Allen Ginsberg

Listy

Opracował Bill Morgan

Przełożył i przypisami opatrzył Krzysztof Majer

Wszelkie powielanie lub wykorzystanie niniejszego pliku elektronicznego inne niż jednorazowe pobranie w zakresie własnego użytku stanowi naruszenie praw autorskich i podlega odpowiedzialności cywilnej oraz karnej.

Tytuł oryginału angielskiego The Letters of Allen Ginsberg

Projekt okładki Agnieszka Pasierska / Pracownia Papierówka
Fotografia na okładce © by The LIFE Images Collection / Getty Images

Copyright © 2008, The Allen Ginsberg Trust
All rights reserved
Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarne, 2014
Copyright © for the Polish translation by Krzysztof Majer, 2014

Redakcja Tomasz Zając
Korekta Agata Czerwińska / d2d.pl i Małgorzata Poździk / d2d.pl
Projekt typograficzny, redakcja techniczna
i skład pismem Albertina MT Pro Robert Oleś / d2d.pl

Konwersja Michał Latusek

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

ISBN 978-83-7536-856-7

Wydawnictwo Czarne sp. z o.o.
www.czarne.com.pl

Redakcja: Wołowiec 11, 38-307 Sękowa, tel. +48 18 351 00 70
e-mail: redakcja@czarne.com.pl

Wołowiec 2014, Wydanie I

…w listach, bardziej niż w pocałunkach, dusze się przenikają;
To jest wszak rozmowa nieobecnych przyjaciół.

John Donne, Do Sir Henry’ego Wottona

PROLOG

Kwiecień 2008

Drogi Czytelniku!

Dwadzieścia pięć lat temu Allen Ginsberg poprosił mnie o zredagowanie zbioru swoich listów w ramach kontraktu na kilka książek. Barry Miles pisał wtedy biografię Ginsberga i zasugerował, że skoro i tak zajmuje się kompletowaniem obszernej korespondencji Allena, być może korzystniej byłoby opiekę nad tym projektem powierzyć jemu. W efekcie mnie oraz Juanicie Lieberman przypadła redakcja najwcześniejszych dzienników Ginsberga, które ukazały się ostatecznie w 2006 roku pod tytułem The Book of Martyrdom and Artifice [Księga męczeństw i sztuczek]. Projekt związany z korespondencją całymi latami leżał zaś odłogiem w związku z przytłaczającą ilością materiału i ostatecznie spełzł na niczym. Ja wkrótce po śmierci Allena w 1997 roku zacząłem pracować nad własną wersją jego biografii, również wydaną w 2006 roku pod tytułem I Celebrate Myself. The Somewhat Private Life of Allen Ginsberg [Siebie wysławiam. Nieco prywatne życie Allena Ginsberga]. Zbierając materiały do tej publikacji, zgromadziłem własny, gigantyczny stos listów Ginsberga i na nowo ogarnął mnie entuzjazm, by sporządzić wybór jego korespondencji. Po dziesięciu latach tropienia tych dokumentów w najróżniejszych zakątkach kuli ziemskiej udało mi się uzbierać ich ponad 3700, z których na potrzeby niniejszego tomu wybrałem 165 najdoskonalszych.

Selekcji materiału przyświecała taka właśnie idea: zebrać w jednym tomie najdoskonalsze przykłady korespondencyjnego talentu Ginsberga. Uporządkowawszy chronologicznie te piętnaście ryz papieru, zabrałem się do czytania wszystkiego po kolei, zawsze zadając sobie tylko jedno pytanie: czy ten list jest wyjątkowy? W rezultacie powstała swego rodzaju składanka „największych przebojów”. W myśl tej jedynej zasady nieistotne było, kto jest adresatem listu – Jack Kerouac czy Jaś Kowalski. Liczyły się jakość prozy oraz waga przekazywanych treści. Dlatego też w książce jest wszystkiego po trochu: są tu oczywiście wspaniałe listy do Jacka Kerouaca, Williama S. Burroughsa, Lawrence’a Ferlinghettiego i większości przyjaciół związanych z Pokoleniem Beatu; uchowały się też listy, których adresatami byli politycy, od Dwighta Eisenhowera po Billa Clintona; dziesiątki listów do redakcji najróżniejszych gazet i magazynów; wreszcie pełne uwielbienia listy, które Ginsberg pisał do swoich idoli. Efektem tej pracy jest książka, którą można czytać od deski do deski lub też na wyrywki, delektując się w wolnej chwili jakimś pojedynczym listem. Niemal każdy z nich stanowi osobną całość i nie wymaga obszernej redaktorskiej oprawy. Należy zaznaczyć, że ambicją tej książki nie jest wyczerpujące przedstawienie życiowych losów Allena czy też szczegółów jego kariery literackiej, lecz próba ukazania czytelnikowi jego talentów korespondencyjnych. Z ogromną przyjemnością zamieściłbym w niej wszystkie 3700 listów, opatrzonych pieczołowitymi adnotacjami, jednak to zadanie zmuszony jestem pozostawić jakiemuś przyszłemu badaczowi, który dysponował będzie ogromnym budżetem wydawniczym.

Angielski zwrot man of letters w swym ścisłym sensie nie oznacza kogoś, kto w ciągu swego życia napisał wiele listów, lecz raczej literata, czyli człowieka, który czynnie uczestniczył w życiu literackim oraz intelektualnym. Allen Ginsberg był i jednym, i drugim. Zawsze i wszędzie miał pod ręką kartkę i długopis. W każdej chwili gotowy był ułożyć nowy wiersz, zanotować coś w dzienniku albo napisać kolejny list do któregoś ze swoich przyjaciół. Dożywszy siedemdziesiątki, zostawił po sobie ogromną składnicę dokumentów, które dziś mogą być przedmiotem badań. Recenzenci zarzucali mu nawet, że pisze za dużo – jeśli jednak chcemy poszerzyć swoją wiedzę na temat pewnego zjawiska, to czy faktycznie dokumentów tego typu może kiedykolwiek być „za dużo”?

W książce tej odnajdziemy aspekt osobowości Ginsberga, który nie odsłania się tak wyraźnie w jego poezji, dziennikach czy esejach. Listy Allena to w przeważającej mierze  r e a k c j e  na to czy owo, często odpowiedzi na otrzymaną korespondencję. Fakt ten przesądza o ich wyjątkowym statusie wśród tekstów Ginsberga, który zasadniczo nie cierpiał pisać „na zamówienie”. Nawet jeśli obiecał komuś pisemną wypowiedź na jakiś konkretny temat, często kończyło się to dla niego niesłychanymi mękami. Gdy trzeba było sporządzić wstęp, przygotować tekst na obwolutę albo napisać cokolwiek innego w konkretnym celu, Allena dopadała niemoc twórcza. Na przykład w latach sześćdziesiątych Ginsberg obiecał Davidowi Haselwoodowi, że zredaguje dla jego wydawnictwa swoje dzienniki z podróży po Ameryce Południowej. Po kilku latach zwlekania Ginsberg przyznał, że najzwyczajniej w świecie nie jest w stanie niczego napisać ani zredagować w zadanym terminie, ponieważ musi mieć do tego odpowiedni nastrój. Nastroju do tego zadania Allen nie miał przez następne dziesięć lat; w końcu dał Haselwoodowi w zamian swoje Indian Journals [Dzienniki indyjskie].

Z listami sprawy miały się jednak zupełnie inaczej. Ich tematykę prawie zawsze narzucali inni, jak to z listami bywa – ktoś do nas pisze, a my z miejsca odpowiadamy. Jeśli będziemy z tym zwlekać ileś tygodni czy miesięcy, zmaleją szanse na to, że nasz korespondent kiedykolwiek doczeka się odpowiedzi, dlatego zazwyczaj jest ona niemal natychmiastowa i spontaniczna. W przypadku świeżo napisanego wiersza poeta może go ponownie obejrzeć, przeredagować, zmienić – poświęcić mu tyle czasu, ile mu się żywnie podoba – i w pewnym momencie oświadczyć, że wiersz jest gotowy, lub też porzucić go na dobre. List zaś często pisze się w pośpiechu i wrzuca do skrzynki bez uprzedniej redakcji, wysłanie zaś jest nieodwołalne.

Pod względem treści listy Ginsberga są niezwykle różnorodne: przeglądając tom, natrafić możemy na polityczną tyradę skierowaną do ojca, pocztówkę z dalekich stron albo odpowiedź młodemu poecie, który ma nadzieję, że mistrz go „odkryje”. Czasami korespondencja była jedynym sposobem na utrzymanie kontaktu z przyjaciółmi, gdy któryś z nich – albo sam Allen – podróżował akurat dookoła świata. Kiedy indziej Ginsberg dawał w liście upust wzburzeniu jakimś materiałem, który pojawił się w mediach. W takich wypadkach bardzo często pisał do redakcji „New York Timesa” – gazety, której nienawidził z miłosną wręcz pasją.

Warto zauważyć, że począwszy od lat sześćdziesiątych, Allen miał coraz większą świadomość, że jego listy zostaną zachowane dla potomnych. W jednym z listów pisał: „Bez żadnych ceregieli i nie zastanawiając się za długo, przyjęliśmy, że na nasze listy chętnie rzucą się kolejne pokolenia głupkowatych poetów”.

Życie Ginsberga przypadło na fascynujący moment w historii korespondencji. Obawiam się, że złoty wiek epistolografii mamy już za sobą. Komputeryzacja to ostatni, aczkolwiek nie jedyny gwóźdź do trumny tej długiej tradycji. Jej dzieje sięgają samych początków pisma; właściwie całkiem zasadne byłoby twierdzenie, że pismo wynaleziono właśnie po to, by można było wysyłać listy. Jakiś pradawny kupiec chciał się porozumieć z kimś z innej osady, ale nie chciało mu się tam chodzić, więc posłał list. Angielskie słowo letter oznacza zarówno list, jak i literę alfabetu; te dwa znaczenia są ze sobą ściśle powiązane.

W ułożonej chronologicznie korespondencji Ginsberga łatwo możemy prześledzić stopniowy zmierzch epoki listów. W latach czterdziestych i pięćdziesiątych pisano do siebie niezwykłe listy, którymi adresaci później często dzielili się z przyjaciółmi. Wielokrotnie przechodziły z rąk do rąk i były przechowywane z wielką pieczołowitością. Kiedy obniżono ceny międzymiastowych rozmów telefonicznych, listy stały się krótsze, a z czasem niemal przestały służyć kontaktom w nagłych sytuacjach. Sam Allen pisał w 1969 roku do Lawrence’a Ferlinghettiego: „Telefonia niestety zabija listy!”. Wkrótce rozmowy międzymiastowe staniały jeszcze bardziej, a Ginsberg w swych coraz krótszych listach niezwykle rzadko pisał o sprawach najważniejszych. Po rozpowszechnieniu się komunikacji internetowej listy właściwie zniknęły, a epoka ich świetności dobiegła końca. Można się zastanawiać, czy gdyby Ginsberg żył dzisiaj, wysyłałby zagadkowe elektroniczne komunikaty w rodzaju „DO ZO, PZDR I NARKA” (do zobaczenia, pozdrowienia i na razie).

Podobnie jak w przypadku pozostałych ośmiu książek związanych z Ginsbergiem, nad którymi pracowałem, przygotowanie tego zbioru trwało znacznie dłużej, niżby można było przypuszczać. W Ginsbergowskim archiwum badacz zawsze odkryje dziesięciokrotnie więcej materiału, niż zakładał. Nieprawdopodobna wręcz objętość korespondencji Allena to w równej mierze błogosławieństwo, co udręka. Przez pięćdziesiąt sześć lat pisał on o dorastaniu, o szkole, o miłości i towarzyszących jej zgryzotach, o duchowych objawieniach, o kraju w stanie wojny, o starości i śmierci; oprócz tego na bieżąco komentował większość intelektualnych i politycznych sporów, do jakich doszło w drugiej połowie XX wieku. W swojej przedmowie do skompilowanej przeze mnie bibliografii Lawrence’a Ferlinghettiego ów spostrzegawczy literat napisał, że jestem jak pies myśliwski, który tropi uskrzydloną zwierzynę, czyli poetę. Podczas pracy nad zbiorem korespondencji Ginsberga znów czułem, że jestem na tropie; idąc za swym nosem, wygrzebywałem jego listy z najmniej oczekiwanych zakamarków. Sam popełniłem przy tej okazji setki listów, a wynagrodzeniem za mój wysiłek były odpowiedzi starych przyjaciół i znajomych Ginsberga, którzy jednogłośnie wyrazili chęć, by mi pomóc i podzielić się ze światem listami będącymi w ich posiadaniu.

Do tomu trafiło poniżej pięciu procent istniejących listów, co przysporzyło niejakich problemów redakcyjnych. Listy rojące się od powtórzeń, nawet te najwspanialsze, trzeba było niestety pominąć. Przypisy stosowałem z rzadka, zakładając, że zainteresowany czytelnik może na własną rękę tropić wzmianki i aluzje dotyczące opisywanych ludzi i wydarzeń. Redakcyjne wtręty starałem się ograniczyć do niezbędnego minimum, mając jednak pełną świadomość, że usunięcie 3550 listów samo w sobie jest ogromnym redakcyjnym wtrętem o fundamentalnym znaczeniu.

Błędy w pisowni w większości zostały poprawione; zachowałem tylko te, na których tekst zdawał się w jakiś sposób zyskiwać. Dla przykładu: nie uznałem za istotne, że Allen deszcz meteorów nazwał „Persidami”, a nie „Perseidami”. W jego biurze wszyscy wiedzieli, że Allen popełnia koszmarne błędy ortograficzne, i jeśli tylko udało się je wychwycić, zawsze domagał się ich skorygowania w ostatecznej wersji tekstu. Zwykle zresztą nie miał pod ręką słownika, nie mógł więc do niego zajrzeć, nawet gdyby zechciał¹.

Opuszczenie […] oznacza, że fragment listu został pominięty. Taką strategię stosowałem w przypadku dygresji lub uwag, które nie miały związku z treścią zasadniczą. Usunięte zostały niektóre postscripta, o ile nie wzbogacały w żaden sposób materii listu (często były to dopiski w rodzaju „Dostałeś ten wycinek, który Ci przesłałem?”). Zgodnie z duchem Ginsberga niczego nie cenzurowałem. O listach Kerouaca Allen napisał swego czasu: „Nigdy nie zgodziłbym się na to, żeby jego listy ukazały się w wersji ocenzurowanej… Ale chcę zawczasu dopilnować, żeby dla każdego redaktora tego materiału to było zupełnie jasne i żeby nikt za pięć dwunasta nie próbował chropawić gładkich krawędzi czy jak to tam szło odwrotnie wygładzić chropawych zrogowaciałych komuchowskich antyamerykańskich gamoniowatych krawędzi… Innymi słowy, niech się odpierdolą od rzeczywistości”. Redaktor niniejszego tomu trzymał się tej zasady, pozostawiając rzeczywistość w spokoju.

Z poważaniem

Bill Morgan

PS Ogromną pomoc uzyskałem od bibliotekarzy oraz od wielu osób prywatnych. Tym, którzy pomogli mi najbardziej, dziękuję na następnych stronach.

PODZIĘKOWANIA

Ułożenie zbioru korespondencji takiego jak ten wymaga współpracy całej rzeszy osób. Przyjaciele, krewni i uczeni nie szczędzili pomocy w poszukiwaniu listów od Allena Ginsberga i w efekcie udało się zlokalizować, skatalogować i przepisać niemal cztery tysiące dokumentów, spośród których dokonano ostatecznego wyboru. Jako redaktor pragnę podziękować wszystkim, którzy zaangażowali się w ten projekt na różnych etapach, bez względu na to, czy ich listy trafiły do końcowej wersji tomu. To wprawdzie niemożliwe, by wspomnieć tu nazwiska ich wszystkich, chciałbym jednak w szczególności podziękować osobom wymienionym poniżej za ich indywidualny wysiłek.

Przede wszystkim serdeczne podziękowania raczą przyjąć członkowie zarządu Allen Ginsberg Trust – Bob Rosenthal i Andrew Wylie. Jestem im wdzięczny za to, że od samego początku okazywali zainteresowanie tym projektem. Co więcej, powierzyli go mnie – mam nadzieję, że ich nie zawiodłem. Nie trzeba nawet dodawać, że bez ich wsparcia książka ta nie mogłaby powstać. Peter Hale, również reprezentujący Ginsberg Trust, w pojedynkę wyrwał setki listów ze szponów zbiurokratyzowanych bibliotek i archiwów. Jego pracy nie da się przecenić, ponieważ była dla tego projektu kluczowa.

Ben Schafer i jego podwładni z wydawnictwa Da Capo Press natychmiast zorientowali się, że mają do czynienia z niezwykle ważną książką, więc jeśli odniesie ona sukces, będzie to ich zasługa. Jeff Posternak z Andrew Wylie Agency pracował niestrudzenie nad kwestiami prawnymi.

Przede wszystkim z całego serca pragnę podziękować wszystkim tym, którzy dostarczyli nam samą korespondencję lub też służyli informacjami pomocnymi w odnalezieniu kolejnych listów. W szczególności podziękowania przyjąć zechcą: Simon Albury, David Amram, Alan Ansen, Antler, Karel Appel, John Ashbery, Richard Avedon, Gordon Ball, Amiri Baraka, Lois Beckwith, Jack Beeson, Bill Berkson, Paul Bertram, Steven Bornstein, Christian Bourgois, Dave Breithaupt, Anne Brooks, Andreas Brown, Eric Brown, William F. Buckley jr, Lucien Carr, Paul Carroll, David Carter, Carolyn Cassady, Ann Charters, Andy Clausen, Steve Clay, Francesco Clemente, Jim Cohn, Kirby Congdon, Bruce Conner, David Cope, Gregory Corso, Robert Creeley, Kankabati Datta, Diane di Prima, Elsa Dorfman, George Dowden, Aidan Dun, Charlotte Durgin, Helen Elliott, Daniel Ellsberg, István Eörsi, Jason Epstein, Ekbert Faas, Inge Feltrinelli, Lawrence Ferlinghetti, Leslie Fiedler, Marcia Fields, Eric Fischl, Luca Formenton, Raymond Foye, Brenda Frazer, Len Freedman, Ed Friedman, Cliff Fyman, Chris Funkhouser, Gary Gach, Bill Gargan, Jacqueline Gens, Herb Gold, Mike Goldmark, Brad Gooch, Stan Grinstein, Arlo Guthrie, Jack W. C. Hagstrom, Nat Hentoff, Terri Hinte, John Hollander, Anselm Hollo, Michael Horowitz, Andrew Hoyem, Hettie Jones, Richard Kaplan (MacArthur Foundation), Eliot Katz, Vincent Katz, Bill Keogan, R. B. Kitaj, Karen Koch, Allan Kornblum, Jane Kramer, Joanne Kyger, Robert LaVigne, Sam Leff, Winston Leyland, Hannah Litzky, Paula Litzky, Sterling Lord, Leila Hadley Luce, Lewis MacAdams, Michael McCleod, Michael McClure, Kaye McDonough, Peter McGill, Bill Mackay, Dave McReynolds, Gerard Malanga, Judith Malina, Greil Marcus, James Maris, John Martin, Judy Matz, Ralph Maud, Barry Miles, Arthur Miller, Shiv Mirabito, Abd al-Hayy Moore, Dave Moore, Tim Moran, Ted Morgan, John Morthland, Marc Olmsted, Hank O’Neal, Peter Orlovsky, Ron Padgett, Helen Parker, Marjorie Perloff, Jim Perrizo, Tom Pickard, Fernanda Pivano, Norman Podhoretz, Janine Pommy Vega, Alice Quinn, Lee Ranaldo, Susan Rashkis, Jonah Raskin, Lou Reed, Hanon Reznikoff, Irvyne Richards, David Rome, Stephen Ronan, Ned Rorem, Jonathan Rose, Barney Rosset, Paul Roth, Malay Roychoudhury, Ed Sanders, Steve Sandy, George Schneeman, Michael Schumacher, Hersch Silverman, Louis Simpson, Vojo Šindolić, John Snow, Gary Snyder, Carl Solomon, Ettore Sottsass, Colin Still, John Suiter, Ron Sukenick, Robert Sutherland-Cohen, Miquel Tàpies, Eliot Tokar, Happy Traum, Helen Tworkov, John Tytell, John Updike, Kurt Vonnegut, Anne Waldman, Barry Wallenstein, Shizuko Watari, Steven Watson, Helen Weaver, Regina Weinreich, Ed White, Les Whitten, Joan i Ted Wilentzowie, Bob Wilson, John Zervos i Lionel Ziprin.

Wiele bibliotek wspaniałomyślnie udostępniło kopie listów znajdujących się w ich zbiorach. Podziękowania należą się następującym instytucjom: American Academy of Arts and Letters, British Library, Brown University, Columbia University, Dartmouth University, Harvard University, Kent State University, Lilly Library, New York Public Library, New York University, Simon Fraser University, Stanford University, SUNY–Buffalo, Syracuse University, UCLA, University of California–Berkeley, University of California–Davis, University of Connecticut, University of Delaware, University of Michigan, University of North Carolina, University of Texas–Austin, University of Virginia oraz Yale University.

Wreszcie chciałbym wyrazić bezmierną wdzięczność dla samego Allena Ginsberga, który własnoręcznie napisał te wszystkie słowa, nie podejrzewając nawet, że kiedyś zamieszkają w tak niezwykłej książce.

Listy Allena Ginsberga

1941

[Jako młody chłopak Allen Ginsberg z pewnością pisywał do przyjaciół i krewnych listy i liściki, ale nic nie wskazuje na to, by owa dziecięca korespondencja się zachowała. Podczas wakacji, jak udało nam się ustalić, wymieniał się listami co najmniej z jednym ze swoich szkolnych kolegów. Dowodzi tego niezbicie fakt, że prywatne archiwum Ginsberga zawiera kilka listów od tego chłopca; nikomu jednak nie przyszło do głowy, by przechować drugą stronę korespondencji, bo i któż mógł przypuszczać, że ten dwunastolatek okaże się kiedyś jednym z najsłynniejszych poetów stulecia? Wiadomo ponad wszelką wątpliwość, że w tych latach Allen pisywał do ciotek, wujków i kuzynów, ale mimo wzmożonych prób nie udało się odnaleźć tych wczesnych przykładów korespondencji.

Najwcześniejszy list Allena Ginsberga, na jaki zdołał natrafić redaktor niniejszego tomu, powstał w 1941 r., kiedy poeta miał piętnaście lat. Już w tak młodym wieku Allena fascynowała polityka i wydarzenia na świecie. 7 grudnia Japończycy zbombardowali Pearl Harbor; trzy tygodnie później w liście do „New York Timesa” Ginsberg przedstawił swoją wizję procesu, w wyniku którego Ameryka wplątała się w II wojnę światową. Był to zaledwie pierwszy z niezliczonych listów, jakie Allen miał w ciągu następnych sześciu dekad przesłać do redakcji dziennika].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do redakcji „New York Timesa” [Nowy Jork, Nowy Jork]

28 grudnia 1941

[Do Redakcji]:

Od dawna jestem – w przeważającej mierze – zwolennikiem ideałów, którym hołdował Woodrow Wilson; gdy zatem nadszedł czas, by przyłączyć się do Ligi Narodów i udowodnić, że „śmierć tych poległych nie mogła być daremna”², z żalem odnotowałem naszą decyzję, by nadal żyć w separacji od reszty świata.

W zasadzie jestem dość bierną jednostką. Odnoszę jednak wrażenie, że zaczynam przesiąkać cynizmem. Kiedy czytam, że coraz goręcej żałujemy tego bezmiernego światowego blamażu, jakim była odmowa przystąpienia do Ligi, zbiera mi się na śmiech i nieco wisielcze żarty. W obliczu ponownego rozkwitu wizji Wilsona na twarzach Amerykanów już niemal widać to bolesne zadziwienie, które rodzi się z narastającej świadomości tego, co też wyrządziliśmy światu i sobie samym w roku 1920.

A zatem wizja Wilsona nareszcie zaczyna rozkwitać na nowo, czego dowodem chociażby przemówienie Winstona Churchilla w Kongresie, świetna przemowa senatora Guffeya z 28 czy też płomienna odezwa Edwina L. Jamesa w niedzielnym „Timesie”, w której nawołuje do powołania nowej ligi. A jednak przyglądając się naszemu jałowemu żalowi, ma się wrażenie, że to wszystko zbyt późno i zbyt mało. Zbieramy teraz plony własnej głupoty, a ponieważ zasialiśmy światowy blamaż o rekordowych rozmiarach, to i plon mamy nad wyraz obfity. Liczba ofiar tej wojny sięgnęła co najmniej czterech milionów (gdy weźmie się pod uwagę Hiszpanię, Chiny i Abisynię). W udokumentowanej historii próżno szukać katastrofy o porównywalnym zasięgu, której dało się z powodzeniem zapobiec.

To dopiero wisielczy żart z naszego państwa: cztery miliony ofiar jako rezultat mentalnej impotencji i politycznego niedołęstwa garstki amerykańskich kongresmenów. A jednak jest coś, co może przynieść niepomierną ulgę pośród tej całej udręki, mianowicie rozważenie losu owych kongresmenów po przekroczeniu bram piekielnych.

Choć tym razem będziemy mądrzejsi, jeszcze niejednego senatora czeka przyjemna, gorąca kąpiel: diabeł napuścił już wody.

[Allen Ginsberg]

1942

[Zarówno Allen, jak i jego starszy brat Eugene Brooks Ginsberg żywo interesowali się polityką wewnętrzną i zagraniczną. W wielu listach do redakcji Allen rozpisywał się na temat swoich poglądów, co stało się zresztą nawykiem kultywowanym przez poetę do końca życia. Poniższy list stanowi krytykę izolacjonistycznych postaw wielu kongresmenów, które zdaniem Allena były bezpośrednią przyczyną zaangażowania się Ameryki w konflikt zbrojny. Ciekawe jest również to, że w liście Allen po raz pierwszy posłużył się cytatem literackim (w tym wypadku z Woltera) na poparcie swojego argumentu].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do redakcji „New York Timesa” [Nowy Jork, Nowy Jork]

11 czerwca 1942

Do Redakcji:

Chciałbym podjąć polemikę z p. Emmettem Oldfieldem³, który twierdzi, że nie należy dziś wypominać naszym kongresmenom ich uprzednio izolacjonistycznych poglądów i tego, w jaki sposób kiedyś głosowali.

P. Oldfield argumentuje, po pierwsze, że po ataku na Pearl Harbor wielu izolacjonistów poczęło ochoczo wspierać działania wojenne. Po drugie, że incydent z Pearl Harbor wcale nie zdyskredytował izolacjonizmu jako postawy, a jedynie doprowadził do wycofania go z debaty. Po trzecie wreszcie, że wysiłki izolacjonistów, mające na celu powstrzymanie Ameryki od wypowiedzenia wojny, były wyrazem uczciwości i patriotyzmu.

W istocie, to bardzo piękne ze strony izolacjonistów, że postanowili wesprzeć nasze działania wojenne po tym, jak nieprzyjaciel uderzył w nas z taką bezwzględnością.

Gotów jestem również przyznać, że izolacjoniści wykazali się uczciwością i patriotyzmem, a przynajmniej o większości z nich można coś takiego powiedzieć. A zatem o ile nie podważam ich motywacji, z całą mocą podważam zasadność ich decyzji.

Pearl Harbor oraz późniejsze incydenty bez wątpienia zdyskredytowały izolacjonizm. W ich świetle można bez trudu obalić defetystyczne tezy, takie jak ta: „Bez względu na to, ile bombowców (…) wyślemy do Anglii, nawet wszystkie nasze szwadrony rozlokowane na Wyspach Brytyjskich nie będą w stanie przeciwstawić się tej sile uderzeniowej, jaką dysponują Niemcy na kontynencie europejskim” – Charles Lindbergh, 20 czerwca 1941 r. „Istnieje duże prawdopodobieństwo, że udział Ameryki w wojnie będzie oznaczać koniec demokracji w tym kraju” – „Tylko nieliczni naprawdę wierzą, że Państwa Osi są albo będą w stanie zagrozić niezawisłości jakiegokolwiek kraju na tej półkuli…” „Amerykańska wolność w żadnym stopniu nie zależy od zmagań innych państw o władzę materialną (jak to określają izolacjoniści)” – z apelu do Kongresu, wygłoszonego 5 sierpnia 1941 r. przez piętnastu izolacjonistów, przywódców Partii Republikańskiej. Za „New York Timesem”: „Zdaniem senatora Nye’a ta wojna to (…) »jedna wielka krwawa jatka, w której Komunizm ściera się z Nazizmem«”. Wheeler: „Co do mnie, drodzy przyjaciele, to nie przestraszą mnie jakieś urojone zagrożenia”. Wheeler: „Niemieckie łodzie podwodne są małe. Zaprojektowano je z myślą o użyciu w niewielkim oddaleniu od bazy, czyli o kilkaset kilometrów od angielskiego wybrzeża”.

W dłuższej perspektywie powodem naszego zaangażowania zbrojnego nie jest Pearl Harbor. Tak mógłby pomyśleć tylko zwolennik izolacjonizmu. Nie powinniśmy motywować naszego akcesu tym, że ktoś nas zaatakował. Idziemy na wojnę, żeby walczyć z Faszyzmem – nie ze względu na zagrożenie, jakie stanowi dla nas, ale ze względu na to, czym jest sam w sobie.

Jeśli ta wojna jest w istocie, jak ujął to wiceprezydent Wallace⁴, rewolucją ludu, w której stawką jest demokracja; i jeśli pokonanie sił światowego barbarzyństwa jest zadaniem dla całego świata; i jeśli ta wojna to coś więcej niż tylko „zmagania innych państw o władzę materialną”, to wszelkie argumenty izolacjonistów upadają.

A zatem po to, by wreszcie doświadczyć trwałego, sprawiedliwego pokoju (o którym wspomina p. Oldfield), opartego na przyjaźni i współpracy międzynarodowej, będziemy musieli zrozumieć i uznać fakt, iż polityka izolacjonizmu – zarówno przed wojną, jak i po niej – jest pomyłką. Jaką mamy gwarancję, że przedwojenni izolacjoniści, gdy po ustaniu działań wojennych znów znajdą się w Kongresie, nie powrócą do swych uprzednich poglądów? P. Oldfield sugeruje, że powinniśmy przymknąć oko na wcześniejsze wyniki głosowań senatorów i reprezentantów kojarzonych przed wojną z izolacjonizmem; w tym właśnie tkwi jego błąd.

W związku z powyższym pozwolę sobie przytoczyć stosowny, choć nieco brutalny cytat z Woltera: „To jest jak ogień, który tylko przysypano z wierzchu, a który wciąż się tli. Ci fanatycy, oszuści, to wściekłe psy. Teraz są w kagańcach, ale zębów im nie ubyło. Może już nie kąsają, ale jeśli im się tych zębów nie powyrywa, to przy pierwszej lepszej okazji przekonacie się państwo, że będą kąsać jak dawniej”⁵.

Allen Ginsberg

1943

[Jednym z pierwszych korespondentów Ginsberga był przyjaciel z czasów chłopięcych Benson Soffer. Kiedy Allen dowiedział się, że przyjęto go na Uniwersytet Columbia, napisał do „Bense’a”, dzieląc się dobrymi wiadomościami i kontynuując dysputę rozpoczętą kilka listów wcześniej. W liceum Ginsberg był członkiem towarzystwa dyskusyjnego i bardzo cenił sobie tego rodzaju inteligentną wymianę myśli].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do Bensona Soffera [New Jersey?]

17 maja 1943

Bense:

[…] Przyjęli mnie na Columbię. Z robotą ruszam od 6 lipca, to znaczy jeśli dożyję i uda mi się dostać kasę. Szkoła w Paterson kończy się 28 czerwca, czy coś koło tego, czyli będę miał z 10 dni wakacji: a potem znów do pracy. Na razie nic mi z Columbii nie napisali o stypendium. Dadzą mi znać (jeśli w ogóle) za miesiąc. […]

No więc poprosiłem Cię (czynię tu typową dla siebie dygresję, w której przeprosiny przeplatają się z wyjaśnieniami), żebyś wyłożył mi swój system etyczny et al.⁶, ponieważ odkryłem, że bardzo służy mi zaglądanie innym do głowy, by następnie przywłaszczyć sobie hurtem całą ich mądrość i doświadczenie życiowe. Nie żebym uważał Cię za choć trochę mądrzejszego od siebie – wszak każdy człowiek zakłada swoją wyższość nad tymi, których spotyka na swej drodze – ale w tym wypadku idę na kompromis ze swoim ego i przyznaję przed samym sobą, że Ty akurat masz głowę na karku i że jeśli do niej zajrzę, to znajdzie się tam niejeden soczysty intelektualny kąsek. Comprenez?⁷

Jeśli chodzi o moją własną roboczą filozofię, to jest następująca: człowiek jest nadrzędnym spośród zwierząt, a jego wyższość nad pozostałymi gatunkami wynika z samoświadomości i samowiedzy. W skład owej samowiedzy wchodzi rozpoznanie celu i sensu życia (który może być dodatni, ujemny bądź neutralny) oraz umiejętność posługiwania się siłami naturalnymi po to, by osiągnąć spełnienie owego sensu. Jaki mógłby być ten cel, poza uzyskaniem wolności od fizycznych i intelektualnych ograniczeń, nie wiem. Wynaleźliśmy machinę, która ma nam pomóc w urzeczywistnieniu wolności fizycznej, i będziemy tę machinę udoskonalać. Za to poszukiwanie wolności od ograniczeń intelektualnych leży w zakresie etyki i filozofii. Historia – rozwój cywilizacji – to powolna ewolucja metod, za pomocą których poszukujemy (wybacz, jeśli zaczynam brzmieć jak Allen Ginsberg) wolności fizycznej oraz intelektualnej. Rozwój historii to rzeka – powolna, ospała, która dąży nieustępliwie (jak poetycko!!!) ku ostatecznemu celowi, jakim jest ludzka doskonałość: czyli sprzężenie owych dwóch wolności. Jest główny nurt historii, który zmierza nieubłaganie naprzód, ale są też zawirowania i prądy poboczne, bystrza i wiry, w których postęp ludzkości ulega chwilowym zaburzeniom, jednak główny nurt płynie dalej równomiernym strumieniem (tutaj po prostu muszę użyć poetyckich obrazów), wpadając wreszcie w nieprzeniknione oceany wieczności.

Przerywam, by poinformować Cię, że właśnie otrzymałem szczęśliwe wieści (poniedziałek po południu, 17 : 45): Columbia przyznała mi 300$ stypendium. Zaczynam pracę 6 lipca. Alleluja.

Kontynuując temat: nie da się zaprzeczyć, że udaje nam się osiągnąć pierwszą z tych dwóch wolności, czyli wolność fizyczną. Pozostaje zatem jedynie kwestia wolności intelektualnej. Czy nasze eksperymenty, filozofie, teorie i domysły zbliżyły nas do punktu, w którym możemy uznać, że jesteśmy w głównym nurcie i zmierzamy ku intelektualnej doskonałości? Czy ewolucja naszych umysłów dotrzymuje tempa rozwojowi naszych ciał? Można by argumentować, że w czasach starożytnej Grecji ludzka inteligencja stała na wyższym szczeblu rozwoju. Nie zgadzam się z tym poglądem, ponieważ w owym czasie cały intelekt skupiał się w umysłach kilku nad wyraz rozwiniętych filozofów, ludzkie masy zaś pod względem inteligencji w niewielkim stopniu przewyższały ludzi pierwotnych. Poziom inteligencji w naszych czasach jest zatem wyższy. Nie twierdzę, że za sprawą ewolucji doczekaliśmy się doskonalszych mózgów. Być może poziom umysłowości w starożytnej Grecji proporcjonalnie odpowiadał naszemu, jeśli ową proporcję oprzemy na porównaniu, a za esencję obu epok uznamy rozwój cywilizacji fizycznej oraz doświadczenie cywilizacji intelektualnej. W naszych czasach rozwinęliśmy zasady demokracji powszechnej i są one akceptowane przez większość. Zbliżamy się do etapu, na którym wprowadzimy je w czyn, analogicznie do Greków, którzy w swoich czasach urzeczywistnili własne prymitywne zasady. To tylko jeden z przykładów na to, jak w całej ludzkości rozwija się zdolność pojmowania umysłowego, a dzieje się to w wyniku osiągnięcia wolności fizycznej oraz w powiązaniu z nią.

Oczywiście, to tylko abstrakcyjna teoria. Jednak w praktyce zastosować ją można niemal w dowolnym momencie rozwoju cywilizacji. Taka filozofia historii jest użyteczna o tyle, że można za jej pomocą interpretować role postaci historycznych – zarówno w czasach minionych, jak i w naszych. W ten sposób jesteśmy w stanie dotrzeć do prawdziwszych znaczeń takich pojęć, jak „reakcyjny”, „konserwatywny”, „liberalny” czy „radykalny”. Możemy na przykład zrozumieć rolę Hitlera jako siły reakcji. Uosabia on jeden z tych prądów pobocznych, tych wirów historii – wojna reakcyjna w swej istocie zmierza do cofnięcia wskazówek zegara, do zawrócenia ludzkości z obranej drogi, do zatamowania tej powodzi, jaką jest prąca naprzód cywilizacja (czyli postęp), do zastąpienia dobrodziejstw naszych czasów prymitywnymi wypaczeniami i niedowarzonymi wersjami zasad przyświecających epokom dawno minionym. Hitler za pomocą wolności fizycznej przekreśla wolność intelektualną, zamiast pomagać w jej kształtowaniu. To prawdziwy głos barbarzyństwa, głos zwierzęcej przeszłości, który nawołuje cywilizację do odwrotu i porzucenia swej misji, który chce zahamować rozwój wszystkiego, co dobre, sprawiedliwe i doskonałe.

Rozwijając swój argument, zapomniałem gdzieś po drodze wtrącić kilku słów ogólnej aprobaty dla demokracji. Chodzi o to, że naturalną konsekwencją rozwoju zmierzającego do całkowitej samoświadomości jest demokracja, ponieważ tylko za sprawą połączonych wysiłków całej ludzkości dla dobra całej ludzkości możemy doczekać się postępu, który będzie powszechny, całkowity i w konsekwencji doskonały.

To już koniec mojego intelektualnego orgazmu. Można odpalać, kapitanie Gridley⁸. Zastrzegam sobie jednakowoż prawo do wprowadzenia drobnych zmian, np. w definicjach, słowach, zwrotach. Napisałem to wszystko naraz w jednym orgiastycznym spazmie i już potem niczego nie przepisywałem ani nawet nie czytałem od nowa. […]

Allen

PS Chciałbym jeszcze dodać, że nosimy w sobie potencjał doskonałości i za kilka milionów lat ten potencjał sam stanie się niemal doskonały. Ale kiedy mówię o doskonałości, to wcale nie mam na myśli boga. Dla mnie samego ta kwestia jest niejasna. To może zamiast tego „udoskonalenie”. („Pragnąc udoskonalić Unię, ustanowić sprawiedliwość” itd.⁹)

[Kiedy brat Allena, Eugene Ginsberg, był w wojsku, Allen często do niego pisywał, angażując go w polityczne spory i przekomarzania podobne do tych, którymi wypełniali czas w domu rodzinnym. Allen był zawsze bardzo skory do tego, żeby popisać się przed starszym bratem swoim intelektem (poniższy list dobrze ilustruje tę tendencję). Warto zwrócić uwagę na ciekawą z historycznego punktu widzenia notatkę na początku listu, w której Allen, podówczas student pierwszego roku na Columbii, opisuje swoje plany towarzyskie: ma zamiar wybrać się do Greenwich Village i poznać przyjaciół Luciena Carra. Chodziło o Williama S. Burroughsa i Davida Kammerera, którzy mieli odegrać ważną rolę w życiu Ginsberga].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Eugene’a Brooksa Ginsberga [Armia USA]

17 grudnia 1943

Drogi Eugenie:

Dzisiaj 17 grudnia – ostatni dzień szkoły przed przerwą świąteczną, która trwa do 27. Nie wiem jeszcze, co będę robił w święta, ale chyba nic szczególnego. Roboczy plan jak niżej – poczytaj sobie i uroń łzę nad swoją własną przeszłością. W sobotę przejdę się do Greenwich Village z jednym kolegą [Lucienem Carrem], który zarzeka się, że jest „intelektualistą” (brzmi to trochę nieświeżo, prawda?) i zna kilku intrygujących dziwaków. Wieczorem planuję się upić, jeśli się da. Zdam Ci relację. W niedzielę nie zamierzam się ruszać z Hastings Hall¹⁰, pewnie będę czytać Annę Kareninę, robię to z przerwami już od tygodnia. W niedzielę wieczorem idę do japońskiej restauracji z takim jednym Japońcem, co tu mieszka w akademiku. Chyba Ci o nim wspominałem. Chcę sobie porównać to ich jedzenie z tymi przysmakami, które dają w chińskiej. Potem chyba się przejdę do kina. A w poniedziałek to już albo Paterson, albo Metropolitan Opera z Naomi¹¹. We wtorek na pewno będę w Paterson i będę czytał Toma Jonesa. W środę wieczorem idziemy z Lou¹² do Metropolitan posłuchać Lily Pons w Łucji z Lammermooru, już mamy bilety. No wiem, że to nie jest jakaś świetna opera, ale chcemy zobaczyć Cesare’a Sodero za pulpitem. Dostaliśmy od niego zaproszenie za kulisy. Na czwartek, piątek i sobotę nic nie planowałem, muszę tylko skończyć Toma Jonesa i doczytać Raj utracony. Na tego Miltona to się w ogóle nie cieszę.

Przejrzałem te dwa bardzo ciekawe, wręcz osobliwe listy – czy właściwie epistoły – które napisałeś do całej rodziny. Ich ton jest dość gorzki. Czy już zaczynasz wymachiwać wściekle rękami? Brzmisz w tych listach tak, jakby obraziła Cię i zraniła jakaś myśląca, wroga istota. Chciałbym Ci łaskawie przypomnieć, że w 1940 popierałeś ustawę o poborze¹³; że nie miałeś nic przeciwko temu, aby przedział wiekowy obejmował lata między 18 a 45; że byłeś wtedy „interwencjonistą”. Jeśli zatem znalazłeś się w przykrej doprawdy sytuacji poborowego, z którym wojsko poczyna sobie dość obcesowo, masz być może prawo do zbolałego smutku i przygnębienia, ale na pewno nie do gorzkich żalów czy odrazy. W międzyczasie, skoro i tak czekasz, aż ta wojna się skończy, napisz chociaż kilka dobrych wierszy. A jeśli się okaże, że nie potrafisz (pisać dobrych wierszy), to wiesz co? Idź i spróbuj zakończyć tę wojnę, choćby Ci mieli za to łeb odstrzelić.

No dobra, przechodząc do co bardziej abstrakcyjnych fragmentów twojej korespondencji: weźmy Twoje cudowne nawrócenie na „realizm”. Chwal imię pańskie, chłopcze, albowiem odkryłeś, że wizje nie mają w sobie nic z prawdy! Ściślej mówiąc, ta idealistyczna wizja wojny jako rewolucji ludu to nieprawda, nie i nie, wcale a wcale. No więc najpierw wyjeżdżasz z Wersalem i odkrywasz, nieco poniewczasie, że „ten sam zestaw faktów może podlegać rozmaitym interpretacjom”. Przy okazji, jeśli nawet istnieje coś takiego jak „amerykański punkt widzenia”, to na pewno nie reprezentuje go Keynes, historyk i ekonomista z Anglii. (Czytałeś Economic Consequences of Peace [Ekonomiczne konsekwencje pokoju]? Jeśli tak, to dałeś się omotać omotanemu liberałowi, idealiście, który nie znał faktów, a jeszcze mniej miał pojęcia o ich ekonomicznych konsekwencjach). Co zaś się tyczy pokoju z 1918 r., to nie mogę się z Tobą nie zgodzić: Wilson był wizjonerem, Clemenceau mściwym tygrysem, a Lloyd George przebiegłym i sprzedajnym donżuanem. (Do dupy ta metafora).

Ale zaraz piszesz coś takiego: „Sęk w tym, że ludzi tak drastycznie dzielą poglądy: jeśli nawet jedna strona pójdzie na kompromis albo choć odrobinę zboczy ze swojego kursu, to druga automatycznie uznaje to za swoje zwycięstwo. I w oczywisty sposób to, co ludzie myślą o tych wydarzeniach, staje się ważniejsze od tego, co się naprawdę wydarzyło!”. Nie jest jasne, co chcesz tutaj udowodnić, ponieważ już chwilę później ruszasz w innym kierunku, twierdząc mianowicie, że decydującym, choć zmiennym czynnikiem jest „uczuciowa racjonalizacja, jaka ma miejsce w masach ludzkich”. Zgaduję, że przytoczony przeze mnie fragment jest wyrazem frustracji i chandry, wynikających z pogodzenia się z nieuchronnym złem, lub też bierze się z unaocznienia sobie przykrego faktu, że kompromis tak naprawdę niewiele znaczy. A jednak, po pierwsze, przeoczyłeś inny fakt, mianowicie, że kompromis nie zawsze jest zły – przeoczyłeś go lub może po prostu go nie akceptujesz, trudno wyczuć – oraz że Twój własny przykład (Wersal) ilustruje nieprawdziwość twierdzenia, jakoby idealiści musieli zawsze godzić się na ustępstwa. Wilson poszedł na kompromis, Eugene (jeśli znasz historię, to wiesz), szedł na kompromis za kompromisem, aż wreszcie pozostał mu tylko jeden, najważniejszy ideał i tego nie pozwolił ruszyć. A potem wrócił do kraju, poprosił o poparcie dla traktatu wersalskiego i jak przystało na dobrego polityka, nie przyznał się wcale, że to był kompromis. Jeżdżąc po całej Ameryce i przemawiając do ludzi, bronił traktatu jako idealnego rozwiązania (wbrew cytatowi z Twojego listu). Według Marka Sullivana, albo może Fredericka Lewisa Allena (któregoś z tych dwóch), Wilson powinien był jednak przyznać wprost, że w zaistniałych warunkach nie dało się nic lepszego osiągnąć, a potem powinien był poprosić o poparcie dla koniecznego kompromisu, którego zasadność być może stanie się kiedyś jasna.

Podoba mi się Twój argument (wspomniany powyżej) na temat woli ludu. „Wniosek jest taki, że nie istnieje żadna zewnętrzna przyczyna wojny, ponieważ myślenie niekoniecznie przebiega w zgodzie z obiektywnymi wyznacznikami, a raczej często odbiega od weryfikowalnych faktów”. No ale czy ktoś twierdzi coś innego? Nie ma takiej wojny w historii, która miałaby jakąś prawdziwą przyczynę; żadnej wojny nie da się uzasadnić. Do wojny dochodzi, kiedy któraś ze skonfliktowanych stron – a czasem i jedna, i druga – postępuje uczciwie, ale działa w błędzie, czyli kiedy „myślenie niekoniecznie przebiega w zgodzie z obiektywnymi wyznacznikami, a raczej w dużej mierze odbiega od weryfikowalnych faktów”. Do wojny dochodzi tylko wówczas, kiedy (jak już zaznaczyłem) któraś ze stron – albo i jedna, i druga – postępuje niemądrze, nieświadomie. Najwyraźniej, Eugene, wyartykułowałeś tylko ładnie zawoalowany frazes. Praktyczne zastosowanie? OK. Do dzieła. Obecna wojna: któraś ze stron postępuje niemądrze. Na pewno można to powiedzieć o nas – o Ameryce, Wielkiej Brytanii i Rosji. Oczywiście (żadnych porozumiewawczych uśmieszków), druga strona postępuje jeszcze mniej mądrze, a więc jesteśmy usprawiedliwieni. Drogi Eugene, jeśli tylko zdołasz przekonać Hitlera, żeby zaczął działać rozumnie, racjonalnie; jeśli zdołasz wskazać Niemcom błąd w ich rozumowaniu i wytłumaczysz im, jak mogą zapewnić sobie bezpieczeństwo (co by im się pewnie udało, gdyby spróbowali); i jeśli to wszystko osiągniesz bez uciekania się do szykan, podboju i przemocy, no to przecież już będziemy mieli z głowy sztuczną, fałszywą przyczynę wojny. Bo w końcu, jak wiesz, nie ma żadnej absolutnej, inherentnej przyczyny. A kiedy jeszcze przekonasz Japończyków, że nie wolno im najeżdżać Chin, że dziur w Zachodnich Imperiach nie wolno łatać, narzucając straszliwy, prostacki system wyduszania z ludu Malezji, Chin i Filipin pieniędzy dla japońskich feudałów, to wtedy, Eugene, dopiero wtedy możesz sobie bagatelizować tę wojnę i uznać, że to nic więcej jak tylko psychologiczne nieporozumienie i niepotrzebny zamęt.

Zgadzam się z Twoim sądem, że opinia publiczna jest zmienna, a razem z nią zmieniają się cele wojny, ale dodałbym do tego, że sami ludzie są przekonani o całkowitej spójności swoich poglądów i uważają, że jeśli ktoś twierdzi coś przeciwnego, to jest albo radykałem, albo świrem. Twój argument, że władza kształtuje rozwój historii, też jest celny. Ale wywód zamykasz takim stwierdzeniem: „W polityce nie ma miejsca na jakąkolwiek pewność ani na zasady, chyba że akurat okażą się zbieżne z dominującymi pragnieniami, ani wreszcie na szczerość, chyba że daje się ona pogodzić z interesem własnym, a wtedy przestaje być szczerością”. Ha, czyżby? W polityce nie ma nic pewnego? A czy nie jest pewne, że trzeba dawać wsparcie finansowe, że kluczowym celem polityki publicznej powinno być największe dobro największej liczby ludzi, że Abramson¹⁴ miał rację, że Canfield to zły człowiek, że Rankin i Hoffman też są nieszczególni, że Rosja się wspaniale rozwija, że Hitler jest w błędzie, że „PM”¹⁵ to najlepsza gazeta w Nowym Jorku, że Arthur Krock¹⁶ to cwany, obleśny obrońca dobrze ulokowanego kapitału, wreszcie że ja jestem szczery, mam ideały i że zawsze, w każdych okolicznościach, o każdej porze, mam całkowitą, bezgraniczną rację? Co, nie ma zasad, nie ma szczerości? Ja mam zasady i nie znoszę, jak ktoś temu zaprzecza. Jestem szczery i złoszczą mnie Twoje kalumnie. Ty też miałeś kiedyś zasady i byłeś szczery, jeszcze zanim zdemoralizował Cię ten podły, podły świat i postanowiłeś wypisywać głupie listy do rodziny. Jeśli ideały rzeczywiście są „projekcjami ego”, to mnie to na przykład zupełnie nie martwi. To nadal ideały – mów, co chcesz, i tak nie znajdziesz niczego lepszego ani bardziej użytecznego. „O ideałach”, pokrzykujesz, „można mówić jedynie jako o kuriozach, albo jak o koniach, bo przecież wybiera się tego, który zawiezie nas tam, gdzie chcemy dojechać”. Ta Twoja konkluzja to przesadny pesymizm, bardzo daleki od tego realizmu, który deklarujesz wcześniej. Czy rzeczywiście wyklucza ona praktyczne zastosowanie ideałów, czyli użycie ich do tego, żeby gdzieś dotrzeć? Czy wyklucza postęp? I przede wszystkim, czy wyklucza idealny model państwa (bo przecież mówimy teraz o polityce)? No więc, ujmując sprawę jak najbardziej praktycznie i realistycznie, jest najszczerszą i najoczywistszą prawdą, że nie wyklucza – i choćbyś wypaczył wszelkie zasady idealizmu, nie będzie inaczej. Jeśli wydaje Ci się, że ideały XX wieku, choćby nie wiem jak były prymitywne, są mniej idealne niż te, którym hołdowano w XX wieku p.n.e., albo w V wieku n.e., to nie patrzysz na świat realistycznie. Zdejmij te zaćmione okulary i zobacz, że świat naprawdę się zmienił na lepsze, dzięki Bogu, a to, że pozostajesz ślepy na ten fakt dokonany, to już prawdziwa apoteoza¹⁷ Twojej pogardliwej ułudy. Eugene, Twoja broda płonie, jesteś wizjonerem i upieranie się, że udowodniłeś za pomocą równania „A plus B, plus psychologiczne X”, że nieuniknione wady człowieka skazują go na stagnację społeczną i samozadowolenie, a żaglowiec postępu na bezwietrzną pogodę – czyli sytuację bezprecedensową, która wcale nie musi mieć miejsca w przyszłości – to wszystko dowód Twojego niepohamowanego pesymizmu i arogancji. […]

Allen

1945

[Latem 1945 r. Ginsberg zaciągnął się do floty handlowej i przeszedł podstawowe szkolenie w zatoce Sheepshead na Brooklynie. Planował zarobić tyle, żeby móc kontynuować studia na Columbii, które musiał chwilowo przerwać. Kontaktował się w tym czasie ze swoimi nauczycielami, pisując często do profesorów Lionela Trillinga i Marka Van Dorena. W swych listach nierzadko prosił ich o radę i dyskutował z nimi o doniosłości pisarzy, takich jak Arthur Rimbaud czy Hart Crane, którzy w owym czasie nie byli uznawani przez środowiska akademickie za godnych rzetelnej naukowej analizy].

Allen Ginsberg [Baza Szkoleniowa Marynarki Wojennej, zatoka Sheepshead, Nowy Jork]
do Lionela Trillinga [Nowy Jork, Nowy Jork]

4 września 1945

Szanowny Prof. Trillingu!

Przepraszam, że dopiero teraz odpisuję na Pański list – który sprawił mi dużo przyjemności – ale miałem zapalenie płuc i ostatnie kilka tygodni przetrzymano mnie w tutejszym szpitalu wojskowym.

Dziękuję bardzo za krytykę wiersza o złowieszczym tytule¹⁸. Muszę przyznać, że ucieszyły mnie te wszystkie miłe słowa pod adresem mojego utworu, chociaż prawdę mówiąc, nie jestem pewien, co rozumie Pan przez ten „głos i ton”, który tak Pan uwielbia w poezji. Co do rymów, to zwykle dobieram bardzo niedokładne – kiedy już znajdę taki, który w miarę pasuje, to staram się go użyć, ale nie mam z tego powodu skrupułów, bo coraz bardziej podoba mi się ten efekt, który osiągają Auden i cummings za pomocą tych swoich „wyciszonych” rymów. A więc na przykład zrymowałbym „dość” i „pójść”, „pierś” i „śmierć”, a nawet „śmierć” i „karć” – to tylko kilka bardziej oczywistych przykładów. Pisząc ten wiersz, nie myślałem o Shelleyu, ale rzeczywiście chodziło mi o gwałtowną, na poły intelektualną retorykę. Udało mi się tutaj znaleźć zbiorek Shelleya (przy okazji: podczas rekonwalescencji czytałem Wojnę i pokój, i to z ogromną przyjemnością) i kiedy jeszcze raz przeczytałem Mont Blanc, język tego wiersza okazał się bardzo bliski moim własnym pragnieniom.

Napawa mnie niejaką trwogą, że nie rozumie Pan, co takiego mogę widzieć w Rimbaudzie. Nie chciałbym wydać się pyszałkiem, ale za Pańską życzliwą zgodą pozwolę sobie pospieszyć poecie z odsieczą. Obawiam się, że po lekturze Udziału diabła de Rougemonta może Pan postrzegać Rimbauda jako kolejnego francuskiego ekscentryka-satanistę, kogoś na kształt Maldorora, kto mógłby być prorokiem „Kwartalnika Meksykańskich Surrealistów Haszyszowych”. Rimbaud rzeczywiście miał napad Diabolizmu, ale w okresie dojrzewania (czyli chyba w dość stosownym wieku) i, na moje oko, wkrótce później mu przeszło, w każdym razie jeśli weźmiemy pod uwagę warstwę znaczeniową. Powiedziałbym, na jego korzyść, że inteligencją swoją wykraczał poza znacznie popularniejsze, choć płytkie duchowo konwulsje baudelaire’owskiego dandyzmu i diabolizmu, ponieważ pojął, że są to jedynie infantylne reakcje purytańskiego temperamentu na „wulgarne samozadowolenie” właściwe tamtej epoce. Widzę Rimbauda jako bohatera w tym sensie, że zaproponował gwałtowną, zróżnicowaną – a przede wszystkim dojrzałą – odpowiedź na dość typową w owym czasie sytuację społeczną. I nie była to odpowiedź dziewiętnastowiecznego Francuza, tylko człowieka Zachodu. Był na tyle elastyczny, że zmieniał poglądy tak, by odpowiadały doświadczeniu, a w konsekwencji przeszedł całą gamę politycznych, religijnych, racjonalistycznych i estetycznych wizji i opinii, których ofiarą padali luminarze nowoczesnej poezji. Pochwalam Rimbauda, bo w przeciwieństwie do ulubieńców Księgarni Uniwersytetu Columbia przeżył te swoje wizje, podporządkował je sobie i wzniósł się ponad nie, by szukać odpowiedzi na „problemy” naszych czasów, którą to odpowiedź nasi pisarze dopiero teraz odkrywają po raz pierwszy. O ile pamiętam, już w najmłodszych latach przeżywał rozterki religijne á la Dedalus / Pontifex¹⁹, tyle że w okrojonej formie, a po utracie wiary zaangażował się w politykę. Uwolniwszy się od przekonań przeciętnego pisarza o wrażliwości politycznej (w rodzaju tych „zdolniachów”, których serwuje nam dzisiaj Klub Książki Miesiąca), w toku charakterystycznej dla siebie przemiany zwrócił się ku estetycznemu zbawieniu. Na tym etapie rozwój biednych poetów dziewiętnastowiecznych i co poniektórych poetów naszego stulecia zdaje się kończyć – chyba że, jak Auden czy Eliot, postanowili wpełznąć z powrotem do łona dziewicy. Pragmatyczna religia nudzi mnie w tym momencie, wróćmy zatem do losów Rimbauda – tak zabawnej, choć nietrwałej menażerii (kult Orfeusza i związane z tym iluminacje, Satanizm, „dérèglement de tous les sens”²⁰, fizyczna i moralna depersonalizacja) nie zgromadził nikt inny, nawet Yeats, Joyce, Rilke, James, Wilde czy Flaubert. Uważam, że w zgłębianiu tajemnic orfizmu, w pogoni za doświadczeniem w imię sztuki i w zrywaniu społecznych więzów z człowieka-zwierzęcia Rimbaud był znacznie skuteczniejszy niż którykolwiek z nowoczesnych pisarzy – być może ze względu na swój młody wiek. Równocześnie wyczuwam w nim umiejętność nawiązywania osobistej więzi ze swoją kulturą, aktywnego uczestniczenia w niej i bycia jej częścią – w ten oto sposób zamyka się koło całkowitej artystycznej depersonalizacji (jakkolwiek paradoksalne by się to mogło wydawać). Mam wrażenie, że takiej „realistycznej” więzi próżno szukać u innych wygnańców w tamtej epoce, może z wyjątkiem Dostojewskiego i późniejszego Joyce’a. We wczesnym okresie pracy nad Sezonem w piekle Rimbaud wybadał dokładnie swoją kulturę – Charleville i Paryż – i przedstawił jej analizę; to samo zrobili później Freud i Spengler, używając bardziej wyszukanych pojęć. W reformizmie przerósł Butlera, w amoralność zapuścił się głębiej niż zamknięty w swej wieży z kości słoniowej Mallarmé, a nowej wiary szukał głębiej niż Dedalus, który ostatecznie odnalazł się w sztuce. Moim zdaniem taka „estetyczna przygoda” mogła mieć miejsce dlatego, że Rimbaud konsekwentnie używał sztuki jako klucza, nie zaś jako mistycznego telos²¹. W rezultacie stał się dla bohemy kimś w rodzaju Fitzgeralda z 1920 r., tyle że z mniejszą dawką prowincjonalizmu i naskórkowego idealizmu – on całkowicie panował nad sytuacją zewnętrzną. Poprzez implikacje i stwierdzenia Rimbaud artykułuje socjologiczne problemy swojej epoki, nie zaś te etyczne, „duchowe”, o których można mówić za pomocą abstrakcji. W jego zmaganiach nie chodzi o jakiś naiwny konflikt wiary i niepoetyckiej maszyny ani o antagonizm między wolą jednostki a prostactwem zbiorowości, jak w nietzscheańskiej anarchii; on nie mówi o jakimś mętnym złu, które należy pokonać, ani o okrutnych osobnikach, których trzeba wziąć w karby, ani o bohaterach, którzy mają nadejść, ani wreszcie o smokach, które należy zgładzić; ma za to świadomość pewnego złożonego układu antropologicznego, który znajduje się jego zdaniem w stanie kacheksji – to wszystko syndromy choroby zwiastującej upadek kultury. Opisuje te symptomy za pomocą kategorii niemal Freudowskich, mówiąc o konflikcie między anarchistycznymi impulsami i potrzebami jednostki z jednej strony, a obyczajowością kategorycznej protestanckiej cywilizacji, okaleczonej przez swe wyobrażenie przyjemności jako zła, z drugiej. Interesują go typy reprezentatywne dla kultury neurotycznej, wiecznie spiętej i przepełnionej lękiem – cywilizacji fałszywego paszportu, niepewnej, zdezorientowanej, czyli w efekcie chaotycznej. Ważną figurą staje się zatem wyrzutek: nie tyle literat-egoista, ile – jak w Satyrykach Petroniusza – przenikliwy, trzeźwo myślący człowiek, rozumiejący świat wprost. W wojsku na przykład taki osobnik leseruje, w świecie cywili zaś jest władcą swojego wycinka rzeczywistości, prześlizguje się bez trudu przez chaos i zamęt kultury po to, by osiągnąć swój jednostkowy cel – to bohater Raymonda Chandlera, bystrooki hazardzista, karciany oszust o niewzruszonej twarzy, „oprych” o naprężonych ścięgnach – wszystkie te typy zyskują teraz znaczną popularność w kinie (Alan Ladd) i w literaturze (James M. Cain, [John] O’Hara). Ciekawią nas psychopaci, którzy poruszają się w obrębie swojego schematu, nieobciążeni skrupułami ani posłuszeństwem wobec niejasnych zasad moralnych zmierzchającej epoki. Rimbaud wspomina gdzieś o tym, że zwykł patrzyć w niebo oczami przestępcy – avec son idée²². Ale nie tylko przestępca przyjmuje taką postawę; robi to nawet intelektualista u Dos Passosa, biznesmen, polityczny karierowicz. Wydaje się – a w każdym razie mnie się wydaje – że w pewnym sensie te postaci stały się reprezentatywnymi bohaterami naszych czasów. Oni już nie buntują się przeciwko społeczeństwu, nie ruszają na dobrowolne wygnanie, nie wykonują romantycznych gestów pogardy dla porządku społecznego w imię porządku sztuki. Sztuka spadła z piedestału; teraz bohaterowie przemieszczają się w przestrzeni społecznej niczym cienie, choć nie ma w tym groźby ani agresji – z chłodną kalkulacją zbierają profity, udając przyzwoitych obywateli i w mniejszym lub większym stopniu mając świadomość swoich machinacji.

A jednak Rimbaud przerasta nawet ten etap anarchizmu pozbawionego buntu. Cywilizacja, w obrębie swojej akceptowalnej struktury – co do tego Rimbaud zdaje się zgadzać z innymi, a w każdym razie z większością – nie jest w stanie zaoferować człowiekowi żadnej nadziei na osobiste zbawienie, żadnej metody życiodajnego działania, żadnego sposobu na życie. Jego siły twórcze nie spełnią się w powszednich czynnościach zwykłego obywatela – przy maszynie, w biurze. Unaoczniwszy sobie, że sztuka jest ucieczką i niczym więcej, światem ułudy, Dedalusową wieżą z kości słoniowej – i nie bez racji, jeśli weźmie się pod uwagę mity rany (Cocteau) czy Rany i Łuku (Wilson)²³, w świetle których sztuka jest kompensacją braku twórczych działań w życiu – Rimbaud amputował ropiejącą kończynę, odrzucił łuk i wyruszył do Afryki. Celem tego exodusu ze społeczeństwa nie była jałowa tułaczka artysty, tylko żywiołowe zbawienie na prymitywnym lądzie, pozbawionym ograniczeń i zahamowań. Rimbaud włączył się bezkompromisowo w aktywne życie publiczne, trudniąc się przemytem broni i handlem niewolnikami. Jest katalizatorem, za którego sprawą problemy rzekomo doskwierające wrażliwemu młodzieńcowi tamtych czasów po raz pierwszy krystalizują się w tak realistyczny obraz. Dlatego też postrzegam go jako „proroka” obecnego zainteresowania literatury antropologią i psychoanalizą, owego przesunięcia wizji społeczeństwa z nieskomplikowanego idealizmu spod znaku Sinclaira Lewisa w kierunku złożonego, na poły skrywanego Weltanschauung²⁴ Spenglera u O’Hary oraz, jak przewiduję, wielu innych powojennych pisarzy. Bez względu na to, czy jego pesymizm ostatecznie zatriumfuje, jego idée – podejście socjologiczne w miejsce etycznego – już święci triumfy. Dodatkowo pozostaje on jednym z najwcześniejszych prekursorów nowoczesnego „klasycyzmu” polegającego na odrzuceniu rozterek estetycznych na rzecz osobistego zaangażowania oraz na zredukowaniu sztuki do roli narzędzia, nie zaś mirażu zbawienia sponiewieranych dusz. Ponadto jest on jednym z niewielu pisarzy, których dylematy są wyraźnie zawężone do konkretnej epoki, tak jak Freudowska struktura psychologiczna odzwierciedla umysłowość środkowoeuropejską z przełomu wieków. W tym sensie u Rimbauda jest znacznie mniej zamętu niż u wielu innych pisarzy, którzy mają w zwyczaju wynoszenie konfliktów właściwych dla ich własnego czasu i miejsca do rangi problemów uniwersalnych. Podsumowując zatem, podziwiam Rimbauda nie jako poète maudit²⁵ czy dekadenta, tylko jako reprezentatywnego bohatera, obdarzonego zacięciem socjologicznym oraz zmysłem politycznym najwyższej próby. Myślę, że będzie jeszcze wielu Koestlerów, którzy, opisując swoją własną epokę, nieświadomie korzystać będą z jego idei, spoglądać na kulturę Zachodu avec son idée.

Widzę, że zapisałem wiele stron, nie powiedziawszy niczego o tej poezji samej w sobie. Żaden tom wierszy nie wydaje mi się równie silną ekspresją konkretnej osobowości, co Sezon w piekle – ta osobowość jest dla mnie wyraźniejsza niż u jakiegokolwiek innego poety – na wpół dziecinna, na wpół sardoniczna, nieco sentymentalna, wściekła, zazdrośnie intymna i uderzająco beznamiętna. Ta poezja jest tak złożona i elastyczna, że całe wizje mieszczą się w jednym wersie. Dla mnie jest zupełnie jasne, że mamy do czynienia z geniuszem, a więc pomimo Pańskiego braku entuzjazmu nadal zamierzam bezwstydnie zachwycać się Rimbaudem. […]

Miałem zamiar wysłać Panu kilka wierszy, ale nie wolno mi ruszać się z łóżka, a nie mam pod ręką maszyny do pisania. Mam je tylko w rękopisie, jak wszystko inne. Mam nadzieję, że tym listem nie wystawiłem Pańskiej cierpliwości na próbę (jest dość długi); ale, w przeciwieństwie do Hansa Castorpa, moją najznamienitszą przyjemnością w tym momencie jest komunikowanie się ze światem ze szczytu Czarodziejskiej Góry.

Allen

1946

[Podczas służby Ginsberg zdołał zarobić nieco pieniędzy i odbyć kilka długich podróży, w trakcie których znajdował dość wolnego czasu, by pisać kolejne wiersze. Nadal korespondował z Lionelem Trillingiem, ponieważ zależało mu na jego opiniach i poradach. Chociaż zdawał sobie sprawę, że Trilling nie pochwala jego stylu życia, nie potrafił powstrzymać się od prób zaszokowania profesora, czego dobitnym przykładem jest poniższy list z następnego roku].

Allen Ginsberg [Okręt Groveton, na morzu]
do Lionela Trillinga [Nowy Jork, Nowy Jork]

7 stycznia 1946

Szanowny Prof. Trillingu!

Załączam wiersz²⁶, nad którym pracuję od jakichś trzech miesięcy i który pochłonął większość mojej pisarskiej energii w tym okresie. Przepisywałem go na maszynie w dość niekorzystnych warunkach pokładowych, tak że na ten moment jest to jedyny egzemplarz. Mam nadzieję, że wybaczy Pan jego stan; wiem, że jest nieco zmaltretowany.

Po tej pierwszej przerwanej podróży do Wenezueli podjąłem wreszcie kolejny wysiłek, żeby wypłynąć w morze. I oto jestem na nowiutkim zbiornikowcu, pod wodzą młodego, romantycznego kapitana – to taki nietzscheański narcyz, arystokrata, pan i władca swego okrętu, człowiek niewielu słów. Główny steward (mój bezpośredni przełożony) też jest dość interesujący – to z kolei ogorzały Prufrock²⁷ ze słabością do literatury pornograficznej (ucięliśmy sobie długą pogawędkę o markizie de Sade i o pewnej broszurce, której istnienia nie byłem świadom, a która nosi tytuł Uciechy pani Pupopieścik²⁸) oraz do skatologicznych anegdot. Połowa załogi to czarni – narkomani co do jednego. Jest też kilku Teksańczyków, kilku krzepkich facetów z Zachodu, a do tego garstka kubańskich imigrantów i szwedzkich wilków morskich, prawdziwych poliglotów.

Być może nie jest Pan zaznajomiony ze słownictwem użytym przeze mnie w części załączonego wiersza, który zaczyna się od słów: „Zaraz za rogiem jest mieszkanie Huncke’ego”²⁹. Na obu okrętach, na których przyszło mi służyć, takim właśnie jazzowym slangiem posługują się „luzaki” i narkomani – jest on też mocno rozpowszechniony w nowojorskim „Półświatku”, zwłaszcza w okolicach Times Square. Na początku miałem pewne opory, ale ponieważ w ciągu ostatnich kilku lat słyszałem takie zwroty z wielu różnych ust, odnoszę wrażenie, że slang ten zyskał ogromną popularność i prawdopodobnie na stałe zagościł w obrębie pewnej niezwykle złożonej kultury. Dlatego też znajduje on (czy raczej użycie go w wierszu) formalne uzasadnienie w postaci eseju Wordswortha, o którym rozmawialiśmy.

Jadę do Luizjany (bez banjo, za to z lirą)³⁰ – być może do Nowego Orleanu. W tym momencie jestem na samym środku Zatoki Meksykańskiej, na wodach Harta Crane’a, pośród „adagiów wysp”³¹ i przysłowiowych słoneczno-błękitnych mórz. Ogromną przyjemność sprawia mi żeglowanie po tych tropikach, przyglądanie się gwiazdom i snucie bajecznych fantazji na dziobie prującego fale okrętu. Muszę jednak przyznać, że trzy dni za Nowym Jorkiem dopadła mnie choroba morska, a następnie bodaj najboleśniejsza rozpacz spośród tych, które znane są ludzkości – wszechświat skurczył się do rozmiarów kilku niedorzecznych błahostek, a na pierwszy plan wybijała się bezcelowa podróż zgrai zbędnych ludzi na pokładzie pustego okrętu, wciąż niepewnych celu podróży i niedbających o niego szczególnie – a wszystko to wpośród huśtawki mdłości i przemożnej chęci powrotu do łona.

W ciągu tygodnia powinniśmy ruszać z powrotem do domu, więc mam nadzieję skontaktować się z Panem jeszcze w tym miesiącu.

Przepraszam, że nie miałem okazji życzyć Panu szczęśliwego Nowego Roku, ale teraz z niejakim opóźnieniem przesyłam serdeczne życzenia.

Allen

1947

[W 1947 r. Ginsberg miał już bardzo poważne obawy co do swojego zdrowia psychicznego. Na skutek niepokojących wydarzeń postanowił poszukać wsparcia w medycynie; jednak pomimo wynagrodzenia za służbę w marynarce oraz pomocy finansowej ojca nie był w stanie opłacić profesjonalnej opieki psychiatrycznej. Udało mu się za to uzyskać skierowanie do znanego psychiatry Wilhelma Reicha – żywiono nadzieję, że zaproponuje on Allenowi terapię, na którą będzie go stać].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Wilhelma Reicha [Forest Hills, Nowy Jork]

ok. 11 marca 1947

Szanowny Doktorze Reichu!

Mam dwadzieścia lat i całe życie mieszkałem w New Jersey albo w Nowym Jorku. Mój ojciec jest nauczycielem w liceum; moja matka wykonywała ten sam zawód, ale jakieś dziesięć lat temu przeżyła serię poważnych załamań nerwowych. Kilka lat z przerwami przebywała w zakładzie zamkniętym (Greystone, New Jersey), a teraz mieszka w Nowym Jorku. Ja również tam mieszkam, ale osobno – studiuję na Columbii, jestem na ostatnim roku. Kiedy w 1943 r. dostałem się na uczelnię, zacząłem studiować historię i ekonomię, ale potem przeniosłem się na literaturę angielską. Od kilku lat poezja zajmuje mnie bardziej niż jakakolwiek inna materia intelektualna i przewiduję, że literatura okaże się moim powołaniem; obecnie jednak jestem aż nazbyt świadom tego, że pisarstwo wiąże się z wtórnymi, zapośredniczonymi emocjami i w związku z tym nie jestem w stanie „poświęcić się” temu ani jakiemukolwiek innemu zajęciu. Oceny mam dobre; nie jest to jednak regułą, gdyż od kilku lat nie jestem w stanie dostatecznie się skupić, by zachować jakąkolwiek konsekwencję w działaniu. Prowadzę rozległe i urozmaicone życie towarzyskie, mam wielu bliskich przyjaciół, zarówno wśród „burżujów”, jak i „luzaków”, przez co chcę powiedzieć, że miewam mimowolne kontakty z zewnętrznymi kręgami nowojorskiego światka przestępczego. Zażywałem narkotyki w niebagatelnych ilościach, będąc przy tym na tyle ostrożnym, żeby od żadnego się nie uzależnić; obecnie zupełnie je odstawiłem. Przez pewien czas brałem udział w zajęciach ponadprogramowych, ale ostatecznie z większości z nich się wycofałem, ponieważ w kontekście moich własnych dążeń okazały się one równie jałowe jak narkotyki. Obecnie jestem redaktorem „Columbia Undergraduate Literary Review” oraz prezesem Stowarzyszenia Literatów.

Mam wrażenie, że moja główna przypadłość to klasyczna sytuacja edypalna. Odkąd pamiętam, jestem homoseksualistą, i mam na koncie kilka przygód homoseksualnych, zarówno krótko-, jak i długotrwałych. Nie przyniosły mi one zadowolenia, zresztą moje kontakty miłosne zawsze cechował pewien świadomy, nacechowany sprzecznościami masochizm. Kilka razy spotykałem się też z kobietami, ale te doświadczenia z gruntu wykluczały zadowolenie, ponieważ powodowała mną raczej ciekawość niż pociąg seksualny, a w dodatku w towarzystwie kobiety prawie zawsze odczuwałem niemoc płciową. Miewałem długie okresy przygnębienia i dojmującego poczucia winy (przybierającego zwykle postać kafkowskiego wstrętu do siebie samego), odczuwałem również melancholię – jednym słowem, doświadczyłem całej gamy tego typu uczuć. Od lat niestrudzenie walczę o to, by poddano mnie psychoanalizie, ale zazwyczaj moje wysiłki idą na marne, przede wszystkim z przyczyn finansowych. Co tydzień dostaję od ojca 15 [$] i muszę za to przeżyć, a do tego studiuję, więc mimo dorywczej pracy nie byłbym w stanie tygodniowo zapłacić owych wymaganych 40–50$. Między wrześniem 1945 a czerwcem 1946 uczestniczyłem w nieformalnych, amatorskich seansach psychoanalitycznych – zorganizował je dla mnie przyjaciel [William Burroughs], któremu chyba można było w tym zakresie zaufać, w każdym razie do pewnego stopnia. Jednak nieuchronną i niefortunną konsekwencją całej sprawy było to, że z kilkoma pogruchotanymi mechanizmami obronnymi zostałem wyrzucony na brzeg swojej nerwicy. Okazało się, że moja osobowość pozostała w swym rdzeniu nieodmieniona, lecz utraconej zbroi nie było już czym zastąpić. Przed kilkoma miesiącami negocjowałem z doktorem Abramem Kardinerem (na Columbii uczęszczałem do niego na zajęcia z psychodynamiki), żeby pozwolił mi wziąć udział w badaniu kontrolnym prowadzonym w jego klinice psychoanalitycznej. Nie zgodził się na to, przede wszystkim dlatego, że – jak wyjaśnił – mój przypadek jest zbyt złożony, a moje mechanizmy obronne zbyt subtelne dla niewprawionych badaczy. Radził mi skontaktować się z doświadczonym psychoterapeutą, który mógłby dodatkowo poszczycić się przygotowaniem w zakresie psychiatrii; ewentualnie miałbym zgłosić się do jakiegoś sanatorium psychiatrycznego – być może do Chestnut Lodge³².

Znam kilka osób, które w charakterze pacjentów uczestniczyły w proponowanej przez Pana terapii – jej efekty zrobiły na mnie tak korzystne wrażenie, że nie sądzę, by zadowolił mnie jakikolwiek inny, ortodoksyjny model, zważywszy zwłaszcza na fakt, iż w przeszłości interesowałem się psychoanalizą na tyle, by rozważać możliwość praktykowania jej, oczywiście po ukończeniu własnej terapii oraz po odbyciu odpowiednich studiów. Ojciec podarował mi skromną sumkę, i choć to niedużo, być może wystarczyłoby na początek terapii, o ile zechciałby Pan polecić mi jakiegoś lekarza lub też (czego życzyłbym sobie najbardziej i co być może leżałoby w naszym wspólnym interesie) jeśli byłby Pan łaskaw zająć się mną osobiście – taką w każdym razie nadzieję żywimy wraz z panem Lowenem³³.

Proszę nie poczytać tego listu za zbytnią śmiałość z mojej strony. Obawiałem się, że zajmę Pański drogocenny czas, i poczyniłem w związku z tym wszelkie starania, by się kontrolować, a to – Pan rozumie – niełatwe zadanie. W każdym razie sądzę, że zawarłem tu większość faktów. Skontaktować się ze mną można pod widniejącym u góry adresem. Mam nadzieję, że mogę liczyć na kontakt z Pańskiej strony.

Z wyrazami szacunku,

A. Ginsberg

[Przygoda z psychoanalizą reichowską nie trwała jednak długo; gdy lekarz nakazał Ginsbergowi odstawienie marihuany, ten odmówił. To właśnie w owym czasie Allen poznał w Nowym Jorku Neala Cassady’ego. Kiedy Cassady ruszył z powrotem do Denver, Allen pojechał za nim z nadzieją, że ich kontakty seksualne będą miały dalszy ciąg. Neal był już wówczas zaangażowany w związki z kilkoma kobietami, więc zdruzgotany Ginsberg udał się w długą podróż na zachodnie wybrzeże Afryki. Po powrocie napisał kilka desperackich listów do Cassady’ego; poniżej zamieszczono dla przykładu tylko jeden z nich].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Neala Cassady’ego [Denver, Kolorado]

ok. listopada 1947

Drogi Nealu:

Masz tu fragment wiersza, nad którym siedziałem dzisiaj cały dzień, ta zwrotka to po przeczytaniu listu od Ciebie –

Moc taka tej łaski, że świadomość straty

Wzbudza łez potoki, nie zaś drwinę godną.

Skąd godność, kiedy serce jest w rozpaczy?

Kto kocha naprawdę, ten o godność nie dba.

Póki więc cień mój na brzegach tych majaczy,

Umysł mój smętny prędko snu nie zazna;

Drwina i rozum, cisza medytacji

Na nic się zdadzą, gdy taka smutku głębia³⁴.

Ten list będzie inny od poprzedniego, może i od wszystkich poprzednich, taką mam w każdym razie nadzieję, dla naszego wspólnego dobra. Po przyjeździe przyoblekłem się w zbroję, żeby ochronić się przed cierpieniem i nadmiernie się nad sobą nie użalać, a w efekcie mój umysł zwrócił się, silniej niż kiedykolwiek wcześniej, ku odosobnieniu i fałszywej dobroci – aż po rezygnację ze świata, którego wciąż jeszcze nie zdobyłem, na rzecz umeblowanego pokoju, w którym piszę lodowato-gorące wiersze. Nie mieszkam jeszcze nigdzie na stałe, ale jest kilka wygodnych miejsc, które tymczasem mogę swobodnie dzielić z innymi, tyle że teraz mam ochotę być sam. No więc wędruję sobie po mieście, spotykam się ze wszystkimi znajomymi i testuję ich, od większości się odwróciłem – z wyjątkiem Jacka [Kerouaca], Billa [Burroughsa] i [Johna] Kingslanda. Ale nawet Jack działa mi na nerwy, więc chyba z nimi też dam sobie spokój, jak już coś sobie znajdę na dłużej.

Cały dzień pisałem wiersz The Creation of the World [Stworzenie świata] na beniach [benzedrynie], pierwszy raz od wyjazdu z Afryki, a kiedy czytałem Twój list, mój duch całkiem się otworzył i był bliski wyczerpania, czułem, że powoli rozpadam się na kawałki. Trudno mi pisać, czym jestem, bo zaraz popadam w poezję albo sformalizowaną prozę, a nawet w okrągłe zdania, w przesadę albo w niedomówienia. Właściwie nawet w zaprzeczenie tego, co rzeczywiście chciałem powiedzieć. A jednak kilka minut temu leżałem niespokojny w łóżku – jest 4 : 30 nad ranem – i myślałem o Tobie, po raz pierwszy od przyjazdu pozwalając, żeby ta myśl wtargnęła głęboko we mnie. Nie żebym wcześniej zaniedbywał te myśli czy się ich bał – po prostu nieświadomie chroniłem swój umysł, bo na jeden raz ten wstrząs byłby zbyt wielki. Ty już chyba wiesz, do czego zmierzam w tym liście, sprawa jest poważna; jeśli nie masz na to ochoty, nie będę wymagał, żebyś czytał dalej ani odpowiadał.

Już wiesz, albo może (w tej konkretnej chwili) jestem od Ciebie w jakiś sposób mądrzejszy, inteligentniejszy, tylko że ja wcale nie chcę tu żadnej mądrości, inteligencji ani nawet subtelności. Muszę się przyznać, że wiedziałem, byłem mniej lub bardziej świadom, że moją głębszą intencją wobec Ciebie nie była i wciąż nie jest miłość „czysta”, „hojna” i „honorowa” – chociaż w ich własnym zakresie te rzeczy były prawdziwe – tylko po prostu miłość bezpośrednia, jak u prawdziwego kochanka. Gdybyśmy byli sobie równi, gdybym miał tak samo silną pozycję w naszym związku, wtedy „mógłbym sobie na to pozwolić” – w naturalny sposób popłynąłbym ku wzajemnej hojności. Ale tak nie jest, bo cała ta moja czystość i abnegacja to tylko gra na zwłokę i oszustwo, a wszystkie moje „dary”, jeśli miały mieć dla Ciebie jakąś wartość (naprawdę myślałem, że tak będzie), musiały dla mnie być nieistotne, uboczne wobec mojego żebractwa. Byłbym w stanie dalej to wszystko ciągnąć, nawet gdybym miał zrezygnować z wszelkich roszczeń do Twojego ciała, tak jak to zrobiłem w swoim ostatnim liście; tylko że wiem, i wtedy też wiedziałem, że to wyłącznie zaborczość, obleczona w strawną i szczodrą formę. Kiedy kazałem Ci do mnie wrócić, nie miałem żadnego klarownego pomysłu, poza tym, że zamierzałem naszą umowę wprowadzić w czyn, choćby myśl chciała inaczej, i poczekać, aż zbierze Ci się na litość i znów zaprosisz mnie do łóżka.

Chyba oddaliłeś się ode mnie bardziej niż ja od Ciebie, ale w tej chwili mnie to nie obchodzi, nawet jeśli ten list miałby przez to brzmieć fałszywie i wariacko.

Nie wiem, jak mogę liczyć na jakąkolwiek miłość z Twojej strony, skoro na moją własną składają się agresja i uległość. Nie rozumiem, nie potrafię zrozumieć Twoich uczuć, nawet kiedy mi je tłumaczysz, bo mój zapał jest tak ślepy, że nie umiem swoim intelektem objąć takiej możliwości, że to, co mówisz, jest prawdą. Nie mogę nawet zasłaniać się miłością do Ciebie, bo kiedy okazuję Ci największą słodycz czy szczerość, kiedy zachowuję się jak świętoszek, kiedy deklaruję największe poświęcenie albo jestem strasznie wymagający, to zawsze mam jednocześnie świadomość tego, że Cię wyprowadzam w pole, że wbijam Ci nóż w plecy. To nawet nie jest świadomość, po prostu w jakiś sposób obaj to wiemy, tak mi się przynajmniej wydaje.

Ale w tej całej ekspozycji zatracam już swój cel i uczucia, muszę już Ci ją wysłać, nawet jeśli nie wynika z niej nic poza nienawiścią. Moja maska pękła, kiedy czytałem Twój list, nawet nie samą treść, ale konkretne zwroty – drwiłeś sobie ze mnie? Wydaje mi się, że nie – np. „Mój grzeczny, śliczny chłopczyku”, „Odpowiedz mi, Allen, mój słodki”. I przez te wszystkie zwroty po raz pierwszy pomyślałem o Tobie – ale też przez te obietnice, które na Tobie wymusiłem, a których nie dotrzymałeś, więc poszedłem do łóżka, a potem leżałem tam, na wpół zapomniawszy, na wpół drżąc, w tym rozbudzonym na nowo pożądaniu, z każdą chwilą rozpadając się coraz bardziej, aż zacząłem płakać i to wyzwoliło mnie na tyle, że mogłem swobodnie myśleć o tym wszystkim, prawie bez tej zbroi, której potrzebowałem w ostatnich tygodniach. Neal, ja już nie wiem, co robić. Wiesz, że tylko Ty obdarowałeś mnie miłością, której pragnąłem, a której nigdy nie miałem, tak jak Ty masz – nie jest to już dla mnie źródłem upokorzenia – miłość kilku innych osób; czasem o nich rozmyślam. Co muszę zrobić, żeby Cię odzyskać? Zrobię, co tylko zechcesz. Jeśli pragniesz jakiejś nieprzyzwoitości, jakiejś demaskacji, jakiegoś aktu stworzenia, jakiegoś nieszczęścia, tylko powiedz – czy one sprawią Ci przyjemność? Czy też przerażą Cię, jak to, co teraz piszę? Zamierzam nagiąć swój umysł (świadomy, że mógłby Cię zniszczyć) do takiego poziomu podłego, nikczemnego uwielbienia i masochistycznej abnegacji, jakiego tylko sobie zażyczysz albo jaki Ci wystarczy do tego, żeby ze mnie szydzić. Ma to jakiś styl, a teraz to już tylko wymiociny. Czy tak właśnie to odbierasz? Właściwie nie obchodzi mnie, co o tym wszystkim myślę, tak strasznie Cię nienawidzę i tak się Ciebie boję, że zrobię wszystko, aby znów znaleźć się pod Twoją ochroną i odzyskać Twoje miłosierdzie.

Ja jestem samotny, Neal, jestem sam i cały czas się boję. Potrzebuję kogoś, kto będzie mnie kochał, całował mnie i sypiał ze mną; ja jeszcze jestem dzieckiem, mam umysłowość dziecka. Cierpię bez Ciebie, bo uzależniłem się od Twojej opieki, od Twojej miłości, a teraz, kiedy mnie tak całkowicie porzuciłeś, co mam począć, no co mam począć?

W tym, co napisałem, wciąż nie jestem szczery. Nie umiem wrócić do tego miejsca, w którym się znalazłem po wstaniu z łóżka. Neal, Neal, jestem słaby, możesz teraz zadać mi taką karę, jaką tylko sobie wymarzysz. Potrafię pisać tylko z myślą o Tobie – przywiozłem z Dakaru dwieście pięknych wersów, ale będą coś warte tylko wówczas, kiedy będę mógł pokazać je Tobie i usłyszeć Twoje pochwały. Są tam wersy smutne, tak smutne, że łkałem, zapisując je na kartce, i gdybyś miał choć trochę serca, to też byś załkał, czytając o tych powłóczystych męczarniach i cierpieniach, o tych żałosnych torturach, na które mnie skazałeś. Oskarżam Cię, a jednak nadal błagam o chłostę.

Nie wiem, kim jestem, kiedy mówię takie rzeczy, ale dotykam wtedy swojej prawdziwej mowy. Nie myśl sobie, że się zapominam, ja po prostu mam tak przepastną duszę, że potrafię wznieść się ponad Ciebie, nie w szyderstwie czy rozumowaniu, tylko w geniuszu duchowości, mimo tego cierpienia, kiedy najgłośniej skamlę i szlocham. I to właśnie moja nienawiść do Ciebie sprawia, że w trwodze przed swoją mroczną, nieznaną siłą błagam, klęczę, obciągam Ci i odwracam się niespełniony, kiedy Ty już się nasycisz. Cóż mogę powiedzieć, jak tylko to, że w rzeczywistym świecie nie jestem wart Twojej miłości i że nie ma żadnego powodu, abyś miał się mną zajmować i obdarowywać mnie tą miłością, którą masz w swym łonie³⁵, nie ma żadnego powodu, żeby w ogóle mieć ze mną do czynienia. Nie zamierzałem wcale rzucać Ci wyzwania, jestem przerażony. Chodziło mi o to, że jestem nieczysty i jednocześnie czysty, zbyt czysty, żeby utonąć w wymiocinach. Ale nie jestem też niczym więcej jak tylko wymiocinami, i już w nich utonąłem.

Nigdy nie prosiłem Cię o prawdziwą przysługę, o jakiś bezinteresowny dar, może raz czy dwa zażyczyłem sobie jakiejś drobnostki, doprowadzony do tego przez Twoją miłość i tę udrękę, którą mi celowo lub nieświadomie fundowałeś. Zawsze byłem posłuszny, szanowałem Twoją wolę, dostosowywałem swoje plany do Twoich, poddawałem swoje pragnienia Twoim schematom, a teraz właśnie proszę – modlę się – błagam Cię, Neal, najdroższy, wróć do mnie, nie zostawiaj na zmarnowanie, nie opuszczaj mnie. Nie chcę już więcej cierpieć, już tyle razy dziurawiono mi umysł, zawsze byłem wyrzutkiem, przez nikogo niekochanym. Odkąd Cię ujrzałem po raz pierwszy, nie spałem z nikim innym, nie dlatego, że byłem Ci wierny, ale dlatego, że się boję i nikogo nie znam. Już zawsze będę żył w strachu, nigdy nie będę nic wart, aż do śmierci będę sam i będę cierpieć jeszcze długo po tym, jak mnie zostawisz. Nie mogę przepuścić tej jednej, jedynej szansy na to, żeby komuś służyć, a nie żeby być obsługiwanym, ten ostatni raz, mój jedyny raz. Już teraz się starzeję, moje życie jest jałowe, nie rozkwitłem, nie ma ze mnie pożytku, w zasięgu ręki nie ma nic, czego mógłbym chcieć, poza odrobiną miłości, bliskości, czułości, która doprowadzi mnie do łez. Jestem teraz przejęty, smutny, nieszczęśliwy – a Ty przeciwstawiasz temu swoje chłodne niezadowolenie, tę niewygodę, której Ci przysparzam swoim uczuciem. Przecież ja Ci się odpłacę, zobaczysz, nigdy nie dotknąłeś mojego intelektu, ja naprawdę mogę nauczyć Cię tego, co chciałbyś teraz wiedzieć, ja Ci dam pieniądze. Przecież wiesz albo pewnego dnia zrozumiesz, że poza mną nie istniejesz i nigdy nie będziesz wolny, dopóki ja Cię nie uwolnię. Nigdy dotąd nie kochałeś i nigdy nie służyłeś, więc jeśli to potrafisz, musisz nauczyć się kochać mnie i mnie właśnie tą miłością służyć: i nie służbą samą, tylko uczuciami, opieką i dobrocią, których potrzebuję. Noszę w sobie geniusz, ale przypłaciłem go udręką i zgrozą; każdy mój czyn to tortura dla duszy, przez nieustanne poczucie winy jestem na skraju szaleństwa; zapuściłem się w najgłębsze otchłanie swojej osobowości, aż po moment, który jest obnażeniem, po żal nad sobą samym, który już nie jest żalem, tylko świadomością tragedii. Neal, jak mogę się zmienić, co mam uczynić? Czy nie rozumiesz, że ja nie potrafię się uspokoić, nie potrafię się z tym pogodzić, bo dla mnie nie ma żadnej innej rzeczywistości poza samotnością, więc zanim zaciągną mnie z powrotem do mojej pustelni, będę w popłochu, bez opamiętania ściskał, chwytał, drapał nawet Ciebie – ja – i boję się, że nie przetrwam dalszej wędrówki w głąb siebie. Ciebie to nie obchodzi, Ty masz tyle geniuszu i przychylności losu, i ziemskiej i duchowej siły i możesz być szczęśliwy, i brać, czego tylko Ci się zachce. Ja nie mam nic i niewiele mogę dać innym a i to bez większej wartości i w ogóle nie potrafię i nic mi się nie udaje i nie umiem być z ludźmi. A teraz widzę, że przywołuję Ciebie, żebyś mnie zbawił, i sam już się gubię w tym wyliczaniu powodów. Czy mógłbyś to zrobić z miłości do mnie, nawet jeśli nie jest to miłość fizyczna? Czy mógłbyś to zrobić z litości? O najczystszą litość Cię teraz błagam, nie o przyjaźń, miłość czy współczucie, tylko o najprawdziwszą, prężną, ślepą, przejmującą litość. Czyż położenie moje nie jest dość żałosne, byś Ty, który mnie kiedyś kochałeś, nie mógł pomyśleć o mnie bez poczucia winy? Więc jeśli wina Cię ku mnie poprowadzi, niech będzie wina, przez swoją niemoc nie mogę przebierać w arsenale. Czy to nie Ty pierwszy przyszedłeś do mnie, uwiodłeś – nie pamiętasz już, jak sprawiłeś, że przestałem dygotać ze wstydu, i wziąłeś mnie w ramiona? Czy wiesz, jak się wtedy czułem, jakbyś był jakimś świętym, nadczłowiekiem, który mnie tak dotykał, utulał, nawet na chwilę omamił mnie naiwnego na tyle, że wydało mi się, że ktoś mnie kocha. Pamiętam tamtą noc, i odczuwam teraz w środku taki smutek, że to się rzeczywiście wydarzyło, nawet jeśli tylko raz, że potem myślę już tylko o śmierci. Sądzisz, że znowu kłamię? Nie chodzi mi o śmierć w znaczeniu samobójstwa, tylko o nieznane, nieprzewidywalne, potworne.

Mógłbym tak pisać w nieskończoność, ale boję się, oczami wyobraźni widzę już, że te moje wszystkie uczucia znudzą Cię i że z każdym kolejnym błagalnym jękiem będziesz się ode mnie odwracać, boję się, że tak mogłoby się zdarzyć, i taki właśnie pozostaję, kiedy kończę mówić do Ciebie, siedząc tu, czekając w ciszy, nie mówiąc już nic więcej do Ciebie o boże Neal błagam Wróć nie gniewaj się na mnie ja nic na to nie mogę poradzić mogę tylko przepraszać i błagać błagać błagać.

Allen Ginsberg

1948

[Pomimo nieudanych prób utrzymania związku miłosnego, podjęcia psychoterapii oraz ukończenia uczelni Ginsberg nie ustawał w pisaniu wierszy. Nadal był w kontakcie ze swoim wykładowcą Lionelem Trillingiem, który do pewnego stopnia zastąpił mu ojca. Jako poeta Ginsberg wciąż zmagał się ze swym stylem, nie odnalazłszy jeszcze własnego głosu].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Lionela Trillinga [Nowy Jork, Nowy Jork]

1 czerwca 1948

Szanowny Prof. Trillingu:

Czy znalazł Pan czas, żeby przeczytać wiersze? Czuję się winny, że nie udało mi się rozwinąć swojego rzemiosła tak szybko i tak dalece, jak chciałem. Jak Pan widzi, wciąż posługuję się subiektywnym tonem elegijnym, chociaż brzmi on dość tępawo, więc zaczynam żałować za grzechy i czasem dochodzę do wniosku, że jestem na zupełnie złej drodze. Co prawda w tych ostatnich wierszach, Denver Doldrums and Later Dolours [Chandra w Denver i późniejsze humory], widać pewną poprawę, bo z obrazowania w drugiej części przeziera przynajmniej jakaś inteligencja. Tylko że to i tak na nic – rozumie Pan – ponieważ nie mam tam do powiedzenia nic poza tym, że dostrzegam fantastyczność wszystkiego, co powiedziałem wcześniej. Snuję ambitne plany wydania tomu poetyckiego i chyba się zdecyduję, jeśli będzie taka możliwość, już wszystko mam prawie gotowe. Nie wiem, czy te wiersze są coś warte, czy za chwilę nie okażą się przebrzmiałe. Ja mam słabość do tego, co napisałem, ale wiem, że to nie ma nic do rzeczy. To, co chcę osiągnąć w przyszłości, na pewno będzie znacznie mniej ambiwalentne, bardziej wyraziste. Chciałbym wreszcie popracować bez niczyjej pomocy, uważnie, precyzyjnie. Okoliczności są nad wyraz niesprzyjające, ponieważ jesienią będę musiał rzucić się w otchłań społeczną, a nie jestem jeszcze gotów. Postanowiłem, że nie chcę być wykładowcą, zresztą Columbia wychodzi mi już bokami. Chyba mam też już dosyć studiowania. Jak dla mnie jedyne korzyści z uczelni to czas wolny, bo mogę wtedy sam się rozwijać, plus kilka użytecznych kontaktów. W tym, co robię, czuję się całkiem pewnie – dochodzę do wniosku, że można żyć samym pisaniem. Inne zajęcia (nie mówię o studiowaniu) nie pomagają w niczym, szczególnie w dyscyplinie, ani tej psychologicznej, ani estetycznej. Sztuka wystarcza. Nie spodziewałem się tego.

Ransom³⁶ nie opublikuje tego pierwszego wiersza (Chandra w Denver), prosi w liście o coś „bardziej zwartego”. Pewnie pasowałyby mu akurat te, które przesłałem Panu. Zresztą napisał, że tamten mu się podoba. Wyślę mu następne, jak tylko dostanę je od Pana z powrotem.

Muszę też Panu opowiedzieć o św. Meyerze Schapiro³⁷. Poszedłem wreszcie na jego zajęcia, tak jak mi Pan doradził kilka lat temu. Nie mam bladego pojęcia o sztukach pięknych, więc siedziałem przerażony w pierwszym rzędzie i tylko się uśmiechałem, taka była słodycz jego wywodu. Bałem się też pisać prace zaliczeniowe, ale egzaminu nie dało się już uniknąć, uczyłem się w ostatniej chwili i w końcu wysmażyłem jakąś szaloną, bezsenną broszurę. Zajrzałem do niego po południu i próbowałem mu wyjaśnić, o co mi tam chodziło, chociaż jeszcze tego nie przeczytał, i rozpaczliwie perorowałem na temat jakiejś obłąkańczej idei Kosmicznych Wibracji u Cézanne’a, po czym rozstaliśmy się – obaj, jak mniemam, równie zakłopotani. Dziś rano dostałem cudowny list, w którym skomplementował mój egzamin i zbeształ mnie za to, że nie napisałem pracy zaliczeniowej; dodał, że chce mnie widzieć. To naprawdę niepospolity człowiek, wciąż nie mogę się otrząsnąć; jestem niezmiernie uradowany, że natknąłem się na kogoś o takiej wrażliwości.

No ale starczy już tej radochy, bo teraz chciałbym poważniej. Jack Kerouac, którego na pewno Pan pamięta, bo kilka lat temu przedstawiłem go jako geniusza, cały ten czas pisał powieść, nie wiem, czy już Panu o tym mówiłem. Pracował nad nią, w takiej lub innej formie, od 1942. Przez ostatnie pięć i pół roku (mniej więcej odkąd dostał zakaz wstępu na kampus) pisał regularnie, pięć, osiem, jedenaście, szesnaście godzin, nocami, sypiał w dzień, mieszkał u matki itd., w każdym razie wreszcie skończył tę swoją książkę. Przyniósł mi ją w zeszłym tygodniu. Ma 380 000 słów – na pewno doceni Pan ogrom pracy, jaki trzeba w coś takiego włożyć – a będzie jeszcze dłuższa, bo dojdzie parę rozdziałów. Domyślam się, że nie zaufa Pan mojej opinii, w końcu moje poglądy na tę sprawę są radykalne, ale to świetna książka, monumentalna, wspaniała, głęboka, jej doskonałość przeszła moje najśmielsze oczekiwania, jest to dzieło literackie o ogromnym znaczeniu itd. Jestem pewien, że się Panu spodoba, choć jeszcze nie teraz, bo Pan tak naprawdę nie jest do nas dobrze nastawiony. Tak czy inaczej, poprosiłbym Pana, żeby ją Pan przeczytał, mimo jej rozmiarów, o ile dysponuje Pan czasem, ale nie wiem, czy to w ogóle ma jakiś sens, ponieważ i tak nie zaufałby Pan mojemu werdyktowi, bez względu na to, jak poważnie, solennie czy też radośnie zapewniałbym Pana, że oto przed nosem mamy Wielką Amerykańską Powieść³⁸. Tak więc boję się prosić Pana o jej przeczytanie, choć przecież proszę, bo tak często kontruje Pan moje zachwyty, i to z przyczyn, których zupełnie nie pojmuję. No nic, tej radochy też już chyba starczy. W każdym razie puściłem już w obieg kilka rozdziałów, spotkały się z dużym entuzjazmem, a teraz staram się nawiązać jakieś kontakty, żeby wypromować książkę (ludzie ze Scribner’s odrzucili wcześniejszą, bałaganiarską wersję maszynopisu). Najgrubsza ryba, jaką mógłbym w tej chwili złowić, poza agentami, to Alfred Kazin³⁹, może znajomi pomogą mi się do niego dostać. Ale pamiętam, że dawno temu czytałem którąś z jego książek i wydał mi się strasznym zgredem, tak że wolałbym się na niego nie zdawać, chociaż może nie będzie innego wyjścia. Ma Pan może jakieś pomysły, mógłby Pan skierować nas do konkretnych ludzi, z którymi nie trzeba by robić jakichś strasznych ceregieli? Zdaję sobie sprawę, że może Pan nie mieć ochoty brać na siebie takiej odpowiedzialności, ale ja tylko pytam, poza tym jestem gotów wziąć odpowiedzialność za całą sprawę, nawet jeśli miałoby to dla mnie oznaczać „ostateczne wykluczenie ze świata literatury”. No i musiałby to być ktoś przychylny, a do tego bardzo wpływowy. Kerouac to raczej typ prostaka, a więc im wszystko będzie łatwiejsze, tym będzie milej. To naprawdę bardzo ważne; książka jest świetna, a on już ma dosyć tego, że ciągle odsyłają go z kwitkiem, no i pewnie tego, że go zniechęcają. Zresztą wie Pan, jak się sytuacja musi przedstawiać, jeśli książka ma (hipotetycznie) jakąkolwiek wartość.

Czytałem Pański esej o [Henrym] Jamesie i uważam, że to najlepsza i najpiękniejsza praca krytyczna, jaką Pan kiedykolwiek napisał. Szerzej jednak odniosę się do tego, jeśli łaska, przy innej okazji.

Wyrazy szacunku,

Allen G.

[Przez wiele lat Allen Ginsberg i Jack Kerouac podtrzymywali w swojej korespondencji obszerny dialog na tematy filozoficzne. W poniższym liście Allen rozważa powtarzany często przez Kerouaca sąd, iż „Bóg jest miłością”].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Jacka Kerouaca [Nowy Jork?]

listopad–grudzień 1948

Drogi Jacku!

Listy są równie niejasne jak nasza mowa, ale to dlatego, że my tacy jesteśmy. Twierdzisz, że nie istnieje coś takiego jak gorzka tajemnica życia, a mówisz równocześnie, że jest to piękna tajemnica. Może po prostu jest to dla nas tajemnica – i tyle. „Nikt z nas tak naprawdę nie rozumie, co robi”, a jednak to, co robimy, jest piękne. Mimo wszystko zawsze jednak w jakiś sposób rozpoznajemy w sobie to coś innego. Chcę wiedzieć, co robię / chcę to rozpoznać. To się da rozpoznać. Właśnie tego uczą nas psychoanaliza, religia i poezja: natura tego jest taka, że da się rozpoznać – nierozpoznanie zaś byłoby grzechem. Dla mnie to rozpoznanie zaczyna się od Cézanne’a, ale to wciąż jeszcze nie jest rzecz sama w sobie, tylko intelektualno-sensualny substytut. Wszystko, co fascynujące i piękne, kiedy ludzie się spotykają i rezonują wzajemnie, bierze się z naszego wrodzonego przeczucia (które jeszcze nie przedzierzgnęło się w świadomość), że jesteśmy tutaj, że jest tu coś konkretnego, o co sprzeczamy się w tej naszej miłości. Zaakceptować taką sytuację i iść przez świat jak przez krainę marzeń w bezrozumnym zachwycie nad tajemnicą tego piękna to jedno. Ale gdyby ktoś w odpowiedzi zafundował nam wstrząs, jakim jest bezpośrednia komunikacja – bez żadnej tajemnicy, tylko bezpośrednio, niektórzy tak potrafią – obaj byśmy się przerazili, bo to by zaburzyło nasze całe marzenie o pięknie i jego niejasnych intencjach. Gdybym na przykład powiedział: „przestań mnie nabierać, przestań się zgrywać”, że niby nie rozumiem, o czym mówisz? Nie wyjaśniasz, o co Ci chodzi, na przykład co Lu [Carr] miał na myśli – jeśli w ogóle o coś mu chodziło – kiedy rozpaczał, że nie jesteś pisarzem, którego społeczeństwo mogłoby zaakceptować.

„Sami nie wiemy, co mówimy”. „Chyba tylko bóg to wie”. A może tak naprawdę wiemy, ale to ukrywamy? Chyba tak właśnie jest. O co Ci tak naprawdę chodziło, kiedy mi powiedziałeś, żebym przestał się wreszcie przypatrywać Twojej duszy? Chyba po prostu za dużo tam dostrzegałem. Różne podejrzane uczucia i wrażenia, bełkotliwe, idiotyczne, o których nie masz ochoty rozmawiać, a co dopiero wprowadzać je w czyn. Wszystko, co napisałeś w tym swoim liście, to prawda, ale tylko częściowa, bo w rzeczywistości próbujesz mnie oszukać, zawrzeć ze mną jakąś dżentelmeńską umowę. Ale ja bardziej niż jakiejkolwiek innej boję się takiej umowy, w której zobowiązujemy się nie uderzać poniżej pasa. Każdy wie, że istnieje dżentelmeńska umowa, zgodnie z którą nie należy mówić tego, co się naprawdę myśli, a tymczasem to właśnie ta wątpliwość, którą spychamy na boczny tor, jest prawdziwym obszarem wiedzy. Jeśli spróbujemy zgodzić się co do tego, że taka wątpliwość istnieje, a potem będziemy udawać, że tak naprawdę nie ma ona żadnego znaczenia – podczas gdy ma znaczenie zasadnicze – to nigdy nie osiągniemy szczęścia ani nie stworzymy żadnej sztuki. „Gdybyśmy byli bogiem, to zawsze odczuwalibyśmy miłość, tylko że z komplikacjami”. Tak, to prawda – i już osiągnęliśmy ten stan. Teraz trzeba pozbyć się takich komplikacji, a nie ignorować je czy też racjonalizować w przekonaniu, że takich spraw lepiej za dokładnie nie naświetlać, żeby przypadkiem nie zdarzyło się – wiesz co. „Mamy w sobie jakiś lęk przed tym, że ktoś nas zrozumie”. Szczera prawda, bez dwóch zdań. A miłość jest podstawowym, jedynym, wszechogarniającym, wszechznaczącym, absolutnym przedmiotem tego zrozumienia. Ja właśnie z tego powodu wyciągam dłoń, by dotknąć – dosłownie – drugiego. Być może (?) odgrywam samą formę, bez treści. To dlatego, że wierzę w czyny. Gdyby doszło do całkowitego porozumienia, jak mówisz, wówczas „rozumienie” straciłoby wszelki sens – i dlatego konieczne jest istnienie grzechu. „Rozważ coś takiego, Allen: gdyby cały świat był zielony, nie istniałoby coś takiego jak kolor zielony. Podobnie jest z ludźmi: nie potrafią zrozumieć, na czym polega bycie razem, jeśli nie zrozumieją najpierw, co to znaczy być osobno. Gdyby cały świat był miłością, to jak mogłoby istnieć coś takiego jak miłość!” Tu jest źródło Twojej nieszczerości i, z podobnych przyczyn, także mojej. Starasz się to ukryć. A tymczasem wszelka myśl to nieistnienie i nierzeczywistość, a jedyną rzeczywistością jest zieleń, miłość. Czy nie rozumiesz, że w życiu chodzi właśnie o to, żeby się pozbyć samoświadomości? Że właśnie wszystko musi być zielenią? Że wszystko ma być miłością? Czy świat wtedy rzeczywiście byłby niezrozumiały? To błąd w rozumowaniu. Świat wydawałby się niezrozumiały umysłowi racjonalnemu, który wciąż stara się uniemożliwić nam życie w zieleni, który wszystko dzieli na części i sprawia, że każda rzecz wydaje się niejednoznaczna, tajemnicza i wielobarwna. A świat jest zielony i my też. Zaczynamy istnieć dopiero wtedy, gdy podejmujemy kategoryczną decyzję, by całkowicie zamknąć krąg jednostkowej myśli i zacząć istnieć w bogu, z całkowitym, bezwarunkowym i nieświadomym zrozumieniem zieleni, miłości – miłości z wyłączeniem wszystkiego innego, aż samochód, pieniądze, ludzie, praca, przedmioty, wszystko stanie się miłością, ruch stanie się miłością, myśl stanie się miłością, seks stanie się miłością. Bo wszystko jest miłością. To właśnie znaczy zwrot „Bóg jest Miłością”. Istnieje jedno prawo, a większość ludzi próbuje żyć tak, jakby ich dotyczyło jakieś inne, jak gdyby mieli jakiś własny rozum. Nie zdajesz sobie sprawy, że Twoja jedyna osobowość – nie tylko Twoja prawdziwa osobowość, która ukazuje się innym i Tobie też jako Ty, jako Twoja jedyna osobowość – nie jest tym, co konstruujesz na użytek swój i innych, czyli tym Twoim jednostkowym, zamkniętym w sobie, buntowniczym, egoistycznym systemem umysłowym, tą Twoją dziecinadą. Twoja osobowość nie ma nic wspólnego ani z Tobą, ani z tym fałszem, który chciałbyś pokazać innym. Ja rzeczywiście widzę Cię takiego, jaki jesteś, a tego nie chcesz przyznać. Bo gdybyś sobie z tego zdał sprawę, byłby to dla Ciebie potworny wstrząs. Jest też coś, co kiedyś ciągle mi powtarzałeś. To, co niewiarygodne, to, co spychamy na boczny tor naszych umysłów, to jest ta jedna rzecz, którą ludzie widzą wyraźnie w sobie nawzajem – to, a nie powody, dla których nie powinni w to wierzyć, bo trzymają się dżentelmeńskiej umowy, żeby kogoś nie „zrozumieć źle”. Co Cię właściwie, kurwa, obchodzi to, czy faktycznie wiesz, że jesteś miłością, czy nie wiesz? Ta Twoja „wiedza”, którą – jak Ci się wydaje – teraz posiadłeś, jest fałszywa. Dlaczego nie chcesz dopuścić do unicestwienia tej idiotycznej, bezsensownej, nierzeczywistej wiedzy? To jest właśnie otchłań. Wszystko jest zielenią, miłością i nie ma tu miejsca na te niesłychane, racjonalne wykręty, które wymyślamy, żeby nie musieć naprawdę spotkać się z drugim oko w oko. To jest zaiste ten rodzaj śmierci, który doradza Chrystus i w obliczu którego stają wszyscy śmiertelnicy, umierając na różne sposoby, ale nigdy do końca, nigdy nie poddając się zupełnie. Przechodzą przez etap, na którym taka śmierć okazuje się możliwa, potem stają wobec niej, boją się jej, odsuwają ją, wreszcie rozpoznają ją jako bezsensowną zbitkę pojęciową i udaje im się jej uniknąć, a doświadczenie to ich przemienia i umacnia. Naprawdę wierzysz, że Lucien [Carr] umarł całkowicie albo że on i Bill [Burroughs] się umocnili w sobie, ale pozostali tacy sami? Przecież nikt spośród ludzi, których znamy, nie jest martwy.

Czy to aby na pewno ja? Za każdym razem, kiedy widzę siebie takiego, jaki jestem, to jakbym zaglądał w kosmiczne lustro: moje myśli strzaskane w nicość, a moje niewątpliwe fizyczne „ja” splata się ze wszechświatem i wiruje w nim, bredząc w niepojętym małpim obłędzie – naprawdę wstrętny i przerażający obrazek. Na tym etapie naprawdę chciałbym być świętym, albo chociaż człowiekiem naturalnym, ale koncepcje rodzące się w moim umyśle są tak odmienne od rzeczywistości, że kiedy widzę, co mogłoby się wydarzyć, to wydaje mi się, że jestem potworem. W ciągu swojego życia spoglądałem w to lustro tylko przez kilka chwil, właściwie przez ułamki trwożnych sekund, może w sumie trzy razy. To jest właśnie ta równowaga między mną a L. [Lucienem]. Temu obrazowi staram się również nadać – w każdym razie skłaniam się ku temu – wymiar seksualny, bo to jedno i to samo, a ponieważ ufam w jego sprawiedliwy umysł i jego miłość, ponieważ je uznaję, mogę winić tylko siebie, jeśli przed jego obliczem nie zamieniam się w tego potwora. Więc zamiast tego opowiadam mu o tym, co widziałem w lustrze, a on mi wierzy, ale przez cały czas obaj zdajemy sobie sprawę z tego, że oszukujemy się nawzajem, kiedy nie przybieramy naszego prawdziwego oblicza. Jako dziecko bałem się strasznie tej przemiany w Doktorze Jekyllu i panu Hydzie. A to dlatego, że kojarzyła mi się z moim prawdziwym „ja”. Tak cudowne i niebywałe jest to prawdziwe „ja” – i życie w ogóle – że wydaje się przerażającym obrazem, a kiedy już pogodzimy się z tym przerażeniem, spostrzegamy, że to był tylko paroksyzm, ból narodzin, ból olśnienia, że oszukiwaliśmy samych siebie – i oto jesteśmy zakochani (zazielenieni). Dokładnie coś takiego opisują Blake, Emily Dickinson i masa innych.

Przejdę przez Wrota Gniewu,

U kresu dnia odnajdę

Ścieżkę, co na mnie czeka.

Błoga mnie łaska wiedzie,

Westchnieniem witam, skruchą

Tej nowej brzask światłości⁴⁰.

To jest moment śmierci. To jest ten nektar, o którym każden śpiewa. To dlatego Lucien o świcie smutno uderza się w głowę patelnią, nigdy wcześniej tego nie robił. Ja jeszcze takich rzeczy nie robię. No tak, bo ja, do kurwy nędzy, oszalałem. To wszystko bełkot, amok. Jestem mówię czytam piszę a krąg przeznaczenia zwęża się i zacieśnia wokół mnie: umrzeć, oszaleć, to, co Ci się teraz wydaje szaleństwem, to tak naprawdę miłość i rozum. Umrzeć, „oszaleć”. Zachowania schizoidalne. Mam teraz obsesję na punkcie tego momentu woli.

Uważam, że to, co mówię, jest w jakiś sposób prawdziwe, ale chyba nie jesteś w stanie tego zrozumieć, bo nie wysłowiłem się precyzyjnie. Być może mogłem to wszystko wyrazić, pisząc po prostu o Twoim liście: mniej więcej rozumiem, o co Ci chodzi. Rozumiem nie w takim znaczeniu, że jestem strasznie łebski, ale w takim, że Ty rzeczywiście zrozumiałeś swoje własne słowa. Usłyszałem to, co starałeś się powiedzieć. Nie zrozumiałem do końca, bo mówiłeś nie dość jasno, bo sam dopiero zaczynałeś rozumieć, ale jeszcze nie byłeś do końca sobą. Im bardziej będziesz sobą, tym więcej zrozumiem. Tylko mi nie wmawiaj, że nigdy nie można być sobą do końca, bo ja Ci próbuję wytłumaczyć, że w tym właśnie tkwi sedno sprawy – że można, nawet Ty możesz. Jest tylko zieleń. Wszystko inne porzuć.

Allen

[Ginsberg lubił jeszcze jednego profesora literatury na Columbii, Marka Van Dorena. W poniższym liście Allen wdał się w rozmowę na tematy literackie i starał się zaimponować swojemu byłemu wykładowcy fragmentami najnowszego wiersza, opublikowanego później pod tytułem A Western Ballad (Zachodnia ballada)].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Marka Van Dorena [Nowy Jork, Nowy Jork]

grudzień 1948–styczeń 1949

Szanowny Prof. Van Dorenie:

Otrzymałem Pański list wraz z zawartością. Może Pan potraktować to jako formalne potwierdzenie.

Moje wiersze faktycznie nie są udane; to, co napisałem do tej pory, ani trochę nie przypomina tego, co dopiero mam zamiar (i nadzieję) napisać. Rozumie Pan, jak się czuję – jako nowicjusz, i to ostatni w hierarchii. Kiedyś zmywałem gary na Times Square, a marzyłem o tym, żeby być jakimś genialnym przestępcą; na statku też pracowałem jako pomywacz. Zaczynałem od żelaza i piąłem się dalej. Powinienem był dowodzić łodzią płynącą niespiesznie do Chin⁴¹ – kapitan z drewnianą nogą itd. Półtora roku temu na morzu zapuściłem brodę hebrajskiego rabina. A teraz jestem gońcem w AP [Associated Press]. Jak się sprawdzę, to może nawet zostanę gońcem w [New York] „Timesie”! Taki to ze mnie goniec-poeta – ale to tymczasowo. Nie mówię tego tonem przepraszającym, tylko afirmatywnym, bo taki Pan u mnie rzadko słyszał, a i to nie wprost. Nieczęsto mówię wprost, chociaż mam nadzieję, że to się kiedyś zmieni. Może uda mi się doprawić swoją poezję odrobiną światła słonecznego, a jeśli tak, to nie mam już żadnych wątpliwości co do tego, czym będę się zajmował. To może być cokolwiek, więc po co się tym teraz martwić? Taka beztroska nie jest zapewne ostatnim krokiem do zmartwychwstania, ale ufam, że leży gdzieś po drodze. Myślę przede wszystkim o [nieczytelne] – swoim własnym i świata, ba! samego kosmosu. Czy są identyczne? Czy też może pomieszały mi się poziomy? Trudno je od siebie oddzielić. Ale do rzeczy, mam nadzieję pewnego dnia ogrzać Pańskie serce jakimś dziełem wielkiego formatu, które wzbudzać będzie niebiański zachwyt. Jestem wdzięczny za Pańską hojność oraz za ten przebłysk wieczności, którym wzbogacał Pan mój horyzont, nawet wówczas, kiedy nie byłem godzien Pańskiego zaufania (czyż kiedykolwiek zresztą będę?)

W prawdziwe „zdumienie” wprawiły mnie wiersze J. [Jethro] Robinsona i to, co usłyszałem ostatnio na jego temat od [Richarda] Weitznera. Weźmy taki wers: „Rumiany Ebenezer, w domu o południu” – jest w tym autentyczne ciepło, nieprawdaż? Nie mógłby kłamać w takiej sprawie, mam rację? Wyobraźnia –

Kiedy rozmyślam, jak to jest, że beczka

Zamknięta w klepkach braku i rozpaczy

Mrąc, wchłania to, co rodząc się, wypluła…

rozumie anioły, mówi nam, w czym sęk. Aż żal (tak sądzę), że nie wynalazł jakiegoś nowego metrum, swojego stylu, którym dałoby się wyrazić te własne przeczucia – jakiejś nowocześniejszej mowy zamiast tej przestarzałej poetyckiej recydywy. No ale on jest właściwie powieściopisarzem i w tym być może jest nowatorski. „My” za to musimy pilnować, by te nasze kanały stały otworem dla własnej epoki, bo inaczej nasza własna epoka nas nie usłyszy – a ja mam zamiar mówić tak, żeby usłyszano mnie już teraz. Muszę tworzyć rzeczy całkowicie uniwersalne. Choć może mówiąc to, daję popis ignorancji, a nie proroctwa. Zacząłem tymczasem nową balladę – na poły zachodnią, na poły metafizyczną. W pewnym sensie ociera się o prawdę, ale nie scala jej w jeden prosty, klarowny obraz.

Kiedy umarłem, ma miłości,

W przestworzach wojna rozgorzała;

co stać się ma, to tam się stawa.

U boku anioł w gotowości

Tkwił, gdy umarłem, ma miłości.

oraz

Kiedy umarłem, ma miłości,

W gąszczu błądziłem ja odwiecznym,

Śladami innych mąk człowieczych;

Bezkresne widząc szerokości

Bram, gdy umarłem, ma miłości.

Napisałem te strofy bez pośpiechu, w pracy. Mają jakiś własny ruch, rwany, jakby ktoś rozgrzewał silnik.

No dobrze, wystarczy tych pierdół.

W moim życiu coraz bardziej grząsko, bo praca i jeszcze do miasta zjechali starzy kumple z Denver i Frisco [Cassady]. Namawiają mnie na wyprawę do Nowego Orleanu, żeby odwiedzić jedną wspaniałą rodzinę – to ci, co wcześniej mieszkali w Teksasie [Burroughs] – zostać na trochę, złapać jakąś robotę, zobaczyć Mardi Gras, potem może pojechać do Nevady – i popracować na kolei. Nie piszę się na to – za dużo osobistych komplikacji, chociaż w tym momencie to właśnie te komplikacje podnoszą mnie na duchu. Zastanawiam się, czy rzucenie się z powrotem w wir seksualnej anarchii to faktycznie to, czego mi trzeba. Czasem tak mi się wydaje. Kiedy zostaję sam, zamykam się w zielonym, poważnym świecie – świecie tylko dla mnie, o mnie, przeze mnie. No więc chyba po prostu posiedzę w NY. Ale Paryż! niepodległość! ślepe czyny! Scenki, obrazki, intensywność – cała puszcza, którą można przebadać wzdłuż i wszerz. Ale obawiam się, że to zwyczajna puszcza. A tu przynajmniej siedzę przy samej ścianie. Tylko że ta ściana się przemieszcza. Widzi Pan, że zaczynam kwestionować wszystko, co sam przed chwilą napisałem, więc zatrzymam się w tym miejscu. Proszę nie odpowiadać, bo jeszcze sam się Pan zdołuje.

Allen Ginsberg.

PS Coś się chyba zaczyna – miłość.

1949

[Wiosną 1949 r. w drzwiach mieszkania Ginsberga stanął poturbowany i wycieńczony Herbert Huncke. W Skowycie Allen zamieścił pamiętny opis Herberta jako jednego z tych, „którzy chodzili całą noc w butach pełnych krwi po śnieżnych nasypach doków czekając aż w East River otworzą się drzwi do pokoju pełnego ciepłej pary opium”⁴². Ginsberg ugościł go i zaopiekował się nim, aż ten odzyskał siły. Potem Huncke oraz dwójka jego przyjaciół, Little Jack Melody i Vicki Russell, zaczęli przechowywać w mieszkaniu Allena znaczne ilości kradzionych towarów. Allen nie potrafił, lub też nie chciał, odmówić im gościny. Całą sytuację opisał w poniższym liście do Neala Cassady’ego].

Allen Ginsberg [Nowy Jork, Nowy Jork]
do Neala Cassady’ego [San Francisco, Kalifornia]

ok. 21 kwietnia 1949

Drogi Nealu!

Za bardzo jesteś zajęty, żeby mi odpisać, czy może po prostu nie chcesz z powodu jakichś nieporozumień w NY? Nie przychodzi mi do głowy żaden ważny powód, chociaż zwykle roi mi się, że Cię sobą zamęczam.

Wreszcie nastały złote czasy dla Jacka [Kerouaca], udało mu się sprzedać swoją książkę [The Town and the City (Miasteczko i miasto)]. Obiecali mu % od sprzedaży, 85% przy prawach do ekranizacji (moim zdaniem będzie to naturalna konsekwencja wyjątkowości tego utworu; ale ja już od dawna tak twierdzę; dziś coraz więcej ludzi dzieli ten pogląd, więc chyba rzeczywiście tak jest), no i przede wszystkim konkretne pieniądze, 1000$ (tysiąc) zaliczki gotówką, która już od kilku tygodni jest w jego posiadaniu. Nie gniewa się na Ciebie; a w ogóle 5 z tych 15 kanapek, których Ci pożałował we Frisco, zepsuło się, zanim zdążył je zjeść.

Bill Burroughs jest w areszcie w Luizjanie, być może pójdzie siedzieć za posiadanie narkotyków i broni itd. W tym momencie nie da się przewidzieć rozwoju wypadków, chociaż może mu się upiecze z tym więzieniem. Dowiedziałem się od Joan [Burroughs], a następnego dnia sam napisał, bo prędko wyszedł za kaucją. Jeśli faktycznie go zamkną, będę musiał zaproponować Joan, żeby razem z dzieciakami przeprowadziła się [do] mojego mieszkania w NY. A jeżeli wyjdzie, to nie będzie mógł zostać w Teksasie ani w Luizjanie, bo mu tam zrobią piekiełko; może pojedzie do Chicago albo do Jukatanu; NY raczej nie, bo na to nie zgodzi się rodzina, a pod względem finansowym dużo będzie chyba od niej zależeć.

Claude [Lucien Carr] pisze opowiadania i chodzi na psychoterapię. Są to posunięcia radykalne, których ja na przykład oczekiwałem z nadzieją, i wierzę, że to jego pierwsze kroki w kierunku regeneracji, że już niedługo będzie mógł wziąć na siebie idealną moc i swoje człowieczeństwo. W tym miesiącu zerwał z Barbarą. Odkąd zacząłem myśleć o nas wszystkich jako o artystach, to właśnie Claude’a wyobrażałem sobie jako rdzeń jakiejś aktywnej, między-inspiracyjnej szkoły czy może wspólnoty twórczej, to po nim spodziewałem się tej siły, której trzeba, żeby wziąć odpowiedzialność za najprawdziwszą wiedzę estetyczną i hojność; i wygląda na to, że ten niewidzialny magnes zaczął go wreszcie przyciągać. W ten sposób owo potencjalne milenium, które wyśniłem przed laty w swoich szczeniackich, romantycznych proroctwach, spełnia się w swym najprawdziwszym kształcie, w tej jedynej, koniecznej, nieuniknionej formie. Przegadaliśmy wczoraj całą noc, opowiedział mi w skrócie o metodzie, fabule i technice (musiałem ująć jego idee za pomocą jakichś kategorii) i wszystko wydało mi się tak fundamentalne, precyzyjne i nieoczekiwane, że uznałem to za przypływ natchnienia; mimo to każda rzecz wynikała logicznie z całej jego wcześniejszej postawy; tyle że teraz posunął się dalej. W ten sposób urzeczywistnił się kolejny mit. Claude skupia się na akcji, faktach i wydarzeniach; ale mimo to (mówię „ale”, ponieważ z pozoru na tym koncentrują się wszyscy pisarze, z wyjątkiem takich pokieranych alchemików jak ja) to jego skupienie zdaje się dotyczyć harmonii faktów i ich wzajemnych relacji, tak więc wszystko to, do czego ja bym dążył jako do przebłysków metafizyki czy boskości, zdaje się emanować z jego opowiadań w ten sam sposób, w jaki emanuje z samego życia, nawet jeszcze mocniej, a to ze względu na obiektywność, empatię i pozornie zamkniętą strukturę tych jego opowieści; w tych jego dziełach nie ma żadnych elementów zewnętrznych ani bezcelowych; jeśli coś zostaje wypowiedziane, to dlatego, że taka jest intencja. Latem zeszłego roku sam wypracowałem tę oczywistą zasadę na użytek własnej poezji (wszystko musi czemuś służyć, nie ma miejsca na czystą retorykę); ale niewiele wierszy udało mi się udoskonalić na tyle, żeby ową zasadę klarownie ucieleśniały, a to ze względu na moją skłonność do mglistych abstrakcji; ale u Claude’a widzę większy potencjał jej realizacji niż u Jacka. Kiedy już jego wyobraźnia oswobodzi się z więzów strachu, Claude będzie wielkim człowiekiem. Poświęcam temu tyle miejsca, bo teraz Claude znów jest wśród nas, w naszym stadku – nasz dorodny TRYK, jeszcze wspanialszy niż dawniej; i znów wszyscy razem oddajemy się temu samemu dziełu prawdy i sztuki. Chociaż może przesadzam z tym entuzjazmem, więc dam już spokój.

Znów mam chandrę, czuję się słabym ogniwem łańcucha, słabszym jesteś już chyba tylko Ty. Od kilku miesięcy mieszka u mnie Herbert, wysysa ze mnie kasę i wszelką żywotność; teraz jeszcze dołączyła Vicki i jeden facet, na którego mówią Little Jack, we trójkę organizują z powodzeniem jakieś przekręty. Zaczynają spływać pieniądze; mam im podnająć mieszkanie, kiedy będę jechał w odwiedziny do Joan i Billa [Burroughsów]: dadzą mi na podróż (tzn. Little Jack i reszta) w zamian za mieszkanie na teraz i na lato. Tylko że Bill jest w areszcie i cała sprawa wygląda słabo, więc jeszcze nie wiem, co zrobię. Jeśli się da, to rzeczywiście chciałbym wyjechać latem z miasta (czerwiec, lipiec, sierpień) i pomieszkać u Joan i Billa. Nie piszę dużo ani dobrze, ale ja nigdy nie jestem zadowolony z napisanych rzeczy – ani z treści, ani z formy; tylko że w tej chwili moja impotencja twórcza wydaje się bardziej rzeczywista i ekstremalna, więc w końcu będę musiał coś z tym zrobić, to znaczy nie tylko pisać więcej, ale też na większą skalę, tak żeby się dało sprzedać (na przykład marzą mi się dramaty poetyckie dla telewizji) itd. Jednak moje obsesje teoretyczne i wizjonerskie – fiksacje wywiedzione z doświadczenia, które zdawało się darem od wyższej inteligencji, jakiejś świadomej Istoty uniwersum, albo może halucynacje, jak je lekceważąco określił lekarz, kiedy poszedłem umówić się na terapię od września – wprawiły mnie w zamęt i niemoc w zakresie czynów i myśli, padam ofiarą wszelkiej sugestii i każdego powiewu abstrakcyjnej myśli, dopada mnie znużenie, przed moimi zmęczonymi oczami co rusz staje poczucie własnej marności i niższości, daję się uwieść wszelkim podejrzeniom, własnym i cudzym. Obecna sytuacja w moim mieszkaniu, która mnie doprowadza do szału, a której jednocześnie pragnę, to dobry przykład moich sprzeczności i rozchwiania w wyborze drogi. Wygląda na to, że zarówno droga do nieba, jak i ta prowadząca z powrotem do zdrowia psychicznego wymagają, żebym zajął się takimi aspektami świata realnego, jak czas i okoliczności, czego nigdy wcześniej nie robiłem, oraz nauczył się nowych rzeczy, a do tego nie jestem przyzwyczajony. Wydaje mi się jednak, że – tak jak Joan – minąłem jakiś punkt graniczny w swojej głowie i teraz nie mogę się cofnąć ani nawet ruszyć do przodu, chyba że za sprawą jakiegoś gwałtownego wysiłku, a na to już od niepamiętnych czasów mnie nie stać. Niewykluczone, że pomoże mi terapia. W każdym razie od jesieni mam podjąć pracę wykładowcy na Cooper Union College⁴³, więc finansowo będę się czuł trochę bezpieczniej niż teraz w AP. Potem już będę sam i spróbuję pomyśleć, chyba że z zewnątrz przyjdzie jakaś zaskakująca zmiana, która odmieni mnie albo moje relacje z innymi. W przyszłym roku – to właściwie chcę powiedzieć – spróbuję jeszcze raz; bo teraz czuję się znużony, przegrany i wyjałowiony, uwięziony w okolicznościach, które nie mają końca ani sensu. Może jeśli wyjadę z miasta, to uda mi się jakoś rozruszać i uciec przed tą inercją. Może, jeśli nie miałbyś nic przeciwko, przyjechałbym do Kalifornii. W tej chwili nawet nie jest mi jakoś szczególnie źle, umysł mam aktywny i w miarę niezmącony; przygnębiają mnie za to długie okresy bezczynności, nadmiar introspekcji i brak praktycznej ambicji. Z tym że teraz moja chata jest trefna, lada dzień pewnie do drzwi zastukają ci z wydziału do spraw narkotyków, bo jak zgarnęli Billa, to wpadło im w ręce kilka moich listów. Żebym jeszcze był czysty, toby się dało wytrzymać, ale dopóki Vicki i spółka kręcą tutaj interesik, policja zawsze coś na mnie znajdzie. Jakoś nie umiem tupnąć nogą i tego przerwać, nie potrafię się zdecydować, no bo przecież tak się umówiliśmy, że oni tu będą mieli swoją bazę, a ja z tego będę miał forsę na podróże. Być może okaże się, że oprócz chciwości kierowała mną chęć autodestrukcji. Ale kiedy patrzę, jak przywożą tu te wszystkie łupy, łatwo znajduję silny kontrargument dla wszystkich swoich zachowawczych impulsów. Zresztą może nic się nie stanie. No i tak właśnie w skrócie sprawy się mają na York Avenue. Generalne zastraszenie. Herbert był zupełnie zmarnowany, jak się tu pojawił, a teraz zaczyna mu się powodzić i nie mogę mu tego odebrać. W każdym razie nie byłoby łatwo. Pewnie wychodzę na tchórza; a może to tylko taki pusty balonik, który sobie nadmuchałem. Claude i Jack raczej nie pochwalają tej całej sprawy – inaczej bym się w ogóle nie przejmował. W każdym razie nie myślałbym, że może powinienem się przejąć.

A Ty co robisz? Kiedy wreszcie Twoje serce zmęczy się swym własnym upokorzeniem, despotyzmem i brakiem tworzenia? Czemu Cię nie ma w NY? Potrafisz w ogóle coś robić z dala od nas? Czy kogokolwiek innego czujesz tak dobrze jak nas – chociaż w NY robiłeś, co tylko się dało, żeby wytworzyć wokół siebie zmysłową mgłę ślepego zamieszania? A może uczysz się właśnie czegoś nowego, gdziekolwiek teraz jesteś? Jeśli zastanawiasz się, dlaczego zadaję takie pytania, nie podejrzewaj mnie o motywy seksualne; obecnie takich nie mam ani też nie kierowały mną, kiedy widzieliśmy się ostatnio w NY. […]

Kochający

Allen

[21 kwietnia policja nakryła siatkę włamywaczy, która zrobiła z mieszkania Ginsberga magazyn kradzionych towarów, i Allena aresztowano. Ostatecznie jednak zamiast do więzienia trafił on do szpitala psychiatrycznego, ponieważ uznano, że tylko uszczerbkiem na zdrowiu psychicznym tłumaczyć można fakt, że Allen pozwolił przestępcom panoszyć się do tego stopnia w jego mieszkaniu. W poniższym liście Ginsberg ujawnia, jak bardzo obawiał się, żeby jego przyjaciele nie znaleźli się przez niego w opałach].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do Jacka Kerouaca [Nowy Jork, Nowy Jork]

początek maja 1949

Drogi Jacku:

Wróciłem, jak to ująłeś, na łono rodziny. Niewiele się tu dzieje, ale mogę pracować, jeśli mam na to ochotę. W ciągu ostatnich czterech dni zapełniłem 150-stronicowy notatnik, odtwarzając wszystkie zdarzenia z minionego miesiąca. To na prośbę mojego adwokata, który stara się mnie zrozumieć i dowiedzieć, co mnie ciągnie do takich ludzi i takich zachowań. Poprosił, żebym prowadził dziennik. Jeszcze tego dokładnie nie przeanalizowałem, ale wydaje mi się, że pisząc ten dziennik (a może już wcześniej), zrozumiałem wreszcie Huncke’ego i jego totalną relację z ludźmi; szukałem tej formuły od dawna, bo nie mając jej, czułem się bezsilny i nie potrafiłem podjąć wobec niego żadnych konkretnych działań. Przedtem tak naprawdę nie dostrzegałem (nie dostrzegaliśmy?) w nim człowieka. Z kolei on sam ukrył przed nami to, co jest w nim najwyraźniejsze i najoczywistsze; że, jak każdy, przede wszystkim potrzebuje kumpla. Tak samo jest ze mną, z Nealem też. Rozmawiałem o tym z Vicki i okazało się, że ona też nigdy nie domyśliła się, czego tak naprawdę Huncke chciał od nas, a my od niego. Jeśli ktoś przejrzał Huncke’ego, to Bill.

W mojej rodzinie wszystko się jeszcze bardziej pokomplikowało i pokręciło, odkąd matka po raz pierwszy wyszła ze szpitala. Na razie mieszka u mojej ciotki w Bronxie. Widziałem się z nią w poniedziałek. Nie jest zupełnie stabilna, ale zachowuje się naturalnie, a ciotka tego nie rozumie; ale to jej siostra i rozumieją się w innych sprawach. Nie wiem, co matka teraz zrobi, albo co z nią zrobią. Gene z nią nie zamieszka, ja też nie; bałbym się tego, zresztą lekarze (ze szpitala) mi zabronili; tak że przynajmniej tego problemu nie mam teraz na głowie. Ale mój brat, ojciec i ciotka będą teraz musieli utrzymywać Naomi, a to jest dla nich dodatkowe obciążenie finansowe. Mam wrażenie, że wszystko dzieje się naraz.

Nie wiem, co dalej w mojej sprawie; niewiele zależy ode mnie, prawie wszystko od prawników. Moja rodzina i adwokaci zgodnie utrzymują, że wpadłem w złe towarzystwo – obawiam się, że moje życie prywatne poważnie na tym ucierpi, i to na długo, bo tym razem wpakowałem się w takie szambo, że muszę przyjmować ich pomoc pieniężną i prawną (i jeszcze okazywać wdzięczność). Życzyliby sobie również, żebym zdradził i wsypał, kogo tylko mogę, żeby samemu się z tego wykaraskać. W tym momencie, jak Huncke, nie jestem już w stanie wytłumaczyć się ze swojej sytuacji i zachować przy tym choć trochę pewności siebie ani liczyć na zrozumienie, więc się niepokoję. Na szczęście wiem tak mało, że mało co mogę wygadać. Ale przypuszczam, że Vicki, Herbert i Jack [Melody] będą próbowali rozparcelować winę między siebie według własnego uznania, no i boję się, że zostanę wmanewrowany w jakieś zeznanie, które im rozwali te ich historyjki. Sytuacja jest naprawdę bardzo delikatna. Oczywiście za jakiś rok (albo 10) będzie już kompletnie bez znaczenia. Ale w tej chwili idę po linie, totalnie rozmodlony. Bardzo nie chciałbym manipulować tym adwokatem jak balonikiem na sznurku, żeby rozprawa potoczyła się zgodnie z moim życzeniem; ale coś mi się wydaje, że to w tym momencie mój obowiązek. On w każdym razie uważa, że powinienem przyznać się do winy, zaczekać, aż wycofają oskarżenie, i oddać się w opiekę psychiatry; albo brać wyrok w zawieszeniu i z opieką psychiatryczną. Widziałem się z Trillingiem, który uważa, że mi odbiło, i z Van Dorenem, który z kolei uważa, że jestem zdrowy, ale jego współczucie ma pewne granice (kiedy rozmawialiśmy, cały czas puszczał do mnie oczko). Skontaktował się z Morrisem Ernstem, to jakaś wielka szycha od spraw karnych. Z tym że już za późno na tego Ernsta, bo moja rodzina już załatwiła adwokatów. Spotkałem się też z Meyerem Schapiro (Trilling mi kazał). Zaprosił mnie do siebie i przez 2½ godziny rozmawialiśmy o Wszechświecie; opowiedział mi też, jak w Europie go zamknęli za bezpaństwowość i włóczęgostwo. Pytał o Ciebie i jeszcze raz przepraszał za to, że nie mógł Cię przyjąć na swoje zajęcia. W ogóle miałbym znacznie mniej kłopotów z adwokatem w tej sprawie, gdyby nie listy od Billa – bo teraz właściwie nie mam wyjścia i muszę zgodzić się na inne warunki niż te, które są dla mnie najdogodniejsze, najrozsądniejsze i najprostsze, żeby odzyskać i zabezpieczyć te listy, zanim Billowi znów zacznie się palić pod nogami. To się może stać; nie chcę ryzykować. Nie mam pojęcia, jak wielki jest Gniew Boży i ile jeszcze potrwa.

Obecnie dużo rozmyślam o wierszu Thomasa Hardy’ego Stracona choroba, s. 139 w jego Wierszach zebranych – może wpadną Ci akurat w ręce. Zastanawiam się, co powiedziałby o nim Lucien i czy potraktowałby go (ten konkretny wiersz) serio. Cały jest bardzo klarowny, a już zwłaszcza – moim zdaniem – ostatnia zwrotka. Jest jedną stronę dalej niż ten, który mi pokazałeś u Lenrowa⁴⁴, Drozd pośród zmierzchu. Czytam też Szekspira – Makbet. Cóż za ironia losu: zapomniane nieporozumienia i zlekceważona próżność powracają jak duchy, przynosząc straszliwą zemstę.

Chciałbym, żebyś przyjechał do Paterson.

Napisz mi, co u Luciena. Opowiadał Ci jakieś historie? Czy zaczął je spisywać? Napisz też do Billa i opowiedz mu, jak się ta cała sytuacja przedstawia, chyba że już to zrobiłeś. Gdziekolwiek się podziewa, każ mu wywalić z domu wszyściutko, co pachnie kryminałem. Bo ja tak powiedziałem. Naprawdę ma już dość kłopotów. Neal coś pisał do Ciebie?

Mustafa⁴⁵

[Aby ochronić przyjaciół przed kłopotami z prawem, Allen zaczął znacznie częściej posługiwać się w listach pseudonimami. Czekając na miejsce w Instytucie Psychiatrycznym Stanu Nowy Jork w Prezbiteriańskim Szpitalu Columbia, nadal korespondował z przyjaciółmi i dyskutował z nimi na tematy literackie].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do Jacka Kerouaca [Denver, Kolorado]

15 czerwca 1949

Drogi Jacku:

Twój list przyszedł dzisiaj, więc niech to będzie postscriptum do tego, co napisałem wczoraj, i do tego, co dostałeś tydzień temu. Świetne wieści: adres Pomeroya [Neala Cassady’ego] we Frisco to Russell St. 29. Dostałem list z serwisu Goodyear, w którym proszą o jakieś informacje o nim, więc poręczyłem za jego wigor i pomysłowość, gratulując im równocześnie takiego pracownika i zapewniając, że ich zadowoli. Przypomniało mi się, jak powiedział dziewczynie [Hala] Chase’a, żeby mu zostawiła liścik w skrzynce. Na co temu Pomeroyowi przyszło, że musi polegać na referencjach zmarnowanych wygnańców mojego pokroju! Czegóż to my, tancmistrze, nie musimy znosić. No nic, napisz do niego; ja przez jakiś czas nie będę się z nim kontaktował (ani z Denisonem [Burroughsem] czy innymi); mam nadzieję, że za kilka miesięcy będzie spokojniej. Pozdrów, wyjaśnij. Aha, adwokat przekazał mi, że wysoki sąd oczyścił mnie z zarzutów; za to Melody, Vicki i Herb dostali wyrok. Nie byłem na przesłuchaniu, dopiero później się dowiedziałem, że się w ogóle odbyło; mój wyśmienity adwokat trzyma mnie z dala od całego zamieszania; wojna toczy się w przestworzach. Z tego, co wiem, zeznawać musiał mój psychiatra, jak również Van Doren, pan i pani Trilling oraz dziekan Carman⁴⁶; szczegółów nie znam. Ale muszę przyznać, że wyświadczyli mi cholernie wielką przysługę. Naprawdę się martwiłem przez ostatni miesiąc; no i miałem powody, upiekło mi się tylko dlatego, że ci wszyscy ludzie wzięli na siebie odpowiedzialność za całą sprawę. Jestem wdzięczny. Prawda, że powinienem? Chyba o to właśnie chodzi Van Dorenowi, kiedy mówi o społeczeństwie; że ludzie powinni działać razem, żeby uchronić się nawzajem od kłopotów (albo tragedii), aż dana osoba zda sobie sprawę, w co się pakuje. A tak w ogóle, to wiesz, że 22 lata temu Van Doren napisał broszurkę o świetle u E. A. Robinsona? „Niedobrze jest – mógłby powiedzieć pan Robinson – gdy się wie o czymś zbyt wiele; a jednak konieczne jest, by wielcy ludzie błądzili w taki właśnie sposób, nawet jeśli oznacza to dla nich śmierć. Tragedia jest konieczna”. To jest gdzieś w połowie, pod sam koniec rozdziału. Ciągle pojawiają się komentarze w stylu: „Innymi słowy, Bartholow zobaczył zbyt wiele; oślepiło go światło”. Albo: „Wspominałem kilka razy obraz światła jako ten, w którym dla poety odbijało się życie. Wszystkie sześć wierszy dotyczy ludzi, którzy ujrzeli światło i których spotkała za to zarówno kara, jak i nagroda”. Wydaje mi się, że Van Doren mówi tu dokładnie o takich cudownych wizjach, jakie starałem się wskazać i szczegółowo opisać w zeszłym roku; jego wiersze są o tym samym; w rozmowie z nim też ma się takie wrażenie; ale przez te 22 lata on dotarł jeszcze dalej, poza obręb tego światła, i zrozumiał, w jakiej relacji stoi ono do świata, którym rządzi czas czy też „trzeźwa agresja zdrowia psychicznego”, jak pisałeś; kiedy mówię, że dotarł dalej, to nie chodzi mi o to, że porzucił to światło albo ono porzuciło jego, tylko że nabrało dla niego nowego znaczenia, stając się czymś innym niż tylko sporadycznym przejawem jakiegoś faktu transcendencji; być może nauczył się dostrzegać aspekt wieczności w ludzkich prawach – nazywając rzecz po imieniu – albo może zaczął zauważać boskie cechy w zorganizowanym społeczeństwie; być może nawet wierzy teraz, bez głębszego zastanowienia, w każdą skargę na tych, którzy łamią prawo (nawet ludzi o tak słabej woli jak my), i obarcza ich odpowiedzialnością za jakąś zniewagę wobec innych, której byli faktycznie świadomi; a jeśli (jak ja) nie byli jej świadomi, to może nawet lepiej będzie, jeśli ludzie wymierzą im „zdrowy policzek, tak aby usłyszeli dźwięk żelaza”. Cytuję z pogadanki, którą mi zrobił. Niewykluczone, że widzi mnie i innych luzaków jako tych, co to handryczą się ze społeczeństwem, a tymczasem mleko i miód płyną sobie w najlepsze i nikt tego nie zauważa. Może uważa, że to tak naprawdę jeden wielki żart, że ja mam do wszystkiego (w tym do siebie) za mało dystansu i to jest właśnie mój problem. Właściwie to dokładnie tak uważa. Ale zarazem jego wyobrażenie o mojej osobowości jest przesadnie dramatyczne, bo Hollander⁴⁷ i reszta naopowiadali mu, jak to ubzdurałem sobie, że jestem Rimbaudem. Co za ćwoki. Owszem, uważa, że mam za mało dystansu wobec siebie. Czy od mędrca można usłyszeć coś jeszcze bardziej bolesnego? Jack, ta Twoja książka to wielki, napompowany balon, masz za mało dystansu do siebie. Serio. O Panie, jakież pokusy stawiasz na mej drodze. Chroń mnie, Panie, przed moimi własnymi myślami oraz przed myślami innych. Van Doren pewnie zgodziłby się z Tobą, że to wszystko sprawa godna wesołków lingów⁴⁸, więc po co to całe śmiertelnie poważne roztrząsanie zła?

Pamiętasz naszą dyskusję o modlitwie? W tym tygodniu znów doświadczyłem czegoś na samej migotliwej granicy objawienia, została mi z tego ryba, na poły cielesna, na poły abstrakcyjna; objawienie nie było prawdziwe, więc i ryba nie jest (w sumie wątpię, żebym w najbliższym czasie miał otrzymać kolejne Świetlane wskazówki). Wcześniej modliłem się o miłość boską; i żeby mnie mocno doświadczył; i żeby mnie wziął (żeby tak kwiatek mój zerwał⁴⁹); w moim (nowym) notatniku pod datą 14 czerwca jest napisane: „Nie mów: kochaj mnie, Panie, tylko: kocham Cię, Panie!”. Dopiero niedawno zrozumiałem znaczenie tego aspektu ścieżki, którą podążam. Kilka razy próbowałeś mi to na różne sposoby wytłumaczyć; i Claude [Lucien Carr] tak samo. Faktycznie, pomyliłem się.

Co do Twojej poezji. Yeats ostrzega przed czymś, co nazywa Hodos Chameliontos. Wiesz, co to takiego? (Czytałem jego autobiografię, Lenrow mi pożyczył). To wielki smok chiński, tylko że tak naprawdę to jest kameleon; w jednej chwili widzisz ten jeden chiński obraz, a w następnej natykasz się na pająka Majów; zanim się zorientujesz, już zmienia się w północnoafrykańskiego jeżozwierza, indyjskiego gekona, australijskiego niełaza⁵⁰.

„Nie lękajcie się przeto / Zieleni, Ciemności, tych Znaków Zwodniczych, / Złotego Mleka. / Belzebub to tylko Baranek”. Albo: „To łupina pełna gołębi”⁵¹.

Kolejne niepokojące cechy Hodos Chameliontos to bezwiedność i skrajna abstrakcyjność. To „lubieżnie puszczane oczko”, jak je nazwałeś, pojawiło się w moich wierszach tyle razy, że wreszcie stało się jałowe i mechaniczne, i teraz co chwila daję się złapać ze spuszczonymi portkami! To dlatego, że nie piszę o konkretach, tylko o abstrakcyjnych relacjach pomiędzy wartościami, które buduję na fundamencie prawdziwej inspiracji; tylko że inspiracja mija, a lekcja pozostaje i jest powtarzana do znudzenia – zmieniają się dane, ale wzór jest wciąż ten sam. Ale tak działa mój umysł, w swej ułudnej Ziemi Beulah⁵². Beulaah. Beulaaah. Podejrzewam, że w symbolice Twojego Mitu Deszczowej Nocy⁵³ tkwi ten sam problem; i to samo dolegało moim rozmaitym ptaszynom, słowikom i świtom w Denver; tak się zafiksowałem na ciągu słów, że łaziłem nieprzytomny i układałem ody, jedną za drugą, a teraz sam nie mogę ich od siebie odróżnić i za diabła nie wiem, co znaczą, na przykład musiałem wywalić całą urodzinową odę dla Williego Denisona [syna Burroughsa], kiedy układałem swoją książkę. I na tym właśnie polega problem z „Wododziałem, w którym stanowi się o losach deszczów i rzek”. No dobrze, wypracowałeś sobie mit, który odpowiada symbolice (deszcz to Czas, wydarzenia, rzeczy; rzeka i morze to jedność wszystkich świętych kropli) (Czy nie?), masz zatem w ręku niezłą, stabilną walutę; ale czy będziesz umiał ją pomnażać? Eliot narzeka, że Blake, no cóż, wcale nie był wielkim poetą, tylko poetą pomniejszym (choć może wybitnym wśród pomniejszych), bo nazmyślał mnóstwo własnych, porąbanych symboli, których nikt nie rozumie. Nawet ja nie jestem w stanie czytać tych przedziwnych, pięknych ksiąg proroczych, bo tam się wszędzie pleni Hodos. (Właśnie czytam opracowanie autorstwa Mony Wilson). Za to króciutki wiersz o słoneczniku nie tylko rozumiem – to prawdziwa iluminacja mądrości. Dlatego Ty, bardzo fortunnie i bardzo mądrze, piszesz powieści i masz do dyspozycji epikę, fabularny potencjał zdarzeń; i dlatego chcesz (czyż nie?), żeby Mit Deszczowej Nocy pozostał wielką, złożoną, baśniową opowieścią, a nie (jak nieśmiało sugerowałem) alegorią pełną wypracowanej symboliki. Na przykład Twój Wesołek Ling nie jest przykładem Hodos, bo masz tam nie tylko chińszczyznę, ale jeszcze te (może niezbyt świeże) efekty brzmieniowe; od razu widać, że przepracowałeś tam prawdziwe doświadczenie rzeczywistości. A więc w pewnej chwili ujawnisz tysiące szczegółów dotyczących Deszczowego Mitu, i to nie za sprawą sztucznego systemu myślowego. Wracając do Twojego listu, sprośne piosnki biorą się w moich utworach z przeczucia, że wszyscy w skrytości serca pragniemy tylko… w dodatku zdarzyło mi się kilkakrotnie, że po drugiej stronie tęczy znajdowałem nie garniec złota, tylko nocnik, w dodatku pełny. Rozczarowany tym co prawda nie jestem, bo przecież gówno i złoto to w sumie jedno i to samo. Bo czym miałoby być złoto, jeśli nie tym, i może jeszcze deszczem? wodą? Dlatego kluczowe jest, żeby przypomnieć im (tzn. ludziom), że przybyszowi spowitemu w mroku⁵⁴ stoi kutas i że kluczem do życia wiecznego jest dziurka od klucza; i oto czynię zmysłowe aluzje; żadne tam sprośne żarty, proszę Ciebie, tylko poważne, zawoalowane uobecnienia. I kiedy ktoś to przeczyta, to zobaczy pod podszewką mojego wiersza, tak samo jak pod podszewką swojego własnego umysłu, złotą żerdź, święty cel, srebrny deszcz; chcę pewnego dnia osiągnąć niekłamane, zmysłowe porozumienie; moja miłość będzie się stawać coraz czystsza, coraz mniej lubieżna i kiedy ktoś zajrzy pod podszewkę tego, co mówię, będzie miał wrażenie, że naprawdę się z nim kocham. I nie koniec na tym, bo jeszcze odbędziemy długą, poważną rozmowę, zupełnie jak gdybyśmy obaj siedzieli w środku tej samej głowy. Do tego to wszystko będzie pod podszewką tylko dla tych, którzy sami siedzą pod podszewką; każdy, kto odczuwa ze mną prawdziwe pokrewieństwo, rozpozna to natychmiast, bo przecież o tym będę w kółko mówił, z góry na dół i w poprzek. Będę pisał o zakochanych chłopakach i dziewczynach w krainie marzeń, tak jak Blake, o tych bladych młodzianach i jasnolicych niewiastach, którzy powstają z grobów i zmierzają tam, gdzie słonecznik „chce dla siebie schronienia”⁵⁵; i „kiedy rodzice płaczą, jakże Lika spać może?”⁵⁶ i „sieje popioły wstrzemięźliwości posępna / na ciała świeże i świetliste włosy”⁵⁷. I jeśli dowiem się czegoś więcej o śmierci, jak to udało się innym poetom, a w każdym razie tak twierdzą, to będę umiał przekazać i to. Na nieszczęście moja obecna fiksacja to seks i stąd czerpię z łatwością kluczową symbolikę; ale ta frustracja minie i z czasem przerodzi się w zdrowszą, mniej desperacką prawdomówność. A jeszcze do tego dowiedziałem się od naszego wspólnego znajomego, że „Kobieta miłością przejęta / nosi się godnie i wie, ile warta (tzn. miłość jest cielesna) / Lecz miłość wzniosła sobie dwór / Tam, gdzie kloaka otwarta”⁵⁸. To jest mój ulubiony wiersz, bo jest taki dosłowny, tak naprawdę ma tylko jedno znaczenie i właśnie o nie Yeatsowi chodzi. Ja nie używam sprośnych słów, żeby się przypodobać; chociaż częściowo może o to chodzi (kiedy w wierszu mówię „obciąga”, a nie „zaciąga się prześwietnym kwiatem”); ale przede wszystkim po to, żeby zwrócić uwagę wiersza i czytelnika na pewien stan faktyczny, który albo nie jest dostępny świadomości, albo, jeśli nawet jest, to nie poświęca mu się należytej uwagi. Jasne, z łatwością sobie wyobrażam podchmielonego [Roberta] Herricka, jak spisuje delikatne liryki o bieliźnie swojej damy. Pamiętasz, jak szliśmy ulicą, czytając Biblię i wykrzykując z Jeremiasza: „To w jej Bieliźnie czai się zepsucie”?

Tak, świetnie pamiętam drogę do Central City i te pagórki w okolicy. Miałem nadzieję, że właśnie tam mieszkasz. Kiedyś w środku nocy jeździliśmy z Pommym [Nealem Cassadym] po tych wszystkich bocznych drogach i zostawialiśmy ludziom petardy pod werandami. Napisz, jak Twoja matka czuje się w Denver i co mówi. A tak w ogóle, to czy jest jakiś problem z listami? Chodzi mi o to, czy te ode mnie dochodzą. Bo jeśli nie, to trzeba znaleźć jakieś praktyczne rozwiązanie. Mogę na przykład pisać na poste restante.

W następnym liście – w ogóle to na sto procent będę wtedy w wariatkowie, więc się nie przejmuj – wyślę Ci już pewnie skończony wiersz, który piszę na podstawie tych kilku wersów sprzed paru tygodni

Widziałem chłopca na miejskiej ulicy,

Jasne miał włosy i oczy jasne,

Stąpał przed siebie, w całun spowity,

Co jaśniał niczym przebranie me własne.

Część już mam: ten wiersz opowie Pommy’ego; piszę proroczy wiersz dla Pommy’ego; w tym wierszu będzie wszystko, co da się zobaczyć, usłyszeć, wiedzieć; ja zaświadczam Pommy’ego, choć on sobie z tego nie zdaje sprawy; oto kończy się ów wiersz tak:

Odchodzę więc, zostawiam wiersz,

Któż go przeczyta, któż zrozumie?

Gdy dziecię Czasu w poniewierce

Zoczy go, niech me chwyci dłonie.

Ja je zabiorę do Kamienia,

Ja przeprowadzę je przez grób,

Lecz światła kości niech się nie lęka,

Ni Fali ciemniejących wód…

A po tym będzie jeszcze kilka (na razie nieistniejących) zwrotek, w których opiszę pałace Pana. Może jeszcze dorzucę, że me imię to anioł, me oczy to płomień oraz że Kto Pójdzie za Mną, Tego Przychylnością Wynagrodzę.

Zasugerujesz jakiś tytuł dla naszego wiersza (Pij z mej Czary itd. [Rwij mój kwiatek]), żebym mógł go wykorzystać w książce? No i wymyśl jeszcze jakieś strofy i prześlij mi; albo jeszcze lepiej – napiszemy wspólny wiersz, ja opublikuję go w mojej książce pod Twoim nazwiskiem, Ty w Twojej pod moim, a on i ono pod Jej. Zatytułujemy go Wierzchołek kubański. Komu go zadedykujemy? Poemu? Walterowi Adamsowi? Ignu⁵⁹ VII Egipskiemu? Oscarowi Bopowi? Ocalałym z Termopil? Bobby’emu Trądzikowi? Larry’emu Histerykowi?

A skoro już mowa o epileptykach (obiecuję, że już więcej nie wypowiem imienia Pommy’ego), czy wiesz, że Fiodor [Dostojewski] był, jak mawiasz, bardzo do niego podobny? Przeczytałem książkę pani D., w której opisuje czasy w Baden, kiedy on grał w ruletkę, a ona siedziała sama w domu, zapłakana, z dzieckiem w drodze, a on przegrywał ostatniego rubla, ostatnią kopiejkę i wreszcie wracał do domu, rzucał się ze szlochem do jej stóp, chciał udowadniać jej swoją miłość, odbierając sobie życie, a następnie długimi namowami zmuszał ją, by zdjęła z ramion szal, który szedł potem zastawić, i grał dalej. Ona, biedaczka, nie wiedziała, co począć, więc szczyciła się chociaż tą swoją wspaniałomyślnością i kiedy wreszcie pewnego dnia przyniósł do domu ogromną wygraną, pomyślała sobie, że warto było mu ufać; świętują, a następnego on znów wszystko przegrywa; i wszystko zaczyna się od nowa, i tak w kółko, całe tygodnie, miesiące, pół roku, co drugą noc rozgrywają się sceny histerii, a potem przeprosiny i błagania (dosłownie jak w pokoju hotelowym w Denver), aż wreszcie on jest już tak wykończony, że odechciewa mu się żyć – jest kompletnie spłukany, obwinia siebie, krzyczy, że jest nieudacznikiem. Wreszcie pada jej do stóp, pochlipując jak dziecko, które się skaleczyło, bezradny wobec ataku padaczki; więc ona otula go w swoje płaszcze, zabiera na dworzec kolejowy i odjeżdżają do Rosji. Jaką świetną, szaloną książkę napisała ta pani D.! Pewnie mają ją w bibliotece miejskiej w Denver. Po wielu latach Fiodor opisał te same wydarzenia (w kilku listach) i to, co mówi o niej, brzmi tak, jakby Pommy, już teraz sędziwy i mądry, wspominał swoje życie – taki sam Pommy, ale sędziwy i mądry, oczywiście wciąż pełen wigoru, tylko znacznie bardziej przenikliwy ze względu na wiek. To na wypadek, gdyby Cię intrygowało, co też Pommy będzie sobie myślał, tak prawdziwie i szczerze (w głębi serca), za ileś tam lat.

Patrz, zupełnie tego nie planowałem, ale na pisaniu tego listu zeszło mi kilka godzin. Niniejszym podarowuję Ci je, za nic. Bez zobowiązań.

Allen

[John Clellon Holmes, nowy przyjaciel Kerouaca i Ginsberga, poprosił tego ostatniego listownie, żeby opisał swoje wizje o Williamie Blake’u. Holmes interesował się życiem przyjaciela, ale był też pisarzem i w wizjach Allena upatrywał materiał źródłowy do książek, które zamierzał napisać].

Allen Ginsberg [Paterson, New Jersey]
do Johna Clellona Holmesa [Provincetown, Massachusetts]

16 czerwca 1949

Drogi Johnie:

Dzięki, że zajrzałeś do tego „Partisan Review”. Kopia mojego wiersza, którą Ci wysłałem [Stanzas. Written at Night in Radio City (Zwrotki – pisane nocą w Radio City)], jest strasznie wyświechtana, więc załączam lepszą. Mam nadzieję, że uda mi się niedługo coś wydać; przez ostatnie dwa tygodnie ciężko pracowałem nad tymi maszynopisami, które widziałeś, i wprowadziłem poprawki tam, gdzie było trzeba (z wyjątkiem miejsc, które były tak zawikłane, że nie starczyło mi odwagi, żeby je rozwikłać), mnóstwo rzeczy powyrzucałem. Zostało jakieś 50 wierszy, wszystkie na nowym, czystym papierze (takim jak ten) – jednym słowem, mogę już rozkręcać interes. Najpierw rozdam książkę wszystkim, którzy będą skłonni ją przeczytać i zasugerować poprawki. Czuję (a to w mym procesie poetyckim duch niezwykle natarczywy), że ta moja książka jest bezwartościowa, że jest pozbawiona pozytywnej treści i że nie uchronię się przed tym ostatecznym werdyktem, chociaż ciągle ją ulepszam.

Od naszego spotkania jestem ciągle w Paterson. Zamierzałem tu zostać, znaleźć pracę i nauczyć się od nowa kochać swoją rodzinę – po podjęciu tej decyzji oraz uzmysłowieniu sobie, że noszę na barkach ogromny ciężar irracjonalnego gniewu, miałem kilka dni przepełnionych spokojem i nadzieją, ale kiedy mój gniew poddany został próbie całkowitej pokory wobec mojego ojca, nie potrafiłem przemóc w sobie dumy, żeby znów nie wpaść w szał; musiałem zaleczyć tę ranę i wycofać się z wcześniejszego „zaangażowania” w życie rodzinne – o prawdziwym entuzjazmie nie mogło być mowy, a bez tego, jak wiemy z każdej wybitnej powieści, nie osiągnie się zrozumienia. W tym samym czasie i bez związku z powyższym mój adwokat i mój psychoterapeuta dogadali się z prokuraturą okręgową, że jeśli poddam się leczeniu psychiatrycznemu, to tamci wycofają oskarżenie. Za kilka dni zostanę pacjentem Kliniki Psychiatrycznej Columbii na 168 Ulicy w NY. To jest szpital eksperymentalny i tam, jak twierdzi mój lekarz dr Fagan, dadzą mi (psychoanalitycznie) „popalić”. Nie wiem, czy będę mógł wychodzić; mam mieć własny pokój, siedzieć w szpitalu itd. Tymczasem, jak rozumiem, cała reszta dostała wyrok – kilka dni temu. W ogóle się nie orientuję, bo mój adwokat wziął wszystko na siebie, a ja tu sobie żyję w odcięciu od świata. On też trzyma się wytycznych (jestem za nie wdzięczny), wedle których nie mam być informowany o tym, co się dzieje, poza kilkoma podstawowymi faktami, jak np. to, że idę do szpitala. Reszty dowiem się później; tymczasem mam spokojną głowę. W każdym razie nie wiszą już nade mną kłopoty prawne.

Też dużo czytam – Blake’a (opracowania Mony Wilson), dzienniki żony Dostojewskiego, Biesy, utwory autobiograficzne i eseje Yeatsa, książkę Van Dorena o E. A. Robinsonie, Fedrę Racine’a, dramaty greckie, wiersze Thomasa Hardy’ego, sztuki Yeatsa (Wheels and Butterflies [Koła i motyle]), Pieśni Pounda, poza tym Keatsa i najnowszą część Przygód doktora Dolittle Hugh Loftinga. Poza tym oglądam filmy (3–4 tygodniowo) i spotykam się z przyjaciółmi z liceum, nic innego nie mam do roboty. Dużo rozmyślam – o naturze tragedii oraz o sensie i znaczeniu światła. Ale wszystkie te wnioski to zaledwie konstrukcje intelektualne rzeczy, które dla zdyscyplinowanego umysłu powinny być oczywiste, wręcz namacalne.

Pisujemy do siebie z Jackiem, ale nieregularnie – głównie ja piszę. Z pierwszego listu dowiedziałem się, że wynajął w pobliżu Denver dom, za który płaci 75$ miesięcznie: „Dom jest położony niedaleko gór. Mam tu pod bokiem prawdziwy gniew źródeł – Wododział, gdzie stanowi się o losach Deszczów i Rzek… Jestem Rubensem… Pełno tu Boga i żółtych motyli”. Do drugiego dołączył wiersz o Złotonosym Bogu, który nazywa się Ling i jest jednym z Wesołków Lingów.

…Tedy wypełzli Chińczycy Nocni

z Więzień Zielonych, Starych, Zmurszałych,

niosąc Różę, Zaprawdę Białą,

Barankowi, co Zaprawdę Złoty…⁶⁰

Wszędzie łazi z Justinem Brierlym, starym denverskim wyznawcą Gide’a. Nauczyciel, prawnik, może o nim słyszałeś. Łazi też (tzn. Jack) trochę zatroskany, zamyślony itd. Jest tam z rodziną. Był na rodeo, jeździł na oklep. Stracił wiarę w społeczeństwo. „To całe społeczeństwo jest do niczego, potępiam je i niech szlag je trafi”. „Zwijaj sam kości swe, powiadam Ci”. Czyta Racine’a, de Malherbe’a i Blake’a.

A pamiętasz tę naszą śpiewkę – „Kocham ja Pana w niebiesiech / żeby tak kwiatek mój zerwał”? Jack dopisał następny fragment: „Rwij mój kwiatek, / Pij z mej czary, / Moje drzwi otwarte wszystkie”. Rozrosło się toto w jakiś wspaniały, monstrualny pean. Jego zwrotka zaczyna się tak (maczałem w tym palce): „Symbol ten niech wnet pokryję, / Co pękł i przelania bliski. / Rwij mój kwiatek” itd. Od tamtego czasu dodał kolejne zwrotki: jedna jest oparta na moim wierszu z refrenem: „Wszystko bierz, powiedział szkielet, / Lecz kości zostaw mnie”. A druga jest o kapitanie marynarki z innego mitu: „A kiedy do Chin popłynąłem / dowodzić drużyną harcerzy, / wróg mi liniowiec zatopił, / a ja na to tylko – o Jezu”.

Tak więc: „Pij z mej czary, / Zwiń me kości, / Moje jejki bejczą wszystkie”.

Jest też taki fragment: „Wschodni lud w szałasach mieszka, / Ale wielbi me pokoje. / Wkrój me myśli / Do kokosów, / Lecą wszystkie figi moje”. Jeszcze inny zaczyna się tak: „Jestem garnkiem, Bóg – garncarzem, / Z kitu cała moja głowa…”. Na koniec wyjdzie nam z tego wspaniała archetypowa śpiewka: „Rwij mój kwiatek, / Pij z mej czary, / Wkrój me myśli / Do kokosów; / Pij z mej czary, / Zwiń me kości, / A ja na to tylko – o Jezu”. Sprzedamy ją Charliemu Chaplinowi do następnego filmu, albo może braciom Marx. Spokojnie zarobimy na tym milion dolców. Mamy jeszcze coś takiego: „Spytałem panią, czym jest Róża, / Z łóżka mnie wyrzuciła; / Spytałem pana, ten się oburzał, / Do diabłów mnie wszystkich posyłał. / Bo nie wie nikt, / Bo nie wie nikt, / Lub milczy jak mogiła”. No dobra, starczy tego. Jest tam [Ed] Stringham? Co porabia, na co patrzy? Są jacyś artyści? Mam nadzieję, że uda mi się stąd wyrwać latem i odwiedzić Provincetown, bo nigdy tam nie byłem, no i byłoby wspaniale zobaczyć się z całą bandą w tamtejszej atmosferze. Marion [Holmes]? Buu! Jak będziesz pisał do [Alana] Ansena, pozdrów go i opowiedz, co u mnie.

Co do Twojej prośby, to z chęcią przekażę Ci wszystko, co wiem na ten temat. Niewykluczone, że wartości, które przypisuję niektórym doznaniom, wydadzą Ci się śmieszne, ale ponieważ opowiadam tu o czymś, co w zasadniczym stopniu dotyczy mnie samego, nie zamierzam osłabiać przekazu kojącą ironią.

Starałem się znaleźć odpowiedni język, by to wszystko opisać – same wydarzenia i ich interpretacje – w listach do kilku osób, w notatnikach i rozmaitych tekstach, w rozmowach i wierszach. Jak dotąd nie wyszedł mi z tego jeden spójny, składny przekaz, bo jeszcze nie jestem na to gotowy; nie mam nic przeciwko systematyce czy systematyzacji, bo to czasem ułatwia sprawę, o ile ma się o danej materii należyte pojęcie; ale takie rygorystyczne i racjonalne podejście wcale nie pomaga w przekazywaniu myśli i budowaniu porozumienia. Poza tym systematyzacja mnie akurat nie na wiele się przydaje, ponieważ ja nie poszukuję systemu (to już jest, w każdym razie mam niemal gotowy szkielet), tylko głębi, wartości. Podejście racjonalne jest jednym z wielu możliwych; niektórym jest niezbędne, ponieważ posługują się przede wszystkim rozumem (tak jak ja myślę obrazami). Każdy ma swoją własną drogę do doskonałości. Jeśli zaś chodzi o Twoje wątpliwości co do tego, czy w ogóle mnie o to pytać, trudno je z powodzeniem rozwiać (trzeba by sięgnąć daleko wstecz), ponieważ w grę wchodziłoby mnóstwo drobiazgowych wyjaśnień i analiz setek istotnych zdarzeń itd. Istnieją zapewne jakieś „magiczne” formuły – przepisy, religijne apoftegmaty itd. – ale Ty nie oczekujesz jakiegoś abstrakcyjnego systemu relacji między rzeczami, lecz szerszego opisu tych, które już Ci przedstawiłem, objaśnień i szczegółów, za pomocą których być może dałoby się przerzucić most ponad tą pozornie nieuchwytną otchłanią, jaka otwiera się między teorią a rzeczywistością; między ilością a jakością itd., między wszelkimi biegunami w logice. Musisz pamiętać, że gdy piszę o tym teraz, ciąży na mnie paradoksalne brzemię pozostawania po tej stronie fałszywej ściany; te słowa są konsekwencją teorii skonstruowanej na przestrzeni czasu, by opisać moje doświadczenie wieczności, które trwało zaledwie chwilę. Na moment znalazłem się poza czasem, ale teraz znów tkwię w jego iluzorycznym świecie; tak więc w tym, co piszę, nie ma wartości absolutnej, wytwarzam tylko abstrakcyjne obrazy oparte na wspomnieniu tego, czym jest wartość absolutna; mógłbym ten opis bez końca modyfikować i wciąż nie dotarłbym do prawdziwej, ponadczasowej wartości, chyba że na pewnym etapie świadomość przechodzi w jakiś całkowicie odmienny stan, umożliwiający zrozumienie Paradoksu Nieskończoności. Problemy z takim przekazem są analogiczne do tych, które napotykamy, chcąc precyzyjnie określić różnicę między myślą a odczuciem, między światem snów a światem dnia codziennego. Na szczęście każdy z nas kiedyś śnił, miewał idealistyczne skłonności, przeczuwał istnienie świata nadnaturalnego, doświadczył uczuć estetycznych czy religijnych (jakkolwiek by były niejasne), odczuwał niedostatek wartości czy też obezwładniający strach itd. Takich doświadczeń dostarcza nam świat dnia codziennego, tak zwany świat rzeczywisty, i chciałbym na ich przykładzie wskazać naczelny wątek naszej egzystencji; uważam mianowicie, że wszystkie te uczucia to zakamuflowane przejawy innego, niedostępnego świadomości, lecz równie rzeczywistego świata. Jak na pewno zauważyłeś, do takich samych wniosków prowadzi obecne ujęcie psychologiczne i sądzę, że w odpowiednich rękach (chyba tylko Freud dysponował taką głębią) jest to wystarczający klucz; dlatego wierzę, że psychoanaliza może mi dostarczyć odpowiedzi, a pozostali co do zasady nie wierzą (Jack, Ansen itd.).

Przejdźmy jednak do Twoich pytań. Pozwolę sobie chwilowo pominąć detale kliniczne, które mógłby sugerować powyższy akapit, i powrócę do terminologii bardziej literackiej, estetycznej czy też może wizjonerskiej. Strategię tę mogę uzasadnić wyznaniem, iż przed wizjami moje doświadczenia związane z psychoterapią oraz moje zdanie o jej możliwościach bardzo różniły się od obecnych; uważam też, że w przeważającej mierze psychoanaliza to wieczna zabawa intelektualna, pozbawiona wartości emocjonalnej i absolutnej, uprawiana bez zrozumienia (Paradoks Nieskończoności) w obrębie jednowymiarowego, zamkniętego świata. Lecz w tym miejscu już prawie kończę ten list, anulując teoretyczne różnice między nami, ponieważ w szpitalu z pewnością będę miał wiele nowych doświadczeń z psychoterapią, a w konsekwencji cała ta zawiła terminologia mistyczna okaże się nieprawidłowa lub też niepotrzebna. Niech tak będzie, liczę na to; mogę zatem tylko stwierdzić, iż 1. pozostałym ludziom, niemal bez wyjątku, nigdy przez myśl nie przeszło, że może istnieć jakiś inny świat, lub też 2. mnie nigdy przez myśl nie przeszło, w jakim świecie od zawsze żyli pozostali ludzie. W chwilach rzeczywistego objawienia mam całkowitą pewność, że inni nic o tym nie wiedzą; jednak na obrzeżach wizji, kiedy nie umiem się z ludźmi porozumieć (jak już nadmieniłem na pierwszej stronie), czuję, że to mnie samego dotyczy niedostatek wartości; że jestem szaleńcem w iluzorycznym świecie – szaleńcem, który stara się pozbierać swoje abstrakcyjne, mechanistyczne koncepcje i systemy w jakąś sensowną całość. Dlatego myślę, że byłaby to naprawdę cudowna, wspaniała niespodzianka, gdyby pewnego dnia psychoanaliza otworzyła mi oczy na to, że powodem mojej troski o świat zewnętrzny, jak również o postępowanie i filozofię życiową innych itd. jestem ja sam. Że, niczym Edyp, to ja jestem zbrodniarzem, który sprowadza na swój lud zarazę; i właśnie takie są moje doświadczenia z psychoterapii – budzę się nagle i dostrzegam, że wszystkiemu winna jest moja własna zła wola. Taka koncepcja nie wyjaśnia jednak psychologicznych i socjologicznych problemów, które dręczą innych, a, jak rozumiem, urastają one obecnie w świecie zewnętrznym do takich rozmiarów, że dotyczą praktycznie każdego i sięgają ekstremów w postaci gniewu i fizycznego zniszczenia. Ale wyjaśnia mój własny gniew oraz egzystencjalne porażki. Tak więc masz tu wszystko, kompletne i ujęte w (uznany) system. W istocie, kiedy piszę te słowa, ani trochę nie wątpię w jego prawdziwość. Uzmysłowienie sobie tego zajęło mi tyle czasu, ponieważ miałem tak niewielki kontakt ze światem cielesnym, tak ciasno opasałem się swoim gniewem i intelektualną dumą, że w następstwie tych paroksyzmów zasady rzeczywistości nie byłem w stanie pojąć, że mój codzienny, niekwestionowany świat neurotycznej iluzji był w istocie moim własnym koszmarem, chociaż większość pozostałych uczestniczyła w nim na swój sposób – byłem przekonany, że dostrzegam naturalny świat ustrukturyzowanych i swobodnych zmysłów. Nagle wszystko stało się tak inne od tego, co znałem, że stanowiło cudowną przemianę, rodząc zupełnie nowe odczucia, wartości, a nawet procesy myślowe. Tak więc widząc światło, wziąłem je za Boga. Trzeba też zaznaczyć, że przed XIX wiekiem wszyscy, którzy o tym zjawisku wiedzieli, nazywali je światłem boskim, bo musieli jakoś je nazwać. A ci, którym nie udało się do niego przebić, ale którzy pozostali przesądni, ponieważ ich spętane umysły nie były w stanie wyjaśnić źródła bytu ani jego irracjonalnej natury, oddawali hołd bożkowi, w którego bez reszty zainwestowali swą zasadę rzeczywistości. Magia to zaledwie podświadomy wyraz, jaki dajemy przeczuciu prawdziwej postaci świata, w opozycji do tego fałszywego oblicza, które nam się jawi; a przecież ów rzeczywisty świat przepełniają rozleglejsze jeszcze uczucia niż te mizerne cienie, które przyzywamy za pomocą mitów magii.

To właśnie ten bezmiar, ta niepojęta różnica między neurotycznym światem czasu a wolnym światem wieczności sprawia, że muszę odwoływać się do wizjonerskiego języka; i być może jestem jednym z nielicznych, którzy otarli się o rzeczywisty świat, a więc taki język jest jak najbardziej na miejscu; w przeciwnej sytuacji byłbym straszliwie rozgoryczony – w swej dumie uznałbym wręcz, iż oto właśnie otwierają się Wrota Gniewu, o których zawsze rozprawiałem. Uważam więc, że to jeden z kluczy do ostatecznego zrozumienia postaci Wizjonera. On chce być jak wszyscy inni, istnieć w świecie cielesnym, ale obawia się miłości, więc konstruuje system, w obrębie którego sam jest prorokiem, a potem mąci wszystkim w głowach (każdy z nich ma swój własny system) i za pomocą swej źle ukierunkowanej woli zmusza ich do hołdowania tym samym abstrakcjom, co on.

Tak więc całą tę konstrukcję, ten system analizy, z jego aspektami antropologicznymi i socjologicznymi, wypracowałem, jeszcze zanim przydarzyły mi się wizje, a psychologiczną doskonałość osobowości (która, jak dowodziłem, jest możliwa) oparłem na Yeatsowskiej Jedności Bytu; racjonalnie podjąłem też, a właściwie uknułem decyzję, by postawy teoretyczne oraz czyny zapożyczyć od „szczęśliwego wojownika”⁶¹. Ale sądzę, niemal mam nadzieję, że tak czynią wszyscy; że takie jest źródło wszelkich masek, które ludzie nakładają po wypracowaniu własnej filozofii; spójrz na przykład, żeby daleko nie szukać, na Jacka, jak naśladuje szczęśliwego boga o złotym nosie; albo na siebie i swoje poszukiwanie systemu odpowiedzialności czy też wartości w życiu (nie stroję sobie żartów; zasadniczo każdy z nas szuka wartości). Albo nawet na „New Yorkera” i ich dbałość o pewną postawę, którą uważają za wartościową; naśladowanie tego teoretycznego ideału posunięte jest do tak niedorzecznych granic, że wręcz wymusza określone odczucia i reakcje (zwykle defensywne i negatywne). Ale tak naprawdę tego, czego na wszystkich etapach poszukujemy w świecie idei, nie da się w nim znaleźć; a jest to zdrowie płynące z jedności bytu. Ja, psychoanalitycy (do pewnego stopnia), fanatycy religijni i mistycy, wszyscy twierdzimy, że takie zdrowie jest możliwe i że rozwiąże ono nasze problemy (lub też, że kiedy wróci nam zdrowie, będziemy w stanie rozwiązać problemy, które teraz wydają się nierozwiązywalne, ponieważ boimy się widzieć, działać, być z całą wyrazistością). Nigdy wcześniej przed swoją „Wizją” nie zdawałem sobie sprawy z tego, co tak naprawdę mówię; po tych kilku chwilowych objawieniach (za takie je uważam; mój lekarz twierdzi, że to były halucynacje) owładnęło mną tak zupełne zdumienie, jeśli chodzi o potencjał naszego życia, że nagle uzmysłowiłem sobie, że moje myśli tak naprawdę znaczyły znacznie więcej, niż mi się zdawało. Byłem zaskoczony; i z początku myślałem, że cały czas tkwiłem w błędzie, ponieważ ten osiągnięty „ideał” tak dalece różnił się od tego, na co stawiałem w tym swoim rozszalałym marzeniu o życiu; okazało się, że spuściłem z uwięzi smoka rzeczywistości. Zatem w tym sensie, który opisałem, wszystkie moje wcześniejsze działania sprowadzały się do ukształtowania mojej podświadomości w systemy i obrazy, które, kiedy wreszcie się urzeczywistniły, sprawdziły się „w teorii”, ponieważ to właśnie o czymś takim cały czas śniłem, ale jednocześnie okazały się same w sobie nieprzydatne – talia tasowanych wciąż od nowa kart, myśli wyzute z rzeczywistości. Więc zaprzestałem tworzenia systemów i podjąłem zamiast tego próbę odszukania w sobie źródeł tej energii lub siły życiowej, lub rzeczywistości, lub może nadnaturalności, która została na chwilę uwolniona – i to już nie była kwestia układania pięknych, olśniewających wierszy czy też przestawiania w głowie myśli jak jakichś mebli w pokoju.

Teraz co do samych wizji. Powiedziałem Ci już wszystko, co się dało: że nie widziałem niczego, co miałoby jakąś obcą formę, żadnych aniołów, żadnego dymu. Byłem wtedy w księgarni, wyglądała tak samo jak zawsze, ale we wszystkich formach wyczuwało się jakąś nową obecność rzeczywistości albo nadnaturalnego bytu. To wrażenie wszechwiedzy, pełni, rozgrzeszenia oraz istotności najdrobniejszego szczegółu porównać można z tym, co odczuwa się w najbardziej nieziemskich marzeniach sennych; wcześniej odnalazłbym coś podobnego w mistycznym bądź religijnym przeczuciu obecności Ducha Świętego. Miałem wrażenie, że dokądkolwiek się ruszę, jestem w stanie wejrzeć tak głęboko w istotę rzeczy, że widzę je „z punktu widzenia wieczności”, jak to od stuleci opisywano, i że dostrzegam wszystko, co można dostrzec; dawało mi to poczucie spełnienia i spokoju. Mógłbyś powiedzieć, a ja bym przytaknął, że to kwestia subiektywna. „Gdyby wrota postrzegania oczyszczone zostały” itd⁶². To, co mówi Blake o wieczności w ziarenku piasku, to dosłowna prawda. Żyjemy w wieczności. Jedną z najbardziej zdumiewających rzeczy, jakie ujrzałem, były dusze tych mężczyzn i kobiet, którzy przebywali wtedy w księgarni – wyrażały je ich twarze, postawy i gesty; te dusze wzbraniały się przed przyznaniem, że są świadome wszechogarniającej, łagodnej wszechwiedzy, powstrzymywały się od postępowania w zgodzie z tą pełną, radosną harmonią umysłu i istnienia. Wszyscy byli całkowicie świadomi, tak jak ja; ich dusze stały otworem; lecz mimo to byli uwięzieni w jakimś mechanicznym [zwoju?], wycofywali się, nie chcieli wkroczyć w wieczność. Przedmioty nieożywione, sama substancja rzeczy – wszystko uczestniczyło w tej wszechwiedzy. Ludzie religijni mówią, że „Bóg jest Miłością”. Oznacza to, że substancja, czyli wszystek rzeczy, jest miłością. A miłość to esencja substancji. To też dostrzegałem, ale nie umiem tego wyjaśnić, mogę jedynie powiedzieć, że we wszystkich rzeczach bez wyjątku pulsowała świadomość czy jaźń, czy może rozum – było to coś żywego, niemal zwierzęcego. Świat wydawał się tętnić życiem, jak jakieś drzewo w marzeniu sennym.

Wrażenia z pozostałych doświadczeń przy innych okazjach były w zasadzie dość podobne, któregoś razu przeczułem ponadto, że coś dolega wielkiej bestii wszechświata, że zapada na jakąś chorobę, sama siebie pożera kawałek po kawałku (patrz Blake’owska chora róża) i że ludzkie zło jest częścią tej choroby. Jak gdyby Bóg oszalał. Zgroza! Nieopisana zgroza! Jak gdyby samo Istnienie niszczało, niczym chory umysł ludzki. Oglądam teraz Twój list, „Ciało będzie jedynym językiem itd.”. Być może to jest jasne – substancja to duch. W człowieku ciało i umysł są od siebie oddzielone (teoria, jak w moim przypadku, odseparowana jest od sensu i rzeczywistości).

Mój reichowski psychoterapeuta? Teoretycznie powinien rozumieć całą sprawę. W „punktach zwrotnych” mojej terapii wrażenia były podobne. Tylko że jego zdaniem moje wizje to halucynacje. Ale ja im ufam.

Mój ojciec? Ciągle ranię jego uczucia. Być może on też rani moje. Obaj robimy to nieświadomie, ale celowo. Nie przyjmuję do wiadomości jego istnienia. Pewnie z jego strony jest tak samo.

Policja? Tak samo jak reszta, łącznie z moim ojcem. Żeby wejść w świat rzeczywisty, należy wpierw przyjąć do wiadomości jego istnienie. Przyjęcie do wiadomości istnienia czegoś zewnętrznego wobec nas wymaga miłości (substancja jest miłością). Nie „Kochaj mnie, Panie”, tylko „Kocham Ciebie, Panie”. Wypowiedziane wobec wszechświata. A to wymaga uwolnienia pewnego segmentu wrażliwości i percepcji oraz oswobodzenia energii, która sama w sobie jest miłością. Strach przed uwolnieniem złej energii to zmora społeczeństwa ufundowanego na tłumieniu energii i miłości, które obawia się, że jego natura mogłaby zmienić się lub całkowicie się ulotnić, gdyby to miłość sprawowała władzę. Panuje tu obawa przed aspołecznymi zachowaniami, gdyż „Społeczeństwo” jest z gruntu wrogie uczuciom. Mój strach przed policją brał się z poczucia winy, bo zdałem sobie sprawę, że moje negatywne działania są rzeczywiste (powinienem był wiedzieć, że dotyczą one nie tylko mnie, ale też innych). Byłem w błędzie i „starałem się” zaakceptować tę winę, pomimo swoich skłonności do pogardy, trwogi, egotyzmu itd. w stosunku do okrutnych policjantów.

Najistotniejszy jest ten moment, w którym, jak sądzę, otwiera się między nami kanał porozumienia. „Czy w następstwie wizji symbolika Twoich wierszy stała się mniej emblematyczna, a bardziej rzeczywista? Innymi słowy, czy można powiedzieć, że symbol nie wskazuje już tylko czegoś ukrytego pod powierzchnią rzeczy, ale że zaczął funkcjonować w Twojej poezji i Twoim myśleniu jako przedmiot?” To właśnie miałem na myśli, kiedy użyłem słowa „wartość” i kiedy starałem się wyjaśnić różnicę między teoretyczną a prawdziwą rzeczywistością – w obu występują te same formy, ale różne uczucia. Kwestia ta wielce mnie zajmuje, gdyż stanowi ona klucz do wszelkich problemów sztuki. Muszę przyznać, że zaskoczyłeś mnie tak celnym sformułowaniem tej zasadniczej kwestii. Choć być może, jak już mówiłem, to ja nie mam poczucia rzeczywistości, a tymczasem świat zewnętrzny wciąż istnieje sobie w najlepsze. Oczywiście nie mogę być pewien, co tak naprawdę miałeś na myśli, zadając takie pytanie. W każdym razie ten proces przemiany w wartość absolutną zachodzi nie tylko w wierszach, ale też w odczuciach. W sztuce i w doświadczeniu mamy do czynienia z analogicznym procesem – z poziomu płaskiej bezwartościowości i czczej symboliki wchodzi się na poziom absolutnej, „wieczystej” konkretności i substancjalnej pełni. I o to chodzi we wszystkich moich wierszach: staram się mówić w nich językiem najczystszych faktów, a nie afektowanej poezji, żeby wytworzyć w umyśle czytelnika wrażenie tej wymarzonej przez niego substancjalnej realności Bytu czy też rzeczywistości, czy faktu itd., i żeby go w niej umocnić, chociaż czytelnikowi może się to wydać objawem szaleństwa (ponieważ nasz świat istotnie uważa to za szaleństwo; a ludzie obawiają się prawdziwej rzeczywistości). Różnica pomiędzy tym, co pisałem rok temu, a tym, co próbuję pisać dziś (chociaż na razie bez sukcesów), jest taka, że wtedy snułem bezmyślne marzenia, a teraz mam większą świadomość sensu wypowiadanych słów; albo jeszcze lepiej – teraz wiem, że słowa mają jakiś sens i w konsekwencji mogą wywrzeć na czytelniku określony efekt. Jeśli uda mi się odnaleźć ten prawdziwy sens, wartość, to wówczas efekt będzie absolutny. Tak właśnie jest w niektórych wierszach Blake’a: są one w stanie uobecnić we mnie odczucie wieczności. Znam tylko jedną osobę, która rzeczywiście to rozumie. Mówiłem Ci o nim – to Richard Weitzner, który jest ode mnie znacznie bardziej zaawansowany. Twierdzi, że w mojej poezji jest niewiele treści – ale wskazał mi pewne konkretne sformułowania, które odznaczają się totalnością – jest ich dosłownie kilka –

O, w zachwycie miń ów pasaż.

Ślepe widowisko

W całej naszej krainie gniewu

Martwe oczy widzą, martwe oczy łkają

Cień przemienia się w kość

Zapomniana łąka umysłu

Czasem składam tak swój gniew

Itd. Jego zdaniem jest to kwestia tonu, głębokiego, profetycznego tonu; ma podejście sensualne. Wers „Cień przemienia się w kość” podsumowuje całą sprawę. Moje wiersze wciąż pozbawione są dosłowności, ponieważ brakuje jej moim myślom, a im bardziej myśl i język są dosłowne, tym bardziej stają się profetyczne czy też prawdziwe. Ze zdziwieniem odkryłem, że Blake, Wordsworth, Coleridge, Dante itd. są w większym lub mniejszym stopniu dosłowni. Ale czy ktoś ich czyta dosłownie? Czy ktoś sam rdzeń Biblii czyta dosłownie? Czy Freuda chociaż ktoś czyta dosłownie? Czy ktoś świat czyta dosłownie?

Co do ludzi. Kocham Neala, Huncke’ego itd. itd. itd., w różnym stopniu. A oni odwzajemniali tę moją miłość, nawet fizycznie. Z początku unaocznili mi problem wyrażania miłości, definiowania miłości itd. Tak więc, praktycznie rzecz biorąc, to im zawdzięczam to oswobodzenie, to oni są moimi przewodnikami po życiu. Nie, to nie żadna impertynencja z Twojej strony, po prostu od czasu wypadku obawiam się zbyt szczegółowych listów, więc wrócimy do tego w rozmowie; zwłaszcza że wchodzi tu w grę cała masa detali, wydarzeń itd. i itd. Zasadniczo nasze relacje zmieniają się wraz z naszym rozwojem i „L’affaire Auto”⁶³, jak to nazwałeś, też będzie miało swoje konsekwencje – i dobrze. Z Nealem się nie kontaktowałem, z Huncke’em też nie; ani z Lucienem, poza kilkoma rozmowami telefonicznymi; do Billa Burroughsa też nie pisałem.

Zapukaj, a drzwi się otworzą.

Zawsze oddany,

Allen

[29 czerwca 1949, po ponad miesięcznym oczekiwaniu, Allen znalazł się jako pacjent w Instytucie Psychiatrycznym Stanu Nowy Jork. Nade wszystko pragnął rozwiązać swoje problemy osobiste i emocjonalne i wierzył, że taką możliwość stwarza rygorystyczna psychoterapia; początkowo więc z entuzjazmem stosował się do wszelkich zaleceń lekarzy].

Allen Ginsberg [Instytut Psychiatryczny Stanu Nowy Jork, Nowy Jork]
do Jacka Kerouaca [Denver, Kolorado]

14 lipca 1949

Drogi Jacku:

Zignoruj wszystko, co napisałem; wyczytaj tylko między przejaskrawieniami to, co niełatwo mi wyrazić. Domy wariatów traktuję poważnie; wygląda na to, że od lat kręcę się wokół takiego dreszczyku – raz grożę, a raz się wdzięczę.

Co postanowili, obrócili w czyn,

Co do jednej sprawy

Wszystko w świecie wisi niczym

Kropla rosy w źdźble trawy

W podzięce nieznanym nauczycielom – Yeats.

Jest tu taki jeden Melville’owski Bartleby, młody Żyd o nazwisku Fromm (sporo tu stukniętych Żydów), ciągle siedzi w swoim fotelu. Kiedy tu przyszedłem pierwszy raz, usiadłem sobie w korytarzu i czekałem, aż mnie zawołają, żeby mi pokazać, gdzie będę spał; taka tam wstępna rutyna. Ten facet siedział naprzeciwko mnie, rozparty w fotelu; zauważa wszystko, co się dzieje dookoła, ale nie piśnie nawet słówka. Jedna wielka, gruba Niemka, uchodźczyni, która pomaga przy terapii zajęciowej, podeszła do niego i mówi: „Nie chce pan dzisiaj iść na TZ? Wszyscy tam są. Chyba nie chce pan siedzieć tu sam?”. Na co on podniósł tę swoją bladą, słabą główkę i spojrzał na nią pytająco, ale nic nie odpowiedział. Ona bardzo łagodnie spytała go jeszcze raz, chyba z nadzieją, że on się nagle podniesie i pójdzie za nią, żałując za grzech samotności. Ale on tylko popatrzył na nią przeciągle, a potem zacisnął usta i powoli pokręcił głową. Nie powiedział nawet: „Wolałbym nie”, tylko po prostu pokręcił głową w zamyśleniu, ale dopiero po dłuższym czasie, jak gdyby najpierw gruntownie rozważył jej pytanie; i w końcu pokręcił głową, całkiem racjonalnie. Natychmiast założyłem, że uda mi się zgłębić to jego tajemnicze, zagadkowe wyrafinowanie – ale nie – to było po prostu biedne dziecię czasu w poniewierce. A jednak lekarze (cały szpital liberałów, skorych do eksperymentów społecznych) od niepamiętnych czasów poddają go tutaj terapii i starają się go nakłonić, by powiedział „tak”. Ma za sobą insulinę i / lub elektrowstrząsy, psychoterapię, narkoanalizę, hipnoanalizę, właściwie wszystko poza lobotomią, i nadal uparcie nie chce powiedzieć „tak”! W ogóle rzadko się odzywa – tylko raz słyszałem, jak podnosi głos i woła na puszczy. Ktoś mi mówił, że jak się już go wreszcie usłyszy, to jest to straszny zawód, bo ma okropny głos, płaczliwy i skamlący – to dlatego on ciągle milczy. Usłyszałem go dosłownie dwa dni temu, jak narzekał na jakiś biurokratyczny bałagan. Wynikało z tego, że zaczął się golić i załatwił już jeden policzek, kiedy nagle zawołali go na śniadanie. Kiedy wrócił do pokoju, okazało się, że żyletki są pod kluczem. Więc wdał się w kłótnię z pielęgniarką, która przekonywała go: „Panie Fromm, przecież wie pan dobrze, że na golenie są określone pory”, a on na to: „Ale – ale – ale – mydło mi wyschło na twarzy, ja jeden policzek mam ciągle nieogolony” itd. Raz na jakiś czas felczerzy się uprą, żeby go siłą zaciągnąć na terapię zajęciową albo na dach. On wtedy w ogóle nic nie mówi, tylko stawia opór; więc muszą mu wyginać ręce do tyłu, co na pewno boli, i potem prowadzą go do windy. Ale on stoi przy drzwiach windy i stuka w nie żałośnie, dając do zrozumienia, że chce już sobie iść, wrócić do swojego fotela. Poza tym [nigdy] nie sprawia problemów.

Wczoraj w nocy usłyszałem straszliwy, histeryczny wrzask z końca korytarza, więc pobiegłem sprawdzić, co się święci. Po drodze spotkałem Fromma, który najwyraźniej uciekał z miejsca wypadku. Podniósł na mnie wzrok (szedł szybko, z oczami wbitymi w podłogę) z uśmieszkiem, w którym zakłopotanie mieszało się z zadowoleniem. Mój uśmiech w odpowiedzi był bardzo słabiutki, bo byłem przekonany, że on ucieka w popłochu od jakiejś upiornej jatki (pacjenci tutaj często wpadają w amok i czasem rzucają się na innych), a nie chciałem przyznać, że mam stracha, więc połową twarzy się w ogóle nie uśmiechałem, ale drugą tak, bo klimaty tutaj są naprawdę niesamowite. (A ten wrzask to tak w ogóle był śmiech). Co się wydarzyło? Fromm siedział sobie w tym samym fotelu, co zawsze, pochylony, apatyczny, milczący – a dwóch innych pacjentów (jednego później opiszę) rozmawiało, może sobie żartowali z tego, że są w domu bez klamek – kiedy nagle twarz Fromma pojaśniała, wstał z fotela i bez jednego słowa zaczął naśladować wszystkich dookoła, przedrzeźniając ponuro każdego z osobna, nawet pacjentów, których dopiero co przyjęli, lekarzy, pielęgniarki, mnie, ludzi, z którymi kiedyś rozmawiał – dzikimi, rozpaczliwymi gestami parodiował wszystkich po kolei. Chciałbym mu pokazać to, co właśnie napisałem, ale zupełnie nie wiem, co w nim w środku siedzi. Pewnie by mi to oddał bez jakiejkolwiek reakcji – (przeczytawszy najpierw dokładnie).

(Niebezpieczeństwo takich historyjek polega na tym, że są tęsknymi przejaskrawieniami rzeczy, które są potencjalnie możliwe. O, Les morpions de l’éternité!⁶⁴ Ale to mimo wszystko prawda).

Jest tu chłopak, który nazywa się Karl [sic: Carl] Solomon, i on jest tu ze wszystkich najbardziej interesujący. Całe godziny schodzą nam na rozmowach. Pierwszego dnia (na fotelach) uległem pokusie, żeby opowiedzieć mu o swoich mistycznych doświadczeniach. W domu wariatów ludzie się bardzo krępują opowiadać takie rzeczy. Zaakceptował mnie jako jednego z wielu szajbniętych ignu, mówiąc równocześnie tonem spiskowca: „No cóż, jesteś nowy”. To on powiedział, że „w domach wariatów nie ma intelektualistów”. Carl to wielka ciota z Greenwich Village, wcześniej z Brooklynu – „pedzio” (mówi, że już teraz nie), taki prawdziwy Levinsky⁶⁵ – tyle że duży, gruby i interesuje się pisarstwem surrealistów. Studiował na CCNY i NYU, ale nie skończył, znał wszystkich hipsterów z Village i całą ferajnę trockistowskich intelektualistów (Meyerów Schapirów tego pokolenia), kojarzy mnóstwo awangardowych stylów – do tego bardzo rimbaudowski typ, i to od najmłodszych lat. Sam nic nie tworzy, nie pisze, tak naprawdę to nie wie za dużo o literaturze, poza tym, co wyczyta w niezależnych magazynach (miał przy sobie numery „Tiger’s Eye”, „Partisan Review” i „Kenyon Review”), ale o tym z kolei wie wszystko. Służył w marynarce, ale opuścił statek bez zezwolenia i całymi miesiącami włóczył się po Paryżu – wreszcie, osiągnąwszy wiek przyzwolenia (dokładnie w dniu swoich 21. urodzin), postanowił popełnić samobójstwo, więc sam oddał się w opiekę tej instytucji (bo, jak mówi, trafić do wariatkowa to jak popełnić samobójstwo – taki tutejszy żart) – dosłownie stanął w progu i zażądał lobotomii. Ponoć kiedy się tu pojawił (z egzemplarzem Mroczylasu w dłoni⁶⁶), miał w repertuarze dużo genialnych, wariackich gestów, groził na przykład, że wysmaruje ściany ekskrementami, jeśli go nie wpuszczą do izolatki, bo ma ochotę w spokoju dokończyć książkę. Groził też pielęgniarkom: „Niech no tylko ktoś mi powie »Panie Solomon, pan majaczy«, to zobaczycie, przewrócę stół do ping-ponga” – i prawie od razu tak się stało. Tu panują idealne warunki dla egzystencjalistycznego absurdu – chwilowo Carl jest spokojny – złowieszczym tonem opowiada mi, że lekarze „doprowadzają go do zdrowia” terapią szokową: „Każą mi mówić »mama«!”. Odpowiadam mu, że ja chcę, żeby mi kazali mówić „mama”, a on na to, że „jasne (że tego chcemy)”. Sam widzisz, jaka tu jest dziwaczna, złowieszcza atmosfera, kafkowska, bo lekarze mają władzę, a także środki, którymi mogą nakłonić do współpracy nawet najkrnąbrniejszych. Ha! Chciałbym zobaczyć Denisona, jak stawia czoła tym potwornym otchłaniom i niebezpieczeństwom. Bo tutejsze otchłanie to nie żarty; tutaj codziennie ktoś traci panowanie nad sobą, a lekarze! lekarze! mój boże, ci lekarze! To są demony, powiadam Ci, po prostu Upiory Przeciętności. Koszmar! Oni posiedli prawdę! Oni mają rację! Wszyscy po psychologii, chudzi, bladolicy, czteroocy, niezdarni, niezgrabni. Wszyscy, co do jednego, liberałowie, w identycznych marynarkach z kory, a do gęby zawsze przylepiony ten sam mdły, lekko zakłopotany, grzeczny uśmiech. „Jak to? Pan Solomon nie chce dzisiaj jeść? Dawać go na szokową!” Wszyscy debile, których znaliśmy, to bezkrwiste, apoetyckie mieszczaństwo, ci od nauk społecznych i eksperymentów ze szczurami, ci błękitnoocy, co chodzili na studniówki i rozprawiali o socjalizmie – potem jechali autokarem, wśród falujących na wietrze łanów pszenicy, żeby studiować psychologię społeczną i medycynę, nudziarze i ignoranci, Żydzi z Bronxu. Wszyscy wyglądają jednakowo, mówię Ci, jednego nie sposób odróżnić od drugiego, może z wyjątkiem pewnego niezaprzeczalnie szurniętego hinduskiego karła, który też jest psychiatrą. Co on, u diabła, robi w Ameryce, serwując seanse psychoanalityczne znerwicowanym miejskim kowbojom? Oto ludzie, którzy będą gmerać w mojej nieśmiertelnej duszy! Rany boskie! Gdzie Denison? Gdzie Pomeroy? Gdzie Huncke? Czemu nie przybywają z odsieczą? Tu jest jak w Rosji! Roboty z NKWD zmuszają mnie, żebym się wyrzekł kosmopolityzmu, braku korzeni.