Wydawca oświadcza, iż dołożył należytej staranności celem poszanowania praw autorskich twórców poszczególnych ilustracji (fotografii), z uwzględnieniem możliwości dozwolonego użytku publicznego oraz zasady prezentacji nazwisk i dzieł w końcowej części publikacji. W razie jakichkolwiek uwag prosimy o kontakt z działem gromadzenia zbiorów wydawnictwa.

Zdjęcia w książce pochodzą z archiwum Autora, z wyjątkiem:

s. 97: Adam Michnik, fot. Karol Serewis/EAST NEWS, s. 100: pomnik Chrystusa w Świebodzinie, fot. Tomasz Gawałkiewicz/ZAFF/ REPORTER, s. 106: zespół Behemoth, fot. Krzysztof Wiktor/FORUM, s. 160: happening na cześć Juliusa Fromma w Koninie, fot. Tomasz Wojtasik/PAP, s. 181: Doda, fot. Krzysztof Jarosz/FORUM, s. 195: panorama centrum Warszawy, fot. Andrzej Iwańczuk/REPORTER/EAST NEWS, s. 201: Pałac Kultury i Nauki w Warszawie, fot. Andrzej Rybczyński/PAP, s. 209: Stadion Narodowy w Warszawie, fot. Andrzej Bogacz/FORUM. Przytoczone numery stron odnoszą się do wydania papierowego publikacji.

Zdjęcie Autora na okładce – Łukasz Zandecki

Mapa na wewnętrznej okładce – cartomedia, Karlsruhe

Ilustracja pociągu – Sieveking – Verlagsservice, München

Przekład – Jacek Stanaszek

Koordynacja projektu – Agata Mikołajczak-Bąk

Redakcja – Marzenna Plewa-Dziurdzia

Korekta – Dagny Batycka

Projekt okładki – Hanna Polkowska

Realizacja projektu – Elżbieta Baranowska, Michał Pańczak

Text © Steffen Möller

All other rights © Publicat S.A. MMXIII, MMXIII (wydanie elektroniczne)

All rights reserved

ISBN 978-83-245-1988-0

Wydanie elektroniczne 2013

Publicat S.A.

61-003 Poznań, ul. Chlebowa 24

tel. 61 652 92 52, fax 61 652 92 00

e-mail: publicat@publicat.pl

www.publicat.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

1. Gastarbeiter – Emigration Consultant

2. Berlin Hbf. – Berlin Ostbahnhof

3. Berlin Ostbahnhof – Frankfurt nad Odrą

4. Frankfurt nad Odrą – Rzepin

5. Rzepin – Świebodzin

6. Świebodzin – Poznań

7. Poznań – Konin

8. Konin – Kutno

9. Kutno – Warszawa Centralna

10. Warszawa Centralna – Warszawa Wschodnia

Podziękowania

– Po co ty jedziesz do Azji? – wołali z przerażeniem rodzice, gdy w 1994 roku zakomunikowałem im, że wybieram się do Polski. Także nowi warszawscy znajomi wietrzyli jakiś podstęp: – Przyjechał pan tutaj dobrowolnie czy rodacy szukają pana listem gończym?

Musiałem w nieskończoność powtarzać historię sprzed roku o plakacie, który zobaczyłem na berlińskim uniwersytecie, dwutygodniowym kursie językowym w Krakowie i wierszyku pt. Samochwała, który spodobał mi się tak bardzo, że postanowiłem nauczyć się go na pamięć. Za każdym razem na twarzy rozmówców pojawiał się ten sam współczujący uśmieszek. Niemcy uważali Polskę za kraj złodziei samochodów i sprzątaczek, natomiast Polakom Niemcy kojarzyli się z kapitanem Klossem i Związkiem Wypędzonych.

Wiele lat później spisałem swoją historię. Polska da się lubić spotkała się z życzliwym odbiorem polskich czytelników. Natomiast reakcja na niemiecką wersję, która ukazała się w roku 2008 pod tytułem Viva Polonia – wspomnienia niemieckiego Gastarbeitera, przeszła moje najśmielsze oczekiwania. Dostałem prawie trzy tysiące maili od czytelników, którzy chcieli podzielić się ze mną swoimi uwagami na temat książki czy dowiedzieć czegoś o Polsce. Czasami miałem wrażenie, że już połowa obywateli Niemiec siedzi na spakowanych walizkach.

Potem okazało się, że trafiłem w dobry moment. Na początku 2010 roku Niemiecki Urząd Statystyczny podał, że Polska stała się trzecim ulubionym krajem niemieckich emigrantów, zaraz za Szwajcarią i USA. Prawie trzynaście tysięcy osób wyjechało do Polski – nie do Włoch, na Majorkę czy Wyspy Brytyjskie.

Czy byli to wyłącznie dawni przesiedleńcy, którzy chcieli dokonać żywota na Śląsku czy Mazurach? Otóż nie! „Bild”, brukowiec daleki od promowania polskości, dokładnie zbadał sprawę i potwierdził, że są wśród nich także prawdziwi Niemcy! Gazeta przytoczyła historię emeryta, który ożenił się z opiekunką swojej matki i wyjechał z nią do Polski. „Poza górami Schwarzwaldu niczego mi tu nie brakuje. Raczej nie wyobrażam sobie powrotu do Niemiec”.

Ale to jeszcze nie koniec.

W kryzysowym roku 2009 Polska była jedynym z dwudziestu siedmiu państw Unii Europejskiej o dodatnim wzroście gospodarczym. Podczas gdy w Niemczech nastąpił spadek o 5 procent, a w innych krajach nawet do 18 procent, Polska zanotowała 1,7-procentowy wzrost. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie, które w 1989 roku wynosiło zaledwie 25 euro, w 2012 roku wzrosło aż do 1000 euro (w Niemczech w 2012 roku wynosiło 2412 euro). Od chwili wejścia do UE w 2004 roku bezrobocie w Polsce spadło o połowę i osiągnęło w lecie 2011 roku 11,7 procent, czyli tylko 2 procent powyżej unijnej średniej. W dużych miastach, takich jak Warszawa, Wrocław czy Poznań, spadło praktycznie do zera.

Do ogromnego rozwoju, wspieranego dodatkowo przez unijne dopłaty i fundusze strukturalne, dołączyła wiadomość, że Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej w 2012 roku odbędą się w Polsce i na Ukrainie, co wywołało w kraju nad Wisłą ogromny boom budowlany. Biorąc pod uwagę wartość inwestycji w nową infrastrukturę, wychodzi ponad dwadzieścia miliardów euro. Polska w latach 2010 – 2011 to kraj w budowie. Cztery nowoczesne stadiony, cztery nowe albo gruntownie wyremontowane dworce – wszędzie można było spotkać koparki na autostradach i miejsca z reflektorami rozświetlającymi mrok rusztowań i wykopów. W ciągu kilku lat Polska stała się stabilną przystanią dla biznesu w Europie Środkowo-Wschodniej.

Swego rodzaju zwieńczeniem tych obserwacji była dla mnie niepozorna wiadomość. Urzędy pracy w Brandenburgii uruchomiły w 2010 roku pewien program pilotażowy. Grupa długotrwale bezrobotnych obywateli Niemiec została wysłana na szkolenia do Krosna Odrzańskiego. Około dwudziestu osób będących na zasiłku uczyło się przez pierwsze dwa tygodnie języka polskiego, by potem odbyć kurs doszkalający u miejscowych rzemieślników. Chodziło o uelastycznienie ich na niemieckim rynku pracy czy nawet stałe zainteresowanie Polską.

Gdy natrafiłem na ten artykuł, nie mogłem powstrzymać wzruszenia. Przecież to ja jako pierwszy wyczułem zmianę koniunktury. Prawie dwadzieścia lat temu wyruszyłem do Polski i od tej pory uchodziłem w Niemczech za oryginała i naiwnego idealistę. Od dziś mogę być postrzegany jako pionier nowych czasów. Kto by pomyślał!

Na krótko przed wyjazdem do Polski w 1993 roku jeden z serdecznych berlińskich przyjaciół opowiedział mi następujący dowcip:

Do enerdowca, Niemca z Zachodu i Polaka przychodzi dobra wróżka i mówi, że spełni po jednym życzeniu każdego z nich. Polak poprosił, żeby każdy jego rodak miał porsche.

– Dobrze – powiedziała wróżka. – Zrobione.

Enerdowiec chciał, żeby odbudowano mur berliński, bo wolał stare czasy.

– Dobrze – powiedziała wróżka. – Oto i mur. A ty? – zwróciła się do Niemca zachodniego – czego sobie życzysz?

– Och – zamruczał Niemiec z zadowoleniem – jeśli każdy Polak ma już porsche, a mur znów stoi..., to poproszę tylko cappuccino!

Niecałe dwadzieścia lat później wszystko wygląda zupełnie inaczej. Liczba skradzionych samochodów spadła w Polsce o 75 procent (w Niemczech o 65 procent) i Azja leży dzisiaj nad rzeką Wupper. Moje rodzinne miasto, Wuppertal, tonie w długach, w 2010 roku wynosiły one ponad dwa miliardy euro. Teatrowi miejskiemu grozi zamknięcie, biblioteka nie dostaje środków na zakup nowych książek, a podczas całego swojego urzędowania burmistrz ani razu nie zdołał pozyskać pieniędzy na wyjazd do Legnicy, partnerskiego miasta Wuppertalu w Polsce.

Najgorsze jednak jest to, że od około dziesięciu lat Wuppertal traci rocznie od dwóch do czterech tysięcy mieszkańców. Z niegdysiejszych czterystu tysięcy w 2010 roku zostało zaledwie trzysta pięćdziesiąt tysięcy. Co się stało z brakującymi pięćdziesięcioma tysiącami ludzi? Odpowiedź jest zaskakująca: niemała część z nich wyjechała do Polski.

W związku z tak wielkimi zmianami postanowiłem napisać nową książkę, kurs dla emigrujących do Polski. Podczas gdy w Viva Polonia udawałem, że jestem bajkopisarzem, który opowiada niestworzone historie rodem z Uralu, tym razem chciałem napisać prawdziwy przewodnik, przytaczać tabele i statystyki, tak cenione przez moich rodaków.

Ale jak się do tego zabrać? W latach 2008–2012 wystąpiłem paręset razy w teatrach między Kilonią a Monachium. W ten sposób miałem okazję poznać pytania i bolączki związane z Polską, które trapią moich ziomków. Struktura demograficzna publiczności była zresztą bardzo interesująca. Wywodom o Polsce, jej mieszkańcach i szokach kulturowych, które czyhają na przyjezdnych za każdym rogiem, przysłuchiwali się nie tylko potencjalni emigranci, ale też wielu niemieckich mężów, którzy chcieli dowiedzieć się czegoś o ojczyźnie swoich polskich żon. Nie mam pojęcia, ile jest takich polsko-niemieckich par. Kilkaset tysięcy wcale nie wydaje mi się przesadą. Z wielu rozmów po spektaklu dowiedziałem się, że niejeden taki mąż miałby ochotę rzucić pracę w Niemczech i przenieść się do kraju małżonki, gdzie podatki są niskie, zaś ulgi inwestycyjne wysokie. A poza tym, polska teściowa może zaopiekować się dziećmi.

Na widowni siedzieli jednak również ludzie, którym obca była perspektywa wyjazdu do Polski. Oni chcieli po prostu dowiedzieć się czegoś o polskich sąsiadach, którzy od dawna mieszkają w okolicy. Dla prawie dwóch milionów mieszkańców Niemiec język polski jest mową ojczystą. Polacy to dzisiaj druga co do wielkości grupa obcokrajowców, po Turkach, stanowiąca 11 procent niemieckiego społeczeństwa. Odkąd w maju 2011 roku otwarto niemiecki rynek pracy, zaszła kolejna zmiana. Według oficjalnych danych w roku 2011 do Niemiec wyemigrowało sto piętnaście tysięcy Polaków, co stanowiło 17 procent wszystkich imigrantów, czyli najliczniejszą grupę. A zatem warto poznać przesądy, przekleństwa czy system opieki zdrowotnej swoich nowych współobywateli!

Jak widać, Polacy i Niemcy coraz bardziej „mieszają się” ze sobą. Również moje życie osobiste to niezła mieszanka. Co prawda przestałem już być rolnikiem w serialu M jak miłość, ale nadal mieszkam w dawnym mieszkaniu na warszawskim Muranowie. Jednocześnie wynajmuję mieszkanie w Berlinie. Co kilka tygodni przemierzam więc trasę między Warszawą a Berlinem. Pewnego dnia, jadąc pociągiem, wpadłem na pomysł, żeby nadać swojemu przewodnikowi o Polsce formę dziennika z podróży.

Podróż pociągiem to wprost idealna propozycja dla wszystkich niemieckich sceptyków, którzy drżą o swoje auto. Wybierając kolej, mogą spokojnie zostawić obiekt swych westchnień w garażu i bez obaw podziwiać polskie krajobrazy z okna przedziału. Nie ma lepszego środka lokomocji, gdy po raz pierwszy ruszamy w nieznane. Jestem pewien, że Niemcy masowo zaczęliby jeździć na urlop do Polski, gdyby znali zalety wygodnego pociągu „Berlin-Warszawa-Express”.

Poza tym, trasa tego pociągu biegnie przez wyjątkowo malownicze tereny. Ciągnie się przez Polskę od granicy po Warszawę, na odcinku prawie pięciuset kilometrów. Z okien wagonu można podziwiać trzy wielkie krainy: Lubuskie, Wielkopolskę i Mazowsze. Po drodze mijamy Świebodzin, który szczyci się najwyższą figurą Chrystusa w Europie, a w Poznaniu, który leży dokładnie pośrodku trasy, znajduje się najpiękniejsze centrum handlowe na świecie, czyli Stary Browar.

W tym pociągu można wnikliwie studiować stosunki polsko-niemieckie. Kolejowe podróże pokazują bowiem ludzi od ich prywatnej strony, i to przez wiele godzin. Czy to polsko-niemiecka para kłócąca się w wagonie restauracyjnym, czy melancholijny polski Gastarbeiter rozwodzący się nad swoim życiem w Niemczech – można być blisko tego, o czym nie piszą w gazetach. Przy odrobinie szczęścia udaje się nawet zawrzeć bliższe znajomości. Już niejeden niemiecki turysta został zaproszony do domu przez polskiego współpasażera i zaoszczędził w ten sposób na hotelu. Zaś pewien mężczyzna wsiadł do pociągu w Berlinie jako singiel, a w Warszawie wysiadł już zaręczony!

Zatem serdecznie zapraszam do wspólnej podróży z Berlina do Warszawy. Po drodze postaram się być dobrym przewodnikiem, choć nie wszystko da się przewidzieć. Każda podróż z Berlina do Warszawy kryje bowiem w sobie jakąś niespodziankę. Nie sądzę, by gdziekolwiek w Niemczech jeździł drugi taki pociąg z podobnie elektryzującym zestawem pasażerów. Tym bardziej życzę czytelnikom przyjemnej podróży!

Kradzieże samochodów zgłoszone na policję

Źródła: BKA, Wiesbaden. Auto Świat, Warszawa

Od 2000 roku liczba skradzionych w Polsce samochodów spadła o około 75 procent

Miejsca w Polsce, z których w 2010 roku skradziono najwięcej samochodów:

1. Ulice i drogi: 7495 sztuk;

2. Parkingi: 6785 sztuk;

3. Parkingi przy centrach handlowych: 224 sztuki;

4. Garaże: 181 sztuk;

5. Okolice domów jedno- i wielorodzinnych: 122 sztuki;

6. Stacje benzynowe: 50 sztuk;

7. Tereny zielone: 64 sztuki;

8. Przydomowe ogródki: 33 sztuki