Dla wszystkich kobiet uczestniczących

w naszym badaniu,

które odważnie podzieliły się z nami

swoimi doświadczeniami seksualnymi

PODZIĘKOWANIA

Moi rodzice nie mieli wobec mnie wielkich oczekiwań. Matka chciała, żebym wyszła za mąż za kierownika hipermarketu Safeway, co zapewniłoby jej dziesięcioprocentowy rabat w dziale mięsnym, a ojciec życzył sobie, żebym poślubiła mężczyznę, który będzie umiał naprawić gaźnik w moim samochodzie. Oboje pochodzili z miejsca i epoki, w których ceniło się ciężką pracę i poświęcenie, ale nie wykształcenie. Do końca życia będę wdzięczna nieżyjącej już Maradine Portt oraz Claudii McNeil, która kibicowała mi od samego początku, za to, że dały mi pewność siebie i odwagę, aby pójść własną drogą. Za to, że śmiała się z każdej – nawet najgłupszej – opowiadanej przeze mnie historii, wierzyła w każdy mój nowy plan i wspierała mnie w trudnych chwilach od czasu, gdy zostałyśmy przyjaciółkami w drugiej klasie szkoły podstawowej (w klasie panny Funk), serdecznie dziękuję Sherry Rempel (Sherry, przepraszam Cię za wszystkie przykrości, jakie sprawiłam Ci w dzieciństwie – zwłaszcza za to, że kiedyś przebrałam Cię za choinkę bożonarodzeniową i podłączyłam do prądu na przyjęciu zorganizowanym przez moich rodziców).

Kilka osób wywarło ogromny wpływ na moją karierę naukową. Jestem wdzięczna Borisowi Gorzalce, mojemu promotorowi na studiach magisterskich, który dzięki swojej zdumiewającej umiejętności przekazywania wiedzy przekonał mnie, abym porzuciła świat maszyn do szycia dla psychologii. Dziękuję Julii Heiman, mojej opiekunce na studiach podoktoranckich, za to, że była dla mnie mądrą, wspierającą mentorką. Dziękuję Irwinowi Goldsteinowi za jego niesłabnący entuzjazm dla moich badań, a także Sandrze Leiblum, Rayowi Rosenowi i Lorraine Dennerstein za to, że zawsze mówili mi to, co trzeba. Jestem głęboko wdzięczna Instytutowi Psychologii Uniwersytetu Stanu Teksas w Austin za wsparcie, jakiego udzielał mi przez ostatnich jedenaście lat. Dziękuję zwłaszcza Randy’emu Diehlowi, dziekanowi Wydziału Sztuk Wyzwolonych; Jamie’emu Pennebakerowi, dyrektorowi Instytutu Psychologii; oraz Caryn Carlson, szefowej Zakładu Psychologii Klinicznej. Wasze nieustanne wsparcie miało dla mnie ogromne znaczenie. Za energię, entuzjazm, kreatywność i świeżość intelektualną, jakie wnosili do mojego laboratorium w ciągu ostatnich dziesięciu lat, dziękuję moim byłym i obecnym studentom: Penny Frohlich, Alessandrze Rellini, Katie McCall, Annie Bradford, Brooke Seal, Lisie Dawn Hamilton, Christopherowi Harte, Tierneyowi Arholdowi, Yasisce Pujols, Kyle Stephenson i Cory Ann Pallatto.

Szczególne podziękowania należą się wydawnictwom Times Books oraz Henry Holt and Company za to, że pozwoliły Czytelnikom zapoznać się z wypowiedziami kobiet uczestniczących w naszym badaniu, a także Robinowi Dennisowi, naszemu edytorowi, którego wnikliwa wiedza i magiczny ołówek okazały się bezcenne.

Przyjaźń zawsze była dla mnie niezwykle ważną wartością. Mam wielu drogich przyjaciół, którym jestem głęboko wdzięczna. Dziękuję zwłaszcza tym, którzy przyczynili się do powstania tej książki: Samowi Goslingowi, Jane Spencer, Dale’owi Severynowi, Laureen Miki, Lisie Timar, Lindzie Edworthy i Lucii O’Sullivan. Gorące podziękowania należą się znakomitej pisarce Mary Roach za wsparcie i otuchę i za wszystkie te sytuacje, w których rozbawiła mnie tak bardzo, że ze śmiechu aż bolał mnie brzuch. Dziękuję szczególnie współautorowi tej książki, Davidowi Bussowi – współpraca i przyjaźń z nim sprawiły, że praca nad tą książką, a także badania, na których ona się opiera, dały mi ogromną satysfakcję. Za przyjemne ciepło, nieocenioną pomoc w zasypianiu i odrywanie moich myśli od zmartwień dziękuję moim kotom, Rudy’emu i Mimi, oraz mojemu pieskowi o imieniu Charlie. Wreszcie, dziękuję Tomowi, bez którego nie zdołałabym napisać tej książki. Dziękuję Ci, Tom – jesteś moją kotwicą.

Cindy M. Meston

W ciągu ponad dwudziestu lat prowadzenia badań naukowych nad zawiłościami kobiecej psychologii seksualnej miałem ogromne szczęście współpracować w wieloma wybitnymi badaczkami. Były to April Bleske-Rechek, Lisa Chiodo, Jaime Confer, Lisa Dedden, Judith Easton, Maryanne Fisher, Diana Santos Fleischman, Cari Goetz, Mary Gomes, Arlette Greer, Heidi Greiling, Mariko Hasegawa, Martie Haselton, Dolly Higgins, Sarah Hill, Sabine Hoier, Karen Lauterbach, Marguerite Lavallee, Cathrine Moestue, Carin Perilloux, Elizabeth Pillsworth, Jennifer Semmelroth, Emily Stone, Viviana Weekes-Shackelford i Margarete Vollrath. Praca z nimi uświadomiła mi, że ograniczenia mojego męskiego mózgu bezwzględnie wymagają współpracy z kobietami w badaniach naukowych nad kobiecą psychologią seksualną.

Dziękuję również licznym współpracownikom płci męskiej, którzy – choć jako posiadacze chromosomu Y borykają się z podobnymi ograniczeniami – wnieśli ogromny wkład w moje badania. Są wśród nich Alois Angleitner, Mike Barnes, Kevin Bennett, Mike Botwin, Bram Buunk, Jae Choe, Sean Conlan, Ken Craik, Todd DeKay, Josh Duntley, Bruce Ellis, Harald Euler, Steve Gangestad, Aaron Goetz, Joonghwan Jeon, Peter Jonason, Doug Kenrick, Lee Kirkpatrick, Barry Kuhle, Randy Larsen, Greg LeBlanc, David Lewis, Norm Li, Neil Malamuth, Will McKibben, Richard Michalski, Victor Oubaid, Jay Peters, Kern Reeve, David Schmitt, Todd Shackelford, Bill Tooke, Paul Vasey, Martin Voracek i Drew Westen.

Wielu innych przyjaciół i kolegów przyczyniło się na rozmaite sposoby – poprzez rozmowy lub publikacje – do pogłębienia mojej wiedzy o kobiecym umyśle seksualnym. Byli to Richard Alexander, Rosalind Arden, robin Baker, Jerry Barkow, Laura Betzig, Nancy Burley, Anne Campbell, Liz Cashdan, Leda Cosmides, Helena Cronin, Martin Daly, Laura Dane, richard Dawkins, Mike Domjan, Kristina Durane, Bruce Ellis, A. J. Figueredo, Helen Fisher, Mark Flinn, Robin Fox, Robert Frank, David Frederick, Shirley Glass, Karl Grammer, Bill Hamilton, Heide Island, Doug Jones, Zigy Kaluzny, Bobbi Low, Janet Mann, Linda Mealey, Geoffrey Miller, Paul Mullen, Randy Nesse, Geoffrey Parker, John Patton, Steve Pinker, David Rakison, Catherine Salmon, Dev Singh, Barb Smuts, Beverly Spicer, Don Symons, Del Thiessen, Andy Thompson, Nancy Thornhill, Randy Thornhill, Lioner Tiger, Robert Trivers, Paul Turke, Bill von Hipple, Gregory White, George Williams, D. S. Wilson, E. O. Wilson, Margo Wilson i Richard Wrangham.

Szczególne podziękowania należą się Donowi Symonsowi – za jego nowatorskie badania nad seksualnością i za błyskotliwe spostrzeżenia, jakie przekazywał mi przez wszystkie te lata w dziesiątkach inspirujących rozmów. Pragnę też wyrazić wdzięczność Katince Matson, naszej agentce z Brockman, Inc., która dostrzegła w tej książce potencjał. Każdego autora uszczęśliwiłaby możliwość współpracy z tak znakomitym edytorem, jak Robin Dennis, który na tysiące sposobów – małych i dużych – przyczynił się do poprawienia jakości tej książki. Jestem szczególnie wdzięczny mojej wspaniałej przyjaciółce i współautorce, Cindy Meston, bez której ta książka nigdy by nie powstała. Wreszcie, chciałbym podziękować tym, którzy dzielnie znosili długie godziny mojej pracy i którzy obdarzali mnie miłością, udzielali mi wsparcia, dodawali otuchy i dzielili się ze mną cennymi spostrzeżeniami przez cały okres pisania tej książki – przede wszystkim Cindy R. i mojej córce Tarze.

David M. Buss

WPROWADZENIE

Podróż do wnętrza
umysłu seksualnego

Powody, z jakich kobiety uprawiają seks, to zagadnienie niezwykle ważne, lecz zdumiewająco słabo zbadane. Jedną z przyczyn tego zaniedbania jest fakt, że naukowcy (i nie tylko oni) często zakładają, iż odpowiedź na to pytanie jest oczywista – kobiety uprawiają seks, żeby doznawać przyjemności lub wyrażać miłość do partnera, albo też pod wpływem podstawowej motywacji biologicznej – żeby się rozmnażać. Dlatego ponad pięć lat temu postanowiliśmy zrealizować szeroko zakrojony projekt badawczy, w którym wzięły udział ponad trzy tysiące osób, aby rozwiązać zagadkę kobiecej seksualności.

Nasz artykuł naukowy, zatytułowany Why Humans Have Sex (Dlaczego ludzie uprawiają seks), który ukazał się w czasopiśmie „Archives of Sexual Behavior” w sierpniu 2007 roku, wzbudził ogromne zainteresowanie. Jednak informacje ujawnione w tej publikacji stanowiły zaledwie wierzchołek góry lodowej. W oryginalnym badaniu wyodrębniliśmy 237 motywów seksualnych, zdumiewających różnorodnością i bogactwem niuansów psychologicznych. Były wśród nich motywy bardzo przyziemne („Nudziłam się”) i głęboko duchowe („Chciałam być bliżej Boga”); altruistyczne („Chciałam, żeby ten mężczyzna poczuł się dobrze”) i przesycone pragnieniem zemsty („Chciałam ukarać męża za to, że mnie zdradził”). Niektóre kobiety uprawiają seks, żeby poczuć własną siłę, inne – żeby się poniżyć. Niektóre chcą zaimponować przyjaciółkom, inne pragną zaszkodzić swoim wrogom („Chciałam rozbić związek rywalki, idąc do łóżka z jej chłopakiem”). Niektóre wyrażają w ten sposób miłość romantyczną („Chciałam połączyć się w jedno z ukochaną osobą”), inne – zatrważającą nienawiść („Chciałam zarazić inną osobę chorobą przenoszoną drogą płciową”). Jednakże żaden z podanych przez osoby badane powodów nie wyjaśniał istoty poszczególnych motywów.

Za pomocą procedur statystycznych podzieliliśmy owe motywy na naturalne grupy. Następnie przystąpiliśmy do bardziej szczegółowej analizy życia seksualnego kobiet w badaniu zaprojektowanym specjalnie na potrzeby tej książki. Wreszcie połączyliśmy wyniki naszych dociekań z wszystkimi ustaleniami naukowymi, jakie poczyniono w ostatnim czasie w naszych laboratoriach oraz w laboratoriach innych badaczy na całym świecie, aby przedstawić Czytelnikowi jedno z najbogatszych i najbardziej wnikliwych wyjaśnień kobiecych motywacji seksualnych.

W książce Dlaczego kobiety uprawiają seks wiedza ta została ożywiona szczegółowymi opisami rzeczywistych kontaktów seksualnych badanych kobiet; motywów popychających kobiety do uprawiania seksu; oraz teorii wyjaśniających przyczyny istnienia każdego z tych motywów w psychice kobiet. Chociaż seksualność człowieka od wielu lat stanowi główny przedmiot naszych badań naukowych, opisany w tej książce projekt badawczy dostarczył więcej fascynującej wiedzy dotyczącej seksualności kobiet, niż się kiedykolwiek spodziewaliśmy.

Jak to się stało, że postanowiliśmy wspólnie zrealizować to niezwykłe przedsięwzięcie? Tak się składa, że zajmujemy sąsiednie gabinety na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Stanu Teksas w Austin, na którym oboje wykładamy. Ze względu na wspólne zainteresowania naukowe przeprowadziliśmy wiele rozmów dotyczących ludzkiej seksualności. Podczas jednej z takich rozmów pojawił się temat motywacji seksualnej – zaczęliśmy się zastanawiać nad prostym pytaniem: „Dlaczego ludzie uprawiają seks?”

Jako współautorzy wnieśliśmy do tego projektu badawczego doskonale się uzupełniające dziedziny wiedzy. Jedno z nas, Cindy M. Meston, jest psychologiem klinicznym i czołową specjalistką w dziedzinie psychofizjologii kobiecej seksualności. Drugie, David M. Buss, jest psychologiem ewolucyjnym i wybitnym znawcą ludzkich strategii kojarzenia się w pary. Dzięki współpracy pogłębiliśmy swoją wiedzę o kobiecej seksualności w sposób, w jaki żadne z nas nie zdołałoby tego uczynić w pojedynkę.

Rozpatrywana jednocześnie z perspektywy klinicznej i ewolucyjnej kobieca seksualność nasuwa kilka interesujących pytań. Dlaczego pewne cechy potencjalnego partnera wydają się kobietom atrakcyjne, a inne – odpychające? Jakie strategie wykorzystują kobiety, żeby przyciągać preferowanych partnerów seksualnych? Dlaczego w psychice niektórych kobiet miłość jest tożsama z seksem? Dlaczego romanse – powieści o miłości – podobają się kobietom dużo bardziej niż mężczyznom? Dlaczego niektóre kobiety uprawiają seks, żeby zatrzymać przy sobie partnera, a inne wykorzystują seks, aby pozbyć się niechcianego mężczyzny?

Nauka o seksie – seksuologia – jest wieloaspektową dziedziną zawierającą elementy psychologii, socjologii, antropologii, biologii ewolucyjnej i medycyny. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat seksuologia koncentrowała się na trzech podstawowych zagadnieniach: zdefiniowaniu i wyjaśnieniu, jakie zachowania, postawy i relacje seksualne są normalne i zdrowe; ustaleniu, w jaki sposób czynniki biologiczne, doświadczenia życiowe oraz indywidualne preferencje i okoliczności kształtują naszą tożsamość seksualną i nasze pragnienia związane z seksem; wreszcie, wyjaśnieniu, w jaki sposób ludzka seksualność wpływa na relacje społeczne i sama ulega ich oddziaływaniu. Psychologów klinicznych interesuje przede wszystkim stopień, w jakim możliwe jest modyfikowanie i poprawianie wyborów i reakcji seksualnych poszczególnych osób. Psychologowie ewolucyjni badają funkcje adaptacyjne elementów ludzkiej psychologii seksualnej i starają się wyjaśnić, dlaczego niektóre motywy seksualne bywają dysfunkcjonalne we współczesnych środowiskach.

Od końca XIX wieku badacze seksualności wykorzystują trzy podstawowe metody naukowe do badania ludzkich zachowań seksualnych: studia przypadków, kwestionariusze i ankiety oraz obserwację i diagnozę behawioralną. Pierwsza z tych metod polega na szczegółowym, wnikliwym opisie osób, u których stwierdzono problemy lub anomalie seksualne. Na przykład jeden z pierwszych seksuologów, Richard von Krafft-Ebing (1840–1902), zaobserwował dużą częstość występowania masturbacji wśród swoich pacjentów, co skłoniło go do (błędnego) wniosku, że masturbacja stanowi źródło całej zmienności seksualnej. Na podstawie studiów przypadków Zygmunt Freud (1856–1939) sformułował teorię, że dziecięce popędy erotyczne kształtują zachowania seksualne ludzi dorosłych.

Pionierem badań ankietowych był Havelock Ellis (1859–1939), który podkreślał ogromne różnice indywidualne pod względem zachowań seksualnych. Ellis jest także autorem pamiętnika, w którym opisał szczegółowo swoje „otwarte małżeństwo” ze zdeklarowaną lesbijką. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku Alfred C. Kinsey (1894–1956) oraz jego współpracownicy, Wardell B. Pomeroy, Paul H. Gebhard i Clyde E. Martin, zmienili sposób, w jaki Amerykanie spostrzegali swoje życie seksualne, poprzez opublikowanie dwóch raportów badawczych opisujących aktywność seksualną mężczyzn i kobiet. Kinsey i jego zespół opracowali wystandaryzowany kwestionariusz, za którego pomocą zebrali szczegółowe dane dotyczące zachowań seksualnych około 18 000 mężczyzn i kobiet w całych Stanach Zjednoczonych – było to największe w historii badanie ankietowe dotyczące ludzkich praktyk seksualnych. Sam Kinsey zanotował relacje 7985 badanych.

Robert Latou Dickinson (1861–1950), praktykujący ginekolog z Nowego Jorku, był pionierem laboratoryjnych obserwacji kobiecej seksualności – wynalazł szklany wziernik pozwalający na obejrzenie i udokumentowanie wewnętrznej anatomii płciowej kobiet. Również Kinsey wykorzystywał metodę obserwacji bezpośredniej w badaniach reakcji seksualnych, ale współczesna epoka laboratoryjnych badań seksualności rozpoczęła się od prac Williama H. Mastersa (1915–2001) i Virginii E. Johnson (ur. 1925), którzy byli małżeństwem (dla obojga był to drugi związek małżeński) w latach 1971–1992. W przeciwieństwie do ograniczonych obserwacji prowadzonych przez ich poprzedników, Masters i Johnson zaprosili niemal siedemset osób – mężczyzn i kobiet – do uczestnictwa w badaniach, które prowadzili w swoim laboratorium. Badacze dokumentowali zmiany fizjologiczne towarzyszące podnieceniu seksualnemu i orgazmowi. Odkryli istotną rolę nawilżenia pochwy w podnieceniu seksualnym, fizjologię orgazmów wielokrotnych oraz podobieństwo między orgazmem pochwowym a łechtaczkowym u kobiet.

Po roku 1966, kiedy to ukazała się przełomowa książka Mastersa i Johnson, zatytułowana The Human Sexual Response (Reakcje seksualne u człowieka), rozwinęła się nowa dziedzina badań laboratoryjnych – psychofizjologia seksualna. Badania prowadzone na jej gruncie koncentrują się na złożonych interakcjach między czynnikami psychicznymi (uczuciami, emocjami, procesami myślowymi) a czynnikami fizjologicznymi (hormonami, związkami chemicznymi w mózgu, ukrwieniem genitaliów i nawilżeniem) w ludzkich zachowaniach seksualnych.

Psychiczne pobudzenie seksualne na ogół mierzy się za pomocą kwestionariuszy, w których pyta się osoby badane, w jakim stopniu czują się podniecone lub zniechęcone w konkretnych sytuacjach oraz jak określiłyby swój nastrój – jako pozytywny, negatywny, odprężony czy nacechowany niepokojem. W pionierskich czasach psychofizjologii seksualnej badacze, którzy chcieli mierzyć pobudzenie seksualne u człowieka, przystosowywali do swoich potrzeb narzędzia wykorzystywane w badaniach innych gatunków. Na przykład współczesne urządzenie do pomiaru erekcji członka pochodzi od maszyn wykorzystywanych pod koniec XIX wieku przez hodowców koni do zapobiegania masturbacji u reproduktorów[1]! Na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia dwaj lekarze skonstruowali sondę służącą do pomiaru przewodnictwa cieplnego w pochwie owcy[2]. Twierdzili, że instrument ten „nie wywoływał u owiec poczucia dyskomfortu” w trakcie eksperymentu trwającego nawet cztery godziny. Chociaż urządzenie to okazało się zbyt nieporęczne i inwazyjne, aby mogło być wykorzystywane w badaniach kobiet, jego konstrukcja nie odbiega istotnie od budowy współczesnych sond pochwowych.

Dzisiaj badacze mierzą fizjologiczne reakcje seksualne – a zwłaszcza przepływ krwi przez narządy płciowe – przy użyciu kilku technik. W badaniach prowadzonych wśród kobiet wykorzystuje się fotopletyzmografię pochwową (niewielkie urządzenie wykrywające różnice w odbiciu światła), ultrasonografię dopplerowską, rezonans magnetyczny miednicy, czujniki mierzące zmiany temperatury w pochwie lub w obrębie warg sromowych, a także obrazowanie termalne ud i narządów płciowych. Ponadto psychofizjolodzy seksualni często rejestrują zmiany tętna, częstości oddechów, temperatury ciała oraz aktywności gruczołów potowych. Owe miary niegenitalne – choć mogą dostarczać pewnych informacji dotyczących stanu fizjologicznego danej osoby w trakcie pobudzenia seksualnego – nie wskazują jednoznacznie na reakcję seksualną, ponieważ podobne zmiany mogą towarzyszyć takim emocjom, jak złość, strach, zaniepokojenie, a nawet rozbawienie. Ostatnio badacze coraz chętniej sięgają po funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI), aby ustalić, które obszary mózgu odpowiadają za reakcje i zachowania seksualne u człowieka.

Wszystkie te nowoczesne techniki pozwalają badaczom z Meston Sexual Psychophysiology Lab (Laboratorium Psychofizjologii Seksualnej Cindy Meston) i z podobnych laboratoriów na całym świecie badać całe spektrum reakcji seksualnych. Oto niektóre spośród zagadnień zgłębianych przez psychofizjologów seksualnych: Jaka zależność występuje między poziomami pobudzenia genitalnego a psychicznym uczuciem podniecenia? W jaki sposób wczesne traumatyczne doświadczenia seksualne wpływają na późniejszą zdolność kobiety do doświadczania fizycznego i psychicznego pobudzenia seksualnego? W jaki sposób obraz własnego ciała oddziałuje na funkcjonowanie seksualne kobiety i na jej zadowolenie z seksu? Jaki wpływ wywierają papierosy i alkohol na zdolność kobiety do odczuwania podniecenia seksualnego? W jakim stopniu leki przeciwdepresyjne zmniejszają zdolność kobiety do doświadczania podniecenia seksualnego i przeżywania orgazmu oraz jak możemy przeciwdziałać ich niekorzystnemu oddziaływaniu? Dlaczego niepokój czasami poprawia, a czasem pogarsza funkcjonowanie seksualne kobiety?

Poza próbami znalezienia odpowiedzi na te pytania metody psychologiczne i fizjologiczne są wykorzystywane do weryfikowania hipotez ewolucyjnych dotyczących psychologii seksualnej kobiet. Niektórych może dziwić pomysł analizowania tych zagadnień przez pryzmat ukształtowanych ewolucyjnie pragnień seksualnych, preferencji dotyczących partnera seksualnego oraz psychologicznych mechanizmów rywalizacji seksualnej. Warto dodać, że do lat pięćdziesiątych ubiegłego stulecia na gruncie tradycyjnej biologii nie wypadało mówić o kształtowaniu zachowań przez procesy ewolucyjne – porządni biolodzy zajmowali się wyłącznie anatomią i fizjologią. Od tamtej pory dyscyplina zwana biologią ewolucyjną diametralnie się zmieniła. Nie zapominajmy też, że narządy płciowe służą nam do zachowań seksualnych! Anatomii i fizjologii nie można oddzielić od zachowań, do których zostały stworzone.

Myśląc o ewolucji, wiele osób wyobraża sobie „przyrodę spływającą krwią”[3] albo „przetrwanie najsilniejszych”. Chociaż walka o przetrwanie bez wątpienia stanowi istotny element teorii ewolucyjnej, jednak nie jest najważniejszą częścią tej teorii. Sam Darwin łamał sobie głowę nad zjawiskami, których nie sposób było wyjaśnić poprzez odwołanie się do doboru naturalnego skoncentrowanego na przetrwaniu. Takie cuda, jak wspaniałe upierzenie pawia, wydawały się sprzeczne z tego rodzaju wyjaśnieniami. Jak to możliwe, że ewolucja ukształtowała tak oszałamiające upierzenie, skoro jest ono kosztowne energetycznie i stanowi zaproszenie dla drapieżników – a więc odznacza się cechami, które z pewnością nie sprzyjają przetrwaniu? W prywatnym liście Darwin napisał, że obraz pawia prześladuje go nocami, ponieważ podważa logikę jego teorii doboru naturalnego.

Darwin pozbył się koszmarów sennych, kiedy sformułował drugą teorię ewolucyjną – tę, która okazuje się niezbędna do zrozumienia kobiecej psychologii seksualnej – teorię doboru płciowego. Zgodnie z tą teorią pewne cechy kształtują się ewolucyjnie nie dlatego, że zwiększają szansę organizmów na przetrwanie, ale dlatego, że zapewniają im przewagę w dziedzinie kojarzenia się w pary. Dobór płciowy działa poprzez dwa procesy: konkurencję wewnątrzpłciową (intrasexual competition) oraz preferencyjny dobór partnerów (preferential mate choice), zwany także doborem międzypłciowym. W wypadku konkurencji wewnątrzpłciowej przedstawiciele tej samej płci rywalizują ze sobą, a zwycięzca zyskuje dostęp do preferowanych partnerek (lub partnerów). Stereotypowym wyobrażeniem tego procesu są dwa jelenie walczące o samicę. Chociaż Darwin kładł nacisk na rywalizację między samcami, u ludzi można zaobserwować równie zaciekłą konkurencję między kobietami. Ponieważ samce wszystkich gatunków różnią się pod względem takich cech, jak atrakcyjność fizyczna, stan zdrowia, zdolność pozyskiwania zasobów czy jakość genetyczna, samice, które pokonają rywalki w walce o dostęp seksualny do partnerów odznaczających się pożądanymi cechami, zyskują przewagę reprodukcyjną nad innymi samicami. Pamiętajmy przy tym, że istotą procesu ewolucyjnego nie jest zróżnicowana przeżywalność (sukces w walce o przetrwanie), lecz zróżnicowany sukces reprodukcyjny.

W procesie konkurencji wewnątrzpłciowej cechy zapewniające dostęp do bardziej pożądanych partnerów są przekazywane większej liczbie osobników, ponieważ zwycięzcy z większym powodzeniem kojarzą się w pary i wydają na świat bardziej liczne bądź lepsze jakościowo potomstwo. Cechy, które na ogół przyczyniają się do porażki w rywalizacji o pożądanych partnerów, gryzą ewolucyjny piach, ponieważ są przekazywane mniejszej liczbie potomstwa. Chociaż czasami łatwiej zaobserwować ten proces u samców, wśród których rywalizacja ma charakter fizyczny i ostentacyjny, ta sama logika odnosi się do samic, które na ogół konkurują ze sobą w bardziej subtelny sposób. Na przykład wśród ludzi jednym z najważniejszych elementów konkurencji wewnątrzpłciowej jest reputacja seksualna, którą można zyskać lub stracić na skutek subtelnych sygnałów werbalnych, plotek, budowania sojuszy oraz innych trudnych do wykrycia strategii. Konkurencja wewnątrzpłciowa pociąga za sobą ewolucję – rozumianą po prostu jako zmiany w czasie – ponieważ zwycięzcy mają lepszy dostęp do pożądanych partnerów seksualnych.

Preferencyjny dobór partnerów – drugi element doboru płciowego – polega na spostrzeganiu jako atrakcyjnych takich cech potencjalnych partnerów seksualnych, które zapewniają stronie wybierającej większy sukces reprodukcyjny. Na przykład kobiety, które decydują się na uprawianie seksu ze zdrowymi mężczyznami, zyskują przewagę reprodukcyjną nad tymi, które na swych partnerów seksualnych wybierają mężczyzn dotkniętych chorobami. Takie kobiety same zachowują lepsze zdrowie, ponieważ nie zarażają się chorobami, na które cierpi mężczyzna. Również ich dzieci są zdrowsze, ponieważ unikają zarażenia, do którego mogłoby dojść poprzez bliski kontakt z mężczyzną. Ponadto, jeśli cechy związane z dobrym stanem zdrowia są częściowo dziedziczne – dzisiaj już wiemy, że tak jest – to dzieci takich kobiet odziedziczą po swoich ojcach geny zapewniające zdrowie. Dążenia kobiet związane z kojarzeniem się w pary, a także cechy, które wydają się im atrakcyjne seksualnie, ukształtowały się ewolucyjnie dlatego, że pozwalały pradawnym matkom mądrze wybierać partnerów seksualnych i stałych partnerów życiowych. Współczesne kobiety są owocami dawnych sukcesów – spadkobierczyniami mądrości seksualnej odziedziczonej po pradawnych matkach.

Ukształtowane ewolucyjnie mechanizmy psychologiczne nie ograniczają się do samej reprodukcji, lecz obejmują pragnienia seksualne kobiet, wzory atrakcyjności seksualnej, preferencje dotyczące partnerów, rozwój emocji zwanej miłością, zazdrość seksualną i wiele innych zjawisk. Każdy z istotnych elementów kobiecej psychologii seksualnej rozwiązuje jakiś problem adaptacyjny, zapewniając kobietom konkretną korzyść – a ściśle rzecz biorąc, w czasach naszych przodków zapewniał kobietom określoną korzyść, którą odziedziczyły współczesne kobiety. Kiedy psychologowie ewolucyjni używają takich terminów, jak „ukształtowane ewolucyjnie mechanizmy psychologiczne” czy „adaptacje psychologiczne”, nie mają na myśli sztywnych, niemal mechanicznych instynktów, przejawiających się w zachowaniu niezależnie od okoliczności. Ludzkie adaptacje psychologiczne są niezwykle elastyczne, łatwo ulegają wpływowi okoliczności i aktywizują się tylko w pewnych sytuacjach społecznych. Na przykład ukształtowana ewolucyjnie emocja, taka jak zazdrość seksualna, może motywować kobietę do uprawiania seksu ze swoim partnerem, aby odwrócić jego uwagę od innych kobiet. Na ogół jednak kobieta doświadcza zazdrości seksualnej wyłącznie w sytuacji, gdy jej związkowi grozi niebezpieczeństwo – bezpośrednie zagrożenie ze strony konkretnej rywalki albo bardziej odległe niebezpieczeństwo majaczące na horyzoncie związku.

Ponadto kobieta może przeciwdziałać zagrożeniu seksualnemu na wiele innych sposobów – na przykład poprzez wzmożoną czujność lub intensywne okazywanie partnerowi miłości. Wreszcie, aktywizacja danej adaptacji seksualnej wcale nie musi oznaczać, że kobieta jej ulegnie. Na przykład przypadkowe spotkanie z wysokim, ciemnowłosym, przystojnym nieznajomym może wzbudzić w kobiecie pożądanie seksualne, ale może ona oprzeć się owemu ukształtowanemu ewolucyjnie pragnieniu ze względu na chęć dochowania wierności stałemu partnerowi, obawę o swoją reputację, bądź też przekonania moralne lub religijne. Adaptacje psychologiczne nie są sztywnymi instynktami nieuchronnie wyrażanymi w zachowaniu, lecz elastycznymi mechanizmami, których ekspresja w dużej mierze zależy od kontekstu.

W ciągu ostatnich dwudziestu lat Laboratorium Psychologii Ewolucyjnej Davida Bussa zgłębiało psychologię seksualną człowieka przy użyciu rozmaitych metod – od obserwacyjnych badań strategii przyciągania potencjalnych partnerów, stosowanych przez kobiety w barach dla singli, po rejestrowanie reakcji fizjologicznych na wyobrażenie własnego partnera życiowego uprawiającego seks z inną osobą. Są wśród nich samoopisowe badania dotyczące „kłusownictwa” seksualnego; badania eksperymentalne nad związkiem między atrakcyjnością seksualną mężczyzny a różnymi aspektami jego wyglądu zewnętrznego; a także badania nad wpływem owulacji na kobiece libido. Badane próby składały się ze studentek, spotykających się par, młodych i starszych par małżeńskich. Jedno z badań przeprowadzono na zróżnicowanej próbie złożonej z ponad dziesięciu tysięcy badanych z trzydziestu trzech kultur.

Zakres zagadnień badanych w Laboratorium Bussa obejmuje strategie przyciągania potencjalnych partnerów, zazdrość seksualną, strategie pilnowania partnera, przyczyny, z jakich kobiety miewają romanse, okoliczności wpływające na atrakcyjność seksualną, stosowane przez rodziców strategie mające na celu kontrolowanie seksualności ich córek, wykrywanie zainteresowania seksualnego u innych, związki między religią a seksualnością, weryfikację słuszności poglądu, że kobiety osiągają szczyt libido po trzydziestce, przebaczenie i rozstanie po zdradzie seksualnej, odczytywanie „umysłu seksualnego”, to, czy mężczyzna i kobieta mogą być „tylko przyjaciółmi”, osobowościowe predyktory szczęścia małżeńskiego i niewierności małżeńskiej, sygnały zapowiadające niewierność partnera, konflikty seksualne w małżeństwie, dezawuowanie rywalek seksualnych i rozpowszechnianie plotek na ich temat, przyczyny rozpadu związków, a także „inteligencję seksualną”.

Pogląd, że wiele elementów kobiecej psychologii seksualnej pełni funkcję ewolucyjną, nie oznacza, iż wszystkie cechy mają charakter adaptacyjny ani że każde zachowanie seksualne przynosi kobiecie jakąś korzyść. Wprost przeciwnie. Jak wykażemy na stronach tej książki, niektóre spośród motywów popychających kobiety do kontaktów seksualnych są autodestrukcyjne oraz bywają przyczyną problemów osobistych, utraty poczucia własnej wartości, a nawet tragedii życiowych. Niektóre urastają do rangi problemów klinicznych i przekształcają się w dotkliwe zaburzenia seksualne. W tej książce zajmiemy się całym zakresem kobiecej psychologii seksualnej – od zaburzeń seksualnych i metod ich leczenia po adaptacyjne funkcjonowanie seksualne oraz sposoby jego utrzymywania.

Nasze badanie dotyczące przyczyn, z jakich kobiety uprawiają seks, zostało przeprowadzone między czerwcem 2006 roku a kwietniem 2009 roku. Za pośrednictwem odnośników i reklam internetowych prosiliśmy kobiety o wzięcie udziału w badaniu służącym wyjaśnieniu motywacji seksualnych. Hostem samej ankiety była baza danych wykorzystująca 128-bitową metodę szyfrowania danych, aby chronić zgromadzone informacje przed hackerami i zapewnić uczestniczkom badania anonimowość[4]. Każda z kobiet wypełniła najpierw formularz zgody na uczestnictwo w badaniu. Kobiety otrzymały wówczas wyczerpujące informacje dotyczące tematu badania oraz zapewnienie, że mogą w każdej chwili przerwać wypełnianie ankiety. Na stronach tej książki przytoczyliśmy dosłownie wypowiedzi badanych kobiet po usunięciu szczegółów, które mogłyby pozwolić na zidentyfikowanie ich autorek. W ten sposób zadbaliśmy o poufność i anonimowość ich wypowiedzi. Poinformowaliśmy również wszystkie uczestniczki, że gdyby miały jakiekolwiek obawy związane z badaniem lub gdyby udzielenie odpowiedzi na pytania kwestionariusza i podzielenie się swoimi doświadczeniami wywołało w nich poczucie dyskomfortu, to będą mogły skorzystać z pomocy psychologa klinicznego.

Kwestionariusz rozpoczynał się od pytania, czy kobieta kiedykolwiek uprawiała seks z jednego z 237 powodów wyodrębnionych w naszym poprzednim badaniu. Jeśli badana odpowiedziała twierdząco, proszono ją o opisanie konkretnego doświadczenia; w przeciwnym razie pytano ją o kolejny powód uprawiania seksu. Odpowiedzi badanych kobiet potwierdziły, ale także rozwinęły i wzbogaciły ilościowe wyniki naszego oryginalnego badania dotyczącego powodów, z jakich ludzie uprawiają seks. Ankieta stworzyła również badanym kobietom okazję do wyjaśnienia motywów swoich zachowań seksualnych własnymi słowami, co dało nam głębszy wgląd w kobiecą psychologię seksualną niż najbardziej wnikliwa analiza statystyczna.

W trakcie tego badania 1006 kobiet z rozmaitych środowisk podzieliło się z nami swoimi doświadczeniami. Pochodziły z czterdziestu sześciu spośród pięćdziesięciu stanów amerykańskich (wszystkich z wyjątkiem Alaski, Nebraski, Montany i Delaware); z ośmiu spośród dziesięciu prowincji kanadyjskich (wszystkich poza Saskatchewan i Wyspy Księcia Edwarda) oraz z jednego z dwóch terytoriów (Northwest Territory); z trzech krajów europejskich (z Niemiec, Belgii i Francji); a także z Australii, Nowej Zelandii, Izraela i Chin. Kobiety mieściły się w przedziale wiekowym od osiemnastu (młodsze dziewczęta nie mogły wziąć udziału w badaniu) do osiemdziesięciu sześciu lat. Próba była zróżnicowana pod względem etnicznym – badane kobiety określały siebie jako Indianki, Azjatki, czarne, białe (nie Latynoski) oraz Latynoski; pojawiały się również liczne kombinacje tych tożsamości etnicznych. Około 57% badanych uważało się za przedstawicielki konkretnej tradycji religijnej – chrześcijańskiej (były wśród nich adwentystki dnia siódmego, anglikanki, baptystki, przedstawicielki kościoła episkopalnego, katoliczki, luteranki, metodystki, mormonki, protestantki, członkinie kościoła zielonoświątkowego i wyznawczynie unitarianizmu), żydowskiej, muzułmańskiej, buddyjskiej, hinduistycznej i taoistycznej; 26% określiło się mianem agnostyczek, a 14% – ateistek. Badane kobiety odznaczały się zróżnicowanym statusem społeczno-ekonomicznym: 17% podało, że roczne dochody ich rodziny nie przekraczają 25 001 dolara; 31% ujawniło dochody między 25 000 a 50 000 dolarów; 33% – między 50 001 a 100 000 dolarów; a 19% – powyżej 100 000 dolarów.

Zapytaliśmy także badane kobiety o ich sytuację osobistą i orientację seksualną. Około 80% ujawniło, że w czasie, gdy uczestniczyło w badaniu, pozostawało w stałym związku; 10% spotykało się z jakimś mężczyzną (lub z kobietą), ale nie żyło z nim (z nią) w stałym związku. 93% kobiet opisało się jako głównie lub wyłącznie heteroseksualne, 2% – jako biseksualne, a 5% – jako głównie bądź wyłącznie homoseksualne. 11% nie wybrało żadnej z tych etykiet, zaznaczając kategorię „inna orientacja”, która obejmowała aseksualizm, biciekawość, orientację heteroelastyczną, omniseksualizm, panseksualizm, queer, orientację straight-plus, płynną, otwartą, poliamoryczną, poszukującą, a także rozmaite kombinacje, na przykład „na ogół heteroseksualna z odrobiną homoseksualizmu”.

Jedną z wielu interesujących niespodzianek, jakie przyniosło nasze badanie, był fakt, że w wypadku każdego z motywów popychających kobiety do uprawiania seksu odkryliśmy zarówno doświadczenia pozytywne (sukcesy), jak i niepowodzenia. Badane kobiety często opisywały seks jako doświadczenie niezwykle przyjemne – źródło uczucia ekscytacji, miłości, więzi i samopoznania:

Odkryłam, że (...) dwie rzeczy są szczególnie ważne – doświadczać naprawdę intensywnego kontaktu seksualnego z drugą osobą, a jednocześnie być w stanie śmiać się serdecznie i czerpać wielką przyjemność z bycia z nią w inny sposób. To prawie tak, jakby śmiech i seks zaspokajały jednocześnie dwie podstawowe ludzkie potrzeby.

– heteroseksualna kobieta, 42 lata

Kobiety czerpią radość ze swojej atrakcyjności i seksualności. Czasami jednak nie udaje im się osiągnąć celów, do których dążą poprzez uprawianie seksu. Zdarza się, że seks wzbudza w kobietach poczucie osamotnienia, rozgoryczenia i żalu. Jedna z uczestniczek naszego badania uprawiała seks, żeby złagodzić swoją samotność i poczucie bycia nieatrakcyjną – niestety bez skutku:

W ostatnim związku uprawiałam seks, żeby nie czuć się taka samotna i odpychająca. To było głupie, bo czułam się jeszcze gorzej. (...) Teraz tego żałuję, ponieważ tak naprawdę nie znaliśmy się zbyt dobrze i nie wiedzieliśmy, co z nami będzie. Rozstaliśmy się po miesiącu.

– heteroseksualna kobieta, 39 lat

Na każde niepowodzenie przypadało jednak kilka niezwykle udanych, prawdziwie poruszających relacji seksualnych. Oto jak jedna z kobiet opisała seks jako sposób zwiększania pewności siebie:

Uprawiałam seks z kilkoma facetami, ponieważ było mi ich żal. Ci mężczyźni byli prawiczkami, a ja im współczułam, że nigdy wcześniej z nikim się nie kochali, więc poszłam z nimi do łóżka. Czułam, że wyświadczam im wielką przysługę, której nikt wcześniej im nie wyświadczył. Czułam, że mam nad nimi władzę, jakby byli słabeuszami poddanymi mojej kontroli. Fakt, że w tej sytuacji byłam ich nauczycielką, sprawił, że nabrałam większej pewności siebie i poczułam się bardziej atrakcyjna.

– heteroseksualna kobieta, 25 lat

Inna kobieta wierzyła, że seks pozwala jej doświadczyć kontaktu z Bogiem:

Nie potrafię opisać tego doświadczenia (...), ale czuję, że czysta radość i poczucie więzi z inną osobą zbliża mnie do odwiecznych cyklów życia i do tkwiącej u ich źródeł energii świata (...) – krótko mówiąc, do samego Boga.

– heteroseksualna kobieta, 21 lat

Dzięki tym autentycznym wypowiedziom, szeroko zakrojonym badaniom naukowym i klinicznym, a także naszym badaniom eksperymentalnym możemy zobaczyć kobiecą seksualność we wszystkich fakturach i odcieniach – niezależnie od tego, czy kontakt seksualny pociąga za sobą przyjemność, żal, wyrzuty sumienia, powstanie więzi emocjonalnej, czy też transcendentną miłość.

Wierzymy, że ta wiedza pozwoli ludziom na podejmowanie bardziej świadomych decyzji dotyczących tego, kiedy, w jaki sposób i – rzecz jasna – dlaczego uprawiać seks w związku lub poza nim. Chociaż książka, którą masz przed sobą, nie jest poradnikiem, wierzymy, że znajdziesz w niej informacje, które będziesz mógł wykorzystać w życiu codziennym i którymi będziesz mógł się podzielić ze swoją partnerką czy partnerem seksualnym. Mamy nadzieję, że książka ta pozwoli Ci spojrzeć z nowej perspektywy na złożone, wieloaspektowe zjawisko zwane kobiecą seksualnością.

[1] Rosen i Beck, 1988.

[2] Abrams i Stolwijk, 1972.

[3] Nature red in tooth and claw – cytat pochodzący z utworu dziewiętnastowiecznego poety, Alfreda Tennysona, In Memoriam (przyp. tłum.).

[4] Niewielka grupa kobiet postanowiła wysłać do nas swoje odpowiedzi bezpośrednio – za pomocą poczty elektronicznej albo tradycyjnej – zamiast korzystać z formularza internetowego.

ROZDZIAŁ 1

Co pociąga kobiety?

Zapach, ciało, twarz, głos, sposób poruszania się,
osobowość oraz – tak, tak – poczucie humoru

Uroda jest lepszą rekomendacją niż jakikolwiek list polecający.

– Arystoteles (384–322 p.n.e.)

Pociąg seksualny jest eliksirem życia – od płomiennej miłości od pierwszego wejrzenia po iskrę, która ożywia związki przez długie lata. Przesyca wielkie historie miłosne przedstawione w literaturze i w filmie – od nieszczęśliwej miłości bohaterów Szekspirowskiej tragedii Romeo i Julia czy filmu Titanic w reżyserii Jamesa Camerona po namiętność rozpalającą się powoli między postaciami granymi przez Humphreya Bogarta oraz Ingrid Bergman w obrazie Casablanca. Wbrew obiegowej opinii prosta biochemia pożądania to najczęściej wymieniany przez kobiety powód, z jakiego uprawiają seks.

Chociaż zjawisko pociągu seksualnego było zaniedbywane w historii psychologii, nie jest to tylko jeden z tematów, które wzbudzają w nas przyjemne podniecenie. Pociąg seksualny przenika nasze rozmowy – od rubryk towarzyskich w prasie popularnej, w których komentuje się nieudane kreacje gwiazd, po strony internetowe poświęcone temu, kto jest sexy, a kto nie. Twórcy reklam wykorzystują go, aby sprzedawać dosłownie wszystko – od samochodów po iPody. Brak pociągu seksualnego często uniemożliwia zbudowanie związku intymnego, niszcząc go, zanim jeszcze na dobre się zacznie. A kiedy pożądanie słabnie z upływem czasu, ów fakt może popchnąć któregoś z partnerów w ramiona nowej kochanki lub kochanka. Dla wielu z nas pociąg seksualny jest źródłem radosnej ekscytacji, dzięki której mamy poczucie, że naprawdę żyjemy.

Często nie umiemy powiedzieć, co nas pociąga w drugiej osobie. Czasami uciekamy się do ogólnych typów, wymieniając jakąś łatwo rozpoznawalną cechę albo wskazując osobę z pierwszych stron gazet, odznaczającą się wieloma spośród zalet, które wydają się nam – podobnie jak wielu innym ludziom – szczególnie atrakcyjne. W naszym badaniu oprócz kobiet, które wymieniły konkretną cechę fizyczną lub osobowościową wzbudzającą w nich pociąg seksualny, pojawiła się równie liczna grupa kobiet, które opisały swoją motywację seksualną w bardzo prosty sposób: Ten człowiek mnie pociągał; miał piękną twarz; miał wspaniałe ciało; miał ładne oczy; ładnie pachniał; jego wygląd naprawdę mnie kręcił; był świetnym tancerzem. Albo bardziej obrazowo: Był tak przystojny, że nie mogłam mu się oprzeć.

W tym rozdziale spróbujemy wyjaśnić, co tak naprawdę pociąga kobiety oraz – co równie istotne – dlaczego. Dlaczego piżmowe zapachy i niskie głosy wzbudzają w nich pożądanie seksualne? Jeżeli kobiety rzeczywiście reagują na bodźce wzrokowe słabiej niż mężczyźni, to dlaczego twarze Antonio Banderasa i George’a Clooneya podniecają tak wiele spośród nich? Czy w sposobie, w jaki porusza się druga osoba, jest coś, co może wpływać na popęd seksualny kobiety? Jak to się dzieje, że olśniewająca osobowość przeistacza przeciętnego faceta w mężczyznę emanującego nieodpartym zwierzęcym magnetyzmem? W jakich sytuacjach pociąg seksualny przeważa nad wszystkimi innymi motywami?

Ponieważ iskra pożądania często działa poniżej progu świadomości, niektóre z naszych odpowiedzi na te pytania wywodzą się z perspektywy ewolucyjnej. Psychologowie ewolucyjni wychodzą z założenia, że przynajmniej część cech, które wydają się kobietom pociągające, nie jest uwarunkowana kulturowo (to samo dotyczy cech wzbudzających pociąg seksualny w mężczyznach). Czy to możliwe, że cechy decydujące o atrakcyjności seksualnej dostarczają kobiecie – poza świadomością – informacji o korzyściach, jakie może uzyskać od potencjalnego partnera? Biolodzy wyróżniają dwie szerokie kategorie korzyści ewolucyjnych, czy też cech, które umożliwiały naszym przodkom przetrwanie i rozmnażanie się. Korzyści genetyczne (genetic benefits) to wysokiej jakości geny, które zapewniają potomstwu kobiety większe szanse na przetrwanie i odniesienie sukcesu reprodukcyjnego. Korzyści materialne (resource benefits), takie jak pożywienie, schronienie przed wrogimi siłami natury oraz fizyczna ochrona przed agresywnymi mężczyznami, pomagają kobiecie i jej dzieciom przetrwać i cieszyć się dobrostanem.

Jak się przekonamy, niektóre spośród atrybutów wzbudzających w kobietach pociąg seksualny wywodzą się z naszej ewolucyjnej przeszłości, podczas gdy inne nabrały istotnego znaczenia za sprawą tego, jak żyjemy, pracujemy, ubieramy się i kontaktujemy z innymi we współczesnym świecie.

Gdzie rodzi się pociąg seksualny

Ludzie nieustannie wchodzą ze sobą w kontakt – zajmujemy sąsiednie krzesła w sali wykładowej, wpadamy na nieznajomych w kawiarni, wprowadzamy się do sąsiadujących ze sobą domów na wąskiej uliczce na przedmieściach, spędzamy długie godziny w przylegających do siebie boksach w biurze. Fizyczna bliskość często bywa pierwszym krokiem do pociągu seksualnego.

Można się o tym przekonać, analizując dokonywane przez ludzi wybory partnerów życiowych. W latach trzydziestych XX wieku badacze przyjrzeli się pięciu tysiącom małżeństw zawartych w jednym roku – 1931 – aby ustalić, gdzie małżonkowie mieszkali przed ślubem[5]. Jedna trzecia badanych mieszkała w odległości nie większej niż pięć przecznic, a ponad połowa – w promieniu dwudziestu przecznic. Kolejne badania ujawniły podobne zależności. W klasach, w których uczniowie zajmują miejsca wyznaczone przez nauczyciela, relacje między nimi stanowią funkcję dzielącej ich odległości. Uczniowie zajmujący miejsca środkowe nawiązują znajomości częściej niż ci, których posadzono na skraju. W klasach, w których uczniowie zajmują miejsca w porządku alfabetycznym, przyjaźnie tworzą się między osobami, których nazwiska zaczynają się na sąsiadujące ze sobą litery[6].

Chociaż fizyczna bliskość nie gwarantuje, że między dwiema osobami zaiskrzy, jednak wielokrotny kontakt w pewnej mierze zwiększa prawdopodobieństwo tego, że tak się stanie. W jednym z badań seria przelotnych – nie dłuższych niż trzydziestopięciosekundowe – kontaktów twarzą w twarz, podczas których osoby badane nie zamieniły ze sobą ani słowa, istotnie zwiększała poziom pozytywnych reakcji[7]. W innym cztery współpracownice badaczy, podobne do siebie pod względem atrakcyjności fizycznej, uczestniczyły w zajęciach w college’u. Jedna z młodych kobiet brała w nich udział piętnaście razy w trakcie semestru, druga – dziesięć razy, trzecia – pięć razy, a czwarta – ani razu. Żadna z nich nie zamieniła ani słowa ze studentami uczestniczącymi w tych zajęciach. Pod koniec semestru studenci obu płci oceniali, jak bardzo podoba im się każda z tych kobiet. Poziom spostrzeganej atrakcyjności wzrastał wraz ze wzrostem liczby kontaktów, mimo że wszystkie współpracownice badaczy były dla studentów obcymi osobami[8].

Okazuje się, że pewien stopień znajomości sprzyja lubieniu niezależnie od tego, czy mówimy o osobie, obrazie, słowie w nieznanym języku, piosence, reklamowanym nowym produkcie, kandydacie w wyborach politycznych, czy nawet o pozbawionej sensu sylabie. Im częściej dana osoba styka się z nowym bodźcem, tym bardziej pozytywnie nań reaguje. Dlaczego? W reakcji na nieznanych ludzi i nowe bodźce często doświadczamy przynajmniej niewielkiego dyskomfortu, a czasami nawet lęku. Im lepiej znamy daną osobę, w tym większym stopniu jesteśmy w stanie przewidzieć jej zachowania, a co za tym idzie – czujemy się lepiej w jej towarzystwie.

Kiedy ludzie znajdują się blisko siebie, decydujące znaczenie ma kontakt wzrokowy. Kontakt wzrokowy wywiera szczególnie silny wpływ na kobiety i mężczyzn, którzy są z natury romantyczni – wierzą w miłość od pierwszego wejrzenia, poszukują „tego jedynego” lub „tej jedynej” i uważają, że miłość jest kluczem do szczęśliwego związku[9]. W jednym z badań czterdzieści osiem osób (mężczyzn i kobiet) poproszono, żeby w trakcie rozmowy patrzyły sobie w oczy. Wpływ wzajemnego spojrzenia okazał się niezwykle silny. Wiele osób twierdziło, że intensywny kontakt wzrokowy z osobą płci przeciwnej wzbudzał w nich silne uczucie miłości. Jak to ujęła jedna z badanych kobiet:

To dla mnie bardzo podniecające, kiedy ktoś jest tajemniczy i nie pokazuje zbyt wiele od samego początku. Kiedyś poszłam z pewnym mężczyzną do łóżka, ponieważ patrzył na mnie pożądliwie, ale niewiele mówił. To było bardzo ekscytujące przeżycie.

– heteroseksualna kobieta, 33 lata

W innym badaniu nieznajomi najpierw przez pół godziny opowiadali sobie o intymnych szczegółach swojego życia, a następnie przez cztery minuty patrzyli sobie w oczy – ani na chwilę na przerywając kontaktu wzrokowego i nie rozmawiając ze sobą. I tym razem badani odczuwali silny pociąg do swoich partnerów z laboratorium[10]. Dwoje z nich po pewnym czasie zostało małżeństwem!

Jednak nadmiar znajomości może przynosić odwrotne skutki. Cechy, które początkowo wydawały się pozytywne, stają się źródłem irytacji. Mężczyźni opisywani wcześniej jako „zabawni i dowcipni” stają się „żenujący”. Atrakcyjna „spontaniczność” przeistacza się w niepożądaną „nieodpowiedzialność”, człowiek „odnoszący sukcesy i wytrwale dążący do celu” staje się „pracoholikiem”, a „silna wola” zmienia się w „bezmyślny upór”. Pewna doza tajemniczości bywa dla kobiet – i nie tylko dla nich – pociągająca. Tajemnica wzmaga pociąg seksualny, a nadmierna znajomość może go osłabiać. Jak napisała jedna z kobiet w swoim pamiętniku intymnym: „Bliskość może zabić seks szybciej niż omdlenie”[11].

Podobnie jak zbyt częste kontakty mogą przygasić ogień pożądania, ich przeciwieństwo – nowość – może podsycać jego płomienie. Psycholog Daryl Bem podsumowuje tę myśl słowami: „To, co egzotyczne, staje się erotyczne”[12]. I rzeczywiście – kiedy wykładowcy proszą swoje studentki o wypisanie cech, które wydają im się atrakcyjne seksualnie, słowo „tajemniczy” pojawia się na niemal wszystkich listach[13].

Ludzie są obdarzeni pięcioma znanymi nam zmysłami – wzroku, słuchu, węchu, dotyku i smaku – a wpływ bodźców zmysłowych, które odgrywają istotną rolę w powstawaniu pociągu seksualnego, na ogół nasila się wraz z bliskością fizyczną. Dotyczy to zwłaszcza jednego z najważniejszych składników pociągu seksualnego – czynnika, który przez wiele lat był zaniedbywany przez społeczność naukową – niezwykle czułego kobiecego zmysłu węchu.

Zapach atrakcyjności seksualnej

Powszechnie wiadomo, że zapachy niosą ze sobą silne skojarzenia psychiczne – przypomnij sobie, jak aromat ulubionych perfum ukochanej osoby może przywołać na myśl jej obraz, a wraz z nim całą lawinę emocji. W pewnej mierze wynika to z nietypowej struktury nerwu węchowego, który tworzy sieć rozpościerającą się po całym mózgu – w odróżnieniu od dużo słabiej rozgałęzionych nerwów, które przenoszą informacje pochodzące z pozostałych zmysłów. Taka struktura ułatwia mózgowi powiązanie zapisów pamięciowych zdarzeń, które wywołały w nas silne emocje, z informacjami zapachowymi. Ów emocjonalny aspekt węchu ma istotne znaczenie, ale zmysł ten okazuje się także odgrywać u kobiet zaskakująco ważną rolę w powstawaniu prostego pożądania seksualnego.

Posługując się Kwestionariuszem Bodźców Zmysłowych i Seksualności, badacze z Uniwersytetu Browna wykazali, że kobiety oceniają zapach drugiej osoby jako najważniejszy z czynników decydujących o wyborze kochanka. Zmysł węchu wyprzedza wzrok (choć jego przewaga nad tym ostatnim jest niewielka), słuch i dotyk[14]. Jedna z uczestniczek naszego badania w taki oto sposób uszeregowała pociągające cechy swojego partnera seksualnego:

Pociągał mnie jego zapach, jego oczy i zachowanie. A także jego francuski akcent.

– heteroseksualna kobieta, 23 lata

Zapach kobiety wywiera dużo słabszy wpływ na pociąg seksualny doświadczany przez mężczyznę – zapewne dlatego, że u mężczyzn zmysł węchu jest znacznie mniej wyostrzony niż u kobiet. Przyczyną tego stanu rzeczy może być doniosła rola bodźców wzrokowych w kształtowaniu męskiego pożądania seksualnego. Chodzi nie tylko o to, że kobiety sądzą, iż zapach ma istotne znaczenie dla tego, czy druga osoba wydaje im się pociągająca, ale też o to, że doświadczane przez nie podniecenie seksualne wzmaga się pod wpływem przyjemnych zapachów ciała i słabnie pod wpływem woni nieprzyjemnych.

Przyczyny, z jakich zapachy ciała wywierają tak silny wpływ na kobiece pożądanie seksualne, dopiero niedawno stały się przedmiotem zainteresowania naukowców. Pierwszą wskazówkę stanowiło pewne zaskakujące odkrycie – okazało się, że kobiecy zmysł węchu jest najbardziej wyostrzony w okolicach owulacji, w krótkim, zaledwie dwudziestoczterogodzinnym „okienku” podczas miesięcznego cyklu menstruacyjnego, kiedy to kobieta może zajść w ciążę[15]. Skłoniło to badaczy do podejrzeń, że kobiecy zmysł węchu może odgrywać pewną rolę w procesie reprodukcji, jednak dopiero badania nad sposobami, w jakie ludzki organizm chroni się przed chorobą, dowiodły, że taki związek rzeczywiście istnieje.

Geny odpowiedzialne za funkcjonowanie układu odpornościowego – za zwalczanie chorobotwórczych bakterii i wirusów – są umiejscowione w głównym układzie zgodności tkankowej (major histocompatibility complex – MHC) na chromosomie szóstym. Ludzie są wyposażeni w różne odmiany, czyli allele, tych genów – genetycy określają geny MHC mianem polimorficznych. Okazuje się, że kobiety mogą czerpać dwojakie korzyści z kojarzenia się w pary z mężczyznami niepodobnymi do nich pod względem genów MHC. Po pierwsze, partner wyposażony w odmienne geny MHC na ogół różni się od kobiety także pod względem pozostałych genów, a co za tym idzie – pociąg do osoby o odmiennych genach MHC może zapobiegać endogamii. Kojarzenie się w pary z bliskimi krewnymi genetycznymi może mieć katastrofalne skutki dla dzieci urodzonych z takich związków, prowadząc do wad wrodzonych, obniżonego poziomu inteligencji oraz innych problemów. Druga korzyść wynikająca z dobrania się w parę z osobą o komplementarnych genach MHC polega na tym, że dzieci, które przychodzą na świat z takich związków, odznaczają się lepszym funkcjonowaniem układu odpornościowego, dzięki czemu skuteczniej zwalczają wiele groźnych pasożytów.

Nasuwa się pytanie: czy to możliwe, że kobiety są w stanie wybierać partnerów wyposażonych w komplementarne geny MHC, aby zapewnić swoim dzieciom owe korzyści? Autorzy pomysłowego badania przeprowadzonego w Brazylii poprosili dwudziestu dziewięciu mężczyzn, żeby przez pięć dni nosili na skórze paski bawełnianego płótna, które miały wchłaniać ich pot, a co za tym idzie – zapach ich ciała[16]. Następnie dwadzieścia dziewięć kobiet wąchało każdy z bawełnianych pasków i oceniało jego zapach na wymiarze atrakcyjny–nieatrakcyjny. Badacze pobrali od wszystkich badanych – mężczyzn i kobiet – krew, aby określić indywidualny kompleks MHC występujący u każdej z tych osób. Kobiety oceniały zapachy mężczyzn o kompleksie MHC komplementarnym w stosunku do tego, w który same były wyposażone, jako najbardziej atrakcyjne. W reakcji na zapach mężczyzn o genach MHC podobnych do tych występujących u nich samych badane kobiety wzdrygały się z obrzydzeniem. Chociaż może się to wydawać zdumiewające, kobiety dosłownie czują aromat zespołu genów, które – jak ustalono – odgrywają decydującą rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Rozwinięty zmysł węchu wywiera istotny wpływ na kobiecą seksualność. Christine Garver-Apgar, psycholog z Uniwersytetu Stanu Nowy Meksyk, oraz jej współpracownicy badali podobieństwo pod względem genów MHC między partnerami w czterdziestu ośmiu związkach intymnych[17]. Badacze ci ustalili, że wraz ze wzrostem stopnia podobieństwa genów MHC intensywność reakcji seksualnych kobiety na partnera spada – kobiety, których partnerzy mieli podobne geny MHC, chciały się z nimi kochać rzadziej niż te, których partnerzy byli wyposażeni w odmienne allele MHC. Partnerów badanych kobiet zapewne jeszcze bardziej zaniepokoiłby fakt (gdyby o nim wiedzieli), że kobiety związane z mężczyznami o podobnych genach MHC częściej snuły fantazje seksualne na temat innych mężczyzn, zwłaszcza w najbardziej płodnym okresie cyklu miesięcznego. Co więcej, owe fantazje seksualne nie pozostawały jedynie w ich głowach – kobiety te były bardziej skłonne rzucać się w ramiona innych mężczyzn, ujawniając większą częstość rzeczywistych przypadków niewierności seksualnej (wśród par, które podzielały ze sobą 50% alleli MHC, wskaźnik niewierności wynosił 50%).

Kiedy zatem kobieta twierdzi, że poszła z jakimś mężczyzną do łóżka, ponieważ podobał jej się jego zapach, korzenie jej motywacji seksualnej tkwią w pewnej ewolucyjnej adaptacji. Na poziomie nieświadomym kobiety odczuwają pociąg do mężczyzn, do których są dopasowane genetycznie.

Kolejny powód, z jakiego zapach mężczyzny odgrywa tak ważną rolę, wiąże się z odkryciem seksualnej atrakcyjności symetrii ciała. Większość ludzi jest dwustronnie symetryczna – lewy nadgarstek ma taki sam obwód jak prawy; lewe ucho jest na ogół równie długie jak prawe; od oczu po palce stóp, prawa i lewa połowa naszego ciała są (mniej więcej) swoimi lustrzanymi odbiciami. Jednakże u każdego z nas znaleźć można drobne odstępstwa od idealnej symetrii. Istnieją dwa czynniki, które mogą zwiększać asymetrię ludzkich twarzy i ciał. Jeden z nich ma naturę genetyczną – to liczba mutacji występujących u danej osoby, określana przez genetyków mianem obciążenia mutacyjnego. Chociaż u każdego z nas występuje pewna liczba mutacji genetycznych (szacuje się, że przeciętny człowiek ma ich kilkaset), niektórzy ludzie odznaczają się większym obciążeniem mutacyjnym niż inni, a osoby o większej liczbie mutacji na ogół są bardziej asymetryczne. Drugi ze wspomnianych czynników ma charakter środowiskowy. W trakcie rozwoju niektóre jednostki padają ofiarą większej liczby chorób, pasożytów i urazów fizycznych niż inne, a owe niekorzystne czynniki środowiskowe prowadzą do asymetrii rysów twarzy i całego ciała. Krótko mówiąc, symetria jest oznaką zdrowia – świadectwem tego, że dana osoba odznacza się niewielkim obciążeniem mutacyjnym i doświadczyła nielicznych urazów środowiskowych, a przynajmniej że jest wystarczająco odporna, aby takie niekorzystne czynniki nie zostawiały na jej ciele wyraźnych śladów.

Jeśli źródła atrakcyjności symetrii ciała tkwią w naszej historii ewolucyjnej, to samo można powiedzieć o kobiecej umiejętności wykrywania zapachowych oznak symetrii. To ważna umiejętność, zważywszy na fakt, że niektóre asymetrie nie są widoczne na pierwszy rzut oka.

Ale czy kobieta rzeczywiście jest w stanie wywąchać symetrię ciała? W jednym z badań mężczyźni przez dwie kolejne noce mieli na sobie ten sam biały bawełniany T-shirt[18]. Następnie każdą koszulkę zamknięto w szczelnej plastikowej torebce. W laboratorium badacze zmierzyli (przy użyciu suwmiarki) rozmaite części ciała badanych mężczyzn – między innymi ich nadgarstki, kostki nóg i małżowiny uszne – aby ocenić stopień symetrii. Następnie grupa kobiet, które wcześniej nie znały żadnego z tych mężczyzn ani nie miały z nimi kontaktu, wąchała wszystkie koszulki i oceniała je pod względem atrakcyjności zapachu. Kobiety oceniały zapach T-shirtów noszonych przez mężczyzn o symetrycznych ciałach jako najbardziej atrakcyjny, podczas gdy woń mężczyzn asymetrycznych wydawała im się odpychająca. Podobne wyniki otrzymano w czterech niezależnych badaniach.

Kobiety uznają zapach symetrii za szczególnie atrakcyjny, kiedy znajdują się w fazie płodnej cyklu miesięcznego – w czasie, gdy prawdopodobieństwo poczęcia jest największe. Wydaje się, że świadczy to o występującej u kobiet adaptacji, która skłania je do łączenia się w pary z mężczyznami odznaczającymi się dobrym stanem zdrowia i wyposażonymi w geny wysokiej jakości. Kiedy kobiety decydują się na romanse pozamałżeńskie, zazwyczaj wybierają na swoich partnerów mężczyzn o symetrycznej budowie – to kolejne świadectwo istotnego wpływu symetrii ciała na pociąg seksualny[19].

Moc piżmowego zapachu mężczyzny

Zapach ciała może wpływać nie tylko na wybór partnera, ale też na to, kiedy i jak często kobieta decyduje się na współżycie z partnerem, oraz na prawdopodobieństwo tego, że zajdzie w ciążę. Badacze dowiedli, że kontakt z męskimi feromonami może zwiększać płodność kobiety. Feromony to substancje wydzielane przez gruczoły znajdujące się w okolicach odbytu, pod pachami, w ujściu cewki moczowej, na piersiach i w ustach. U innych gatunków ssaków wyspecjalizowana struktura węchowa w mózgu pełni funkcję ośrodka odbierania sygnałów feromonowych, które regulują rytuały godowe większości zwierząt. Jedno z badań wykazało, że częste kontakty seksualne z mężczyznami (przynajmniej raz w tygodniu) regulują cykl miesięczny u kobiet, powodują wzrost podstawowej temperatury ciała w okresie płodnym oraz podwyższają poziom estrogenu w poowulacyjnej fazie cyklu menstruacyjnego, zwanej fazą lutealną[20]. W innym badaniu u kobiet, które współżyły z mężczyzną przynajmniej dwukrotnie w ciągu czterdziestu dni, stwierdzono istotnie większą częstość owulacji niż u tych, które robiły to rzadziej[21].

I w tym wypadku należy zwrócić uwagę na istotną rolę pociągu seksualnego. Winnifred Cutler, dyrektor Athena Institute, ustaliła, że kontakt z męskimi feromonami wywiera wpływ na pociąg seksualny u kobiet[22]. W jej badaniu trzydziestu ośmiu heteroseksualnych mężczyzn w wieku od dwudziestu sześciu do czterdziestu dwóch lat przez dwa tygodnie notowało swój wyjściowy poziom zachowań seksualnych i doświadczeń związanych z chodzeniem na randki. Następnie mężczyźni ci przez miesiąc używali albo swojego ulubionego płynu po goleniu, albo tego samego kosmetyku z dodatkiem syntetycznej wersji pewnego męskiego feromonu. Badani nie wiedzieli, którego płynu po goleniu używają. W trakcie tego miesiąca mężczyźni nadal rejestrowali swoje doświadczenia seksualne i randkowe. Okazało się, że w porównaniu ze swym wyjściowym poziomem aktywności seksualnej mężczyźni, którzy używali kosmetyku wzbogaconego feromonem, częściej uprawiali petting i odbywali stosunki płciowe, częściej umawiali się z kobietami na randki i spędzali więcej czasu, śpiąc u boku swoich partnerek. W tym samym okresie mężczyźni ci nie odnotowali żadnej zmiany w częstości, z jaką się masturbowali, a zatem ich wzmożona aktywność seksualna nie mogła wynikać z nasilenia popędu płciowego na skutek kontaktu z dodatkowym feromonem.

Wrażliwość na zapach nie jest li tylko narzędziem pomocnym w rozpoznawaniu dobrych nawyków higienicznych i perfum oddziałujących na emocje. Zapachy dają także kobietom wskazówki dotyczące sprawności układu odpornościowego partnera i symetrii jego ciała, a feromony wywierają nieświadomy wpływ na odczuwane przez kobiety pożądanie i pociąg seksualny.

Wielkość ma znaczenie

Przekonaliśmy się, że symetria ciała – będąca oznaką dobrego stanu zdrowia – wydaje się kobietom pociągająca. Symetria ciała jest również powiązana z muskulaturą, a badania przeprowadzone zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i na jednej z karaibskich wysp, Dominice, wykazały, że mężczyźni o symetrycznej budowie ciała mają więcej partnerek seksualnych niż mężczyźni niesymetryczni. Kiedy prosi się kobiety, aby wymieniły konkretne cechy, które pociągają je w partnerach seksualnych, często odpowiadają, że „ten mężczyzna miał bardzo atrakcyjne ciało” – motywacja ta uplasowała się na szesnastym miejscu na liście powodów, z jakich kobiety uprawiają seks. A jakie męskie ciała wydają się kobietom atrakcyjne seksualnie?

Najbardziej oczywistą cechą wydaje się wzrost. Liczne badania wykazały, że kobiety spostrzegają wysokich mężczyzn jako atrakcyjnych, chociaż tylko do pewnego stopnia – mężczyzna powinien być wyższy niż przeciętnie, ale nie zbyt wysoki. Analiza ogłoszeń towarzyskich ujawniła, że 80% kobiet poszukuje mężczyzn mających przynajmniej metr osiemdziesiąt, a mężczyźni, którzy w swoich anonsach zaznaczyli, że są wysocy, otrzymują dużo więcej odpowiedzi od zainteresowanych kobiet[23]. Kobiety preferują wysokich mężczyzn jako kandydatów na mężów i przywiązują do wzrostu partnera jeszcze większą wagę w wypadku przelotnych związków intymnych[24]. Wreszcie, kobiety biorą pod uwagę wzrost nawet wtedy, gdy wybierają dawców spermy[25]!

Badanie przeprowadzone na próbie brytyjskich mężczyzn wykazało, że mężczyźni wyżsi niż przeciętnie mają więcej stałych partnerek mieszkających z nimi pod jednym dachem niż ich niżsi rówieśnicy. Dwa badania dowiodły, że mężczyźni wyżsi niż przeciętnie na ogół mają więcej dzieci, co oznacza, że odnoszą większy sukces reprodukcyjny. Kobiety wydają się uważać wysokich mężczyzn za lepszych kandydatów na kochanków i ojców swoich dzieci.

Czy u podłoża owego upodobania kobiet do wysokich partnerów może tkwić jakaś logiczna przesłanka? W kulturach tradycyjnych wysocy mężczyźni zwykle osiągają wyższy status społeczny. „Potężni mężczyźni” w społecznościach łowiecko-zbierackich – mężczyźni zajmujący wysoką pozycję społeczną i cieszący się powszechnym szacunkiem – są potężni w sensie dosłownym. W kulturach zachodnich wysocy mężczyźni zwykle osiągają wyższy status społeczno-ekonomiczny niż mężczyźni o niepozornym wzroście[26]. Jedno z badań wykazało, że osoby zajmujące się rekrutacją w 72% przypadków wybierają wyższego z dwóch kandydatów na stanowisko przedstawiciela handlowego. Każdy dodatkowy cal wzrostu zwiększa roczne dochody mężczyzny o kilka tysięcy dolarów. Inne badanie ujawniło, że mężczyźni mierzący sto osiemdziesiąt centymetrów w ciągu trzydziestoletniej kariery zawodowej zarabiają średnio o 166 000 dolarów więcej niż mężczyźni, którzy są od nich niżsi o siedemnaście centymetrów. Wyżsi policjanci padają ofiarą napaści rzadziej niż ich niżsi koledzy, co wskazuje, że ich imponujący wzrost albo wzbudza w przestępcach większy respekt, albo każe im dwa razy się zastanowić, zanim zdecydują się na atak. Wysoki wzrost chroni przed agresywnymi zachowaniami innych mężczyzn. Kobiety twierdzą, że w towarzystwie wysokich partnerów czują się po prostu bezpieczniej. W języku biologii ewolucyjnej wysoki wzrost jest uczciwym sygnałem zdolności mężczyzny do zapewnienia kobiecie bezpieczeństwa.

Kolejna odpowiedź kryje się w niedawno odkrytych korelatach wzrostu mężczyzny. Wysocy mężczyźni na ogół cieszą się lepszym zdrowiem niż ich niscy rówieśnicy, chociaż mężczyźni znajdujący się na obu krańcach tego rozkładu mają więcej problemów zdrowotnych. Tak więc wysocy mężczyźni na ogół mają lepsze perspektywy zawodowe, są zamożniejsi, cieszą się wyższym statusem społecznym, zapewniają kobiecie fizyczną ochronę i są zdrowsi – to całe mnóstwo korzyści adaptacyjnych (w następnym rozdziale przekonamy się, że wielkość ma istotne znaczenie również w innych sferach).

W dobrej formie

Oczywiście wzrost nie jest jedynym aspektem męskiego ciała, który wzbudza w kobietach pociąg seksualny.

Badania dotyczące preferencji związanych z doborem partnerów wykazały, że kobiety poszukują silnych, muskularnych, atletycznie zbudowanych mężczyzn zarówno jako stałych partnerów życiowych, jak i przelotnych kochanków. Większość kobiet przejawia wyraźne upodobanie do określonej budowy męskiego ciała – a mianowicie do sylwetki w kształcie litery V, która charakteryzuje się wysoką wartością współczynnika barki–biodra (ramiona są szerokie w stosunku do bioder)[27]. Pociąga je płaski brzuch połączony z muskularnym (lecz nie nadmiernie umięśnionym) torsem.

De facto przedstawiciele obu płci oceniają mężczyzn o wysokim współczynniku barki–biodra jako bardziej dominujących fizycznie i społecznie, co może wyjaśniać atrakcyjność takiej sylwetki w oczach kobiet, ponieważ kobiety na ogół nie czują pociągu do mężczyzn, którzy sprawiają wrażenie, że z łatwością mogliby zostać zdominowani przez innych mężczyzn. Mężczyźni o wysokim współczynniku barki–biodra rozpoczynają współżycie płciowe wcześniej niż ich rówieśnicy o wąskich ramionach – w wieku szesnastu lat lub jeszcze wcześniej. Mają więcej partnerek seksualnych i przelotnych romansów poza stałymi związkami. Częściej zostają kochankami kobiet, które mają stałych partnerów. Wreszcie, wysoka wartość współczynnika barki–biodra może z łatwością obudzić zielonookiego potwora – potencjalni rywale o takiej sylwetce wzbudzają zazdrość w innych mężczyznach[28].

Mężczyźni o mocnej, muskularnej sylwetce w kształcie litery V zwykle wygrywają rywalizację z bardziej wątłymi przeciwnikami. We wszystkich kulturach takie konkurencje, jak zapasy, wyścigi czy rzuty, pozwalają kobietom ocenić zalety fizyczne mężczyzn, między innymi szybkość, wytrzymałość i siłę.

Badania naukowe wykazały jednak, że mężczyźni przeceniają stopień umięśnienia, jaki podoba się kobietom – uważają, że muszą być bardziej napakowani, żeby kobiety uważały ich za atrakcyjnych. W jednym z badań porównano muskularność męskich ciał przedstawionych w miesięczniku „Cosmopolitan” (czasopiśmie skierowanym do kobiet, które stanowią aż 89% jego czytelników) i w magazynie „Men’s Health” (którego odbiorcy to w 85% mężczyźni). Grupa sędziów oceniała stopień umięśnienia mężczyzn pokazanych w obu czasopismach. Stopień umięśnienia przedstawiony w miesięczniku „Cosmopolitan” (4,26) był niemal taki sam, jak poziom muskularności spostrzegany przez kobiety jako idealny u partnera seksualnego (4,49). Tymczasem mężczyźni żywią błędne przekonanie, że kobiety pragną bardziej umięśnionych partnerów seksualnych (5,04), co odpowiada stopniowi umięśnienia mężczyzn przedstawionych na stronach magazynu „Men’s Health” (5,77)[29].

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Oblicze atrakcyjności

Dostępne w wersji pełnej

Konwencjonalnie przystojni

Dostępne w wersji pełnej

Głos, od którego uginają się kolana

Dostępne w wersji pełnej

Coś w jego ruchach

Dostępne w wersji pełnej

Seksowna osobowość

Dostępne w wersji pełnej

Urok seksownych synów

Dostępne w wersji pełnej

Czy przeciwieństwa naprawdę się
przyciągają?

Dostępne w wersji pełnej

On jest w moim typie

Dostępne w wersji pełnej

[5] Brossard, 1932.

[6] Segal, 1974.

[7] Saegert, Swap i Zajonc, 1973.

[8] Moreland i Beach, 1992.

[9] Williams i Kleinke, 1993.

[10] Huston i Levinger, 1978.

[11] Slater, 2008, s. 55.

[12] Bem, 1996.

[13] Buss, 2009, nieopublikowane dane.

[14] Herz i Cahill, 1997.

[15] Doty i in., 1981.

[16] Santos i in., 2005.

[17] Garver-Apgar, Gangestad i in., 2006.

[18] Thornhill i Gangestad, 2008.

[19] Gangestad i Thornhill, 1997.

[20] Cutler i in., 1980.

[21] Veith i in., 1983.

[22] Cutler, Friedmann i McCoy, 1998.

[23] Sugiyama, 2005.

[24] Buss i Schmitt, 1993; Greiling i Buss, nieopublikowane dane.

[25] Scheib, 1997; Scheib, Kristiansen i Wara, 1997.

[26] Podsumowanie tych badań znaleźć można w: Ellis, 1992; Buss, 2001b.

[27] Hughes i Gallup, 2003.

[28] Dijkstra i Buunk, 2001.

[29] Frederick i Haselton, 2007.

ROZDZIAŁ 2

Wielka przyjemność

Dostępne w wersji pełnej

Magiczny dotyk

Dostępne w wersji pełnej

Pobudzenie genitalne

Dostępne w wersji pełnej

Penetracja i nieuchwytny punkt G

Dostępne w wersji pełnej

Czym jest orgazm?

Dostępne w wersji pełnej

Fizyczne doświadczenie orgazmu

Dostępne w wersji pełnej

Psychiczne doświadczenie orgazmu

Dostępne w wersji pełnej

Jak osiągnąć orgazm?

Dostępne w wersji pełnej

Z partnerem lub bez niego

Dostępne w wersji pełnej

Problemy z orgazmem

Dostępne w wersji pełnej

Korzyści płynące z orgazmu

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 3

Coś, co nazywamy miłością

Dostępne w wersji pełnej

Czym jest miłość?

Dostępne w wersji pełnej

Miłość jak narkotyk

Dostępne w wersji pełnej

Miłość jak choroba psychiczna

Dostępne w wersji pełnej

Miłość jest wieczna

Dostępne w wersji pełnej

Związek między miłością a seksem

Dostępne w wersji pełnej

Seks a więź emocjonalna

Dostępne w wersji pełnej

Kiedy pocałunek
nie jest tylko pocałunkiem

Dostępne w wersji pełnej

Moc pieszczot

Dostępne w wersji pełnej

Budowanie więzi w mózgu

Dostępne w wersji pełnej

Przeżycie transcendentalne

Dostępne w wersji pełnej

Ewolucja miłości i więzi emocjonalnej

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 4

Emocjonujące podboje

Dostępne w wersji pełnej

Kwestia atrakcyjności

Dostępne w wersji pełnej

Rywalizacyjne rytmy owulacji

Dostępne w wersji pełnej

Zszargana reputacja

Dostępne w wersji pełnej

Euforia zwycięzcy

Dostępne w wersji pełnej

Rywalizacja o stałego partnera

Dostępne w wersji pełnej

Wet za wet

Dostępne w wersji pełnej

Kłusownictwo seksualne

Dostępne w wersji pełnej

Zemsta za kłusownictwo seksualne

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 5

Zielonooki potwór

Dostępne w wersji pełnej

Tajemnica zazdrości

Dostępne w wersji pełnej

Niebezpieczna emocja

Dostępne w wersji pełnej

Wzbudzanie zazdrości

Dostępne w wersji pełnej

Akt desperacji

Dostępne w wersji pełnej

Pilnowanie partnera

Dostępne w wersji pełnej

Wymiana na lepszy model

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 6

Poczucie obowiązku

Dostępne w wersji pełnej

Niedopasowanie pod względem
popędu seksualnego

Dostępne w wersji pełnej

Mężczyźni a kobiety

Dostępne w wersji pełnej

Co psuje zabawę

Dostępne w wersji pełnej

Poczęcie – narodziny chaosu

Dostępne w wersji pełnej

Niebezpieczne leki

Dostępne w wersji pełnej

Obrzydzacze psychologiczne

Dostępne w wersji pełnej

Frustracja i nuda

Dostępne w wersji pełnej

Rozpad związku

Dostępne w wersji pełnej

Kiedy chcesz powiedzieć „nie”,
ale mówisz „tak”

Dostępne w wersji pełnej

Obowiązek małżeński

Dostępne w wersji pełnej

„Miłe” dziewczyny
są pełne współczucia

Dostępne w wersji pełnej

Czy zgoda na niechciany
seks może być
dobrym pomysłem?

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 7

Żądza przygód

Dostępne w wersji pełnej

Wartość dziewictwa

Dostępne w wersji pełnej

Z czystej ciekawości

Dostępne w wersji pełnej

Jazda próbna

Dostępne w wersji pełnej

Trening czyni mistrza

Dostępne w wersji pełnej

Różnorodność nadaje smak
życiu seksualnemu

Dostępne w wersji pełnej

Urodzone poszukiwaczki przygód

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 8

Handel wymienny

Dostępne w wersji pełnej

Złote jajo

Dostępne w wersji pełnej

Ekonomika seksualna prostytucji

Dostępne w wersji pełnej

Niewolnictwo i desperacja

Dostępne w wersji pełnej

Od ulicznych dziwek
po luksusowe call girls

Dostępne w wersji pełnej

Sponsoring – słodkie dziewczynki
oraz ich „opiekunowie”

Dostępne w wersji pełnej

Seksualny handel wymienny

Dostępne w wersji pełnej

Przyjaciele z bonusem,
umawianie się na seks przez telefon,
kumple od seksu i szybkie numerki

Dostępne w wersji pełnej

Handel kwitnie – po wszystkich tych latach

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 9

Sposób na podbudowanie ego

Dostępne w wersji pełnej

Poczucie własnej atrakcyjności

Dostępne w wersji pełnej

Zerwać z Barbie

Dostępne w wersji pełnej

Szacunek społeczny

Dostępne w wersji pełnej

Za mało uwagi

Dostępne w wersji pełnej

Życie toczy się dalej

Dostępne w wersji pełnej

Władza seksualna

Dostępne w wersji pełnej

Uległość seksualna

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 10

Mroczna strona

Dostępne w wersji pełnej

Podstępni amanci

Dostępne w wersji pełnej

Oszustwa seksualne

Dostępne w wersji pełnej

Obrona przed oszustami

Dostępne w wersji pełnej

Narkotyki, przymus, gwałt

Dostępne w wersji pełnej

Wykorzystywanie seksualne
młodych kobiet

Dostępne w wersji pełnej

Molestowanie seksualne
w stałych związkach

Dostępne w wersji pełnej

Jak kobiety bronią się przed gwałtem?

Dostępne w wersji pełnej

ROZDZIAŁ 11

Medycyna seksualna

Dostępne w wersji pełnej

Lepszy niż ibuprofen

Dostępne w wersji pełnej

Dobry okres na seks

Dostępne w wersji pełnej

Efekt odprężenia

Dostępne w wersji pełnej

Lek na bezsenność

Dostępne w wersji pełnej

Stres jako seksualny środek
pobudzający

Dostępne w wersji pełnej

Miłość od pierwszego przerażenia

Dostępne w wersji pełnej

Słoneczna strona seksu

Dostępne w wersji pełnej

Eliksir dobrego nastroju

Dostępne w wersji pełnej

Jeden to najbardziej
samotna liczba

Dostępne w wersji pełnej

Seksowna dieta

Dostępne w wersji pełnej

Do upadłego

Dostępne w wersji pełnej

Zastrzyki uodparniające
i dodatkowe korzyści

Dostępne w wersji pełnej

ZAKOŃCZENIE

Meandry kobiecej seksualności

Dostępne w wersji pełnej

BIBLIOGRAFIA

Dostępne w wersji pełnej

Dlaczego kobiety uprawiają seks

Spis treści

Karta tytułowa

Dedykacja

PODZIĘKOWANIA

WPROWADZENIE

ROZDZIAŁ 1

Co pociąga kobiety?

Gdzie rodzi się pociąg seksualny

Zapach atrakcyjności seksualnej

Moc piżmowego zapachu mężczyzny

Wielkość ma znaczenie

W dobrej formie

Oblicze atrakcyjności

Konwencjonalnie przystojni

Głos, od którego uginają się kolana

Coś w jego ruchach

Seksowna osobowość

Urok seksownych synów

Czy przeciwieństwa naprawdę się przyciągają?

On jest w moim typie

ROZDZIAŁ 2

Wielka przyjemność

Magiczny dotyk

Pobudzenie genitalne

Penetracja i nieuchwytny punkt G

Czym jest orgazm?

Fizyczne doświadczenie orgazmu

Psychiczne doświadczenie orgazmu

Jak osiągnąć orgazm?

Z partnerem lub bez niego

Problemy z orgazmem

Korzyści płynące z orgazmu

ROZDZIAŁ 3

Coś, co nazywamy miłością

Czym jest miłość?

Miłość jak narkotyk

Miłość jak choroba psychiczna

Miłość jest wieczna

Związek między miłością a seksem

Seks a więź emocjonalna

Kiedy pocałunek nie jest tylko pocałunkiem

Moc pieszczot

Budowanie więzi w mózgu

Przeżycie transcendentalne

Ewolucja miłości i więzi emocjonalnej

ROZDZIAŁ 4

Emocjonujące podboje

Kwestia atrakcyjności

Rywalizacyjne rytmy owulacji

Zszargana reputacja

Euforia zwycięzcy

Rywalizacja o stałego partnera

Wet za wet

Kłusownictwo seksualne

Zemsta za kłusownictwo seksualne

ROZDZIAŁ 5

Zielonooki potwór

Tajemnica zazdrości

Niebezpieczna emocja

Wzbudzanie zazdrości

Akt desperacji

Pilnowanie partnera

Wymiana na lepszy model

ROZDZIAŁ 6

Poczucie obowiązku

Niedopasowanie pod względem popędu seksualnego

Mężczyźni a kobiety

Co psuje zabawę

Poczęcie – narodziny chaosu

Niebezpieczne leki

Obrzydzacze psychologiczne

Frustracja i nuda

Rozpad związku

Kiedy chcesz powiedzieć „nie”, ale mówisz „tak”

Obowiązek małżeński

„Miłe” dziewczyny są pełne współczucia

Czy zgoda na niechciany seks może być dobrym pomysłem?

ROZDZIAŁ 7

Żądza przygód

Wartość dziewictwa

Z czystej ciekawości

Jazda próbna

Trening czyni mistrza

Różnorodność nadaje smak życiu seksualnemu

Urodzone poszukiwaczki przygód

ROZDZIAŁ 8

Handel wymienny

Złote jajo

Ekonomika seksualna prostytucji

Niewolnictwo i desperacja

Od ulicznych dziwek po luksusowe call girls

Sponsoring – słodkie dziewczynki oraz ich „opiekunowie”

Seksualny handel wymienny

Przyjaciele z bonusem, umawianie się na seks przez telefon, kumple od seksu i szybkie numerki

Handel kwitnie – po wszystkich tych latach

ROZDZIAŁ 9

Sposób na podbudowanie ego

Poczucie własnej atrakcyjności

Zerwać z Barbie

Szacunek społeczny

Za mało uwagi

Życie toczy się dalej

Władza seksualna

Uległość seksualna

ROZDZIAŁ 10

Mroczna strona

Podstępni amanci

Oszustwa seksualne

Obrona przed oszustami

Narkotyki, przymus, gwałt

Wykorzystywanie seksualne młodych kobiet

Molestowanie seksualne w stałych związkach

Jak kobiety bronią się przed gwałtem?

ROZDZIAŁ 11

Medycyna seksualna

Lepszy niż ibuprofen

Dobry okres na seks

Efekt odprężenia

Lek na bezsenność

Stres jako seksualny środek pobudzający

Miłość od pierwszego przerażenia

Słoneczna strona seksu

Eliksir dobrego nastroju

Jeden to najbardziej samotna liczba

Seksowna dieta

Do upadłego

Zastrzyki uodparniające i dodatkowe korzyści

ZAKOŃCZENIE

Meandry kobiecej seksualności

BIBLIOGRAFIA

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Why women have sex

Understanding sexual motivations – from adventure to revenge

Copyright © 2009 by Cindy M. Meston and David M. Buss

All rights reserved

Copyright © 2010 for the Polish edition by Wydawnictwo Smak Słowa

Copyright © for the Polish translation by Agnieszka Nowak

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być publikowana ani powielana w formie elektronicznej

oraz mechanicznej bez zgody wydawnictwa Smak Słowa.

Edytor: Anna Świtajska

Redakcja: Małgorzata Jaworska

Korekta: Anna Mackiewicz

Opracowanie graficzne: Piotr Geisler

Okładka i strony tytułowe: Agnieszka Wójkowska

Ilustracje wykorzystane na okładce: © istockphoto.com/felinda; © istockphoto/liliboas

ISBN 978-83-62122-53-0

Wskazówki dla bibliotekarzy:

1/ psychologia ewolucyjna 2/ psychologia kliniczna 3/ seksuologia

Smak Słowa

ul. Sobieskiego 26/4, 81-781 Sopot

tel./fax (+48 58) 551 01 98

www.smakslowa.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl