WROCŁAW 2014

Tytuł oryginału: Gladiator. Fight for Freedom

Ilustracja na okładce: © RICHARD JONES

Ilustracje wewnątrz książki

© pixelon, Fotolia.com; © Malchev – Fotolia.com; Radosław Fiedosichin;

© Goran Bogicevic, Fotolia.com; © dekART, Fotolia.com;

© fergregory, Fotolia.com; © Nejron Photo, Fotolia.com;

© Eric Isselée, Fotolia.com; Radosław Fiedosichin

Redakcja: URSZULA ŚMIETANA

Korekta: ALEKSANDRA HADA-ŁACHAJCZYK

Redakcja techniczna: LOREM IPSUM

Text copyright © Simon Scarrow, 2011

Polish edition © Publicat S.A. MMXIV (Wydanie elektroniczne)

Wykorzystywanie e-booka niezgodne z regulaminem dystrybutora, w tym nielegalne jego kopiowanie i rozpowszechnianie, jest zabronione.

All rights reserved

jest znakiem towarowym Publicat S.A.

Wydanie elektroniczne 2014

ISBN 978-83-271-5174-2

Wydawnictwo Dolnośląskie

50-010 Wrocław, ul. Podwale 62

Oddział Publicat S.A. w Poznaniu

tel. 71 785 90 40, fax 71 785 90 66

e-mail: wydawnictwodolnoslaskie@publicat.pl

www.wydawnictwodolnoslaskie.pl

Konwersja i edycja publikacji

enturion Tytus Korneliusz Poleniusz otarł czoło. Wokół niego rozpościerało się prawdziwe pobojowisko. Ciała zabitych pokrywały niemal całe zbocze, a tam, gdzie walka była najbardziej zażarta, piętrzyły się wręcz jedne na drugich. Ludzie centuriona szukali rannych towarzyszy i zbierali łupy, choć tych było niewiele. Tu i ówdzie ktoś krzyczał żałośnie, wijąc się między zwłokami. Wśród poległych byli rzymscy legioniści w czerwonych tunikach i kolczugach zbroczonych krwią. Tytus szacował, że bitwa kosztowała życie tysięcy jego towarzyszy. Ale straty Rzymian były niczym w porównaniu z tymi, jakie poniósł nieprzyjaciel.

Pokręcił z niedowierzaniem głową na myśl o tych ludziach – mężczyznach i kobietach, z którymi przyszło mu walczyć. Wielu z nich nie miało prawdziwej broni, tylko noże albo rolnicze narzędzia, nie chroniły ich zbroje ani nawet tarcze. A mimo to rzucili się na Tytusa i jego towarzyszy ze wściekłym wyciem, z błyskiem szaleńczej odwagi w oczach. Nie mogło ich to, rzecz jasna, uratować od porażki w starciu z lepiej wyszkolonymi i wyposażonymi żołnierzami generała Pompejusza, dowódcy rzymskich armii, które tak długo podążały za wrogiem, dopóki go nie osaczyły.

– Niewolnicy – powiedział sam do siebie, spoglądając w zamyśleniu na martwe ciała. – Zwykli niewolnicy.

Kto by pomyślał, że mężczyźni i kobiety, których Rzymianie traktowali ot, jak żywe narzędzia, mają w sobie tyle woli walki? Ich rewolta wybuchła przed niespełna dwoma laty i od tamtego czasu pokonali pięć rzymskich legionów. Spalili mnóstwo willi, splądrowali majątki najpotężniejszych rodów. W pewnym momencie byli nawet zdecydowani maszerować na Rzym.

Wzrok centuriona padł na ciało chłopca, na oko jedenasto-, dwunastolatka o lnianych włosach i delikatnych rysach twarzy. Zwieszona głowa spoczywała na zbroi martwego legionisty. Oczy zdawały się wpatrywać w błękitne niebo, a lekko rozchylone usta – wypowiadać niesłyszalne słowa. Na ten widok Tytus poczuł w duszy tępy ból. Pole bitwy nie jest miejscem dla dzieci, pomyślał. A zwycięstwo nad nimi, zabijanie ich, nikomu nie przynosi chluby.

– Centurionie Tytusie!

Odwrócił się i ujrzał kilku oficerów, podążających w jego kierunku. Na czele kroczył rosły, szeroki w barkach mężczyzna odziany w srebrną zbroję, przepasany w talii czerwoną wstęgą, oznaką godności generalskiej. W odróżnieniu od szeregowych legionistów, którzy toczyli bój z wrogiem, generał Pompejusz i jego oficerowie nie mieli na sobie kurzu ani krwi, a niektórzy, ci młodsi i delikatniejsi, krzywili się z odrazą, stąpając po zabitych.

– Generale. – Tytus stanął na baczność i skłonił się krótko przed swym dowódcą.

– Ależ krwawa jatka – rzekł Pompejusz, wskazując pobojowisko. – Kto by pomyślał, że prości niewolnicy będą się tak bić?

– To prawda, generale.

Pompejusz w zamyśleniu zmarszczył brwi.

– Ten ich przywódca, Spartakus, musiał być dzielnym wojownikiem.

– Był gladiatorem – zauważył Tytus. – To szczególny rodzaj niewolników. W każdym razie ci, którym udaje się przeżyć.

– Słyszałeś o nim wcześniej, centurionie? Zanim stał się buntownikiem?

– Tylko plotki. Zdaje się, że wystąpił na arenie tylko kilka razy. Potem wybuchło powstanie.

– A mimo to w roli dowódcy czuł się jak ryba w wodzie – zadumał się generał. – Szkoda, że nie miałem okazji poznać tego Spartakusa. Przypuszczam, że mógłby zrobić na mnie duże wrażenie. – Popatrzył po swoich oficerach i zatrzymał wzrok na jednym z nich, wysokim młodzieńcu o smukłej twarzy, a po jego ustach przemknął uśmiech. – Bez obaw, Gajuszu Juliuszu. Nie przeszedłem na stronę nieprzyjaciela. Koniec końców Spartakus jest, a właściwie był, tylko niewolnikiem. Naszym wrogiem. Pokonaliśmy go i niebezpieczeństwo zostało zażegnane.

Młody oficer wzruszył ramionami.

– Wygraliśmy bitwę, generale. Ale czasem sława człowieka żyje dłużej niż on sam. Zresztą nie mamy pewności, czy Spartakus zginął.

– Wobec tego znajdźmy jego ciało – zakomenderował Pompejusz. – Wystawimy je na publiczny widok, niech stanie się przestrogą dla wszystkich niewolników, którym kiełkują w głowach buntownicze myśli.

Odwrócił się do Tytusa.

– Centurionie, jak sądzisz, gdzie mógł polec Spartakus?

Tytus wskazał oddalony o sto kroków nieduży pagórek, dosłownie usłany trupami.

– W trakcie bitwy widziałem tam jego sztandar. To tam ich niedobitki walczyły do samego końca.

– Dobrze, chodźmy więc i zobaczmy.

Generał Pompejusz ruszył w stronę wzniesienia, krocząc wśród martwych ciał, a gdy było trzeba, to i po nich. Tytus i reszta udali się za nim; żołnierze, których mijali, na widok generała i jego asysty stawali na baczność. Po dotarciu na miejsce Pompejusz zatrzymał się i chłonął oczyma straszliwy widok. To tutaj walczono najzacieklej, raniono najdotkliwiej. Tytus aż wzdrygnął się na myśl, że wielu niewolników biło się gołymi rękoma, używało nawet zębów. Wiele ciał było tak zmasakrowanych, że ledwie przypominały ludzkie szczątki.

Generał wszedł kawałek pod górę, podparł się pod boki i ciężko westchnął.

– Jeżeli Spartakus zginął tutaj, niełatwo będzie rozpoznać jego zwłoki. A przypuszczam, że jeńcy raczej nie zechcą nam w tym pomóc. – Wskazał ruchem brody gromadkę ludzi stojących na skraju pola bitwy w otoczeniu czujnych legionistów. – A niech to... Jego ciało jest nam potrzebne.

Ostrożnie stąpał między powykręcanymi kończynami, kierując się ku szczytowi pagórka. Był już w połowie drogi, gdy Tytus kątem oka dostrzegł jakiś ruch. Czyjaś głowa uniosła się nieznacznie wśród martwych ciał. W jednej chwili za plecami generała wyrosła umazana krwią postać. Niewolnik miał proste, ciemne włosy i rzadką brodę, a spomiędzy rozchylonych w grymasie ust przezierały krzywe zęby. Ściskając w dłoni krótki mieczyk, ruszył chwiejnym krokiem, po zwłokach, za rzymskim dowódcą.

– Generale! – krzyknął Gajusz Juliusz. – Uwaga!

Gdy Pompejusz się odwrócił, Tytus już biegł w ich stronę. Oczy generała rozszerzyły się na widok niewolnika pędzącego z uniesionym ostrzem. Tytus również dobył miecza i gnał co tchu po stertach trupów, które uginały się pod ciężarem jego podkutych butów. Niewolnik zamierzył się na Pompejusza, celując w gardło, generał zrobił krok do tyłu, by uniknąć ciosu, ale zahaczył piętą o zwłoki i runął z krzykiem. Napastnik stanął nad nim i uniósł miecz.

Tytus rzucił się przed siebie z zaciśniętymi zębami. Niewolnik w ostatniej chwili wyczuł niebezpieczeństwo i obejrzał się. W tej samej sekundzie Tytus wpadł na niego całym impetem, wytrącając mu broń z ręki. Obalili się na ziemię tuż obok generała.

Nie mogąc wydobyć swojego miecza spod niewolnika, Tytus puścił rękojeść i chwycił wroga za gardło. Tamten rzucał się i wierzgał, szarpał Tytusa za ramiona, rycząc przy tym jak zwierzę. Centurion mocniej zacisnął palce, dławiąc jego krzyki. Niewolnik szarpał się teraz ze zdwojoną siłą. Jedną dłonią złapał Tytusa za nadgarstek i próbował rozewrzeć mu palce, drugą wyciągnął przed siebie, drapiąc go po twarzy połamanymi paznokciami. Tytus zacisnął powieki, wciąż mocno ściskając przeciwnika za szyję. Ten wściekle wierzgał, szarpał się, oczy wychodziły mu z orbit. Centurion odwrócił twarz.

Ruchy niewolnika stawały się coraz bardziej gorączkowe, ale potem nagle osłabły. W końcu znieruchomiał, głowa osunęła się do tyłu. Tytus dusił go jeszcze przez chwilę. Wreszcie otworzył oczy i ujrzał martwą twarz z językiem sterczącym spomiędzy zębów. Zluzował uścisk, przewrócił się na bok i powstał, ciężko dysząc. Spojrzał pod nogi i spostrzegł, że ostrze jego miecza utknęło między żebrami niewolnika – to dlatego nie mógł wydostać broni. A niewolnik i tak by umarł.

Generał, obciążony bogato zdobioną zbroją, także próbował się podnieść. Obracając się, zobaczył Tytusa wyszarpującego ostrze z martwego niewolnika.

– Na bogów, niewiele brakowało! – Pompejusz przyjrzał się z góry zabitemu. – Gdyby nie ty, centurionie, byłoby już po mnie.

Tytus nie odpowiedział, tylko wytarł zakrwawione ostrze w brudną tunikę niewolnika. Potem schował miecz do pochwy i wyprostował się. Generał uśmiechnął się do niego blado.

– Zawdzięczam ci życie. Nie zapomnę ci tego.

Tytus podziękował skinieniem głowy.

– Zasłużyłeś na nagrodę. – Generał pogłaskał się po brodzie, po czym wskazał gromadę pojmanych niewolników. – Wybierz sobie któregoś. Myślę, że to uczciwa zapłata za uratowanie mi życia. Ale pamiętaj, centurionie: gdybyś kiedyś potrzebował mojej pomocy, wierz mi, że uczynię, co w mej mocy.

– Jesteś zbyt łaskawy, generale.

– O nie! Ocaliłeś mnie. Żadna nagroda nie byłaby zbyt wielka. Wybierz sobie teraz któregoś z jeńców. Może jakąś dobrą kobietę?

– Dziękuję, generale. A co się stanie z resztą? Zostaną rozdzieleni między oficerów?

Generał Pompejusz potrząsnął głową.

– Zazwyczaj nie mam nic przeciwko temu. Ale tym razem musimy dać nauczkę wszystkim niewolnikom naszego imperium. Niech wiedzą, co czeka tych, którzy powstają przeciwko swym panom. – Zamilkł na chwilę, a twarz mu stężała. – Dokonaj wyboru, a potem wydaj rozkaz ukrzyżowania wszystkich, których pojmano z bronią w ręku. Zawisną przy drodze z Rzymu do Kapui, gdzie wybuchła ta rewolta.

Tytusowi zimny dreszcz przebiegł po krzyżu. Przez moment chciał zaprotestować przeciwko temu okrutnemu rozkazowi. Niewolnicy zostali pokonani. Powstanie upadło. Po co karać ich po barbarzyńsku? Ale żołnierska dyscyplina wzięła w nim górę i zasalutował dowódcy. Potem ruszył przez pobojowisko ku jeńcom, by wybrać jedną osobę, której darowane będzie życie; resztę czeka długa i bolesna śmierć.

WYSPA LEUKADA

DZIESIĘĆ LAT PÓŹNIEJ

iedy pewnego letniego ranka stary Arystydes wybiegł na dziedziniec, Markus od razu wyczuł, że dzieje się coś złego. Właśnie bawił się z Cerberem, próbując nauczyć go siadać i kłaść się na komendę. Ale szorstkowłosy pies tylko przekrzywiał głowę, wywieszał jęzor i wpatrywał się w swojego młodego pana. A gdy spostrzegł Arystydesa, popędził w jego stronę, merdając ogonem.

Pastuch z trudem chwytał powietrze. Oparł się o kostur i przełykał ślinę, nie mogąc dobyć głosu. Wreszcie wydyszał:

– Trzech ludzi. – Drżącym palcem wskazał ścieżkę pnącą się zboczem od strony Nydri. – Rośli mężczyźni... Chyba żołnierze.

Tytus Korneliusz, ojciec Markusa, siedział przy długim, wytartym stole w cieniu kratownicy oplecionej grubą winoroślą. Zajęty był rachunkami, teraz jednak opuścił rylec na pokrytą woskiem tabliczkę, wstał od stołu i szybkim krokiem przemierzył mały dziedziniec.

– Żołnierze, powiadasz?

– Tak, panie.

– Aha. – Tytus uśmiechnął się nieznacznie, a potem ciągnął łagodnym tonem. – A skąd ty się znasz na żołnierzach, starcze? Na zwierzętach – to rozumiem. Ale na żołnierzach?

Arystydes wyprostował się i spojrzał swojemu panu w oczy.

– Wszyscy trzej mają miecze, a dwóch niesie jeszcze włócznie.

Markusowi zdawało się, że po twarzy ojca przemknął cień zaniepokojenia. Nigdy przedtem nie widział, żeby ojciec się czegoś przeląkł. Jego twarz znaczyły blizny, pamiątki z czasów służby w legionach generała Pompejusza. Był niegdyś centurionem, zaprawionym w bojach oficerem rzymskim, potem jednak odszedł z wojska. Kupił gospodarstwo na Leukadzie i osiadł tu wraz z kilkumiesięcznym Markusem i jego matką. Odtąd utrzymywał rodzinę z hodowli niewielkiego stada kóz, którymi zajmował się Arystydes, i z uprawy winorośli. Markus pamiętał, że kiedyś powodziło im się lepiej, ale przez ostatnie trzy lata niewiele padało, susza i zaraza zniszczyły plony. Tytus musiał się zapożyczyć, i to na dużą kwotę. Markus słyszał, jak rodzice wieczorami rozmawiają o tym szeptem, przekonani, że ich syn już śpi. Potem długo nie dawało mu to spokoju.

Dobiegł go cichy szelest kroków, spojrzał przez ramię i zobaczył matkę wyłaniającą się z wnętrza domu. Tkała nową tunikę, lecz przerwała pracę, gdy tylko usłyszała słowa Arystydesa.

– Mają włócznie – powtórzyła jakby do siebie. – Może idą na wzgórza polować na dziki?

– Nie sądzę. – Centurion potrząsnął głową. – Po co im w takim razie miecze? Nie, tutaj chodzi o coś innego. Idą do nas. – Zrobił krok do przodu i poklepał Arystydesa po ramieniu. – Dobrze się spisałeś, mój stary przyjacielu.

– Stary? – Oczy pastucha rozbłysły na moment. – Panie, jestem od ciebie starszy o niecałe dziesięć lat.

Tytus roześmiał się głębokim, donośnym śmiechem, który Markus znał tak dobrze i który zawsze go uspokajał. Ciężkie życie w legionach nie pozbawiło ojca pogody ducha. Czasem był dla Markusa surowy, nie chciał mu pomagać w potyczkach z chłopcami z Nydri, ale Markus ani przez chwilę nie wątpił w jego miłość.

– Dlaczego do nas idą? – chciała wiedzieć matka. – Czego tu szukają?

Markus patrzył, jak uśmiech znika z ojcowskiej twarzy.

– Kłopotów – odparł srogo Tytus. – Szukają kłopotów. Musiał ich przysłać Decymus.

– Decymus? – Liwia z wrażenia przysłoniła usta dłonią. – Mówiłam ci, że nie powinniśmy wchodzić z nim w żadne interesy.

– Co się stało, to się nie odstanie, Liwio. Będę musiał chwycić byka za rogi.

Reakcja matki zaniepokoiła Markusa. Odchrząknął i zapytał:

– Kim jest Decymus, ojcze?

– Decymus? – Tytus skrzywił się i splunął na ziemię. – Nikim szczególnym, parszywym krwiopijcą, któremu już dawno ktoś powinien dać nauczkę.

Markus pytająco popatrzył ojcu w oczy. Ten zaśmiał się cicho i poczochrał synowi ciemne kędziory.

– Decymus to niezłe ziółko. Najbogatszy lichwiarz na Leukadzie, a dzięki powiązaniom z rzymskim namiestnikiem został niedawno poborcą podatkowym.

– To bardzo niefortunne połączenie – dodała cicho Liwia. – Zrujnował już kilku rolników w okolicy.

– Tego gospodarstwa nie zrujnuje! – warknął Tytus. – Arystydesie, przynieś mi mój miecz.

Pastuch uniósł brwi, lecz posłusznie zniknął w głębi domu. Cerber chciał pobiec za nim, ale zaraz wrócił do nogi Markusa. Chłopiec pogłaskał go czule. Liwia objęła potężne ramię męża.

– Tytusie, co też ci przyszło do głowy? Słyszałeś, co powiedział Arystydes. Jest ich trzech, są uzbrojeni. To żołnierze. Nie pozwolę ci z nimi walczyć. Nawet o tym nie myśl.

Tytus potrząsnął głową.

– Wychodziłem zwycięsko z trudniejszych potyczek. Wiesz przecież.

– To było ponad dziesięć lat temu – protestowała nieśmiało.

– Nie zamierzam sięgać po broń, jeśli to nie będzie konieczne. Ale Decymus na pewno przysłał ich po pieniądze. Nie odejdą, jeżeli ich nie dostaną.

– Ile jesteśmy mu winni?

Tytus spuścił wzrok i podrapał się po karku.

– Dziewięćset sestercji.

– Dziewięćset!

– Zalegam z trzema ratami. Spodziewałem się tego.

– Możesz im zapłacić?

– Nie. Mamy za mało w skrzyni. Wystarczy, żeby przetrzymać zimę, a potem...

Potrząsnął głową. Liwia zmarszczyła brwi.

– Będziesz musiał mi się potem z tego wytłumaczyć. – Zwróciła się do syna. – Markusie! Przynieś skrzynkę z pieniędzmi. Jest za posągiem w atrium. Prędko!

Markus posłusznie ruszył w stronę wnętrza domu.

– Zostań tu! – zawołał Tytus głosem tak donośnym, że usłyszałby go każdy w promieniu stu kroków. – Nie dotykaj tej skrzynki. Nie zamierzam płacić ani sestercji, dopóki nie będzie mnie stać.

– Czyś ty oszalał? – zaniepokoiła się na poważnie Liwia. – Nie możesz walczyć w pojedynkę z uzbrojonymi żołnierzami.

– Zobaczymy – odparł ponuro Tytus. – Zabierz małego do środka. Sam się tym zajmę.

– Skrzywdzą cię, a może i zabiją. Co się wtedy stanie z Markusem i ze mną? Odpowiedz mi.

– Schowajcie się w domu.

Markus widział, że matka chce zaprotestować, lecz oboje dobrze znali to stalowe spojrzenie Tytusa. Pokręciła więc tylko głową ze złością i wyciągnęła rękę do syna.

– Chodź.

Markus spojrzał na nią, potem na ojca. Nie zamierzał się ruszać z miejsca, chciał pokazać ojcu, że się nie boi.

– Markus, chodź ze mną. W tej chwili!

– Nie. Zostaję. – Wyprostował się i oparł dłonie na biodrach. – Cerber i ja będziemy walczyć u boku ojca. – Starał się powiedzieć to jak najdobitniej, lecz głos lekko mu zadrżał.

– Co takiego? – zdziwił się Tytus. – Jesteś na to jeszcze za młody, mój chłopcze. Idź z matką do domu.

Markus pokręcił głową.

– Potrzebujesz mnie. Nas. – Wskazał głową Cerbera, który postawił uszy i zamachał kosmatym ogonem.

Zanim Tytus zdążył odpowiedzieć, z wnętrza domu wyłonił się Arystydes. W jednej ręce trzymał swój kostur, w drugiej – miecz w skórzanej pochwie na pasku. Tytus wziął od niego broń i przełożył pasek przez głowę. Starannie poprawił ułożenie broni na biodrze. Arystydes podszedł do bramy i wpatrywał się w drogę opadającą ku Nydri. Nagle Tytus chwycił za rękojeść i jednym zwinnym ruchem wydobył ostrze – tak szybko, że Markus aż podskoczył, wydając stłumiony okrzyk. Cerber zawarczał.

Ojciec uśmiechnął się do syna i schował miecz.

– Spokojnie. Sprawdzałem tylko, czy daje się bez trudu wyjąć. To dlatego jest zawsze naoliwiony – na wszelki wypadek.

Markus poczuł ucisk w gardle.

– Na jaki wypadek, ojcze?

– Na przykład na taki jak dziś. Ale pozwól, że sam się tym zajmę. Idź do domu i nie wychodź, dopóki cię nie zawołam.

Markus posłał mu butne spojrzenie.

– Ojcze, moje miejsce jest u twojego boku. Potrafię walczyć. – Położył rękę na skórzanym woreczku i na procy, które nosił zatknięte za pasek. – Umiem trafić zająca z pięćdziesięciu kroków.

Matka, która przyglądała im się z boku, straciła cierpliwość.

– Na litość boską, Markus, do domu!

– Liwio – wtrącił Tytus. – Schowaj się w kuchni. Ja porozmawiam z Markusem. Zaraz do ciebie dołączy.

Chciała zaprotestować, ale ujrzała ogień w oczach męża i odeszła, szurając sandałami po kamiennej posadzce. Tytus zwrócił się ponownie do syna, uśmiechając się do niego z czułością.

– Mój chłopcze, jesteś jeszcze zbyt młody, by walczyć u mojego boku. Bardzo cię proszę, idź do matki.

Ale było za późno. Tytus przerwał w pół słowa, usłyszawszy ostry syk Arystydesa. Pastuch podniósł zwiniętą dłoń do ust i zawołał półszeptem:

– Panie! Nadchodzą!

jciec dał znak Markusowi, by schował się do środka.

– Idź i nie ruszaj się stamtąd.

Markus skinął głową i pstryknięciem palców przywołał psa.

– Za mną!

Przyczaił się w ciemnym miejscu w sieni prowadzącej do skromnego atrium, tak że nie było go widać od strony bramy. Arystydes, ściskając w ręku kostur, pozostał przy bramie.

Przez chwilę panowała niczym niezmącona cisza. Markusowi serce waliło jak młotem, czuł suchość w ustach. Wreszcie doleciały go stłumione głosy mężczyzn zbliżających się do bramy. Jeden z nich zażartował, pozostali dwaj się roześmiali, a ich śmiech brzmiał ostro i nieprzyjemnie. Markus przeklął siebie w myślach, bo zaoferował ojcu pomoc, nie mając przy sobie pocisków do procy, zresztą potrzebowałby kilku chwil, żeby przygotować broń do użycia.

Wiedział, że ma dobre oko, poza tym Arystydes wyszkolił go na tyle dobrze, że wiosną udało mu się zabić jednego z dzikich psów nękających kozy. Niestety, teraz jego broń była właściwie bezużyteczna.

Tak rozmyślając, zatrzymał spojrzenie na leżącej w kącie zdrewniałej winorośli. Podniósł ją i trzymał w pogotowiu, w razie potrzeby zamierzając uderzyć przeciwnika sękatym końcem.

Głosy mężczyzn cichły w miarę zbliżania się do bramy, za to coraz głośniej chrzęścił żwir pod ich butami. Markus wyjrzał zza węgła i omiótł wzrokiem nieproszonych gości. Przodem szedł wysoki, mocno zbudowany człowiek o zmierzwionych, przyprószonych siwizną włosach związanych rzemykiem. Markus domyślił się, że nie jest on dużo młodszy od jego ojca. Sprawiał wrażenie silnego, a długa, ukośna blizna na twarzy kazała w nim widzieć doświadczonego żołnierza. Po jego bokach, o krok z tyłu, podążali dwaj mężczyźni, którzy wyglądali równie groźnie. Każdy z nich miał przytroczony do pasa miecz, dzierżyli także włócznie.

Tytus najpierw zmierzył ich dokładnie wzrokiem, potem odchrząknął i spytał bez ceregieli:

– Coście za jedni? Mówcie, co was tu sprowadza, i wracajcie do siebie.

Surowa twarz przywódcy zmarszczyła się w uśmiechu. Uniósł dłonie w pojednawczym geście.

– Spokojnie, centurionie. Po co ten groźny żołnierski ton? Przybywamy jedynie z wiadomością. Od Decymusa. – Jego uśmiech zgasł.

– Najpierw się przedstawcie.

– Dlaczego?

– Lubię wiedzieć, z kim mam do czynienia – odparł Tytus niewzruszonym tonem, a jego dłoń spoczęła na głowicy miecza.

– Dobrze więc. Nazywam się Termon. Zajmuję się trudnymi klientami mojego pana.

– Mów, Termonie, co masz do powiedzenia, a potem odejdź stąd.

– Nie musisz być dla nas tak niegościnny, Tytusie Korneliuszu. Powód naszej wizyty jest bardzo prosty. Zadłużyłeś się u naszego pana. Dokładnie rzecz ujmując, jesteś mu winien tysiąc pięćdziesiąt sestercji. Przysłał nas po swoje pieniądze.

– Dziewięćset.

– Słucham?

– Jestem mu winien dziewięćset sestercji. Nie tysiąc pięćdziesiąt.

Przywódca skrzyżował ramiona i zaczął wyłamywać palce ze stawów.

– Zapominasz o odsetkach. Tak jak powiedziałem, jesteś winny Decymusowi tysiąc pięćdziesiąt sestercji. Mój pan żąda zwrotu tych pieniędzy. Niezwłocznie.

Tytus westchnął.

– Nie mam ich. Decymus wie o tym. Mówiłem już jego człowiekowi, że oddam w przyszłym roku, po udanych zbiorach. Wracajcie do swojego pana i wyjaśnijcie mu to, żeby nie było nieporozumień. Przekażcie, że dostanie swoje pieniądze, jak tylko będę je miał. – Tytus zamilkł na chwilę, po czym dodał: – Ale nie będzie żadnych odsetek. Dostanie równo tyle, ile jestem mu winien. A teraz po raz ostatni proszę was o opuszczenie mojej ziemi.

Przywódca cmoknął znacząco i pokręcił głową.

– Przykro mi, centurionie, ale nic z tego. Nie odejdziemy bez pieniędzy albo kosztowności, które pokryją twój dług.

Tytus utkwił w nim wzrok, pozostali dwaj zacisnęli dłonie na drzewcach włóczni, delikatnie pochylając ostrza w stronę byłego legionisty. Markus czuł, że konflikt wisi w powietrzu. Zwarł palce wokół rózgi. Wiedział, że Cerber też wyczuwa niebezpieczeństwo – zjeżyła mu się sierść na grzbiecie i obnażył lśniące, białe kły.

Zanim wrogie napięcie sięgnęło zenitu, Arystydes, ściskając w słabych dłoniach kostur, wyszedł z cienia obok bramy.

– Mój pan kazał wam odejść. – Mówił cienkim głosem, ale w jego głęboko osadzonych oczach, patrzących groźnie spod białych kępek brwi, widać było wielką determinację. – Precz!

Termon zamrugał zdziwiony, a po chwili roześmiał się głośno. Jego pomocnicy także parsknęli nerwowym śmiechem, przenosząc wzrok z Arystydesa na Tytusa.

– Centurionie, skąd wytrzasnąłeś to stare próchno? – Termon pokręcił głową i omiótł pastucha spojrzeniem. – Obawiam się, że nie jest wart ani sestercji. Chyba że chcesz nam go oddać za darmo?

Markus aż zagotował się w środku, słysząc te obraźliwe słowa. Oblicze jego ojca pociemniało. Tytus Korneliusz wycedził przez zęby:

– Mój niewolnik nie jest na sprzedaż. A wy róbcie, co wam kazał, wynoście się z mojej ziemi.

Termon w okamgnieniu stracił dobry humor. Dobył miecza i dał znak swoim pomagierom, a ci opuścili groty włóczni jeszcze niżej.

– Wybór należy do ciebie, centurionie. Albo nam zapłacisz, albo...

Tytus Korneliusz skrzywił się, także wyjął miecz i zgiął nogi w kolanach.

– W takim razie wybieram to drugie.

Markus patrzył na ojca z drżeniem. Tytus nie miał szans w starciu z trzema przeciwnikami. Chłopiec wiedział, że musi mu jakoś pomóc.

Nagle Arystydes z dzikim okrzykiem, zamachując się szeroko kosturem, rzucił się na stojącego najbliżej towarzysza Termona. Ten wyciągnął przed siebie włócznię i sparował uderzenie, drewno trzasnęło o drewno. Pastuch napierał, stękając z wysiłku, ale żołnierz Termona był młodszy, silniejszy i lepiej wyszkolony w posługiwaniu się bronią. Bez trudu odparł atak i odepchnął Arystydesa z taką siłą, że starzec runął z jękiem na plecy. Ułamek sekundy później zawisła nad nim włócznia uniesiona do ciosu.

– Cerber! Łap! – zawołał Markus, rzucając w żołnierza zdrewniałą winoroślą. Pies skoczył za nią i przez chwilę wydawał się ruchomą plamą, futro i kły tylko mignęły w powietrzu. Mężczyzna przewrócił się i upuścił włócznię. Arystydes przetoczył się na bok i stanął na chwiejnych nogach. Chciał jak najszybciej oddalić się od przeciwnika, zanim ten dojdzie do siebie.

Tymczasem Tytus Korneliusz ruszył z rykiem przed siebie, odtrącił mieczem włócznię, którą drugi pomocnik Termona próbował go przebić, i zaraz rozkwasił mu nos ciężką mosiężną gardą. Mężczyzna upadł zamroczony.

Tytus nie zdążył jeszcze odwrócić się w stronę Termona, gdy ten przypuścił atak. Celował ostrzem prosto w pierś centuriona. Tytus w ostatniej chwili obrócił miecz i sparował cios. Czubek klingi przeciął powietrze kilka centymetrów od jego głowy. Termon błyskawicznie cofnął broń i ponowił atak. Tym razem Tytus nie zdążył zareagować i ostrze zahaczyło o rękę, w której trzymał miecz. Krzyknął i odruchowo rozluźnił uścisk. Termon wykorzystał moment przewagi i potężnym uderzeniem wytrącił mu broń z ręki.

Lodowaty dreszcz strachu przeniknął serce Markusa. Chłopiec nabrał powietrza, wybiegł na podwórze i rzucił się Termonowi na plecy, a jego drobne ręce oplotły mu szyję.

– Co u Hadesa... – warknął Termon.

Markus trzymał go z całej siły, był przerażony, ale wiedział, że musi dać z siebie wszystko. Usłyszał ostre szczeknięcie, chwilę później Cerber dopadł do Termona i zatopił kły w jego ręce z mieczem. Mężczyzna szamotał się z psem i z duszącym go chłopcem, przeklinając wściekle jednego i drugiego przez zaciśnięte zęby. Broń wypadła mu z dłoni i wylądowała z brzękiem na ziemi.

– Zuch chłopak! – zawołał Tytus, podnosząc swój miecz i kierując się w stronę Arystydesa i trzeciego napastnika.

– Uważaj! – rzucił ostrzeżenie Termon, lecz jego towarzysz wciąż był zajęty pastuchem i zanim zorientował się w sytuacji, Tytus rozciął mu ramię do kości. Mężczyzna zawył z bólu, wypuścił włócznię i przycisnął rękę do piersi. Tytus kopnął włócznię w kierunku Arystydesa.

– Weź ją. Jeśli będzie czegoś próbował, przebij go na wylot.

– Tak jest, panie! – Pastuch uśmiechnął się szeroko. – Z przyjemnością.

Tytus odwrócił się i przytknął Termonowi miecz do gardła.

– Możesz go już puścić, Markusie. I uspokój psa.

Markus zeskoczył na ziemię. Serce ciągle biło mu jak szalone. Nabrał powietrza i pstryknął palcami.

– Cerber! Zostaw!

Pies niechętnie rozwarł kły, powarczał jeszcze na odchodnym i wrócił do nogi Markusa. Dumny z niego pan poklepał go po głowie.

Termon jedną ręką rozcierał sobie szyję. Na drugiej widniały ociekające krwią ślady kłów. Posłał Tytusowi nienawistne spojrzenie, w odpowiedzi tamten posłał mu szeroki uśmiech.

– Chyba pora, żebyś zabrał swoich ludzi i zdał meldunek Decymusowi. Powiedz mu, że odzyska pieniądze w swoim czasie. A jeśli znowu przyśle zbirów, żeby mnie zastraszyć, spotka ich to samo, co spotkało was. A teraz weźcie go – wskazał na nieprzytomnego mężczyznę leżącego na ziemi – i wynoście się z mojej ziemi.

Termon i ranny mężczyzna podnieśli towarzysza nie bez trudu. Zarzucili sobie jego ręce na barki i ruszyli wolno w stronę bramy. Termon przystanął jeszcze i spojrzał przez ramię.

– Nie myśl, centurionie, że to koniec. Wrócę tu i będzie nas wtedy więcej. Pożałujesz, że zadarłeś z Decymusem.

Tytus w odpowiedzi tylko splunął na ziemię.

Nieproszeni goście w końcu odeszli, przez jakiś czas słychać było jeszcze chrzęst ich butów na ścieżce.

Markus spojrzał na ojca i na Arystydesa. Wszyscy trzej głośno dyszeli. Nagle Tytus wydał z siebie radosny okrzyk, Markus z miejsca mu zawtórował. Serce wciąż biło mu szybko, ale czuł wielką ulgę, że nikomu nic się nie stało, i dumę ze zwycięstwa. Tytus poklepał go po ramieniu.

– Moja krew!

Oczy Markusa zajaśniały radością.

– Cerber też dobrze się spisał, ojcze.

– To prawda. – Tytus pogłaskał psa po głowie.

Arystydes odrzucił włócznię na bok i dołączył do ojca i syna. Choć był niewolnikiem, Tytus objął go ramieniem i poklepał.

– To było piękne zwycięstwo. Dobra robota!

Markus i Arystydes śmiali się, a Tytus wraz z nimi – dopóki nie zauważył, że ktoś stoi w drzwiach domu i przygląda się im surowym wzrokiem.

– Rozumiem, że jesteś z siebie zadowolony – odezwała się Liwia.

Tytus dumnie wypiął pierś.

– Owszem, jestem.

– Doprawdy? Myślisz, że na tym się skończy? Słyszałam, co powiedział. Wróci tu, przyprowadzi ze sobą więcej ludzi.

Tytus machnął dłonią.

– Wątpię. Daliśmy jemu i Decymusowi nauczkę. Przekonasz się. On wie, że nie warto zadzierać z obywatelem rzymskim, do tego centurionem z odznaczeniami. Ale jeśli to cię uspokoi, będziemy czuwać.

Liwia pokręciła głową. Odwróciła się i zniknęła we wnętrzu. Markusowi duma rozpierała serce, lecz coś mu podpowiadało, że matka może mieć rację. A jeśli Decymus przyśle większy oddział? Następnym razem wrogowie na pewno będą lepiej przygotowani.

– To było naprawdę coś! – Tytus Korneliusz wyszczerzył zęby w uśmiechu. – Trzeba to uczcić. Arystydesie!

– Tak, panie?

– Zarżnij najlepszą kozę, jaką mamy. Wieczorem urządzimy sobie ucztę!

Markus wymienił z ojcem uśmiechy. Tytus poklepał go czule po policzku i pokiwał głową z aprobatą.

– Mój mały żołnierzyk. Kiedyś będzie z ciebie wspaniały wojownik, zobaczysz.

ilka dni później Markus i Arystydes siedzieli na płaskim głazie, pilnując kóz.

– Cerber dobrze się spisał, paniczu Markusie. – Pastuch uśmiechnął się, a po chwili spoważniał. – Ale czeka cię z nim jeszcze trochę pracy, aby go wytresować jak należy.

Markus spojrzał na psa leżącego u ich stóp. Ten jakby wyczuł, że o nim mowa, bo spojrzał na pana wzrokiem pełnym oddania i wesoło zamerdał ogonem.

– Jest już przecież oswojony.

– Oswojony – tak, ale nie wytresowany – podkreślił stanowczo Arystydes. – Miałeś dobry pomysł z tym patykiem, ale następnym razem to może nie zadziałać.

– Następnym razem? Myślisz, że oni tu wrócą?

– Być może. – Arystydes zmusił się do beztroskiego uśmiechu. – Ale nawet jeśli nie wrócą, to nie powód, żeby przerywać tresurę. Cerber zrobił wielkie postępy, odkąd się nim zająłeś.

Markus skwapliwie przytaknął.

Rok wcześniej do ich drzwi zapukał domokrążca z wozem pełnym starych garnków, noży, kubków i innych towarów. Cerber wlókł się za wozem na łańcuchu, pilnując jego zawartości. Właściciel bił go i skąpił mu jedzenia, bo chciał, żeby pies samym wyglądem odstraszał potencjalnych złodziei. Liwia rzuciła okiem na towary i już chciała odprawić handlarza, kiedy zjawił się Markus. Na widok nieszczęsnego zwierzęcia ścisnęło mu się serce.

– Matko, pozwól mi go odkupić – szepnął.

– Odkupić? – Liwia zrobiła rozbawioną minę. – Za co? Przecież nie masz żadnych pieniędzy.

– W takim razie ty go kup. Proszę.

Pokręciła głową.

– Markusie, to zwierzę jest dzikie i zaniedbane. Nie będzie z niego pożytku.

Markus przyjrzał się psu i poza rozczochranym futrem i obnażonymi kłami dostrzegł udręczone, wystraszone stworzenie.

– Nikt o niego nie dba. Potrzebuje opieki. Kup mi go, a obiecuję, że go wytresuję i przyda się w gospodarstwie. Proooszę. – Uczepił się rękawa matczynej tuniki i patrzył błagalnym wzrokiem. – Jeżeli go nie przygarniemy, ten człowiek zamęczy go na śmierć.

Matka spojrzała synowi w oczy i zmarszczyła brwi, jak gdyby odżyło w niej jakieś wspomnienie. Zwróciła się w stronę domokrążcy i zapytała szorstko:

– Ile za tego psa?

Chytre oczy handlarza zwęziły się.

– Dwadzieścia sestercji, skoro ma być dla chłopca.

– Dziesięć. Nie więcej.

[...]