tęskniłam za nią przez cały tydzień. Przez wiele lat podrzucano mnie z ulgą do jej wielkiego domu z półokrągłymi oknami, ciemnymi poręczami przy skrzypiących schodach, prowadzących na górę do sypialni Babki. Była tam ciemnofioletowa tapeta w złote ptaki, rajskie – jak mówiła Babka – gdy palcami obrysowywałam ich strzępiaste kształty. Meble w domu pachniały tajemniczymi zapachami, a rzeźbiony kredens, stękając, gdy otwierało się drzwiczki górnej części, ukazywał piramidę lukrowanych różowych ciasteczek, czekających na mnie. I Babka czekała na mnie. Myślałam, ba, byłam pewna, że tak będzie zawsze, do końca życia. Nawet umawiałyśmy się, że tak będzie, i wtedy wierzyłam, bo wierzyłam we wszystko, co mówiła lub obiecywała.

Dla mnie Babka od zawsze leżała w łóżku – na uniesionych wysoko poduszkach, zawsze delikatnie umalowana, z falami upiętych i pachnących włosów. Przy ich bieli piwne oczy wydawały się wielkimi ślazowymi cukierkami, których tyle leżało przy niej, na okrągłym stoliku. Nie wstała już po drugim wylewie i nigdy nie widziałam jej w innej pozycji, stąd pewność, że tak było naturalnie i od zawsze.

Potrzebowałam jej akceptacji, zauważania mnie dla mnie samej, miłości i porozumienia… Tęskniłam za nią i kochałam ją. Może tylko troszkę bałam się tajemniczo wychudzonej lewej ręki, której nie dotykałam nigdy.

Dziś przyjrzałam się fioletowym podskórnie dłoniom chudziutkiej pani Heni Goryczkowej. Uderzyło mnie nagłe wspomnienie, bolesne, z dziwnie roztrzepotanym sercem, jak na próżno podrywający się, uwiązany ptak. Te delikatne, wąskie palce starej kobiety… gdy lewa ręka leżała trochę bezwładna… oparta na chudym kolanie… Boże, co ja.

Chciała od kogokolwiek dostać banana, ale skąd miałam go wziąć.

– Tu nie rosną! – arogancko powiedział Henrykowski.

Nie lubił jej. Tak stare bezpłciowe istoty rodzaju męskiego odrzucają te, które kiedyś były kobietami. A w dodatku Zyzio Henrykowski był przecież aktorem, Goryczkowa zaś „tylko” suflerką. Mam dziwne przeczucie, a nawet intuicyjną pewność, że ona była bardziej przydatna w teatrze niż on, wiecznie zawiedziony halabardnik. Próbuje coś opowiadać o sobie, o znaczących rolach, znaczących znajomościach, ale robi to jakoś naiwnie, niezręcznie, nieprzekonująco, a potem ostatni wstaje z ławki, by mieć pewność, że nie padną pod jego adresem pogardliwe uwagi i komentarze. Jakoś tam chce pozytywnie zaistnieć w swoich próbach działań na rzecz mieszkańców Domu, ale przy swoim braku taktu, narażony jest na krytyczne uwagi i sprzeciwy. Obraża się wtedy i przez jakiś czas unika kontaktów. W upalne dni szokuje wszystkich, chodząc w krótkich dżinsowych spodenkach, wieczorem przebiera się, najczęściej w jasne spodnie, których malutkie kieszonki spotykają się czy raczej giną wspólnie w linii dzielnie zwartych pośladków.

Tu wszyscy, którzy chodzą, suną czy drepczą, bardzo dbają o swoje stroje, dodatki, sztuczną biżuterię. „Jeszcze wyglądam, zawsze dbałam, dbałem o siebie, byłam, byłem i jeszcze jestem kimś, choć w innych okolicznościach i czasie, ale to ja, ta czy ten, który kiedyś…” itd.

Znowu z daleka, z końca ogrodu, dolatuje ten dźwięk jękliwy, z nagła urwany. Siatka ogrodzenia obrośnięta jest wysokimi tujami, ale wydaje mi się, gdy włożę okulary, że w prześwitach zieloności miga czasem coś białego. To na pewno białe pawie…

Jeszcze świeci słońce, a już pierwsze ciężkie krople deszczu dzielą na wąskie nitki pejzaż ogrodu, oddalają niebieskie świece łubinów, rozmazują żółć irysów. Za chwilę będzie odczuwalny głęboki oddech spierzchniętej ziemi, łapczywie sycącej się wilgocią. Oto słońce już ginie, zanurzając się w chmury, sine i duszne, a fala deszczu przybiera na sile. Moje dwa kasztanowce są jedną ciemną plamą na tle nieba. Dwa pnie obok siebie i jeden kształt ciemny, teraz już tam wyżej od gęstwiny liści i konarów. Jak dwie postacie mocno splecione, ciasno przywarte do siebie. Wszystko wokół ruchome, wychylające się na wiatr, słońce, one tylko dla siebie. Jeżeli zakołyszą się lekko, to wspólnie, delikatnie, nie raniąc siebie, jak na jednym oddechu. W miłości, na wszystko i do końca…

*

Po dyplomie pojechaliśmy grupą do teatru w O. Naszym entuzjazmem, wiarą zakładającą nieustanną radosną twórczość, chęcią pracy do siódmych potów przypominaliśmy pędzącą lokomotywę pogwizdującą triumfalnie, przed którą winny unosić się tunele, przyklękać mosty i uskakiwać drzewa, bo była rozgrzana do czerwoności i nie chciała liczyć się z pospolitością wyznaczonych tras, szyn i znaków. To było oczywiste, a jakże zaskakujące – niechętne i lekceważące przyjęcie przez „stary” zespół. Już samym przyjazdem nietaktownie zburzyliśmy ich spokój, a tu jeszcze demonstracyjna młodość, entuzjazm, ukończona wyższa uczelnia w stolicy… Ale nauczeni w ciągu czterech lat studiów szacunku i moresu, grzecznie dygając i szurając nóżką, szliśmy od jednego aktora do drugiego, często nie zapamiętując nawet nijakiej twarzy czy wymruczanego nazwiska. Popełnialiśmy faux pas, mówiąc kolejny raz – pan pozwoli… moje nazwisko… chciałbym się przedstawić… a z tamtej strony natychmiast następowało małe widowisko dla swojej widowni – „cóż za zaszczyt… gdzieś już o panu słyszałem… ach, widać, że z samej stolicy…” albo – „z pamięcią na bakier, już w tym wieku?… czy spotka mnie ten zaszczyt poznania pana po raz trzeci…”. I głośny, zaraźliwy śmiech.

Nie wiedzieliśmy też, że – delikatnie mówiąc – szanowny pan dyrektor dość niezręcznie wprowadził nas do swojego zespołu. Dyrektor Karol Maria Kolanowski, zwany przez nas „Noga”. Przyjechał na nasz dyplomowy spektakl Gorkiego, wyłowił kilkoro, skusił rolami, perspektywą wysokiej gaży, opieką ojcowską i artystyczną, na razie pokojami w Domu Aktora, a gdy wrócił z podpisanymi umowami, a jeszcze bez nas, rozegrał swoje porachunki, zwalniając kilka osób z zespołu oraz zapowiadając, jak to zdolni młodzi dadzą tu innym w…

Dowiedzieliśmy się o tym dużo później, gdy nas już zaakceptowano, ale frycowe trzeba było zapłacić. Więc trzymaliśmy się jak rozbitkowie na jednej tratwie, czujni, wyizolowani i nieco pokorniejsi w marzeniach. Ale graliśmy dużo. Może nie najlepiej, może zbyt nas roznosiło, bo cugle zakładali dość przeciętni reżyserzy z Nogą na czele, ale pod koniec drugiego sezonu zaczęli przyjeżdżać na gościnne reżyserie ciekawi ludzie, jak choćby Witold Sałat, wrażliwy, wymagający, oczekujący propozycji, ze świetnymi inscenizatorskimi pomysłami, pracujący jak szalony, jeśli był trzeźwy. To on zrobił Wiśniowy sad i ja po Warii dostałam propozycję do Warszawy, co zmieniło całe moje życie. Ale to nastąpiło potem. Na razie w przewadze były sztuki robiące kasę, niższego lotu, ale zapewniające widownię. Zwróciliśmy się do dyrektora, a on wyraził zgodę i zrobiliśmy wieczór z przedwojennymi piosenkami i monologami. Bawiliśmy się w to już w szkole i teraz zaprosiliśmy jeszcze do współpracy dwoje dojrzałych kolegów. Dołączyli do nas pan Sławomir Kornacki i Biba Chowańczuk. On siwy, o łagodnych oczach zmysłowego impotenta, z ciepłym barytonem po serii nerwowych odkaszlnięć, wesoły, koleżeński, niezwykle lubiany przez widownię. Ona, Biba, kruchy, wesoły barwny ptak, kompan i przyjaciel, z burzą ciemnorudych, pięknych włosów, o oryginalnej urodzie, nieco zawiedziona swoją karierą, a jeszcze bardziej nijakim mężem, matematykiem w miejscowym liceum.

Stałyśmy się sobie bardzo bliskie, mimo dużej różnicy wieku. W jakiś nieuświadomiony sposób potrzebowałyśmy się nawzajem. Moja Biba.

W starym akustycznym Domu Aktora, tak jak inni nasi i nie tylko, miałam mały pokoik ze ślepą kuchenką i nadzieję, że przy pierwszej jakiejś okazji przeprowadzę się do stale obiecywanego lokatorskiego.

Czasami wysiadało światło, często było zbyt niskie ciśnienie wody, ale nigdy nie milkły gwiżdżące uszczelki w kranach czy odgłosy zza ściany, zbyt ożywionych spotkań towarzyskich. To może były gorsze strony wspólnoty mieszkaniowej, dobre – to świadomość, że „moi” są pod ręką, gdy potrzeba, i że prawem niepisanym, które należało honorować, było niewpuszczanie nieproszonego gościa lub pożegnanie się, gdy gospodarz chciał być wreszcie sam, no i że należało pukać. W czasie studiów zaliczyłam akademik z dziewczynami we wspólnym pokoju i teraz to miejsce, tylko dla mnie, wydawało mi się prawie bliskie, a w każdym razie jakby przybliżające dom. Oczywiście, zagospodarowanie wnętrza pozostawiało wiele do życzenia, mimo że starałam się je jakoś ocieplić i przysposobić. Ale to był mój kąt i ceniłam go sobie.

W któryś wtorek, czyli nasz wolny dzień w teatrze, wróciłam ze strychu, na którym wieszałam pranie, i marzyłam o filiżance herbaty i o wyciągnięciu się na kanapce z książką.

– Hanusiu, to ja…

Zatrzymałam się w progu. Na mojej kanapce siedziała Biba. Na brzeżku, jak przelotny ptak na gałęzi. Wytworna w swojej śmiesznej, ale wspaniałej pelerynce z koronkowym kołnierzem, kupionej od jakiejś Rosjanki. Na metce był napis – PETERSBURG i nieco zatarta nazwa firmy. Biba pokazywała to z dumą. Teraz jej urocza twarz, odwrócona ku mnie, miała wyraz kota oczekującego na coś smakowitego lub na łagodne pogłaskanie, choćby końcami palców.

– Nie wyrzucaj mnie… i nie mów, że jeszcze mnie tu brakowało…

Rozbroiła mnie kompletnie.

– Biba, jesteś tu zawsze mile witana! Wiesz o tym… skąd ten wstęp? A trafiłaś na czas herbaciany. – Ucałowałam ją, ona odwzajemniła pocałunek głośnym cmokiem i objęła mnie za szyję. Pachniała jak zawsze dobrymi perfumami. Uwielbiała je, miała do nich słabość, mogła oszczędzać na ciuchach, ale nie na markowych perfumach.

– To znaczy, że dobrze zrobiłam, stawiając czajnik na gazie? – wymruczała.

– Bardzo dobrze.

– A buteleczkę do lodóweczki?

– Jesteś szalona… po pierwsze, mam tam coś, a po drugie, nie wariujmy, bo jutro próba ze starym…

– Ale po trzecie, jutro jest jutro, a dziś jest… wtorek – przerwała mi, rzucając niedbałym, ale pięknym gestem pelerynkę z Petersburga na poręcz fotela. – Jestem psychicznie zdołowana, to po czwarte, kocham cię, jakbyś była moją córką, to po pięć, a po pięć pięćdziesiąt są rzodkiewki, a po sześć i siedem, zrób nam coś do przegryzienia. Rzekłam.

A na stole w kuchni stał koszyk z wiktuałami. To właśnie była cała Biba. Młodzieńcza, ciut szalona, urocza, zawsze pamiętająca o konieczności udziału w organizowaniu jakiegoś bankieciku. W jakimś sensie, z koszmarem w każdy wtorek… Bo wtorek w jej małżeństwie był dniem jego milczenia, tego matematyka, tego nijakiego faceta, którego chwała Bogu nigdy nie poznałam. Oczywiście, jak powiedziała, „milczał tylko do niej”. Wtorek był dniem pamięci pewnego czynu. Sytuacji? Posunięcia? Decyzji na pewno. Otóż wtorek przechowywał pamięć o dniu, kiedy to przed laty, udręczona wścibstwem i nadopiekuńczą w stosunku do swego dojrzałego syna teściową, rozmówiła się z nią, twardo stawiając sprawę, i stara pani, zrywając z nią stosunki, spakowała walizy i wróciła do swego domu w innej części kraju, aby już nigdy nie zobaczyć się z synową. W jej odczuciu, jakże wredną.

– Nie można sobie tego piekła wyobrazić, a jednocześnie było to na granicy banału – mówiła Biba. – Zjeżdżała niezapowiedziana do naszego ciasnego mieszkania i wrastała, zapuszczając korzenie na niekończące się tygodnie i miesiące. Obecna wszędzie, kontrolująca, niezadowolona ze mnie, krytyczna, niepogodzona, że jej syn zranił ją tak bardzo, usamodzielniając się, bo wyjechał z domu i ożenił się. Z aktorką! Grzech! Grzech! Zepsucie! A do tego jestem ruda! Więc w opinii jej środowiska, wyroczni jej zapyziałego Ciemnogrodu, jestem fałszywa jak lis, przebiegła jak wąż, niepoważna jak małpa i z dziwaczną osobowością. Dobrze, że mi tego ostatniego nie odmówiła. Prawda? Zaglądała w garnki, szafy, szuflady, wzdychając przed nim, szurała wieczorami do późna pod drzwiami naszej sypialni, udawała chorobę serca i bezsenność. Podawała w wątpliwość wszystko, co mówiłam, wszystko, co stawiałam na stole. Pozornie w zawoalowanej formie, z cierpiętniczym uśmieszkiem, ale szpile i noże miały ostre końce. Na początku, gdy byłam w nim zakochana, a z jakiegoś powodu byłam… choć przecież od początku tak bardzo się różniliśmy… więc na początku mówiłam sobie – to jego matka, oni tak się kochają, zbyt długo byli dla siebie całym światem, bo Emilian senior przytomnie zwiał na Zachód, gdy junior był malutki. O, Haniu… ta jej małpia miłość, którą on przyjmował jako coś mu należnego, naturalnego, niezbyt zręcznie lawirując między swoimi dwiema kobietami, co przystępowały do wojny. Ta jej chora zazdrość… kobiety, bardziej kobiety niż matki… to podważanie wszystkiego, co dotyczyło mnie, to była twarda szkoła dla mojej cierpliwości.

Ale… moja cierpliwość i duszenie się w złotych ramkach świętej zbliżały się do kresu. To bytowanie u nas przez tygodnie i miesiące zaczęło zaciskać się na mojej szyi jak sznur wisielca. No więc nie! Dosyć! Po beznadziejnych rozmowach z mężem – wtedy zresztą upewniłam się ostatecznie, że mężczyzna, a jeszcze w pewnej sytuacji czy układach, to zupełnie inny twór biologiczno-psychiczny – więc po tych rozmowach byłam coraz ciaśniejszym kłębkiem nerwów, a do tego zbliżały się generalne próby z Szekspira, gdzie próbowałam Katarzynę, rozumiesz mnie? Powiedziałam sobie, nie! Gościnnie reżyserował Serdan, znasz go? Serdanowski, tak, z Krakowa. Fantastyczny facet. Wymagający jak sto diabłów, dusił mnie i męczył, gdy udręczona domem, wszystko przenosiłam na scenę; mimo tych cholernych mądrości Stanisławskiego nie zostawiałam kaloszy za drzwiami teatru. Nie mogłam się skupić, otworzyć, pozbierać, były tylko momenty, które kazały mu mieć nadzieję, że coś tam we mnie jest, że nie na darmo obsadzono mnie w tej roli, ale marnowaliśmy wszyscy, przeze mnie, tyle uciekającego bezpowrotnie czasu.

A przecież tak strasznie mi zależało… zdawało się, że wkładam tyle wysiłku, ale leciałam po wierzchu, pusta i markująca, czułam, że nic jeszcze nie ugryzłam, nachylam się z otwartym ustami, żeby zatopić zęby, poczuć smak i tę nieporównywalną radość… a tu wszystko umyka, umyka, oddala się, podczas gdy termin premiery przybliża nieodwołalnie. Jezu.

I kiedy w bezsenną noc, u boku głęboko uśpionego Emiliana, przyszła mi do głowy nagła myśl, żeby wstać, natychmiast wstać, pójść do gabinetu, gdzie spała ta obca, wroga mi kobieta, cierpiąca podobno na bezsenność, a chrapiąca jak stary żołnierz po bitwie, i nagłym, precyzyjnym ruchem przycisnąć jej poduszkę do twarzy, wtłoczyć w gardło ten chrap przeraźliwy, żeby zamilkła na zawsze! – przestraszyłam się. Przestraszyłam się siebie, tej myśli, tego gorącego pragnienia i tego, że wydało mi się to jedynym wyjściem. Ale dzięki czujności mojego Anioła Stróża, rano zobaczyłam inne. Zacisnęłam zęby i przed próbą poprosiłam Serdana o rozmowę w cztery oczy. Pewno myślał, że pokażę wariackie papiery i oddam rolę, ale ja, w poczuciu upokorzenia, przedstawiłam się jako potencjalna zabójczyni. Wiem, ile mu zawdzięczam… to był świetny, mądry facet. Starość tak często bywa mądrością, jeżeli kruszeje jako ostatnia, co? Otóż kazał wybić sobie z głowy plany morderstwa, zwolnił z próby, a ja pojechałam na dworzec i kupiłam bilet pierwszej klasy z miejscówką przy oknie, żeby odjeżdżając, patrzyła po raz ostatni na to miasto. Ale miejsce miała w przedziale dla palących… ona, ta, co nie mogła znieść papierosa nawet na obrazku. To była mała skaza na szlachetnym uczynku troski o wygodę osoby, którą musiałam wyekspediować z mojego życia.

Drzwi do domu otwierałam trzęsącymi się rękami, ale z twardym postanowieniem, że to zadanie aktorskie wykonam po mistrzowsku. Przyłapałam ją na rozziewanym robieniu sobie kawki ze śmietanką i jajeczek na miękko. Moja obecność o tej porze to był pierwszy szok. Lekki. Cięższy przyszedł za chwilę. Jajka już były na twardo i jadła je, dławiąc się, a ja mówiłam, mówiłam i byłam wartko płynącą rzeką, która nie zważała na zakrętach, wiedząc, że musi wpaść do morza, bez względu na cokolwiek.

Wyglądała, jakby z moich udokumentowanych przykładami wypowiedzi nie rozumiała niczego poza tym, że ma się natychmiast spakować, nie ma prawa sięgnąć po telefon i że ja, dzwoniąc kluczykami od samochodu i śledząc ją, jestem jak wzorowy eskortujący ją amerykański policjant, który wypełni do końca swój obowiązek wsadzenia jej do przedziału. Psychicznie skutą kajdankami i bez najmniejszej możliwości ucieczki. Ale z ostatnim słowem skazanego…

Pakując walizy, powiedziała w manierze aktorek z przedwojennego kina:

– Przeklinam panią! Pożałujesz! Ty… paskudna, zła kobieto!!! Nie chcę mieć z tobą nic wspólnego!

– No, może poza Emilianem… w jakimś sensie – nie wytrzymałam.

– Emilian wróci do mnie!

Ale na razie ona wracała do siebie do domu, ja wracałam do siebie i swojej pracy, do mnie wracało rozpierające uczucie szalonej wolności i wiara, że mąż nie rzuci we mnie nożem, gdy wróci do domu na obiad. Obiad we dwoje! Kolacja czasem, codzienność zawsze! Ryzykowałam? Jakoś nie myślałam o tym, ale jakąkolwiek cenę przyszłoby mi zapłacić w moim życiu osobistym, byłam gotowa. No, prawie gotowa. Najważniejszy był teatr, nie chciałam i nie mogłam skończyć w domu dla obłąkanych. A wiesz… ja już byłam na najlepszej drodze, żeby dać zarobić psychiatrze. Zaczęłam się zastanawiać… a może jest we mnie coś, czego nie chcę zobaczyć, co było w tych jej ocenach mnie, moich zachowań, sposobu życia, ubierania się, w wyborze takiego zawodu, który – jak twierdziła – musiał mieć zgubny wpływ na moją równowagę psychiczną… A mój kolor włosów? Też sugerował wyraźną inność, oczywiście negatywną. Tak sama zaczęłam się zapędzać w kozi róg. Ale tymczasem wyjeżdżała.

Gdy usiadła w przedziale, a ja załadowałam jej walizy na półki i niezręcznie próbowałam się z nią pożegnać, z nią odwróconą do okna, pobladłą, z zaciśniętymi ustami, matką mego męża, starą samotną kobietą, której już nigdy nie miałam otworzyć drzwi i zaprosić do środka, pomyślałam o sobie przez moment bardzo źle. Ale, przyznaję się, to była tylko chwila. Zamknęłam drzwi od przedziału i już nie oglądając się za siebie, ruszyłam, biorąc głęboki oddech.

A Emilian?

Emilian się rozpłakał. Nie spodziewałam się tego i zrobiło mi się okropnie! Ale szybko wytarł oczy i najpierw przyznał rację matce, a potem wycedził przez zęby z obcą, napiętą twarzą:

– Nie wyobrażam sobie, jak ma dalej wyglądać nasze małżeństwo. Zadzwonisz do mojej biednej matki i przeprosisz ją!

– Nie… – powiedziałam spokojnie.

– Zadzwonisz! Zapewne nie przebaczy ci, ale ty przeprosisz ją za swoje nikczemne, niespotykanie wstrętne, niezrozumiałe zachowanie.

– Niezrozumiałe… – powtórzyłam gorzko – nie, nie chcę wracać do wszystkiego od początku. Nie mam siły. Mogę tylko przeprosić ciebie za mój pośpiech, ale nie będę się tłumaczyć, wiedz, że to było jedyne wyjście. Wiem, to znaczy wyobrażam sobie, że ciebie to boli, ale i mnie boli, że ciebie boli… – zaplątałam się jakoś beznadziejnie.

Nie pozwolił mi się rozplątać, krzycząc:

– Zamilcz! Dosyć! Dosyć tych wiecznych, cholernych popisów, fantastycznej erudycji i dowcipu! Z jakiej to błazeńskiej sztuki, co? Dosyć tego wiecznego teatru w moim domu!

– W naszym… – wtrąciłam łagodnie z prawdziwie ukrywanym bólem – w naszym, który musimy odzyskać. I siebie, Emi, musimy odnaleźć. Nie będziemy już kochać się ukradkiem, moje włosy nadal będą dla ciebie piękne, a to, co powiem, ciekawe lub zabawne, a moje obiady…

– To moja matka, to moja matka… – zaczął skowyczeć, kołysząc się jak dzieciak, który cierpi na sierocą chorobę. Stary dzieciak.

Brzmiało, jakbym co najmniej chciała ją zgładzić. Tego było trochę za wiele.

– Racja. Twoja. I nie mam zamiaru ci jej odbierać. Możesz widywać się z nią, kiedy chcesz i ile chcesz, przecież to oczywiste, tyle że wszędzie, byle nie tu. Nigdy więcej nie pozwolę się poniżać i gnębić. I ośmieszać, widząc, że jest o ciebie zazdrosna nie jak matka, ale jak odtrącona kobieta.

Odwrócił się do mnie wolno, jak aktor na zwolnionej taśmie filmowej. Ileż było w jego twarzy pogardy i wstrętu, gdy powiedział powoli i ochryple:

– Zamilcz. Zamilcz. Jak śmiesz, ty… ty…

– Nie kończ! – krzyknęłam. – Nie kończ! Będziemy tego oboje żałowali, do końca życia. Są słowa, których się nie cofnie, nawet z pamięci. Emilian! Zrobisz, co uznasz za stosowne, ale ja… nigdy się z nią nie spotkam. Przysięgam.

I tak walczyliśmy nie o siebie, ale ze sobą, przez całą noc, wypominając wszystko, co kiedykolwiek było między nami niedobrego, błahe sprawy urastały do niebotycznych rozmiarów, raniliśmy się niesprawiedliwie i bez litości dla dobrych wspomnień. I gdyby tamta kobieta wiedziała o tym, miałaby nielichą satysfakcję. Tak…

Ale jednak nie rzucił mnie, posady, miasta i nie wrócił do mamusi. Tyle że pękło coś między nami na zawsze, zbyt dużo gorzkich słów padło, ciężkich, wstrętnych, nie próbowaliśmy ich odwoływać, przepraszać się, ratować, ta reszta miłości, która przecież była w nas mimo upływu lat, została zniszczona. Od tamtej nocy nie sypiamy ze sobą… nie umielibyśmy i już nie chcemy. Zrobiło się z nas stare, zmęczone sobą i zawiedzione małżeństwo z rozsądku. Z przyzwyczajenia. Bo co… w aurze skandalu i plotek przeprowadzać rozwód, zamieniać mieszkanie, to nie miało sensu. Wobec innych pozory przyzwoitego udanego małżeństwa zostały zachowane – roześmiała się gorzko. – Wszyscy mniej lub bardziej udatnie jesteśmy aktorami swojego życia, czyż nie?

Świtało już, zrobił się wtorek, ja byłam wolna i był to mój wolny dzień w teatrze, gdy Emilian na zakończenie tej katastroficznej nocy powiedział, nie patrząc na mnie:

– Dosyć… wszystko muszę przemyśleć, nie wiem, jak będzie dalej, ale jedno jest pewne. Nigdy już, do końca życia nie odezwę się do ciebie we wtorek. W dzień, kiedy wyrzuciłaś moją matkę. Przysięgam.

I wyszedł… nawet zadziwiająco cicho zamykając drzwi.

A ja siedziałam zmięta, wymęczona, z upiornym bólem głowy i w kompletnym zaskoczeniu. Powiedział – wtorek… a przecież to się stało poprzedniego dnia, w poniedziałek! Za co więc płacił wtorek? Był niewinny, był całkowicie niewinny… I zachwiała się resztka mojej wiary w mojego męża, w jego logiczne myślenie, w to, że zna dni tygodnia i że jest dorosły… Myślałam przez chwilę, że zawoła do mnie z łazienki, skąd słychać było, że bierze prysznic: „Pomyliłem się! Oczywiście chodzi o poniedziałek! Nie odzywaj się do mnie w poniedziałek, bo ja będę milczał jak grób!”.

Ale nic takiego się nie stało. I wtedy nasunął mi się zadziwiająco logiczny wniosek – z ekstremalnego napięcia w stanie nienasycenia nienawiścią, miłością czy rozpaczą, może nastąpić najprawdziwsze zafałszowanie rzeczywistości. Żeby nie powiedzieć, doskonałe.

***

koniec darmowego fragmentu
zapraszamy do zakupu pełnej wersji

Warszawskie Wydawnictwo Literackie

MUZA SA

ul. Marszałkowska 8

00-590 Warszawa

tel. 22 6211775

e-mail: info@muza.com.pl

Dział zamówień: 22 6286360

Księgarnia internetowa: www.muza.com.pl

Wersja elektroniczna: MAGRAF s.c., Bydgoszcz