WROCŁAW 2014

Tytuł oryginału

Marilyn Monroe. Private and Undisclosed

Projekt okładki

JAROSŁAW DANIELAK

Fotografia na okładce

© Gene Kornman/John Kobal Foundation/Getty Images

Redakcja

ANNA SULIGOWSKA-PAWEŁEK

Korekta

CELINA RYMSZA

Redakcja techniczna

LOREM IPSUM

Copyright © Michelle Morgan, 2012

First published in the UK by Constable, an imprint of Constable & Robinson

Polish edition © Publicat S.A. MMXIV (wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora,

w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

Wydanie elektroniczne 2014

ISBN 978-83-271-5255-8

Wydawnictwo Dolnośląskie

50-010 Wrocław, ul. Podwale 62

Oddział Publicat S.A. w Poznaniu

tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66

e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

www.wydawnictwodolnoslaskie.pl

Konwersja publikacji do wersji elektronicznej

SPIS TREŚCI

Dedykacja

Przedmowa

1. Pani z rudymi włosami

2. Sny i koszmary

3. „Norma Jeane – chodząca fasolka”

4. Pani Dougherty

5. Fotomodelka

6. „To jest koniec Normy Jeane”

7. Wschodząca gwiazda

8. Wzloty i upadki

9. Miss negliżu

10. Przeszłość kontra przyszłość

11. „Próbuję się odnaleźć”

12. „Kimkolwiek jestem, jestem blondynką”

13. Pani DiMaggio

14. Nowy Jork, nowa Marilyn

15. Wielkie nadzieje

16. Sir Laurence i aktoreczka

17. Pani Miller

18. Katastrofa

19. „Pracuję nad fundamentem”

20. Cursum perficio

21. „Zmów modlitwę za Normę Jeane”

Podziękowania

Posłowie

Wspomnienie (opłakując Marilyn Monroe)

Źródła

Przypisy

Niniejszą książkę dedykuję moim drogim przyjaciołom,

Billowi i Mac Purselom, którzy nawet nie wiedzą,

ile przez te wszystkie lata znaczyła dla mnie ich przyjaźń.

PRZEDMOWA

Jestem wielką fanką Marilyn Monroe od czasu, gdy w 1985 roku, jeszcze jako nastolatka, „odkryłam” ją, będąc na wakacjach. Urzekło mnie piękno zarówno jej ciała, jak i ducha, oraz fakt, że chociaż u progu kariery nie miała w nikim oparcia, z czasem została najsłynniejszą gwiazdą filmową na świecie. To było nie lada osiągnięcie; jej siła i determinacja stały się dla mnie inspiracją.

Przez lata przeczytałam wiele książek o Marilyn; niektóre z nich wydawały mi się dobre, inne niekoniecznie, a kilka wręcz zrobiło na mnie okropne wrażenie. Czytanie skandalizujących, plotkarskich lub wręcz zmyślonych historyjek na jej temat zmęczyło mnie do tego stopnia, że postanowiłam sama napisać biografię Marilyn. Zwieńczeniem tego postanowienia była książka, która ukazała się w 2007 roku pod tytułem Marilyn Monroe: Private and Undisclosed. Pracowałam nad nią cztery lata i wciąż czuję się z niej bardzo dumna. Po opublikowaniu mojego dzieła wydarzyła się niezwykła rzecz. Kiedy ludzie znający Marilyn zobaczyli, że nie jestem autorką szukającą sensacji, nawiązali ze mną kontakt, by podzielić się swoimi uwagami na jej temat, które tylko potwierdziły, że aktorka nie cierpiała na chroniczną depresję ani nie była tragiczną, głupią blondynką. Informacje, które zebrałam przez ostatnie cztery lata, zostały zamieszczone w niniejszym, nowym wydaniu książki. Uważam, że jest ona najbliższa prawdy o Marilyn. Mam nadzieję, że czytelnicy zgodzą się ze mną.

Michelle Morgan

Michelle@MichelleMorgan,co,uk

ROZDZIAŁ 1

PANI Z RUDYMI WŁOSAMI

Matka Marilyn Monroe – Gladys Pearl Monroe – nie miała szczęśliwego dzieciństwa. Urodziła się 27 maja 1902 roku. Jej rodzicami byli Della i Otis Monroe. Gladys i jej brat, Marion, przez pewien czas żyli na walizkach. Kiedy dziewczynka skończyła siedem lat, jej ojciec zmarł w Kalifornijskim Szpitalu Stanowym dla Umysłowo Chorych. Chociaż później wyszło na jaw, że przyczyną zgonu był syfilis mózgu, jego krewni wierzyli, że oszalał. To zapoczątkowało lęk przed chorobami psychicznymi, który później prześladował całą rodzinę.

W 1910 roku Gladys mieszkała z matką, bratem i dziesięcioma lokatorami przy Dziesiątej Ulicy 1114 w Los Angeles. Zanim upłynęły kolejne dwa lata, Della wyszła ponownie za mąż za Lyle’a Arthura Gravesa, zwrotniczego, który dawniej pracował z Otisem. Ich małżeństwo nie trwało długo; rozwiedli się w styczniu 1914 roku, kiedy Lyle przeprowadził się do Ohio, gdzie później ponownie się ożenił. Także Della pragnęła odmienić swoje życie. W 1916 roku wysłała syna do San Diego, by tam zamieszkał z kuzynem, a ona z Gladys wprowadziła się do pensjonatu w alei Westminster 26 w Venice w zachodnim Los Angeles.

Niedługo później Della poznała i pokochała Charlesa Graingera, wdowca związanego z przemysłem naftowym. Mężczyzna od kwietnia 1915 roku pracował w Rangunie, a do Stanów Zjednoczonych wrócił 19 lipca 1916 roku, zaledwie kilka miesięcy przed poznaniem czterdziestoletniej wówczas Delli. Kobieta marzyła o tym, by razem zamieszkali w jego domu przy Carrol Canal Court 1410, ale Gladys zdecydowanie się temu sprzeciwiała, a i Grainger nie miał ochoty brać sobie na głowę przemądrzałej nastolatki. Della zaczęła więc kombinować, jak się uwolnić od swej czternastoletniej córki. Wkrótce nadarzyła się taka okazja, gdy na horyzoncie pojawił się niejaki Jasper Newton Baker. Mimo że był 12 lat starszy od Gladys, zalecał się do niej i dziewczyna niebawem zaszła z nim w ciążę. To, oczywiście, dało Delli natychmiastowy powód, by pozbyć się córki. Zmusiła Bakera, by ożenił się z Gladys, co nastąpiło 17 maja 1917 roku; nawet przysięgła, że jej córka skończyła 18 lat, chociaż w rzeczywistości wyszła za mąż krótko przed swoimi piętnastymi urodzinami.

Elegancka Gladys Pearl Baker, z domu Monroe – matka Normy Jeane. Nękana zaburzeniami psychicznymi, większość życia spędziła w ośrodkach terapeutycznych (z kolekcji Grega Schreinera)

Świeżo poślubiony mąż Gladys mieszkał przy Dwudziestej Pierwszej Ulicy 1595, a pracował jako menedżer hotelu przy ulicy South Spring 219. Kilka miesięcy po ślubie urodził im się syn, któremu nadano imiona Robert Jasper (znany też jako Jackie albo Kermitt). Kilka lat później przyszła na świat córka, Berniece Gladys. Małżeństwo jednak nie układało się najlepiej. W 1920 roku Bakerowie zostali bez grosza przy duszy; zamieszkali z Ardrym, osiemnastoletnim bratem Jaspera, który prowadził stragan w wesołym miasteczku.

Mąż Gladys uważał, że nie sprawdza się ona w roli matki, szczególnie po tym, jak ich syn, Robert, omal nie stracił oka, kiedy znalazł w koszu na śmieci potłuczone szkło. Innym razem, gdy Bakerowie kłócili się na przednim siedzeniu samochodu, Robert zdołał otworzyć drzwi z tyłu i wypadł na zewnątrz, poważnie uszkadzając sobie biodro. Obarczanie Gladys winą za wszystkie problemy z Robertem nie było w porządku, ale Jasper nigdy nie przestał wypominać żonie jej zaniedbań. „Twoja matka była piękną kobietą”, powiedział Berniece, „ale była też bardzo młoda – za młoda, żeby wiedzieć, jak się opiekować dziećmi”.

Wiadomo też, że Baker bił swoją żonę. Pewnego razu, gdy udali się w odwiedziny do krewnych w Kentucky, wściekł się, że Gladys spędza czas w towarzystwie jednego z jego braci. Wychłostał ją do krwi, okładając uzdą po plecach. Przerażona zachowaniem męża Gladys w końcu w 1921 roku złożyła pozew o rozwód. Podczas rozprawy (w trakcie której twierdziła, że wzięli ślub rok wcześniej, by ukryć fakt, że była w ciąży) dziewczyna ujawniła, że Baker wyzywał ją, bił i kopał oraz że z jego powodu zaznała „ogromnej udręki psychicznej, strachu i upokorzenia, jak również wielkiego bólu fizycznego i obrażeń cielesnych”. Rozwód uprawomocnił się w maju 1922 roku, ale to nie był jeszcze koniec dramatu. Pewnego brzemiennego w skutkach weekendu Baker stwierdził, że nie pozwoli, by Gladys zajmowała się nadal wychowywaniem ich dzieci, i wywiózł je z Kalifornii do Kentucky, gdzie rozpoczęły nowe życie przy jego matce.

Dziewczyna, co zrozumiałe, była zdruzgotana takim obrotem spraw. Poświęciła wszystkie oszczędności na to, by odzyskać dzieci. Pojechała do Kentucky i błagała siostrę Jaspera o pomoc. Nie dość, że nic nie zdziałała, to jeszcze otrzymała zakaz odwiedzania córki. Nie mogła też zabrać syna, który w tym czasie przebywał w szpitalu z powodu problemów z biodrem.

Czekając, aż Roberta wypiszą do domu, Gladys znalazła dorywczą pracę u Harry’ego i Leny Cohenów, którzy mieszkali w alei Alta 2331 w Louisville. Zatrudniła się jako gosposia i opiekunka ich córek: Dorothy i Normy Jean. Cohenowie od dawna zatrudniali służbę; według danych spisu powszechnego, w 1920 roku pracowała u nich służąca Effie Newton, a w 1930 roku także szofer. Tak więc pojawienie się Gladys w ich domu nie było niczym nadzwyczajnym, a jej obecność i odejście przeszły praktycznie bez echa. Później zrodziły się plotki, że Gladys doprowadziła do powstania wielu „niekomfortowych” sytuacji, kiedy mieszkała u Cohenów, ale w rzeczywistości jej pobyt w ich domu był tak mało istotnym szczegółem, że dopiero wiele lat później, długo po śmierci Harry’ego i Leny, ich potomkowie zdali sobie sprawę z tego, że pracowała u nich przyszła matka Marilyn Monroe. Potwierdziła to w 2009 roku córka Normy Jean Cohen, Bonnie: „Nie zachowały się żadne listy ani nic nie mówiono na ten temat i wiemy na pewno, że moja babcia, Lena Cohen, nie miała pojęcia, że matka Marilyn Monroe wcześniej pracowała w jej domu. Znałam babcię przez ponad trzydzieści lat, więc jestem tego pewna. Poza tym o czymś takim mówiłoby się w rodzinie, skoro więc ten temat nigdy nie wypłynął, znaczy to, że nikt z nas o tym nie wiedział”.

Gladys nie zagrzała miejsca u Cohenów. Wkrótce straciła nadzieję na odzyskanie swoich dzieci. Jasper ponownie się ożenił, a jego nowy związek wydawał się stabilny, więc Gladys niechętnie zaakceptowała fakt, że Robert i Berniece już do niej nie wrócą. Odwiedziła Bakerów, by się pożegnać, po czym zniknęła z ich życia.

Po powrocie do Los Angeles zdobyła posadę w firmie Consolidated Film Industries, gdzie zaprzyjaźniła się z niejaką Grace McKee. Spędzały sporo czasu razem, chodząc na tańce, bawiąc się i zyskując niemałą popularność wśród zatrudnionych w Consolidated mężczyzn.

W czasie, gdy mieszkała w alei Hyperion 1211, Gladys zszokowała swych znajomych nieoczekiwanym wyjściem za mąż 11 października 1924 roku za Martina Edwarda Mortensena, dwudziestosiedmioletniego rozwodnika, który pracował jako inkasent w Los Angeles Gas & Electric Company. Mortensen kochał swoją nową żonę, ale bez wzajemności. Dziewczyna skarżyła się przyjaciołom, że jest „mdły”. Nie minęło wiele czasu i zadurzyła się w Charlesie Stanleyu Giffordzie, dwudziestopięcioletnim rozwodniku i jednym z szefów Consolidated.

„Gifford był naprawdę sympatycznym facetem”, wspominał jeden z jego kolegów; inny opisał go jako „dobrze ubranego mężczyznę, który zawsze jeździł ładnym samochodem”. Gifford miał jednak też swoje wady, które dobrze poznała jego pierwsza żona, Lilian. W dokumentach rozwodowych, złożonych przez nią wkrótce po tym, jak w 1923 roku zaczęli żyć w separacji, znajdują się jej zeznania. Wynika z nich, że mężczyzna „nagminnie stosował zniewagi i groźby, których celem było dręczenie, krzywdzenie i zastraszanie powódki”. A to jeszcze nie wszystko. Lilian twierdziła, że doświadczyła również przemocy fizycznej oraz spotkała się z oskarżeniami o niewierność, podczas gdy w jej przekonaniu to mąż wdawał się w romanse z kobietami z firmy, a także zażywał nielegalne medykamenty. Miarka się przebrała w czerwcu 1923 roku, gdy Gifford najpierw naubliżał Lilian, a następnie uderzył ją w twarz tak mocno, że „wpadła na słupek łóżka” i mocno się poobijała. Według papierów rozwodowych, na skutek tego incydentu pod jej policzkiem utworzył się zakrzep, który należało natychmiast usunąć.

Nigdy już się nie dowiemy, czy wszystko, co zeznała Lilian, naprawdę się wydarzyło. Tak czy inaczej, było to burzliwe małżeństwo, a od chwili otrzymania rozwodu Gifford cieszył się odzyskaną wolnością i nie zamierzał się ustatkować, choć w jego życiu pojawiła się Gladys Baker. Na swoje nieszczęście dziewczyna uwierzyła, że potrafi zmienić ukochanego i 26 maja 1925 roku porzuciła Martina Edwarda Mortensena.

Jesienią 1925 roku Gladys zaszła w ciążę. Mówi się, że ojcem dziecka mógł być jeden z kilku mężczyzn, z którymi się wówczas spotykała, na przykład dwudziestoośmioletni kolega z pracy, niebieskooki brunet, Raymond Guthrie. Znajomi ze studia filmowego twierdzili, że tamtego roku Gladys przez kilka miesięcy pokazywała się w jego towarzystwie. Guthrie również nie zaznał szczęścia rodzinnego. Wychowany przez ciotkę i wujka, rozwiódł się na krótko przed poznaniem Gladys. Niemniej jednak wszystkie dostępne źródła wskazują, że kobieta nigdy nie uważała go za ojca swego kolejnego dziecka.

Formalnie ojciec pozostał nieznany, chociaż wiele wskazuje na to, że był nim Gifford i właśnie takie przekonanie żywiła matka przyszłej gwiazdy filmowej. Z rodzinnych listów i wspomnień wynika, że zarówno Gladys, jak i Norma Jeane kilkakrotnie nazwały go ojcem. Ponadto w sierpniu 1961 roku w magazynie „Cavalier” ukazał się artykuł, w którym stwierdzono: „Ojciec [Marilyn] ma się dobrze i mieszka w południowej Kalifornii. Dawniej pracował w przemyśle filmowym, ale to już przeszłość”. Ewidentnie była to aluzja do wcześniejszych zajęć Gifforda, który później zamieszkał na południe od Los Angeles, gdzie prowadził farmę mleczną.

C. Stanley Gifford – mężczyzna uważany za ojca Normy Jeane. Marilyn kilkakrotnie próbowała go odwiedzić w Hemet, gdzie prowadził farmę mleczną, ale mężczyzna nie chciał się zgodzić na spotkanie (z kolekcji Erica Woodarda)

Gladys wyznała ukochanemu, że jest w ciąży, podczas noworocznego przyjęcia w jego rodzinnym domu, prawdopodobnie należącym do ojca mężczyzny, Fredericka, z zawodu stolarza, który mieszkał przy bulwarze Venice 12024. Później, kiedy ciąża Gladys stała się widoczna, wywołała niemałe zamieszanie w rodzinie Giffordów. Szczególnie Ethel, siostra Charlesa, robiła mu wymówki i stale dopytywała się, jak zamierza wybrnąć z zaistniałej sytuacji. W końcu powiedziała mu: „Albo ożeń się z tą kobietą, albo coś z tym zrób”. Według relacji krewnych, Gladys nigdy więcej nie pojawiła się w ich domu.

Odrzucona przez rodzinę Giffordów, próbowała zjednać sobie przychylność własnej matki, która w tym okresie mieszkała sama w alei East Rhode Island 418, podczas gdy Charles Grainger pracował za granicą. Della z niesmakiem przyjęła wiadomość, że jej córka znowu zaszła w ciążę i spodziewa się nieślubnego dziecka, po czym 20 marca 1926 roku wyruszyła w rejs do południowo-wschodniej Azji, by odwiedzić męża.

Gladys urodziła 1 czerwca 1926 roku. Liczyła na to, że Gifford będzie jej towarzyszył w szpitalu. Spotkało ją jednak wielkie rozczarowanie, gdyż mężczyzna ewidentnie wolał trzymać się z daleka i nie mieć nic wspólnego ani z nią, ani z dzieckiem. Zapewne nie zdziwiłoby jej takie zachowanie, gdyby wiedziała, co Gifford zrobił w 1922 roku, kiedy jego żona Lilian miała rodzić ich syna, Charlesa Stanleya Juniora – zabrał ją do szpitala Lomashire, po czym natychmiast wyszedł z budynku, zostawiając kobietę samą.

Kiedy Gladys zrozumiała, że Gifford nie zamierza uczestniczyć w wychowaniu dziecka, niechętnie pogodziła się z myślą, że jest zdana tylko na siebie. Nadała córce imię dziewczynki, którą niegdyś opiekowała się w Kentucky, a nazwisko, aby nie budzić zgorszenia, po swoim byłym mężu – Norma Jeane Mortenson (dodała „e” do imienia, natomiast nazwisko w akcie urodzenia zmieniła z Mortensen na Mortenson). Wkrótce potem postanowiła, że zarówno ona, jak i jej córka będą nosić nazwisko pierwszego męża – Baker.

Niedługo po narodzinach dziewczynki Gifford, może kierowany ciekawością albo poczuciem winy, zapytał Gladys, czy mógłby zobaczyć dziecko. Kobieta pozostała niewzruszona na jego prośby, stanowczo odmawiając mu jakichkolwiek kontaktów. „Uważał, że zachowała się nie w porządku”, wspominał pastor Gifforda, dr Liden. „Całkowicie go odizolowała, nie pozwoliła mu nawet zobaczyć córki”.

Po wyjściu ze szpitala Gladys zabrała Normę Jeane do swego mieszkania przy bulwarze Wilshire 5454, ale już po kilku dniach udała się na East Rhode Island, do domu pod numerem 459, by tam oddać dziecko rodzinie Bolenderów.

Ida i Wayne Bolenderowie mieszkali w sąsiedztwie Delli, matki Gladys, po drugiej stronie ulicy, na niespełna hektarowym kawałku ziemi w Hawthorne. To była rolnicza okolica: pola, łąki, mleczarnie i farmy. Wayne przez wiele lat pracował jako listonosz. On i jego żona zadeklarowali chęć zostania przybranymi rodzicami na krótko przed kryzysem i przez następne 35 lat przygarniali każde dziecko, które potrzebowało pomocy.

Wbrew powszechnemu mniemaniu, Gladys nie porzuciła córki zaraz po tym, jak ją oddała Bolenderom. Wprowadziła się do nich i stamtąd dojeżdżała do pracy w Hollywood. „Pani Baker mieszkała u mnie”, wyznała później Ida na łamach „Cavaliera”. „Nocowała w Hollywood, kiedy pracowała na drugą zmianę przy montażu negatywów, a u mnie, gdy miała dzienną zmianę”. Wkrótce jednak długie dojazdy do pracy i trudy związane z byciem samotną matką przerosły Gladys, która ostatecznie podjęła decyzję o powrocie do dawnego stylu życia.

Po oddaniu dziecka Gladys zamieszkała ze swoją przyjaciółką i koleżanką z pracy, Grace McKee, w Rayfield Apartments przy Bimini Place 237. Przeprowadzka z zacisznego domu Bolenderów do tętniącego życiem apartamentowca niewątpliwie była dla Gladys ekscytującą odmianą. Niemniej jednak, chociaż znowu była singielką, nie zapomniała o córce. Sumiennie co miesiąc płaciła Bolenderom 25 dolarów za opiekę nad dziewczynką. Ponadto często zostawała u nich na weekend, angażując się w życie rodzinne. W spisie powszechnym z 1930 roku figuruje jako „lokator” w domu Bolenderów. Pani Bolender stwierdziła, że Norma Jeane „nigdy nie była zaniedbywana i zawsze chodziła ładnie ubrana. Jej matka cały czas łożyła na jej utrzymanie”.

Della wypłynęła z Hongkongu 15 sierpnia 1926 roku i przybyła do San Francisco 8 września. Gdy wróciła do domu w alei East Rhode Island, przedstawiono jej wnuczkę, ale ani wtedy, ani później nie zaakceptowała Normy Jeane, uważając ją raczej za owoc grzechu niż powód do radości. Chora na malarię i często cierpiąca na urojenia, kilka miesięcy później została przyłapana na tym, jak próbowała udusić dziewczynkę poduszką. Chociaż natychmiast zakazano jej wstępu do domu Bolenderów, nadal próbowała dostać się jakoś do dziecka. Ida Bolender wspominała później: „Pewnego dnia pojawiła się ni stąd, ni zowąd. Rozbiła szybę w naszych frontowych drzwiach, a my, jeśli dobrze pamiętam, wezwaliśmy policję”.